Жергиликтүү жана салттуу эмес тоют булактары бул изилдөөдө чакан шаардык чочко чарбаларында коммерциялык тоютка альтернатива же кошумча катары колдонулган ашкана калдыктары, айыл чарба жана тамак-аш өнөр жайынын кошумча продуктулары, мөмө-жемиш жана жашылча калдыктары, дан өсүмдүктөрү, буурчак өсүмдүктөрү жана чарбада даярдалган аралашмалар болуп саналат. Изилдөө Cape Metropole аймагындагы 50 чакан чочко чарбасынан чогултулган 82 тоют үлгүсүнүн мезгилдик жеткиликтүүлүгүн жана азыктык курамын баалаган. Үлгүлөрдүн 54ү кышында, 28и жайында чогултулган; кургак зат, чийки белок, чийки була, эфир экстракты, күл, жалпы энергия, тандалган үлгүлөрдө аминокислоталар жана минералдар лабораториялык ыкмалар менен талданган.

Тоют категорияларынын жеткиликтүүлүгү мезгил менен байланыштуу экени аныкталган. Жайында мөмө-жемиш калдыктары %35,7 менен эң көп кездешкен категория болсо, кышында нан бышыруу калдыктары жана дан тобу өз-өзүнчө %18,5 менен айырмаланган. Мөмө-жемиш жана жашылча калдыктары негизинен кургак заты аз жана буласы жогору болгон; эт же сүт азыктарын камтыган ашкана калдыктары менен буурчак камтылган нан бышыруу продуктулары май жана энергия көрсөткүчтөрү жогорураак болгон. Жайында соя + сүт аралашмасы, шпинат жана Russian sausage калдыгы; кышында болсо кургак коммерциялык тоют, соя + балык уну аралашмасы жана балмуздак + сыр аралашмасы жогорку белоктуу варианттардын катарына кирген.

Изилдөө бул жергиликтүү тоют булактарын чарбага ылайык, арзан жана тең салмакталган үйдө даярдалуучу рациондорду иштеп чыгууда колдонууга болот деген тыянакка келет. Бирок изилдөө тоюттандыруу тажрыйбасы эмес. Тоюттардын чыныгы жаныбар көрсөткүчтөрүнө, тоют керектөөгө, өсүүгө, тушанын же эттин сапатына жана коопсуздукка тийгизген таасири сыналган эмес. Ошондуктан азык профили бир чийки затты түздөн-түз жана чексиз түрдө коопсуз рационго айландырууга болот дегенди билдирбейт.

Изилдөө маселеси эмне үчүн маанилүү?

Чочко өндүрүшүндө тоют жалпы өндүрүш чыгымдарынын чоң бөлүгүн түзүшү мүмкүн. Чакан чарбалар үчүн коммерциялык тоюттун баасы жана сапаттуу тоюттун жыл бою туруктуу жеткиликтүү болбоосу жаныбарларды керектөөсүнө ылайык тең салмактуу азыктандырууну кыйындатышы мүмкүн. Ошондуктан фермерлер ашкана калдыктары, тамак-ашты кайра иштетүүнүн кошумча продуктулары, жашылча жана мөмө-жемиш калдыктары, дан өсүмдүктөрүнүн кошумча продуктулары же үйдө даярдалган аралашмалар сыяктуу арзаныраак жана жергиликтүү булактарга кайрылышы мүмкүн.

Бул ыкманын негизги көйгөйү “бар болгон ар бир калдык тоют болуп саналат” деп баалоого болбой тургандыгында. Тоют булагынын жөн гана бар болушу жетишсиз. Тоют жетиштүү кургак зат, энергия, белок, аминокислота жана минерал берүүгө; ашыкча була же майдан улам көрсөткүчтөрдү чектебөөгө жана реалдуу тоюттандыруу шарттарында коопсуз болууга тийиш.

Изилдөөдөгү илимий боштук ушул жерде. Cape Metropole аймагындагы чакан шаардык чочко чарбаларында колдонулган көптөгөн жергиликтүү тоют чийки заттарынын мезгилдик жеткиликтүүлүгү да, кеңири азык профили да жетиштүү деңгээлде белгилүү эмес. Изилдөө тоют бюджети жана чарба ичинде тең салмактуураак рациондорду түзүү үчүн бул маалымат боштугун азайтууну максат кылган.

Мезгил Жергиликтүү Чочко Тоют Булактарынын Жеткиликтүүлүгүн Кантип Өзгөрттү?

Жай мезгилинде мөмө-жемиш калдыктары айкын түрдө басымдуулук кылса, кыш мезгилинде нан бышыруу калдыктары жана дан өсүмдүктөрү көбүрөөк үлүшкө жеткен; хи-квадрат анализи тоют категориясы менен мезгилдин ортосунда статистикалык байланыш бар экенин көрсөткөн, бирок үлгү түрлөрү жана кайталануу саны мезгилдер арасында тең болбогондуктан изилдөө бул маалыматтарды классикалык эки мезгилдүү ANOVA дизайны катары талдаган эмес.

Булактын Сүрөт 1инде мезгил менен тоют категориясынын ортосундагы байланыш үчүн \(\chi^2=18{,}5543\), \(P=0{,}0463\) жана \(\phi_c=0{,}3822\) билдирилген. \(P=0{,}0463\) мааниси изилдөө колдонгон %5 босогодон төмөн жана категориялардын бөлүштүрүлүшү мезгилден көз каранды эмес деген гипотезага каршы далил катары бааланган.

Ошол эле учурда бул жыйынтык “белгилүү бир тоют ар бир жайда же ар бир кышта так ошондой үлүштө сөзсүз табылат” дегенди билдирбейт. Үлгүлөр белгилүү чарбалардан жана белгилүү эки убакыт чекитинде чогултулган; жергиликтүү азык-түлүк керектөөсү, жеткирүү чынжыры, фермерлердин жеткиликтүүлүгү жана мезгилдик шарттар башка жылдары башкача болушу мүмкүн.

Жайкы PCA эмнени көрсөттү?

Жайкы үлгүлөрдүн негизги компоненттер анализинде F1 жана F2 биргеликте жалпы вариациянын %81,5ин түшүндүргөн. F1 өзү %65,8 үлүш менен негизинен энергия/май огу болуп саналат. Эфир экстракты, жалпы энергия, сиңирилүүчү энергия жана метаболизмге жеткиликтүү энергия бир багытта топтолсо; чийки була жана күл карама-каршы багытта жайгашкан.

Бул түзүлүш майы жана энергиясы жогору тоюттар менен буласы/күлү жогору тоюттар азыктык жактан ар башка уюлдарда жайгашканын көрсөтөт. Ашкана калдыктары жана айрым нан бышыруу кошумча продуктулары энергия жагында; мөмө-жемиштер жана айрым дан өсүмдүктөрү болсо буласы көбүрөөк жана энергиясы төмөн жагында топтолгон.

Кышкы PCA эмнени көрсөттү?

Кышкы анализде F1 %59,4, F2 болжол менен %23,5 жана эки фактор биргеликте болжол менен %82,8 вариацияны түшүндүргөн. Биринчи огунда дагы энергия/май айырмасы чыккан. Бирок экинчи огунда чийки белок, була жана күлдүн окшош багытта жүктөлүшү айрым кышкы тоюттар бир убакта жогорку белок жана жогорку була/күл курамына ээ болушу мүмкүн экенин көрсөткөн.

Кышкы үлгүлөрдө жашылчалар жана кесек тоюттар энергиясы төмөн-буласы жогору жагында; айрым нан бышыруу продуктулары жана ашкана калдыктары энергиясы жогору жагында жайгашкан. Сүт азыктарынын кошумча продуктулары PCAда айкын жогорку энергиялуу четки маанилер катары көрүнгөн.

Жергиликтүү Тоют Калдыктарын Тең Салмакталган Чочко Рационунда Колдонууга Болобу?

Изилдөөнүн химиялык анализдери көптөгөн жергиликтүү чийки заттар энергия, белок, аминокислота же минерал жагынан баалуу болушу мүмкүн экенин көрсөтөт; бирок бир чийки заттын белогу же энергиясы жогору болушу анын тең салмакталган рацион экенин билдирбейт жана коопсуз колдонуу жаныбардын керектөөсүн, кургак затты, буланы, майды, аминокислота тең салмагын, минералдык тыгыздыкты жана реалдуу тоюттандыруу коопсуздугун биргеликте баалоо аркылуу жүргүзүлүшү керек.

Кургак зат эмне үчүн маанилүү?

Кургак зат — тоюттан суу алынгандан кийин калган бөлүк. Эки тоюттун нымдуу салмагы бирдей болсо да, суу курамы башка болсо, чыныгы азык заттарынын көлөмү олуттуу айырмаланышы мүмкүн. Ошондуктан белок, була, май, аминокислота жана минерал жыйынтыктарынын маанилүү бөлүгү кургак зат негизинде бааланган.

Жайында коммерциялык тоюттар, дан өсүмдүктөрүнүн кошумча продуктулары жана буурчак өсүмдүктөрү болжол менен %87-91 кургак зат камтыса, мөмө-жемиш жана жашылча калдыктары болжол менен %4-25 аралыгында калган. Кышында да окшош түрдө коммерциялык тоюттар, дан өсүмдүктөрү жана буурчак өсүмдүктөрү %86-90 чамасында кургак зат камтып, жаңы жашылча, мөмө-жемиш жана кесек тоюттардын кургак заты төмөн болгон.

Кургак заттын аздыгы чийки зат колдонууга жарабайт дегенди билдирбейт; бирок суу курамынын жогору болушу сактоо, ташуу жана бузулуу жагынан маанилүү. Изилдөө айрыкча кургатуу же силостоо сыяктуу сактоо технологияларына жетүү чектелүү чакан чарбаларда жаңы азыктар бузулуу коркунучун жаратышы мүмкүн экенин талкуулайт.

Белок жагынан айырмаланган тоюттар

Жай мезгилинде эң жогорку чийки белок маанилеринин айрымдары соя + сүт аралашмасында %48,3, шпинатта %33,6 жана Russian sausage калдыгында %31,3 болуп өлчөнгөн.

Кыш мезгилинде кургак коммерциялык тоют болжол менен %34,7, соя + балык уну аралашмасы %32,9 жана балмуздак + сыр аралашмасы %31,3 чийки белок камтыган.

Бирок чийки белок жалгыз өзү белоктун сапатын аныктабайт. Белоктун аминокислота курамы жана айрыкча чочко азыктандырууда чектөөчү аминокислоталардын көлөмү да маанилүү.

Була жагынан этияттык талап кылган тоюттар

Мөмө-жемиш, жашылча жана кесек тоют үлгүлөрүнүн маанилүү бөлүгү %10дон жогору чийки була камтыган. Булак буласы жогору тоюттар чочколордо тоют керектөөгө, өсүүгө, туша түшүмүнө жана экономикалык көрсөткүчтөргө терс таасир этиши мүмкүн экенин адабияттарга таянып талкуулайт.

Ошондуктан жашылча жана мөмө-жемиш калдыктарынын витамин, минерал же айрым белок артыкчылыктары бар болушу аларды рационго чексиз өлчөмдө кошууга болот дегенди билдирбейт.

Энергия жана май жагынан айырмаланган булактар

Эт камтыган ашкана калдыктарында жана буурчак камтылган айрым нан бышыруу кошумча продуктуларында эфир экстракты болжол менен %16-34, жалпы энергия болсо болжол менен 20-24 MJ/kg деңгээлине жеткен.

Энергиянын жогорку тыгыздыгы пайдалуу болушу мүмкүн; бирок изилдөө %12ден жогору эфир экстракты концентрацияларында тоют керектөө жана көрсөткүчтөр жагынан этият болуу керектигин адабият контекстинде баса белгилейт. Ошондуктан майдын көп болушу автоматтык түрдө жакшыраак тоют дегенди билдирбейт.

Аминокислота тең салмагы

Эки мезгилде тең лейцин эң көп негизги аминокислоталардын бири, метионин болсо эң чектөөчү негизги аминокислота катары аныкталган.

Жайында соя + сүт аралашмасы; гистидин %0,74, аргинин %2,39, треонин %1,59, лизин %2,06, валин %2,25, изолейцин %2,31, лейцин %3,63 жана фенилаланин %2,27 сыяктуу жогорку маанилерди көрсөткөн.

Кышында кургак коммерциялык тоют гистидин, аргинин, треонин жана лизин жагынан; балмуздак + сыр аралашмасы болсо метионин, валин, изолейцин, лейцин жана фенилаланин жагынан айырмаланган.

Изилдөөгө ылайык, Russian sausage калдыгы, соя + сүт аралашмасы, кургак коммерциялык тоют, балмуздак + сыр аралашмасы, wrap калдыгы жана соя + балык уну аралашмасы гана pigletтер үчүн лизин, метионин жана треонин керектөөлөрүнүн үчөөнү тең бирге канааттандыра ала турган профилдерге ээ.

Минералдык профиль

Жайкы үлгүлөрдө шпинат магний, калий, кальций жана күкүрт жагынан айырмаланган. Russian sausage натрийи жогору, соя + сүт аралашмасы болсо фосфору жогору болгон.

Кышкы үлгүлөрдө пицца камыры натрий, буудай кебеги магний жана фосфор, помидор калий, петрушка кальций жана дарбыз күкүрт жагынан жогорку маанилерге жеткен.

Жайкы шпинатта темир 650 mg/kg кургак зат деңгээлине чейин жеткен. Коммерциялык grower pelletтерде жез жана цинк жогору өлчөнгөн. Булактын баалоосуна ылайык минералдык анализ жүргүзүлгөн тоюттар темир жана марганец керектөөсүн көбүнчө канааттандыра алса, жогорку цинк керектөөсүн чектелүү тоют булактары гана канааттандырган.

Изилдөөнүн Ыкмасы жана Жыйынтыктары

Изилдөө аймагы

Үлгүлөр Cape Metropole аймагындагы IthembaLab, Khayelitsha, Mfuleni, Penhill жана Strand деп аталган беш изилдөө аймагындагы чакан шаардык чочко чарбаларынан чогултулган.

Western Cape Department of Agriculture жазууларында бул аймактарда жалпы 383 чочко өндүрүүчү бар болгон. Изилдөөгө тоют үлгүсүн берүү үчүн ар бир изилдөө аймагынан 10дон, жалпы 50 чарба киргизилген.

Чарбаларды аныктоодо өндүрүүчүнүн жеткиликтүүлүгү жана изилдөөгө катышууга каалоосу роль ойногон. Маалымат чогултуу мезгилиндеги Африка чочко тумоосунун очогу айрым өндүрүүчүлөрдүн катышуусуна тоскоол болгон; айрым чарбаларда болсо бардык чочколор жоголгондуктан тоют үлгүсү алынган эмес.

Үлгү чогултуу

Жалпы 82 тоют үлгүсү чогултулган:

Кургак тоюттардан 0,5 kg, нымдуу тоюттардан 1,0 kg үлгү алынган. Үлгүлөр этикеткасы бар пластик баштыктарга чогултулуп, муз салынган муздаткыч кутуда Stellenbosch University азыктандыруу лабораториясына жеткирилген.

Үлгүлөрдү даярдоо

Лабораторияда тоют үлгүлөрү таразага тартылып, 60 °Cде туруктуу салмакка жеткенге чейин кургатылган жана 2 mm электүү Centrotec® балкалуу тегирмен менен майдаланган.

Бардык үлгүлөрдө негизги химиялык курам жана жалпы энергия талданган. Минералдык анализ күл курамы ≥%5 болгон, аминокислота анализи болсо чийки белок курамы ≥%15 болгон тандалган үлгүлөрдө жүргүзүлгөн. Бул тандоо чыгымдын натыйжалуулугу үчүн колдонулган.

Негизги азык талдоосу

Азык талдоолору эки кайталанмада жүргүзүлгөн.

Минералдык анализ

Майдаланган үлгүлөрдөн 300 mg алынган; концентрацияланган %65 азот кислотасы жана %37 туз кислотасы менен микротолкундуу ажыратуу жүргүзүлгөн. Суутек пероксиди азоттуу бууларды кетирүү үчүн колдонулган.

Макроминералдар катары кальций, магний, фосфор, калий, күкүрт жана натрий; микроминералдар катары алюминий, барий, бор, хром, жез, темир, никель, стронций жана цинк ICP-AES менен өлчөнгөн.

Аминокислота анализи

Аминокислота анализи үчүн 100 mg үлгү 0,5 mL 6 M туз кислотасы менен гидролизденген. Дериватташтыруу AccQFluor реагенттери менен жүргүзүлүп, L-Norvaline стандарт катары колдонулган.

Турукташтырылган үлгүдөн 1 µL, 60 °Cде иштеген Waters UltraTag C18 колонкасына берилген; аминокислоталар UPLC-PDA системасы менен бөлүнүп, кармалуу убакыттары боюнча аныкталган. MassLynx V4.1 2011 программасы калибрлөө ийри сызыктары жана концентрация эсептөөлөрүндө колдонулган.

Энергияны баалоо теңдемелери

Булактын Сүрөт 2 жана Сүрөт 3 түшүндүрмөлөрүндө PCAга киргизилген сиңирилүүчү энергия жана метаболизмге жеткиликтүү энергия өзгөрмөлөрү үчүн төмөнкү теңдемелер берилген:

\[ DE_1 = 1.161 + (0.749 \times GE) - (4.3 \times ash) - (4.1 \times CF) \]

\[ DE_2 = 4.168 - (9.1 \times ash) + (1.9 \times CP) + (3.9 \times EE) - (3.6 \times CF) \]

\[ ME_1 = (1 \times DE_1) - (0.68 \times CP) \]

\[ ME_2 = 4.194 - (9.2 \times ash) + (1 \times CP) + (4.1 \times EE) - (3.5 \times CF) \]

DE сиңирилүүчү энергияны, ME метаболизмге жеткиликтүү энергияны, GE жалпы энергияны, ash күлдү, CF чийки буланы, CP чийки белокту жана EE эфир экстрактын билдирет.

Булак сүрөт түшүндүрмөсүндө DE/ME натыйжаларын “kcal/kg” деп белгилейт, ал эми GE негизги таблицаларда MJ/kg, CP/CF/EE/күл болсо кургак заттын пайызы катары берилет. Макала бул теңдеме масштабдарынын ортосундагы бирдик конверсиясын сүрөт түшүндүрмөсүндө өзүнчө көрсөтпөгөндүктөн Verianla маанилерди кайра эсептеген эмес жана теңдеме коэффициенттерин өзгөрткөн эмес.

Статистикалык анализ

Анализдер SAS 9.4 колдонуу менен жүргүзүлгөн. PROC FREQ жай-кыш мезгилдериндеги тоют жеткиликтүүлүк жыштыктарын, хи-квадрат тести мезгил менен тоют категориясынын ортосундагы байланышты, PROC MEANS болсо орточо маанилерди жана стандарттык четтөөлөрдү чыгаруу үчүн колдонулган.

Азык өзгөрмөлөрүнүн ортосундагы байланыштарды жана тоют топторунун үлгүлөрүн изилдөөдө негизги компоненттер анализи колдонулган.

Айрым тоюттар бир гана чарбада же бир гана мезгилде табылгандыктан жана кайталануу саны мезгилдер арасында тең болбогондуктан изилдөө дисперсиялык анализ колдонгон эмес.

Азык Профили Тоюттун Коопсуз жана Натыйжалуу Экенин Далилдейби?

Жок. Химиялык азык профили чийки заттын энергия, белок, аминокислота жана минерал потенциалын көрсөтөт; бирок бул изилдөө реалдуу чочколордо тоют керектөө, сиңирилүү, өсүү, тоют конверсиясы, токсикологиялык же микробиологиялык коопсуздук, туша түшүмү жана эт сапаты боюнча көзөмөлдөнгөн тоюттандыруу тажрыйбасын жүргүзбөгөндүктөн бул жыйынтыктар реалдуу колдонуу көрсөткүчтөрүнүн түз далили болуп саналбайт.

Изилдөө колдогон жыйынтыктар

Жергиликтүү жеткиликтүү болгон көптөгөн буурчак, жашылча, эт жана сүт азыктарына негизделген тоют чийки заттары маанилүү белок, аминокислота же минерал булактары болуп саналат.

Эт же сүт азыктарын камтыган ашкана калдыктары менен буурчак камтылган айрым нан бышыруу калдыктары жогорку энергия потенциалына ээ.

Тоют категорияларынын жеткиликтүүлүгү жай жана кыш мезгилдеринин ортосунда өзгөрөт.

Жергиликтүү чийки заттардын лабораториялык азык профилдери чарбага ылайык арзан жана тең салмакталган рациондорду иштеп чыгуу үчүн негиз боло алат.

Изилдөө колдобогон жыйынтыктар

Изилдөө бул тоюттар реалдуу чарба шартында өсүүнү арттырарын далилдебейт.

Изилдөө жергиликтүү калдыктардын баары микробиологиялык же токсикологиялык жактан коопсуз экенин көрсөтпөйт.

Изилдөө белгилүү бир үйдө даярдалган рацион коммерциялык тоюттан жакшы экенин сынаган эмес.

Изилдөө арзан рациондордун реалдуу акчалай чыгымын эсептеген оптималдаштыруу тажрыйбасын жүргүзгөн эмес.

Жыйынтыктар Cape Metropole аймагында изилденген чарбаларга негизделген; мүмкүнчүлүк боюнча үлгү алуу жана кайталануу санынын аздыгынан башка аймактарда ошол эле азыктык жана жеткиликтүүлүк түзүлүшү чыгат деп божомолдоого болбойт.

Негизги чектөөлөр

Авторлор көрсөткөн изилдөөнүн негизги чектөөсү — кайталануу санынын аздыгы. Айрым булактар бир гана чарбада же бир гана мезгилде жеткиликтүү болгон.

Үлгү алуу мүмкүнчүлүк/ыңгайлуулук үлгүсүнүн элементин камтыгандыктан бардык чакан шаардык чочко чарбаларын өкүлдүк кылуу мүмкүнчүлүгү чектелүү.

Африка чочко тумоосунун очогу изилдөө учурунда фермерлердин катышуусуна жана айрым чарбалардан үлгү алуу мүмкүнчүлүгүнө таасир эткен.

Минералдык жана аминокислота анализдери бардык 82 үлгүгө эмес, алдын ала белгиленген күл жана чийки белок босоголорунан өткөн тандалган үлгүлөргө гана жүргүзүлгөн.

Изилдөө эки үлгү алуу мезгилин салыштырат; авторлор мезгилдик өзгөрүүлөрдү кеңири түшүнүү үчүн узунунан жүргүзүлгөн изилдөөлөрдү сунуштайт.

Келечектеги изилдөө муктаждыгы

Авторлор жергиликтүү тоют чийки заттарынын коопсуздугун жана реалдуу тоюттандыруу баалуулугун көзөмөлдөнгөн изилдөөлөр менен баалоону сунуштайт. Бул баалоо өзгөчө эт өндүрүшүнө жана эт сапатына тийгизген таасирин камтууга тийиш.

Узунунан изилдөөлөр ошол эле тоют булактары жыл бою качан жана канча өлчөмдө жеткиликтүү болорун ишенимдүүрөөк аныктай алат.

Булак жана Ыкма Жөнүндө Эскертүү

Түпнуска аталышы: Nutrient profiling of locally available pig feed resources on small-scale farms in the Cape Metropole, South Africa

Авторлор: R.M. Mathobela; F. Semwogerere; O.C. Chikwanha; C.L.F. Katiyatiya; A.H. Molotsi; M.C. Marufu; P.E. Strydom; C. Mapiye.

Corresponding author: C. Mapiye.

Мекемелер: Department of Animal Sciences, Faculty of AgriSciences, Stellenbosch University; Western Cape Department of Agriculture; Animal Resources Research Program, Abi ZARDI, National Agricultural Research Organization, Uganda; Department of Veterinary Tropical Diseases, Faculty of Veterinary Sciences, University of Pretoria.

Журнал: South African Journal of Animal Science.

Басып чыгаруучу: South African Society for Animal Science.

Том / сан / бет: 56(2), 10-38.

Жөнөтүлгөн күнү: 11 Сентябрь 2025.

Кабыл алынган күнү: 7 Декабрь 2025.

Жарыяланган күнү: 5 Февраль 2026.

DOI: 10.17159/sajas.v56i02.01.

Булак түрү: Рецензияланган оригиналдуу изилдөө макаласы.

Рецензия: Журналдын учурдагы саясаты single-blind peer review жана кеминде эки рецензенттин баалоосун карайт.

Лицензия: PDF “Creative Commons Attribution 4.0 South African Licence” деген түшүнүктү колдонот жана CC BY 4.0 шарттарында шилтеме берүү шарты менен көчүрүүгө, таратууга жана ыңгайлаштырууга уруксат берет. Учурдагы расмий макала барагы лицензияны Creative Commons Attribution 4.0 International катары көрсөтөт.

Изилдөө дизайны: Жергиликтүү тоют жеткиликтүүлүгүн үлгүлөө + лабораториялык азык профилдөө + мезгилдик жыштык анализи + негизги компоненттер анализи.

Чарбалардын саны: 50.

Жалпы тоют үлгүсү: 82; 54 кыш, 28 жай.

Үлгү алуу: Мүмкүнчүлүк/ыңгайлуулук боюнча үлгү алуу менен census ыкмасынын айкалышы.

Анализ кайталануулары: Азык талдоолору duplicate түрүндө жүргүзүлгөн.

Этикалык уруксаттар: Stellenbosch University Research Ethics Committee on Social, Behavioural and Education Research — REC-2020-17285; Biosafety and Environmental Ethics — BEE-2020-18654; South African Department of Agriculture, Land Reform and Rural Development — 12/11/1/4/1/1835 HP.

Каржылоо: South African Pig Producers' Organisation; Stellenbosch University Division of Social Impact; Technology Innovation Agency аркылуу Red Meat Research and Development South Africa.

Маалымат жеткиликтүүлүгү: Учурдагы расмий журнал жазуусу маалымат расмий repositoryге жайгаштырылбаганын, corresponding authorдан сурап алууга болорун белгилейт.

Кызыкчылыктардын кагылышы: Авторлор кызыкчылыктардын кагылышы жок экенин билдирет.

Автордук салымдар: R.M. Mathobela — маалыматтарды курациялоо, формалдуу анализ жана биринчи долбоор; F. Semwogerere, O.C. Chikwanha жана C.L.F. Katiyatiya — маалыматтарды курациялоо жана карап чыгуу/редакциялоо; A.H. Molotsi, M.C. Marufu жана P.E. Strydom — кеңеш берүү/көзөмөл, карап чыгуу/редакциялоо жана каржылоону алуу; C. Mapiye — концептуалдаштыруу, көзөмөл, карап чыгуу/редакциялоо жана каржылоону алуу. Бардык авторлор акыркы текстти бекиткен.

Булактагы көңүл бурууну талап кылган жагдайлар

PDF лицензия сабы “Creative Commons Attribution 4.0 South African Licence” деген сөз айкашын колдонсо, учурдагы расмий макала барагы “Creative Commons Attribution 4.0 International License” деп көрсөтөт. Эки жазуу тең шилтеме берүү шарты менен ачык кайра пайдаланууну колдойт; Verianla лицензияны PDF менен учурдагы журнал жазуусунун айырмасын сактап көрсөтөт.

Сүрөт 2 жана Сүрөт 3 түшүндүрмөлөрүндө берилген DE/ME баалоо теңдемелеринин чыгышы kcal/kg деп белгиленсе, GE негизги химиялык курам таблицаларында MJ/kg, ал эми башка киргизүүлөр кургак заттын пайызы катары берилет. Булак бул масштабдардын конверсиясын тиешелүү сүрөт түшүндүрмөсүндө өзүнчө көрсөтпөйт. Ошондуктан теңдемелер булакта кандай жазылса, ошол бойдон сакталган жана жаңы сандык эсеп жүргүзүлгөн эмес.

Тоют үлгүлөрү жана кайталануу саны мезгилдер арасында тең эмес. Ошондуктан авторлор ANOVA колдонгон эмес жана мезгилдик жеткиликтүүлүктү жыштык/хи-квадрат ыкмасы менен баалаган.

Негизги чечмелөө чеги

Бул изилдөө азык профилдөө иши болуп саналат. Лабораториялык анализдер жергиликтүү тоют булактарынын химиялык потенциалын көрсөтөт; бирок чыныгы жаныбар көрсөткүчтөрү жана коопсуздук үчүн көзөмөлдөнгөн тоюттандыруу изилдөөлөрү талап кылынат. Изилдөөнүн эң күчтүү колдонмо баалуулугу — кайсы жергиликтүү чийки заттар энергия, белок, аминокислота же минерал жагынан рацион түзүү үчүн талапкер боло аларын системалуу көрсөтүшү.