Yerli və qeyri-konvensional yem mənbələri bu tədqiqatda kiçikmiqyaslı şəhər donuzçuluq təsərrüfatlarında kommersiya yemlərinə alternativ və ya tamamlayıcı kimi istifadə olunan mətbəx tullantıları, kənd təsərrüfatı və qida sənayesi yan məhsulları, meyvə-tərəvəz tullantıları, dənli bitkilər, paxlalılar və təsərrüfatda hazırlanan qarışıqlardır. Tədqiqat Cape Metropole-dəki 50 kiçikmiqyaslı donuz fermasından toplanan 82 yem nümunəsinin mövsümi mövcudluğunu və qida tərkibini qiymətləndirmişdir. Nümunələrin 54-ü qış, 28-i yay mövsümündə toplanmış; quru maddə, xam protein, xam lif, efir ekstraktı, kül, ümumi enerji, seçilmiş nümunələrdə amin turşuları və minerallar laboratoriya üsulları ilə analiz edilmişdir.

Yem kateqoriyalarının mövcudluğunun mövsümlə əlaqəli olduğu müəyyən edilmişdir. Yayda meyvə tullantıları %35,7 ilə ən çox rast gəlinən kateqoriya olduğu halda, qışda çörəkbişirmə tullantıları və dənli bitkilər qrupu ayrı-ayrılıqda %18,5 ilə önə çıxmışdır. Meyvə və tərəvəz tullantıları əsasən aşağı quru maddə və yüksək lif tərkibinə malik olmuş; ət və ya süd məhsulu ehtiva edən mətbəx tullantıları ilə paxlalı ehtiva edən çörəkbişirmə məhsulları daha yüksək yağ və enerji dəyərləri göstərmişdir. Yayda soya + süd qarışığı, ispanaq və Russian sausage tullantısı; qışda isə quru kommersiya yemi, soya + balıq unu qarışığı və dondurma + pendir qarışığı yüksək proteinli variantlar arasında olmuşdur.

Tədqiqat bu yerli yem mənbələrinin təsərrüfata xas, aşağı xərcli və balanslaşdırılmış evdə hazırlanmış rasionların işlənib hazırlanmasında istifadə oluna biləcəyi nəticəsinə gəlir. Lakin tədqiqat bir yemləmə sınağı deyil. Yemlərin real heyvan performansı, yem qəbulu, böyümə, karkas və ya ət keyfiyyəti və təhlükəsizlik üzərində təsirləri sınaqdan keçirilməmişdir. Buna görə qida profili bir xammalın birbaşa və məhdudiyyətsiz şəkildə təhlükəsiz rasiona çevrilə biləcəyi anlamına gəlmir.

Tədqiqat problemi niyə vacibdir?

Donuz istehsalında yem ümumi istehsal xərclərinin böyük hissəsini təşkil edə bilər. Kiçikmiqyaslı təsərrüfatlar üçün kommersiya yeminin qiyməti və keyfiyyətli yemin ilboyu davamlı mövcud olmaması heyvanları tələbatlarına uyğun balanslaşdırılmış şəkildə bəsləməyi çətinləşdirə bilər. Buna görə fermerlər mətbəx qalıqları, qida emalı yan məhsulları, tərəvəz və meyvə tullantıları, dənli bitki yan məhsulları və ya evdə hazırlanmış qarışıqlar kimi daha ucuz və yerli mənbələrə yönələ bilərlər.

Bu yanaşmanın əsas problemi “mövcud olan hər tullantı yemdir” kimi qiymətləndirilə bilməməsidir. Bir yem mənbəyinin yalnız mövcud olması kifayət deyil. Yem kifayət qədər quru maddə, enerji, protein, amin turşusu və mineral təmin etməli; həddindən artıq lif və ya yağ səbəbindən performansı məhdudlaşdırmamalı və real yemləmə şəraitində təhlükəsiz olmalıdır.

Tədqiqatın araşdırma boşluğu məhz bu nöqtədədir. Cape Metropole-dəki kiçikmiqyaslı şəhər donuzçuluq təsərrüfatlarında istifadə olunan bir çox yerli yem xammalının həm mövsümi mövcudluğu, həm də ətraflı qida profili kifayət qədər məlum deyil. Tədqiqat yem büdcəsi və daha balanslaşdırılmış təsərrüfatdaxili rasionların hazırlanması üçün bu məlumat boşluğunu azaltmağı məqsəd qoymuşdur.

Mövsüm Yerli Donuz Yemi Mənbələrinin Mövcudluğunu Necə Dəyişdirdi?

Yay mövsümündə meyvə tullantıları açıq şəkildə önə çıxarkən, qış mövsümündə çörəkbişirmə tullantıları və dənli bitkilər daha yüksək paya çatmışdır; xi-kvadrat analizi yem kateqoriyası ilə mövsüm arasında statistik əlaqə olduğunu göstərmişdir, lakin nümunə növləri və təkrar sayı mövsümlər arasında bərabər olmadığı üçün tədqiqat bu məlumatları klassik iki mövsümlü ANOVA dizaynı kimi analiz etməmişdir.

Mənbənin Şəkil 1-ində mövsümlə yem kateqoriyası arasındakı əlaqə üçün \(\chi^2=18{,}5543\), \(P=0{,}0463\) və \(\phi_c=0{,}3822\) bildirilmişdir. \(P=0{,}0463\) dəyəri tədqiqatın istifadə etdiyi %5 həddindən aşağıdır və kateqoriya paylanmasının mövsümdən müstəqil olduğu hipotezinə qarşı sübut kimi qiymətləndirilmişdir.

Bununla belə, bu nəticə “müəyyən bir yemin hər yay və ya hər qış mütləq eyni nisbətdə mövcud olacağı” anlamına gəlmir. Nümunələr müəyyən fermalardan və müəyyən iki zaman nöqtəsindən toplanmışdır; yerli qida istehlakı, təchizat zənciri, fermerlərin əlçatanlığı və mövsümi şərait başqa illərdə fərqli ola bilər.

Yay PCA-sı nə göstərdi?

Yay nümunələrinin əsas komponent analizində F1 və F2 birlikdə ümumi variasiyanın %81,5-ni izah etmişdir. F1 təkbaşına %65,8 payla əsasən enerji/yağ oxudur. Efir ekstraktı, ümumi enerji, həzm olunan enerji və metabolizə olunan enerji eyni istiqamətdə qruplaşarkən; xam lif və kül əks istiqamətdə yerləşmişdir.

Bu quruluş yüksək yağ və enerji ehtiva edən yemlərlə yüksək lif/kül ehtiva edən yemlərin qidalanma baxımından fərqli qütblərdə yerləşdiyini göstərir. Mətbəx tullantıları və bəzi çörəkbişirmə yan məhsulları enerji tərəfində; meyvələr və bəzi dənli bitkilər isə daha lifli və aşağı enerjili tərəfdə qruplaşmışdır.

Qış PCA-sı nə göstərdi?

Qış analizində F1 %59,4, F2 təxminən %23,5 və iki faktor birlikdə təxminən %82,8 variasiyanı izah etmişdir. Birinci ox yenə enerji/yağ ayrımını daşımışdır. Lakin ikinci oxda xam protein, lif və külün oxşar istiqamətdə yüklənməsi bəzi qış yemlərinin eyni zamanda daha yüksək protein və daha yüksək lif/kül ehtiva edə bildiyini göstərmişdir.

Qış nümunələrində tərəvəzlər və qaba yemlər aşağı enerji-yüksək lif tərəfində; bəzi çörəkbişirmə məhsulları və mətbəx tullantıları daha yüksək enerji tərəfində yerləşmişdir. Süd məhsulu yan məhsulları PCA-da nəzərə çarpan yüksək enerji ekstremal dəyərləri kimi görünmüşdür.

Yerli Yem Tullantıları Balanslaşdırılmış Donuz Rasionunda İstifadə Oluna Bilərmi?

Tədqiqatın kimyəvi analizləri bir çox yerli xammalın enerji, protein, amin turşusu və ya mineral baxımından dəyərli ola biləcəyini göstərir; lakin tək bir xammalın yüksək protein və ya enerji ehtiva etməsi onun balanslaşdırılmış rasion olduğu anlamına gəlmir və təhlükəsiz istifadə heyvanın tələbatı, quru maddə, lif, yağ, amin turşusu balansı, mineral sıxlığı və real yemləmə təhlükəsizliyi birlikdə qiymətləndirilərək aparılmalıdır.

Quru maddə niyə vacibdir?

Quru maddə yemdən su çıxarıldıqdan sonra qalan hissədir. İki yem eyni yaş çəkiyə malik olsa belə, su tərkibləri fərqli olduqda real qida maddəsi miqdarları böyük ölçüdə dəyişə bilər. Buna görə protein, lif, yağ, amin turşusu və mineral nəticələrinin mühüm hissəsi quru maddə bazasında qiymətləndirilmişdir.

Yayda kommersiya yemləri, dənli bitki yan məhsulları və paxlalılar təxminən %87-91 quru maddə ehtiva etdiyi halda, meyvə və tərəvəz tullantıları təxminən %4-25 aralığında qalmışdır. Qışda da oxşar şəkildə kommersiya yemləri, dənli bitkilər və paxlalılar %86-90 civarında quru maddə ehtiva edərkən, təzə tərəvəz, meyvə və qaba yemlərin quru maddəsi daha aşağı olmuşdur.

Aşağı quru maddə xammalın istifadəyə yararsız olduğu demək deyil; lakin yüksək su tərkibi saxlanma, daşınma və xarab olma baxımından vacibdir. Tədqiqat xüsusilə qurutma və ya siloslama kimi mühafizə texnologiyalarına çıxışı məhdud olan kiçik fermalarda təzə məhsulların xarab olma riski yarada biləcəyini müzakirə edir.

Protein baxımından önə çıxan yemlər

Yay mövsümündə ən yüksək xam protein dəyərlərindən bəziləri soya + süd qarışığında %48,3, ispanaqda %33,6 və Russian sausage tullantısında %31,3 olaraq ölçülmüşdür.

Qış mövsümündə quru kommersiya yemi təxminən %34,7, soya + balıq unu qarışığı %32,9 və dondurma + pendir qarışığı %31,3 xam protein ehtiva etmişdir.

Lakin xam protein təkbaşına protein keyfiyyətini müəyyən etmir. Proteinin amin turşusu tərkibi və xüsusilə donuz qidalanmasında məhdudlaşdırıcı amin turşularının miqdarı da vacibdir.

Lif baxımından diqqət tələb edən yemlər

Meyvə, tərəvəz və qaba yem nümunələrinin mühüm hissəsi %10-dan çox xam lif ehtiva etmişdir. Mənbə yüksək lifli yemlərin donuzlarda yem qəbuluna, böyüməyə, karkas məhsuldarlığına və iqtisadi performansa mənfi təsir göstərə biləcəyini ədəbiyyat əsasında müzakirə edir.

Beləliklə, tərəvəz və meyvə tullantılarının vitamin, mineral və ya bəzi protein üstünlüklərinə malik olması onların rasiona məhdudiyyətsiz miqdarda əlavə oluna biləcəyi anlamına gəlmir.

Enerji və yağ baxımından önə çıxan mənbələr

Ət ehtiva edən mətbəx tullantıları və paxlalı ehtiva edən bəzi çörəkbişirmə yan məhsullarında efir ekstraktı təxminən %16-34, ümumi enerji isə təxminən 20-24 MJ/kg səviyyəsinə yüksəlmişdir.

Yüksək enerji sıxlığı faydalı ola bilər; lakin tədqiqat %12-dən yuxarı efir ekstraktı konsentrasiyalarında yem qəbulu və performans baxımından ehtiyatlı olmağın zəruriliyini ədəbiyyat kontekstində vurğulayır. Buna görə yüksək yağ avtomatik olaraq daha yaxşı yem demək deyil.

Amin turşusu balansı

Hər iki mövsümdə lösin ən bol əsas amin turşularından biri, metionin isə ən məhdudlaşdırıcı əsas amin turşusu kimi müəyyən edilmişdir.

Yayda soya + süd qarışığı; histidin %0,74, arginin %2,39, treonin %1,59, lizin %2,06, valin %2,25, izolösin %2,31, lösin %3,63 və fenilalanin %2,27 kimi yüksək dəyərlər göstərmişdir.

Qışda quru kommersiya yemi histidin, arginin, treonin və lizin baxımından; dondurma + pendir qarışığı isə metionin, valin, izolösin, lösin və fenilalanin baxımından önə çıxmışdır.

Tədqiqata görə yalnız Russian sausage tullantısı, soya + süd qarışığı, quru kommersiya yemi, dondurma + pendir qarışığı, wrap tullantısı və soya + balıq unu qarışığı pigletlər üçün lizin, metionin və treonin tələblərinin hər üçünü birlikdə qarşılaya biləcək profillərə malikdir.

Mineral profili

Yay nümunələrində ispanaq maqnezium, kalium, kalsium və kükürd baxımından önə çıxmışdır. Russian sausage yüksək natrium, soya + süd qarışığı isə yüksək fosfor göstərmişdir.

Qış nümunələrində pizza xəmiri natrium, buğda kəpəyi maqnezium və fosfor, pomidor kalium, cəfəri kalsium və qarpız kükürd baxımından yüksək dəyərlərə çatmışdır.

Yay ispanağında dəmir 650 mg/kg quru maddə səviyyəsinə qədər yüksəlmişdir. Kommersiya grower pelletlərində mis və sink yüksək ölçülmüşdür. Mənbənin qiymətləndirməsinə görə mineral analizi aparılan yemlər dəmir və manqan tələbatını böyük ölçüdə qarşılaya bildiyi halda, yüksək sink tələbatı daha məhdud yem mənbələri tərəfindən qarşılanmışdır.

Tədqiqatın Metodu və Nəticələri

Tədqiqat sahəsi

Nümunələr Cape Metropole-də IthembaLab, Khayelitsha, Mfuleni, Penhill və Strand adlandırılan beş tədqiqat sahəsindəki kiçikmiqyaslı şəhər donuz fermalarından toplanmışdır.

Western Cape Department of Agriculture qeydlərində bu sahələrdə ümumilikdə 383 donuz istehsalçısı var idi. Tədqiqata yem nümunəsi təqdim etmək üçün hər tədqiqat sahəsindən 10 olmaqla cəmi 50 ferma daxil edilmişdir.

Fermaların müəyyən edilməsində istehsalçının əlçatanlığı və tədqiqatda iştirak etmək istəyi rol oynamışdır. Məlumat toplama dövründə Afrika donuz taunu epidemiyası bəzi istehsalçıların iştirakına mane olmuş; bəzi fermalarda isə bütün donuzların itirilməsi səbəbindən yem nümunəsi götürülə bilməmişdir.

Nümunə toplama

Cəmi 82 yem nümunəsi toplanmışdır:

Quru yemlərdən 0,5 kg, yaş yemlərdən 1,0 kg nümunə götürülmüşdür. Nümunələr etiketli plastik torbalarda toplanmış və buz olan soyuducu qutuda Stellenbosch University qidalanma laboratoriyasına daşınmışdır.

Nümunənin hazırlanması

Laboratoriyada yem nümunələri çəkilmiş, 60 °C-də sabit çəkiyə çatana qədər qurudulmuş və 2 mm ələkli Centrotec® çəkicli dəyirmandan istifadə etməklə üyüdülmüşdür.

Bütün nümunələrdə əsas kimyəvi tərkib və ümumi enerji analiz edilmişdir. Mineral analizi kül tərkibi ≥%5 olan, amin turşusu analizi isə xam protein tərkibi ≥%15 olan seçilmiş nümunələrdə aparılmışdır. Bu seçim xərc səmərəliliyi məqsədilə tətbiq edilmişdir.

Əsas qida analizi

Qida analizləri iki təkrarda aparılmışdır.

Mineral analizi

Üyüdülmüş nümunələrdən 300 mg götürülmüş; konsentrat %65 nitrat turşusu və %37 xlorid turşusu ilə mikrodalğalı həzm tətbiq edilmişdir. Hidrogen peroksid azotlu buxarların uzaqlaşdırılmasında istifadə edilmişdir.

Makrominerallar olaraq kalsium, maqnezium, fosfor, kalium, kükürd və natrium; mikrominerallar olaraq alüminium, barium, bor, xrom, mis, dəmir, nikel, stronsium və sink ICP-AES ilə ölçülmüşdür.

Amin turşusu analizi

Amin turşusu analizi üçün 100 mg nümunə 0,5 mL 6 M xlorid turşusu ilə hidroliz edilmişdir. Törəmə reaksiyası AccQFluor reagentləri ilə aparılmış və L-Norvaline standart kimi istifadə olunmuşdur.

Stabilləşdirilmiş nümunədən 1 µL, 60 °C-də işləyən Waters UltraTag C18 kolonuna verilmiş; amin turşuları UPLC-PDA sistemi ilə ayrılmış və saxlanma vaxtlarına əsasən müəyyən edilmişdir. MassLynx V4.1 2011 proqram təminatı kalibrasiya əyriləri və konsentrasiya hesablamalarında istifadə edilmişdir.

Enerji təxmin tənlikləri

Mənbənin Şəkil 2 və Şəkil 3 izahlarında PCA-ya daxil edilən həzm olunan enerji və metabolizə olunan enerji dəyişənləri üçün aşağıdakı tənliklər verilmişdir:

\[ DE_1 = 1.161 + (0.749 \times GE) - (4.3 \times ash) - (4.1 \times CF) \]

\[ DE_2 = 4.168 - (9.1 \times ash) + (1.9 \times CP) + (3.9 \times EE) - (3.6 \times CF) \]

\[ ME_1 = (1 \times DE_1) - (0.68 \times CP) \]

\[ ME_2 = 4.194 - (9.2 \times ash) + (1 \times CP) + (4.1 \times EE) - (3.5 \times CF) \]

DE həzm olunan enerjini, ME metabolizə olunan enerjini, GE ümumi enerjini, ash külü, CF xam lifi, CP xam proteini və EE efir ekstraktını təmsil edir.

Mənbənin şəkil izahı DE/ME çıxışlarını “kcal/kg” kimi etiketləyir, halbuki GE əsas cədvəllərdə MJ/kg, CP/CF/EE/kül isə quru maddə faizi kimi bildirilir. Məqalə bu tənlik miqyasları arasındakı vahid çevrilməsini şəkil izahında ayrıca göstərmədiyi üçün Verianla dəyərləri yenidən hesablamamış və tənlik əmsallarını dəyişdirməmişdir.

Statistik analiz

Analizlər SAS 9.4 istifadə olunmaqla aparılmışdır. PROC FREQ yay-qış yem mövcudluğu tezliklərini, xi-kvadrat testi mövsümlə yem kateqoriyası arasındakı əlaqəni, PROC MEANS isə orta və standart sapmaları yaratmaq üçün istifadə edilmişdir.

Qida dəyişənləri arasındakı əlaqələrin və yem qruplarının nümunələrinin araşdırılmasında əsas komponent analizi istifadə edilmişdir.

Bəzi yemlər yalnız bir fermada və ya yalnız bir mövsümdə mövcud olduğu və təkrar sayı mövsümlər arasında bərabər olmadığı üçün tədqiqat variasiya analizi tətbiq etməmişdir.

Qida Profili Bir Yemin Təhlükəsiz və Effektiv Olduğunu Sübut Edirmi?

Xeyr. Kimyəvi qida profili bir xammalın enerji, protein, amin turşusu və mineral potensialını göstərir; lakin bu tədqiqat real donuzlarda yem qəbulu, həzm olunma, böyümə, yem çevrilməsi, toksikoloji və ya mikrobioloji təhlükəsizlik, karkas məhsuldarlığı və ət keyfiyyəti üzərində nəzarətli yemləmə sınağı aparmadığı üçün bu nəticələr real istifadə performansının birbaşa sübutu deyil.

Tədqiqatın dəstəklədiyi nəticələr

Yerli olaraq mövcud olan bir çox paxlalı, tərəvəz, ət və süd məhsulu əsaslı yem xammalı mühüm protein, amin turşusu və ya mineral mənbələridir.

Ət və ya süd məhsulu ehtiva edən mətbəx tullantıları ilə paxlalı ehtiva edən bəzi çörəkbişirmə tullantıları yüksək enerji potensialına malikdir.

Yem kateqoriyalarının mövcudluğu yay və qış arasında dəyişir.

Yerli xammalların laboratoriya qida profilləri təsərrüfata xas aşağı xərcli və balanslaşdırılmış rasion hazırlama işlərinə əsas yarada bilər.

Tədqiqatın dəstəkləmədiyi nəticələr

Tədqiqat bu yemlərin real təsərrüfat şəraitində böyüməni artırdığını sübut etmir.

Tədqiqat yerli tullantıların hamısının mikrobioloji və ya toksikoloji baxımdan təhlükəsiz olduğunu göstərmir.

Tədqiqat müəyyən bir evdə hazırlanmış rasionun kommersiya yemindən daha yaxşı olduğunu sınaqdan keçirməmişdir.

Tədqiqat aşağı xərcli rasionların real pul dəyərini hesablayan optimallaşdırma sınağı aparmamışdır.

Nəticələr Cape Metropole-də araşdırılan fermalara əsaslanır; fürsət nümunələməsi və aşağı təkrar sayı səbəbindən başqa bölgələrdə eyni qida və mövcudluq quruluşunun ortaya çıxacağı fərz edilə bilməz.

Əsas məhdudiyyətlər

Tədqiqatın müəlliflər tərəfindən göstərilən əsas məhdudiyyəti aşağı təkrar sayıdır. Mənbələrin bəziləri yalnız bir fermada və ya yalnız bir mövsümdə əldə edilə bilmişdir.

Nümunələmə fürsət/rahat nümunələmə elementi ehtiva etdiyindən bütün kiçikmiqyaslı şəhər donuz fermalarını təmsil etmə gücü məhduddur.

Afrika donuz taunu epidemiyası tədqiqat zamanı fermer iştirakına və bəzi fermalardan nümunə götürülə bilməsinə təsir etmişdir.

Mineral və amin turşusu analizləri bütün 82 nümunəyə deyil, əvvəlcədən müəyyən edilmiş kül və xam protein hədlərini keçən seçilmiş nümunələrə tətbiq edilmişdir.

Tədqiqat iki nümunələmə dövrünü müqayisə edir; müəlliflər daha ətraflı mövsümi dəyişimin başa düşülməsi üçün uzununa tədqiqatlar tövsiyə edirlər.

Gələcək tədqiqat ehtiyacı

Müəlliflər yerli yem xammallarının təhlükəsizliyinin və real yemləmə dəyərinin nəzarətli tədqiqatlarla qiymətləndirilməsini tövsiyə edirlər. Bu qiymətləndirmə xüsusilə ət istehsalı və ət keyfiyyəti üzərində təsirləri əhatə etməlidir.

Uzununa tədqiqatlar eyni yem mənbələrinin ilboyu nə vaxt və nə qədər mövcud ola bildiyini daha etibarlı şəkildə müəyyən edə bilər.

Mənbə və Metod Qeydi

Orijinal başlıq: Nutrient profiling of locally available pig feed resources on small-scale farms in the Cape Metropole, South Africa

Müəlliflər: R.M. Mathobela; F. Semwogerere; O.C. Chikwanha; C.L.F. Katiyatiya; A.H. Molotsi; M.C. Marufu; P.E. Strydom; C. Mapiye.

Corresponding author: C. Mapiye.

Qurumlar: Department of Animal Sciences, Faculty of AgriSciences, Stellenbosch University; Western Cape Department of Agriculture; Animal Resources Research Program, Abi ZARDI, National Agricultural Research Organization, Uganda; Department of Veterinary Tropical Diseases, Faculty of Veterinary Sciences, University of Pretoria.

Jurnal: South African Journal of Animal Science.

Nəşriyyat: South African Society for Animal Science.

Cild / nömrə / səhifə: 56(2), 10-38.

Göndərilmə tarixi: 11 Sentyabr 2025.

Qəbul tarixi: 7 Dekabr 2025.

Nəşr tarixi: 5 Fevral 2026.

DOI: 10.17159/sajas.v56i02.01.

Mənbə növü: Resenziyalı orijinal tədqiqat məqaləsi.

Resenziya: Jurnalın cari siyasəti single-blind peer review və ən azı iki rəyçi qiymətləndirməsini nəzərdə tutur.

Lisenziya: PDF “Creative Commons Attribution 4.0 South African Licence” ifadəsini istifadə edir və CC BY 4.0 şərtləri altında istinad şərtilə köçürmə, yayma və uyğunlaşdırmaya icazə verir. Cari rəsmi məqalə səhifəsi lisenziyanı Creative Commons Attribution 4.0 International kimi göstərir.

Tədqiqat dizaynı: Yerli yem mövcudluğu nümunələməsi + laboratoriya qida profillənməsi + mövsümi tezlik analizi + əsas komponent analizi.

Ferma sayı: 50.

Ümumi yem nümunəsi: 82; 54 qış, 28 yay.

Nümunələmə: Fürsət/rahat nümunələmə ilə census yanaşmasının birləşməsi.

Analiz təkrarları: Qida analizləri duplicate şəklində aparılmışdır.

Etik icazələr: Stellenbosch University Research Ethics Committee on Social, Behavioural and Education Research — REC-2020-17285; Biosafety and Environmental Ethics — BEE-2020-18654; South African Department of Agriculture, Land Reform and Rural Development — 12/11/1/4/1/1835 HP.

Maliyyələşdirmə: South African Pig Producers' Organisation; Stellenbosch University Division of Social Impact; Technology Innovation Agency vasitəsilə Red Meat Research and Development South Africa.

Məlumat əlçatanlığı: Cari rəsmi jurnal qeydi məlumatların rəsmi bir repository-yə yerləşdirilmədiyini, corresponding author-dan tələb oluna biləcəyini bildirir.

Maraqların toqquşması: Müəlliflər maraqların toqquşması olmadığını bəyan edirlər.

Müəllif töhfələri: R.M. Mathobela — məlumat kurasiyası, formal analiz və ilk layihə; F. Semwogerere, O.C. Chikwanha və C.L.F. Katiyatiya — məlumat kurasiyası və nəzərdən keçirmə/redaktə; A.H. Molotsi, M.C. Marufu və P.E. Strydom — məsləhət/nəzarət, nəzərdən keçirmə/redaktə və maliyyə əldə etmə; C. Mapiye — konseptuallaşdırma, nəzarət, nəzərdən keçirmə/redaktə və maliyyə əldə etmə. Bütün müəlliflər yekun mətni təsdiq etmişdir.

Mənbədə diqqət tələb edən məqamlar

PDF lisenziya sətri “Creative Commons Attribution 4.0 South African Licence” ifadəsini istifadə etdiyi halda, cari rəsmi məqalə səhifəsi “Creative Commons Attribution 4.0 International License” göstərir. Hər iki qeyd istinad şərtli açıq təkrar istifadəsini dəstəkləyir; Verianla lisenziyanı PDF və cari jurnal qeydi arasındakı fərqi qoruyaraq göstərir.

Şəkil 2 və Şəkil 3 izahlarında verilən DE/ME təxmin tənliklərinin çıxışı kcal/kg kimi etiketləndiyi halda, GE əsas kimyəvi tərkib cədvəllərində MJ/kg və digər girişlər quru maddə faizi kimi bildirilir. Mənbə bu miqyasların çevrilməsini müvafiq şəkil izahında ayrıca göstərmir. Buna görə tənliklər mənbədə yazıldığı şəkildə qorunmuş və yeni ədədi hesab aparılmamışdır.

Yem nümunələri və təkrar sayı mövsümlər arasında bərabər deyil. Buna görə müəlliflər ANOVA tətbiq etməmiş və mövsümi mövcudluğu tezlik/xi-kvadrat yanaşması ilə qiymətləndirmişlər.

Əsas şərh sərhədi

Bu tədqiqat bir qida profilləmə işidir. Laboratoriya analizləri yerli yem mənbələrinin kimyəvi potensialını göstərir; lakin real heyvan performansı və təhlükəsizlik üçün nəzarətli yemləmə tədqiqatları tələb olunur. Tədqiqatın ən güclü tətbiqi dəyəri hansı yerli xammalların enerji, protein, amin turşusu və ya mineral baxımından rasion formulyasiyası üçün namizəd ola biləcəyini sistemli şəkildə göstərməsidir.