Aterosklerotik ürək-damar xəstəliyi (atherosclerotic cardiovascular disease, ASCVD) bu tədqiqatda tip 2 diabetli şəxsdə işemik ürək xəstəliyi, miokard infarktı, insult və ya periferik arteriya xəstəliyindən ən azı birinin sənədləşdirilməsi ilə müəyyən edilən birləşmiş ürək-damar sonlanımıdır. Araşdırma Oradeyadakı üçüncü səviyyəli mərkəzdə izlənilən 250 tip 2 diabetli yetkində sənədləşdirilmiş diabet müddətinin mövcud ASCVD ilə müstəqil şəkildə əlaqəli olub-olmadığını kəsiyə əsaslanan real həyat məlumatları ilə öyrənmişdir. Diabetin müddəti uzandıqca ASCVD prevalansı rəqəmlə artmış, lakin yaş və digər kardiometabolik dəyişənlər nəzərə alındıqda diabet müddətinin müstəqil əlaqəsi statistik əhəmiyyətini saxlamamışdır.

İştirakçılar diabet müddətinə əsasən 0–4 il, 5–9 il, 10–14 il və ≥15 il qruplarına bölünmüşdür. Bu qruplarda ASCVD prevalansı müvafiq olaraq %76,9, %83,3, %86,5 və %93,8 olmuşdur. Bununla belə, mənbədə ardıcıl qruplar üzrə bildirilən trend testinin nəticəsi p=0,118-dir. Düzəliş edilməmiş davamlı modeldə diabetin hər əlavə ili ASCVD odds-unun artması ilə əlaqəli olmuşdur: OR 1,09; %95 etibarlılıq intervalı 1,02–1,17; p=0,012. Yaş, cinsiyyət, BMI və HbA1c üzrə düzəlişdən sonra OR 1,04-ə enmiş və statistik əhəmiyyət itmişdir. Genişləndirilmiş modeldə OR 1,05; %95 etibarlılıq intervalı 0,95–1,15; p=0,347 olmuşdur.

Tədqiqatdakı 250 nəfərin 213-də, yəni %85,2-də ASCVD əvvəlcədən mövcud idi. Hətta 0–4 illik diabet qrupunda prevalans %76,9 olmuşdur. Müəlliflər ilkin ürək-damar xəstəlik yükünün bu qədər yüksək olmasının müddət qrupları arasındakı əlavə fərqləri ayırd etməyi çətinləşdirə və statistik tavan effekti yarada biləcəyini müzakirə edirlər.

Bu tədqiqat zaman ərzində yeni ASCVD hadisələrinin yaranmasını ölçmür. Diabetin müddəti ilə qiymətləndirmə anında artıq mövcud olan ASCVD arasındakı kəsik əlaqəsini araşdırır. Buna görə nəticələr diabet müddətinin özlüyündə ASCVD-yə səbəb olduğunu və ya müddətin ürək-damar riskini hər il müəyyən bir miqdarda artırdığını sübut etmir.

Tədqiqat problemi

Tip 2 diabetin aterosklerotik ürək-damar xəstəliyi ilə güclü əlaqədə olduğu məlumdur. Uzunmüddətli hiperqlikemiya, insulin rezistentliyi, dislipidemiya və aşağı dərəcəli iltihaba məruzqalma endotel disfunksiyası, oksidləşdirici stress, arteriya sərtliyi və damarların yenidən qurulması ilə əlaqələndirilə bilər. Bu səbəbdən diabet müddəti çox vaxt kumulyativ metabolik məruzqalmanın göstəricisi kimi qiymətləndirilir.

Bununla belə, diabetin müddəti və xronoloji yaş eyni zaman oxu boyunca irəliləyir. Diabeti uzun müddətdir olan şəxslər adətən daha yaşlıdır və yaş özü də aterosklerotik xəstəliklə əlaqəlidir. Buna görə araşdırmanın əsas sualı yalnız “diabet müddəti uzun olanlarda ASCVD daha çoxdurmu?” deyil. Əsas məsələ yaş və digər kardiometabolik dəyişənlər nəzərə alındıqda diabet müddətinin müstəqil əlaqəsinin qalıb-qalmamasıdır.

Tədqiqat həmçinin diabetin klinik diaqnozunun metabolik pozuntunun həqiqi başlanğıc tarixindən gec qoyula biləcəyinə diqqət çəkir. Şəxs diaqnoz qoyulmazdan əvvəl illərlə insulin rezistentliyi və başqa metabolik pozuntular yaşaya bilər. Belə halda “sənədləşdirilmiş diabet müddəti” real ümumi metabolik məruzqalmanı tam əks etdirməyə bilər.

Tədqiqat populyasiyası

Tədqiqat Rumıniyanın Oradeya şəhərindəki Bihor County Emergency Clinical Hospital-da aparılmışdır. İştirakçılar ambulator qaydada rutin qiymətləndirmə zamanı izlənilən, 18–80 yaş arasında olan və American Diabetes Association meyarlarına əsasən təsdiqlənmiş tip 2 diabet diaqnozu daşıyan yetkinlər idi. Klinik və laborator qiymətləndirmələr Mart 2024 ilə Sentyabr 2025 arasında aparılmışdır.

Tibbi qeydləri natamam olanlar, tip 1 diabetli şəxslər, aktiv bədxassəli şişi olanlar, əvvəlki üç ay ərzində kəskin ürək-damar hadisəsi yaşamış şəxslər və ağır sistemli xəstəliyi olanlar tədqiqatdan çıxarılmışdır. Uyğunluq şərtlərini ödəyən, diabet müddəti və ürək-damar anamnezi tam olan ardıcıl xəstələr daxil edilmişdir.

ASCVD necə müəyyən edilmişdir?

Birincili nəticə birləşmiş ASCVD sonlanımıdır. Aşağıdakı diaqnozlardan ən azı birinin sənədləşdirilməsi ASCVD kimi qəbul edilmişdir:

• İşemik ürək xəstəliyi,
• Miokard infarktı,
• İnsult,
• Periferik arteriya xəstəliyi.

ASCVD məlumatı elektron tibbi qeydlərdəki təsdiqlənmiş anamnez və diaqnozlardan götürülmüşdür. Mənbəyə görə diaqnozlar mütəxəssis qiymətləndirməsi və mövcud olduğu halda görüntüləmə yaxud xəstəxanadan buraxılış sənədləri ilə dəstəklənmişdir.

Diabet müddəti qrupları

Diabetin müddəti sənədləşdirilmiş diaqnoz tarixindən etibarən illərlə hesablanmış və əvvəlcədən müəyyən edilmiş dörd qrupa bölünmüşdür:

Diabetin Müddəti ASCVD ilə Müstəqil Şəkildə Əlaqəlidirmi?

Yüksək riskli bu kohortda diabet müddəti düzəliş edilməmiş analizdə mövcud ASCVD ilə əhəmiyyətli şəkildə əlaqəli idi; lakin yaş, cinsiyyət, BMI, HbA1c və daha geniş kardiometabolik dəyişənlər nəzərə alındıqda əlaqə zəiflədi və statistik əhəmiyyətini itirdi. Buna görə tədqiqat diabet müddətinin ASCVD ilə müstəqil əlaqəsini təsdiqləmir.

Davamlı dəyişən kimi diabet müddəti

İlk modeldə diabet müddəti illərlə ifadə olunan davamlı dəyişən kimi qiymətləndirilmişdir. Düzəliş edilməmiş analizdə:

OR 1,09; %95 EA 1,02–1,17; p=0,012.

OR 1,09 bu model daxilində sənədləşdirilmiş diabet müddətində hər 1 illik artımın ASCVD odds-unda təxminən %9 daha yüksək göstərici ilə əlaqəli olduğunu bildirir. Bu, illik mütləq risk artımı deyil və səbəb-nəticə təsiri əmsalı kimi şərh edilə bilməz.

Yaş, cinsiyyət, BMI və HbA1c nəzərə alındıqda:

OR 1,04; %95 EA 0,96–1,13; p=0,328.

Etibarlılıq intervalı 1-i əhatə etdiyi və p dəyəri 0,05-dən yüksək olduğu üçün mənbə bu düzəliş edilmiş əlaqəni statistik əhəmiyyətli hesab etmir.

Siqaret istifadəsi, sistolik qan təzyiqi, LDL xolesterolu, triqliserid/HDL nisbəti, eGFR, GLP-1 reseptor aqonisti və SGLT2 inhibitoru ilə müalicənin də əlavə edildiyi genişləndirilmiş modeldə:

OR 1,05; %95 EA 0,95–1,15; p=0,347.

Nəticə yenə statistik əhəmiyyətli deyil.

Uzunmüddətli diabet kateqoriyalar üzrə araşdırıldıqda

≥15 illik diabet qrupu 0–4 illik referens qrupla müqayisədə düzəliş edilməmiş analizdə xeyli yüksək ASCVD odds-una malikdir:

OR 4,50; %95 EA 1,18–17,10; p=0,027.

Yaş, cinsiyyət, BMI və HbA1c üzrə düzəlişdən sonra təxmin:

OR 1,49; %95 EA 0,29–7,59; p=0,631

olmuşdur. Genişləndirilmiş modeldə:

OR 1,43; %95 EA 0,21–9,71; p=0,716

tapılmışdır. Geniş etibarlılıq intervalları, xüsusilə ≥15 il qrupundakı kiçik nümunə və ASCVD-nin çox yüksək prevalansı səbəbindən təxminin dəqiqliyinin məhdud olduğunu göstərir.

Yaş niyə əsas dəyişəndir?

Orta yaş 0–4 illik diabet qrupunda 58,21 ± 13,73 il olduğu halda ≥15 illik qrupda 67,56 ± 8,70 ildir. Qruplar arasındakı yaş fərqi p<0,001 səviyyəsində əhəmiyyətlidir. Buna görə uzun diabet müddəti və irəli yaş eyni şəxslərdə əhəmiyyətli ölçüdə üst-üstə düşür.

Genişləndirilmiş çoxdəyişənli modeldə yaşın ASCVD ilə əlaqəsi OR 1,13; %95 EA 1,07–1,20; p<0,001 kimi bildirilmişdir. Lakin mənbə bunu yaşın “yeganə üstün bioloji səbəb” olmasının sübutu saymır. Model bütün mümkün ürək-damar determinantlarını əhatə etmədiyindən bu göstərici qismən düzəliş edilmiş statistik əlaqədir.

Yaş × diabet müddəti qarşılıqlı təsiri

Diabet müddətinin ASCVD ilə əlaqəsinin yaşa görə dəyişib-dəyişmədiyi ayrıca yaş × diabet müddəti qarşılıqlı təsir termini ilə yoxlanılmışdır. Qarşılıqlı təsir üçün:

p=0,257

alınmışdır. Deməli, mənbə yaş qrupları arasında statistik təsdiqlənmiş təsir dəyişməsi göstərmir.

Qeyri-xətti əlaqə araşdırılıbmı?

Diabet müddətinin təsirinin müəyyən həddən sonra sürətlənə biləcəyi ehtimalını yoxlamaq üçün modelə diabet müddətinin kvadratı əlavə edilmişdir. Kvadratik termin üçün:

p=0,743

alınmış və güclü qeyri-xətti əlaqə təsdiqlənməmişdir. Düzəliş edilmiş proqnozlaşdırılan ehtimal qrafiki də araşdırılan müddət intervalında yalnız mülayim və təxminən xətti artım göstərir.

Yüksək ASCVD Prevalansı Niyə Tavan Effekti Yarada Bilər?

Kohortun %85,2-də ASCVD əvvəldən mövcud olduğu və ən qısa diabet müddəti qrupunda belə prevalans %76,9 olduğu üçün nəticə dəyişəni başlanğıcdan yuxarı həddə çox yaxındır; belə paylanma diabet müddəti artdıqca yaranacaq əlavə prevalans fərqlərini statistik ayırmağı çətinləşdirə və tədqiqatda “ceiling effect” kimi müzakirə olunan vəziyyətə yol aça bilər.

Bu tavan effekti tədqiqatın klinik şəraiti ilə bağlıdır. İştirakçılar ümumi əhali nümunəsi deyil, irəliləmiş kardiometabolik xəstəliyi olanların daha çox təmsil edilə bildiyi üçüncü səviyyəli müraciət mərkəzindən seçilmişdir.

0–4 il qrupunda ASCVD-nin %76,9 olması həmçinin sənədləşdirilmiş diabet diaqnozunun damar riskinin başlanğıcı olmadığını düşündürə bilər. Müəlliflər klinik diaqnozdan əvvəl illərlə davam edə bilən subklinik metabolik pozuntunun və ortaq kardiometabolik risk amillərinin bu yüksək erkən yükə töhfə verə biləcəyini müzakirə edirlər.

ASCVD prevalansının müddət qrupları üzrə paylanması

Sütun diaqramında bu göstəricilər davamlı artır; lakin mənbədə Cochran–Armitage trend testi üçün p=0,118 bildirilir. Buna görə vizual monotonluq təkbaşına statistik olaraq təsdiqlənmiş xətti trend demək deyil.

Böyrək funksiyası və metabolik dəyişənlər

eGFR diabet müddəti artdıqca əhəmiyyətli şəkildə azalmışdır. Dörd qrup üzrə orta göstəricilər müvafiq olaraq 82,45 ± 24,54; 76,84 ± 23,50; 70,57 ± 21,50 və 61,57 ± 22,38-dir; p<0,001. Bu dəyişən genişləndirilmiş modeldə kardiometabolik düzəlişin bir hissəsi kimi işlədilmişdir.

BMI bütün qruplarda yüksək olsa da, qruplar arasında əhəmiyyətli fərq göstərməmişdir. HbA1c isə qruplar arasında əhəmiyyətli şəkildə dəyişmiş, ən yüksək orta göstərici 10–14 illik diabet qrupunda 8,34 ± 2,06% olmuşdur.

Tədqiqatın dəstəklədiyi və dəstəkləmədiyi şərh

Tədqiqatın dəstəklədiyi: Bu üçüncü səviyyəli T2DM kohortunda ASCVD prevalansı sənədləşdirilmiş diabet müddəti üzrə rəqəmlə artır. Diabet müddəti düzəliş edilməmiş reqressiyalarda ASCVD ilə əlaqəli olsa da, yaş və kardiometabolik dəyişənlər əlavə edildikdə əlaqənin böyüklüyü nəzərəçarpacaq dərəcədə zəifləyir və statistik əhəmiyyət itir.

Tədqiqatın dəstəkləmədiyi: Diabet müddətinin ürək-damar xəstəliyinə səbəb olmadığı, diabet müddətinin klinik risk üçün əhəmiyyətsiz olduğu və ya ASCVD-ni yalnız yaşın izah etdiyi nəticələri çıxarıla bilməz. Həmçinin kəsik tədqiqat hər əlavə diabet ilinin gələcək ASCVD insidansını müəyyən nisbətdə artırıb-artırmadığını yoxlamır.

Tədqiqatın Metodu və Nəticələri

Tədqiqat dizaynı

Araşdırma rutin klinik praktikada toplanmış məlumatların istifadə edildiyi real həyat, müşahidəvi və kəsik tədqiqatdır. Eksperimental müdaxilə və randomizasiya aparılmamışdır.

Diabet müddəti həm davamlı dəyişən kimi hər 1 illik artım, həm də dörd kateqorik təbəqə şəklində təhlil edilmişdir. Bu iki yanaşmanın birlikdə işlədilməsi yalnız ümumi xətti tendensiyanı deyil, uzunmüddətli diabet qrupundakı mümkün fərqi də araşdırmağa imkan vermişdir.

Antropometriya və laboratoriya ölçmələri

Bədən çəkisi kalibrlənmiş tərəzilərlə ölçülmüş və BMI kg/m² şəklində hesablanmışdır. Qan təzyiqi ən azı 5 dəqiqə oturaq vəziyyətdə istirahətdən sonra təsdiqlənmiş avtomatik sfiqmomanometrlə ölçülmüşdür.

Laboratoriya analizləri üçün gecə aclığından sonra venoz qan götürülmüşdür. Acqarına plazma qlükozası qlükoza oksidaza üsulu ilə, HbA1c high-performance liquid chromatography (HPLC) ilə, serum lipidləri və kreatinin isə standartlaşdırılmış fermentativ üsullarla təhlil edilmişdir. eGFR ehtiyac olduqda CKD-EPI tənliyi ilə hesablanmışdır.

Statistik təhlil

Davamlı dəyişənlər orta ± standart kənarlaşma, kateqorik dəyişənlər isə say və faizlə ifadə edilmişdir. Diabet müddəti qrupları arasında davamlı dəyişənlər üçün one-way ANOVA, kateqorik dəyişənlər üçün xi-kvadrat testi işlədilmişdir.

Diabet müddətinin sıralı kateqoriyalarında ASCVD prevalansının xətti tendensiyası Cochran–Armitage trend testi ilə qiymətləndirilmişdir.

ASCVD ilə diabet müddəti arasındakı əlaqə üçün logistik reqressiya modelləri qurulmuşdur:

Müstəqil dəyişənlər arasında multicollinearity variance inflation factor (VIF) vasitəsilə yoxlanmış və VIF > 5 əhəmiyyətli çoxsaylı xətti asılılıq göstəricisi kimi müəyyən edilmişdir.

Bütün testlər ikitərəfli olmuş və statistik əhəmiyyət:

\[ p < 0.05 \]

kimi müəyyən edilmişdir. Təhlil IBM SPSS Statistics Version 30 ilə aparılmışdır.

Nümunə həcminə yanaşma

Tədqiqatda əvvəlcədən aparılmış formal a priori nümunə həcmi hesablaması yoxdur. Araşdırmaçılar tədqiqat dövründə uyğunluq şərtlərini ödəyən ardıcıl 250 xəstəni daxil etmişdir.

Modelin sabitliyi events-per-variable (EPV) yanaşması ilə qiymətləndirilmişdir. Təxminən %85 ASCVD prevalansı 200-dən çox nəticə hadisəsi təmin etmişdir. Əsas düzəliş edilmiş modeldə beş predictor olduğu üçün EPV-nin ənənəvi 10 hadisə/dəyişən həddindən yüksək olduğu bildirilmişdir.

Bununla belə, ≥15 illik qrupda yalnız 48 nəfərin olması kateqorik düzəliş edilmiş modellərdə geniş etibarlılıq intervallarına töhfə vermişdir. Beləliklə ümumi model yetərliliyi ilə alt qrup təxminlərinin dəqiqliyi eyni şey deyil.

Genişləndirilmiş model

Bu cədvəldəki əmsallar eyni çoxdəyişənli modeldə statistik əlaqələrdir. Məsələn, yaş üçün p<0,001 olması yaşın yeganə bioloji səbəb olduğunu, SGLT2 inhibitoru üçün OR 0,74 olması isə dərmanın ASCVD-ni qoruyucu şəkildə azaltdığını sübut etmir. Araşdırma bu dəyişənlər üçün müalicə effektivliyini yoxlayan tədqiqat kimi tərtib edilməmişdir.

Həssaslıq təhlilləri

<65 yaş qrupunda p=0,055 ilə statistik əhəmiyyət sərhədinə yaxın nəticə, ≥65 yaş qrupunda isə p=0,454 müşahidə edilmişdir. Lakin yaş × diabet müddəti qarşılıqlı təsiri p=0,257 olduğundan bu fərq “diabet müddəti yalnız gənclərdə təsirlidir” kimi şərh edilə bilməz.

Figure 1–3-ün elmi mesajı

Figure 1 diabet müddəti qruplarında ASCVD prevalansını sütunlarla göstərir. Sütunlar 0–4 ildən ≥15 ilə doğru ardıcıl yüksəlir; lakin mənbə trend testini p=0,118 kimi bildirir. Buna görə şəkil rəqəmsal artımı dəstəkləyir, müstəqil və ya statistik baxımdan qəti müddət təsirini sübut etmir.

Figure 2 yaş, cinsiyyət, BMI və HbA1c ortalama səviyyələrdə sabit saxlanıldıqda modelin proqnozlaşdırdığı ASCVD ehtimalını diabet müddətinə qarşı göstərir. Əyri azacıq yüksəlir; lakin əsas düzəliş edilmiş OR statistik əhəmiyyətli deyil.

Figure 3 ≥15 il ilə 0–4 il diabet müddətinin müqayisəsinin düzəliş edilməmiş və düzəliş edilmiş OR göstəricilərini forest plot şəklində göstərir. Düzəliş edilməmiş OR 4,50 ikən düzəliş edilmiş təxmin 1,49-a düşür və etibarlılıq intervalı OR=1 referens xəttini geniş kəsir. Şəklin elmi mesajı xam əlaqənin düzəlişdən sonra xeyli zəifləməsidir.

Mənbədaxili model dipnotundakı fərq

Methods bölməsi, əsas mətn və Figure 3 izahı əsas düzəliş edilmiş modelin yaş, cinsiyyət, BMI və HbA1c-ni əhatə etdiyini bildirir. Buna qarşılıq Table 4 dipnotunda ulduzlu “adjusted” model yalnız yaş, cinsiyyət və BMI ilə müəyyən edilir. Mənbə bu fərqi izah etmir. Bu Verianla mətni əsas metod təsvirindəki dörd kovariatlı modeli əsas götürür və dipnotda HbA1c-nin olmamasını səssizcə düzəltmir.

Əsas məhdudiyyətlər

Tədqiqatın ən əsas məhdudiyyəti kəsik dizaynıdır. İştirakçının diabet müddəti ilə qiymətləndirmə zamanı mövcud ASCVD eyni məlumat çərçivəsində araşdırılmışdır. Yeni ürək-damar hadisələrinin zaman üzrə insidansı izlənmədiyindən zaman ardıcıllığına əsaslanan və ya səbəb-nəticə əlaqəsi müəyyən edilə bilməz.

İkincisi, ASCVD prevalansının bütün qruplarda çox yüksək olması modelin fərqləndirmə gücünü azalda bilər. Bu tavan effekti xüsusilə üçüncü səviyyəli mərkəzin yüksək riskli xəstə profilindən qaynaqlana bilər.

Üçüncüsü, müalicəyə riayət, qlükozaazaldıcı müalicənin ətraflı tarixi, statin istifadəsi, qan təzyiqi və lipidlərin uzunmüddətli nəzarəti bütün iştirakçılarda standartlaşdırılmış şəkildə mövcud deyil. Buna görə qalıq qarışdırıcı amillərin (residual confounding) təsiri ehtimalı qalır.

Dördüncüsü, sənədləşdirilmiş diabet müddəti metabolik xəstəliyin həqiqi müddətini natamam ölçə bilər. Tip 2 diabet klinik olaraq tanınmazdan əvvəl uzun müddət metabolik disfunksiya mövcud ola bilər.

Nəhayət, üçüncü səviyyəli referens mərkəzdən seçilmiş kohort əhali əsaslı və ya daha aşağı ürək-damar riskli tip 2 diabet populyasiyalarını tam təmsil etməyə bilər.

Klinik şərh

Müəlliflərin müzakirəsinə görə ürək-damar riskinin qiymətləndirilməsi yalnız diabet müddətinə əsaslanmamalıdır. Sənədləşdirilmiş diabet müddəti ən qısa olan qrupda belə yüksək ASCVD prevalansı kardiometabolik yükün klinik diabet diaqnozu qoyularkən artıq əhəmiyyətli ola biləcəyini düşündürür.

Bu nəticə təkbaşına yeni müalicə protokolunu sınaqdan keçirmir. Tədqiqatın tövsiyə etdiyi istiqamət diabet müddətini yaş, piylənmə, qlikemik vəziyyət, böyrək funksiyası və digər kardiometabolik risk amilləri ilə birlikdə şərh etməkdir.

Mənbə və Metod Qeydi

Orijinal tədqiqat: Diabetes Duration and Prevalent ASCVD in Adults with Type 2 Diabetes: A Hypothesis-Generating Cross-Sectional Study.

Müəlliflər: Madalina Ioana Moisi, Carmen Pantis, Dorina Gabriela Dascăl, Cosmin Mihai Vesa, Timea Claudia Ghitea, Nicolae Ovidiu Pop, Roxana Daniela Brata.

Bərabər töhfə verən müəlliflər: Madalina Ioana Moisi və Carmen Pantis.

Əlaqələndirici müəlliflər: Cosmin Mihai Vesa və Timea Claudia Ghitea.

Qurumlar: Clinical County Emergency Hospital Bihor; University of Oradea Faculty of Medicine and Pharmacy tərkibindəki Department of Preclinical Discipline, Doctoral School of Biomedical Sciences, Pharmacy Department və Department of Clinical Discipline.

Jurnal: Diabetology.

Nəşriyyat: MDPI.

Cild / nömrə / məqalə: 7(6), 105.

DOI: 10.3390/diabetology7060105.

Təqdim olunma: 23 Aprel 2026.

Redaktə: 18 May 2026.

Qəbul: 19 May 2026.

Nəşr: 2 İyun 2026.

Mənbə növü: Rəyçilikdən keçmiş, real həyat məlumatlarına əsaslanan müşahidəvi kəsik tədqiqat.

Lisenziya: Creative Commons Attribution (CC BY).

Etika komitəsi: University of Oradea Faculty of Medicine and Pharmacy Ethical Committee; təsdiq No. 5, 30 Oktyabr 2023.

Məlumatlandırılmış razılıq: Tədqiqata daxil edilən bütün iştirakçılardan informed consent alınmışdır.

Maliyyələşdirmə: Məqalənin nəşr haqqı University of Oradea tərəfindən qarşılanmışdır.

Məlumatların əlçatanlığı: Tədqiqatda təqdim edilmiş orijinal töhfələr məqalənin daxilindədir; əlavə sualların ilk müəlliflərə ünvanlana biləcəyi bildirilmişdir.

Maraqların toqquşması: Müəlliflər maraqların toqquşması olmadığını bildirmişdir.

Müəllif töhfələri: Konseptuallaşdırma Timea Claudia Ghitea və Cosmin Mihai Vesa; metod Roxana Daniela Brata; proqram təminatı Roxana Daniela Brata; doğrulama Madalina Ioana Moisi, Nicolae Ovidiu Pop və Cosmin Mihai Vesa; formal təhlil Madalina Ioana Moisi və Dorina Gabriela Dascăl; araşdırma Nicolae Ovidiu Pop; resurs təminatı və məlumatların idarəsi Carmen Pantis; ilk qaralama Timea Claudia Ghitea; nəzərdən keçirmə/redaktə Timea Claudia Ghitea; vizuallaşdırma Carmen Pantis və Dorina Gabriela Dascăl; elmi rəhbərlik Madalina Ioana Moisi; layihə idarəetməsi Roxana Daniela Brata; maliyyə əldə edilməsi Cosmin Mihai Vesa tərəfindən həyata keçirilmişdir.

Mənbədaxili hesabat qeydi: Əsas metod izahı və Figure 3 düzəliş edilmiş modeli yaş, cinsiyyət, BMI və HbA1c ilə müəyyən etdiyi halda Table 4 dipnotunda HbA1c həmin modelin kovariatları arasında göstərilmir. Mənbədə bu fərq izah edilmədiyi üçün səssizcə uzlaşdırılmamışdır.

Əsas şərh sərhədi: Araşdırma mövcud ASCVD prevalansını qiymətləndirən kəsik tədqiqatdır. Diabet müddəti ilə gələcək ASCVD insidansı arasındakı zaman və ya səbəb-nəticə əlaqəsini müəyyən etmək üçün prospektiv longitudinal tədqiqatlar tələb olunur.