Aterosklerotik yurak-qon tomir kasalligi (atherosclerotic cardiovascular disease, ASCVD) ushbu tadqiqotda 2-tur qandli diabetga chalingan shaxsda ishemik yurak kasalligi, miokard infarkti, insult yoki periferik arteriya kasalligidan kamida bittasi hujjatlashtirilganligi bilan belgilanadigan qoʻshma yurak-qon tomir yakuniy koʻrsatkichidir. Tadqiqot Oradya shahridagi uchinchi darajali markazda kuzatilayotgan 250 nafar 2-tur qandli diabetga chalingan kattada hujjatlashtirilgan diabet davomiyligi mavjud ASCVD bilan mustaqil bogʻliqmi-yoʻqmi ekanini real hayotdagi kesimiy maʼlumotlar asosida oʻrgandi. Diabet davomiyligi uzaygan sari ASCVD tarqalishi son jihatdan oshdi, biroq yosh va boshqa kardiometabolik oʻzgaruvchilar hisobga olinganidan keyin diabet davomiyligining mustaqil bogʻliqligi statistik jihatdan ahamiyatli boʻlib qolmadi.
Ishtirokchilar diabet davomiyligiga koʻra 0–4 yil, 5–9 yil, 10–14 yil va ≥15 yil guruhlariga boʻlindi. Bu guruhlarda ASCVD tarqalishi mos ravishda %76,9, %83,3, %86,5 va %93,8 boʻldi. Shunga qaramay, manbada tartiblangan guruhlar uchun xabar qilingan trend testi p=0,118 ni tashkil etdi. Tuzatilmagan uzluksiz modelda diabetning har bir qoʻshimcha yili ASCVD odds koʻrsatkichining oshishi bilan bogʻliq edi: OR 1,09; %95 ishonch oraligʻi 1,02–1,17; p=0,012. Yosh, jins, BMI va HbA1c boʻyicha tuzatishdan soʻng OR 1,04 gacha kamaydi va statistik ahamiyat yoʻqoldi. Kengaytirilgan modelda OR 1,05; %95 ishonch oraligʻi 0,95–1,15; p=0,347 boʻldi.
Tadqiqotdagi 250 kishining 213 nafarida, yaʼni %85,2 qismida ASCVD avvaldan mavjud edi. Hatto 0–4 yillik diabet guruhida ham tarqalish %76,9 boʻldi. Mualliflar bunday yuqori dastlabki yurak-qon tomir kasalliklari yuki davomiylik guruhlari orasidagi qoʻshimcha farqlarni ajratishni qiyinlashtirishi va statistik shift effekti yuzaga keltirishi mumkinligini muhokama qiladilar.
Ushbu tadqiqot vaqt davomida yangi ASCVD hodisalari rivojlanishini oʻlchamaydi. Diabet davomiyligi bilan tadqiqot vaqtida mavjud boʻlgan ASCVD oʻrtasidagi kesimiy bogʻliqlikni oʻrganadi. Shu sababli natijalar diabet davomiyligining oʻzi ASCVDga sabab boʻlishini yoki davomiylik har yili yurak-qon tomir xavfini maʼlum bir miqdorga oshirishini isbotlamaydi.
Tadqiqot muammosi
2-tur qandli diabet aterosklerotik yurak-qon tomir kasalligi bilan kuchli bogʻliq ekani maʼlum. Uzoq vaqt davomida giperglikemiya, insulin rezistentligi, dislipidemiya va past darajali yalligʻlanishga duchor boʻlish endoteliy disfunksiyasi, oksidlovchi stress, arteriyalar qattiqlashishi va qon tomirlarning qayta tuzilishi bilan bogʻliq boʻlishi mumkin. Shuning uchun diabet davomiyligi koʻpincha jami metabolik taʼsirlanishning koʻrsatkichi sifatida baholanadi.
Biroq diabet davomiyligi va xronologik yosh bir xil vaqt oʻqi boʻylab oʻzgaradi. Uzoq yillardan beri diabetga chalingan odamlar odatda yoshi kattaroq boʻladi va yoshning oʻzi ham aterosklerotik kasallik bilan bogʻliq. Shu bois tadqiqotning asosiy savoli faqat “diabeti uzoq davom etganlarda ASCVD koʻproqmi?” emas. Asosiy savol — yosh va boshqa kardiometabolik oʻzgaruvchilar hisobga olingach, diabet davomiyligining mustaqil bogʻliqligi saqlanib qoladimi-yoʻqmi.
Tadqiqot, shuningdek, diabetning klinik tashxisi metabolik buzilishning haqiqiy boshlanish vaqtidan kechroq qoʻyilishi mumkinligiga eʼtibor qaratadi. Shaxs tashxisdan oldin yillar davomida insulin rezistentligi va boshqa metabolik buzilishlarni boshdan kechirishi mumkin. Bunday vaziyatda “hujjatlashtirilgan diabet davomiyligi” haqiqiy jami metabolik taʼsirlanishni toʻliq ifodalamasligi mumkin.
Tadqiqot populyatsiyasi
Tadqiqot Ruminiyaning Oradya shahridagi Bihor County Emergency Clinical Hospital shifoxonasida oʻtkazildi. Ishtirokchilar odatiy ambulator koʻrikda kuzatiladigan, 18–80 yoshdagi, American Diabetes Association mezonlari asosida tasdiqlangan 2-tur diabet tashxisiga ega kattalar edi. Klinik va laborator baholashlar Mart 2024 dan Sentyabr 2025 gacha amalga oshirildi.
Tibbiy yozuvlari toʻliq boʻlmagan shaxslar, 1-tur diabetga chalinganlar, faol xavfli oʻsmasi boʻlganlar, oldingi uch oyda oʻtkir yurak-qon tomir hodisasini boshdan kechirganlar va ogʻir tizimli kasalligi boʻlganlar tadqiqotdan chiqarildi. Muvofiqlik shartlariga javob beradigan, diabet davomiyligi va yurak-qon tomir anamnezi toʻliq boʻlgan ketma-ket bemorlar kiritildi.
ASCVD qanday taʼriflandi?
Birlamchi natija qoʻshma ASCVD yakuniy koʻrsatkichidir. Quyidagi tashxislardan kamida bittasi hujjatlashtirilgan boʻlishi ASCVD sifatida qabul qilindi:
- Ishemik yurak kasalligi,
- Miokard infarkti,
- Insult,
- Periferik arteriya kasalligi.
ASCVD haqidagi maʼlumot elektron tibbiy yozuvlardagi tasdiqlangan anamnez va tashxislardan olindi. Manbaga koʻra, tashxislar mutaxassis baholashi hamda mavjud boʻlganda tasviriy tekshiruv yoki shifoxonadan chiqarish hujjatlari bilan tasdiqlangan.
Diabet davomiyligi guruhlari
Diabet davomiyligi hujjatlashtirilgan tashxis qoʻyilgan sanadan boshlab yillarda hisoblandi va oldindan belgilangan toʻrt guruhga ajratildi:
| Diabet davomiyligi | Ishtirokchilar soni |
|---|---|
| 0–4 yil | 52 |
| 5–9 yil | 54 |
| 10–14 yil | 96 |
| ≥15 yil | 48 |
| Jami | 250 |
Diabet Davomiyligi ASCVD bilan Mustaqil Bogʻliqmi?
Ushbu yuqori xavfli kohortda diabet davomiyligi tuzatilmagan tahlilda mavjud ASCVD bilan sezilarli bogʻliq edi; ammo yosh, jins, BMI, HbA1c va kengroq kardiometabolik oʻzgaruvchilar hisobga olinganida bogʻliqlik zaiflashdi hamda statistik ahamiyatini yoʻqotdi. Shuning uchun tadqiqot diabet davomiyligining ASCVD bilan mustaqil bogʻliqligini tasdiqlamaydi.
Uzluksiz oʻzgaruvchi sifatida diabet davomiyligi
Birinchi modelda diabet davomiyligi yillarda oʻlchanadigan uzluksiz oʻzgaruvchi sifatida baholandi. Tuzatilmagan tahlilda:
OR 1,09; %95 IO 1,02–1,17; p=0,012.
OR 1,09 ushbu modelda hujjatlashtirilgan diabet davomiyligidagi har 1 yillik ortish ASCVD odds koʻrsatkichi taxminan %9 yuqoriroq boʻlishi bilan bogʻliq ekanini bildiradi. Bu yillik mutlaq xavf ortishi emas va sababiy taʼsir koeffitsiyenti sifatida talqin qilinmaydi.
Yosh, jins, BMI va HbA1c hisobga olinganda:
OR 1,04; %95 IO 0,96–1,13; p=0,328.
Ishonch oraligʻi 1 ni oʻz ichiga olgani va p qiymati 0,05 dan yuqori boʻlgani uchun manba bu tuzatilgan bogʻliqlikni statistik jihatdan ahamiyatli deb hisoblamaydi.
Chekish, sistolik qon bosimi, LDL xolesterin, triglitserid/HDL nisbati, eGFR, GLP-1 retseptor agonisti hamda SGLT2 ingibitori bilan davolash ham qoʻshilgan kengaytirilgan modelda:
OR 1,05; %95 IO 0,95–1,15; p=0,347.
Natija yana statistik jihatdan ahamiyatli emas.
Uzoq muddatli diabet toifalar boʻyicha oʻrganilganda
≥15 yillik diabet guruhi 0–4 yillik referens guruhga nisbatan tuzatilmagan tahlilda ancha yuqori ASCVD odds koʻrsatkichiga ega:
OR 4,50; %95 IO 1,18–17,10; p=0,027.
Yosh, jins, BMI va HbA1c boʻyicha tuzatishdan keyin baho:
OR 1,49; %95 IO 0,29–7,59; p=0,631
boʻldi. Kengaytirilgan modelda:
OR 1,43; %95 IO 0,21–9,71; p=0,716
aniqlandi. Keng ishonch oraliqlari, ayniqsa ≥15 yil guruhidagi kichikroq namuna va ASCVDning juda yuqori tarqalishi tufayli bahoning aniqligi cheklanganligini koʻrsatadi.
| Model | Taqqoslash | OR | %95 IO | p |
|---|---|---|---|---|
| Uzluksiz — tuzatilmagan | Har 1 yillik ortish | 1,09 | 1,02–1,17 | 0,012 |
| Uzluksiz — tuzatilgan | Har 1 yillik ortish | 1,04 | 0,96–1,13 | 0,328 |
| Uzluksiz — kengaytirilgan | Har 1 yillik ortish | 1,05 | 0,95–1,15 | 0,347 |
| Toifaviy — tuzatilmagan | ≥15 yil / 0–4 yil | 4,50 | 1,18–17,10 | 0,027 |
| Toifaviy — tuzatilgan | ≥15 yil / 0–4 yil | 1,49 | 0,29–7,59 | 0,631 |
| Toifaviy — kengaytirilgan | ≥15 yil / 0–4 yil | 1,43 | 0,21–9,71 | 0,716 |
Nega yosh asosiy oʻzgaruvchi?
Oʻrtacha yosh 0–4 yillik diabet guruhida 58,21 ± 13,73 yil, ≥15 yillik guruhda esa 67,56 ± 8,70 yilni tashkil etdi. Guruhlar orasidagi yosh farqi p<0,001 darajasida ahamiyatli edi. Shuning uchun uzoq diabet davomiyligi va katta yosh ayni shaxslarda sezilarli darajada ustma-ust keladi.
Kengaytirilgan koʻp oʻzgaruvchili modelda yoshning ASCVD bilan bogʻliqligi OR 1,13; %95 IO 1,07–1,20; p<0,001 deb xabar qilingan. Ammo manba buni yosh “yagona ustun biologik sabab” ekanining isboti deb talqin qilmaydi. Model barcha mumkin boʻlgan yurak-qon tomir omillarini qamrab olmagani sabab bu qisman tuzatilgan statistik bogʻliqlikdir.
Yosh × diabet davomiyligi oʻzaro taʼsiri
Diabet davomiyligi bilan ASCVD oʻrtasidagi bogʻliqlik yoshga qarab oʻzgaradimi degan savol yosh × diabet davomiyligi oʻzaro taʼsir hadi orqali ham sinovdan oʻtkazildi. Oʻzaro taʼsir uchun:
p=0,257
aniqlandi. Demak, manba yosh guruhlari boʻyicha statistik jihatdan tasdiqlangan taʼsir oʻzgarishini koʻrsatmaydi.
Chiziqli boʻlmagan bogʻliqlik oʻrganildimi?
Diabet davomiyligining taʼsiri maʼlum chegaradan keyin tezlashishi mumkinligini tekshirish uchun modelga diabet davomiyligining kvadrati kiritildi. Kvadratik had uchun:
p=0,743
aniqlandi va kuchli chiziqli boʻlmagan bogʻliqlik tasdiqlanmadi. Tuzatilgan bashorat qilingan ehtimollik grafigi ham oʻrganilgan davomiylik oraligʻida faqat moʻtadil va taxminan chiziqli ortishni koʻrsatadi.
ASCVD Tarqalishining Yuqoriligi Nega Shift Effektini Yuzaga Keltirishi Mumkin?
Kohortning %85,2 qismida ASCVD avvaldan mavjudligi va eng qisqa diabet davomiyligi guruhida ham tarqalish %76,9 boʻlgani sabab natija oʻzgaruvchisi boshlangʻichdayoq yuqori chegaraga juda yaqin; bunday taqsimot diabet davomiyligi uzayishi bilan yuzaga keladigan qoʻshimcha tarqalish farqlarini statistik farqlashni qiyinlashtirishi hamda tadqiqotda “ceiling effect” deb muhokama qilingan vaziyatga olib kelishi mumkin.
Bu shift effekti tadqiqotning klinik muhiti bilan bogʻliq. Ishtirokchilar umumiy aholi namunasi emas, balki rivojlangan kardiometabolik kasallikka chalingan bemorlar koʻproq uchrashi mumkin boʻlgan uchinchi darajali yoʻllanma markazidan olingan.
0–4 yil guruhida ASCVDning %76,9 boʻlishi hujjatlashtirilgan diabet tashxisi tomirlar xavfining boshlangʻich nuqtasi emasligi mumkinligini ham koʻrsatadi. Mualliflar klinik tashxisgacha yillar davom etishi mumkin boʻlgan subklinik metabolik buzilishlar va umumiy kardiometabolik xavf omillari ushbu yuqori erta yukga hissa qoʻshishi mumkinligini muhokama qilishadi.
ASCVD tarqalishining davomiylik guruhlari boʻyicha taqsimoti
| Diabet davomiyligi | ASCVD bor shaxslar | ASCVD yoʻq shaxslar | ASCVD tarqalishi (%) |
|---|---|---|---|
| 0–4 yil | 40 | 12 | 76,9 |
| 5–9 yil | 45 | 9 | 83,3 |
| 10–14 yil | 83 | 13 | 86,5 |
| ≥15 yil | 45 | 3 | 93,8 |
Ustunli grafikda bu koʻrsatkichlar izchil oshadi; ammo manbada Cochran–Armitage trend testi uchun p=0,118 bildirilgan. Shu sababli vizual monotonlikning oʻzi statistik jihatdan tasdiqlangan chiziqli trendni anglatmaydi.
Buyrak funksiyasi va metabolik oʻzgaruvchilar
Diabet davomiyligi ortgan sari eGFR sezilarli kamaydi. Toʻrt guruhdagi oʻrtacha qiymatlar mos ravishda 82,45 ± 24,54; 76,84 ± 23,50; 70,57 ± 21,50 va 61,57 ± 22,38 boʻldi; p<0,001. Bu oʻzgaruvchi kengaytirilgan modelda kardiometabolik tuzatishning bir qismi sifatida ishlatildi.
BMI barcha guruhlarda yuqori boʻlsa-da, guruhlar oʻrtasida sezilarli farq koʻrsatmadi. HbA1c esa guruhlar oʻrtasida sezilarli oʻzgardi va eng yuqori oʻrtacha qiymat 10–14 yillik diabet guruhida 8,34 ± 2,06% boʻldi.
| Oʻzgaruvchi | 0–4 yil | 5–9 yil | 10–14 yil | ≥15 yil | p |
|---|---|---|---|---|---|
| Yosh (yil) | 58,21 ± 13,73 | 59,30 ± 10,80 | 62,27 ± 9,33 | 67,56 ± 8,70 | <0,001 |
| BMI (kg/m²) | 33,33 ± 6,09 | 33,70 ± 5,75 | 32,25 ± 4,92 | 32,78 ± 4,58 | 0,504 |
| HbA1c (%) | 7,30 ± 2,02 | 7,52 ± 1,94 | 8,34 ± 2,06 | 7,90 ± 1,56 | 0,001 |
| eGFR | 82,45 ± 24,54 | 76,84 ± 23,50 | 70,57 ± 21,50 | 61,57 ± 22,38 | <0,001 |
Tadqiqot tasdiqlaydigan va tasdiqlamaydigan talqinlar
Tadqiqot qoʻllab-quvvatlaydigan xulosa: Ushbu uchinchi darajali T2DM kohortida hujjatlashtirilgan diabet davomiyligi oshishi bilan ASCVD tarqalishi son jihatdan ortadi. Diabet davomiyligi tuzatilmagan regressiyalarda ASCVD bilan bogʻliq, ammo yosh va kardiometabolik oʻzgaruvchilar kiritilganda bogʻliqlik kuchi sezilarli kamayadi va statistik ahamiyat yoʻqoladi.
Tadqiqot qoʻllab-quvvatlamaydigan xulosa: Diabet davomiyligi yurak-qon tomir kasalligiga sabab boʻlmasligi, diabet davomiyligi klinik xavf uchun ahamiyatsizligi yoki ASCVDni faqat yosh tushuntirishi haqidagi xulosalar chiqarilmaydi. Bundan tashqari, kesimiy tadqiqot har qoʻshimcha diabet yili kelajakdagi ASCVD insidensini maʼlum ulushga oshirishi yoki oshirmasligini tekshirmaydi.
Tadqiqot Usuli va Natijalari
Tadqiqot dizayni
Tadqiqot odatiy klinik amaliyotda toʻplangan maʼlumotlardan foydalangan real hayotdagi kuzatuv va kesimiy tadqiqotdir. Eksperimental aralashuv yoki randomizatsiya oʻtkazilmagan.
Diabet davomiyligi har 1 yillik ortish koʻrinishidagi uzluksiz oʻzgaruvchi va toʻrtta toifaviy qatlam sifatida tahlil qilindi. Ikki usulni birgalikda qoʻllash nafaqat umumiy chiziqli trendni, balki uzoq muddatli diabet guruhidagi ehtimoliy farqni ham tekshirish imkonini berdi.
Antropometriya va laborator oʻlchovlar
Tana vazni kalibrlangan tarozilarda oʻlchandi va BMI kg/m² da hisoblandi. Qon bosimi kamida 5 daqiqa oʻtirgan holda dam olgandan keyin tasdiqlangan avtomatik sfigmomanometrda oʻlchandi.
Laborator tekshiruvlar uchun tungi ochlikdan keyin venoz qon ishlatildi. Och qoringa plazma glyukozasi glyukoza oksidaza usuli, HbA1c high-performance liquid chromatography (HPLC) bilan; zardob lipidlari va kreatinin standartlashtirilgan fermentativ usullar bilan tahlil qilindi. Zarurat tugʻilganda eGFR CKD-EPI tenglamasi yordamida hisoblandi.
Statistik tahlil
Uzluksiz oʻzgaruvchilar oʻrtacha ± standart ogʻish, toifaviy oʻzgaruvchilar esa son va foiz sifatida ifodalandi. Diabet davomiyligi guruhlari boʻyicha uzluksiz oʻzgaruvchilarga one-way ANOVA, toifaviy oʻzgaruvchilarga xi-kvadrat testi qoʻllandi.
Tartiblangan diabet davomiyligi toifalarida ASCVD tarqalishining chiziqli trendi Cochran–Armitage trend testi bilan baholandi.
ASCVD bilan diabet davomiyligi orasidagi bogʻliqlik uchun logistik regressiya modellari tuzildi:
| Model | Tuzatish |
|---|---|
| Tuzatilmagan model | Faqat diabet davomiyligi |
| Asosiy tuzatilgan model | Diabet davomiyligi + yosh + jins + BMI + HbA1c |
| Kengaytirilgan model | Asosiy oʻzgaruvchilarga qoʻshimcha chekish, SBP, LDL, TG/HDL, eGFR, GLP-1 retseptor agonisti va SGLT2 ingibitori bilan davolash |
Mustaqil oʻzgaruvchilar orasidagi multicollinearity variance inflation factor (VIF) bilan tekshirildi va VIF > 5 muhim koʻp chiziqli bogʻliqlik belgisi sifatida belgilandi.
Barcha testlar ikki tomonlama boʻlib, statistik ahamiyat:
\[ p < 0.05 \]
deb belgilandi. Tahlil IBM SPSS Statistics Version 30 dasturida bajarildi.
Namuna hajmini aniqlash yondashuvi
Tadqiqotda oldindan rasmiy a priori namuna hajmi hisob-kitobi oʻtkazilmagan. Tadqiqotchilar tadqiqot davrida muvofiqlik shartlariga javob bergan ketma-ket 250 bemorni kiritdilar.
Model barqarorligi events-per-variable (EPV) yondashuvi yordamida baholandi. Taxminan %85 ASCVD tarqalishi 200 dan ortiq natija hodisasini taʼminladi. Asosiy tuzatilgan modelda beshta predictor boʻlgani uchun EPV anʼanaviy 10 hodisa/oʻzgaruvchi chegarasidan yuqori ekani bildirildi.
Shu bilan birga, ≥15 yil guruhida atigi 48 nafar shaxs boʻlishi toifaviy tuzatilgan modellarda keng ishonch oraliqlariga sabab boʻldi. Demak, modelning umumiy yetarliligi bilan kichik guruh baholarining aniqligi bir xil narsa emas.
Kengaytirilgan model
| Oʻzgaruvchi | OR | %95 IO | p |
|---|---|---|---|
| Diabet davomiyligi, har 1 yil | 1,05 | 0,95–1,15 | 0,347 |
| Yosh, har 1 yil | 1,13 | 1,07–1,20 | <0,001 |
| Erkak jins | 1,18 | 0,52–2,67 | 0,693 |
| BMI | 0,98 | 0,92–1,05 | 0,594 |
| HbA1c | 1,04 | 0,89–1,22 | 0,627 |
| Chekish holati | 1,36 | 0,58–3,19 | 0,482 |
| Sistolik qon bosimi | 1,01 | 0,99–1,03 | 0,214 |
| LDL xolesterin | 1,00 | 0,99–1,01 | 0,643 |
| Triglitserid/HDL nisbati | 1,02 | 0,97–1,08 | 0,391 |
| eGFR | 0,98 | 0,96–1,00 | 0,072 |
| GLP-1 retseptor agonisti bilan davolash | 0,81 | 0,28–2,36 | 0,703 |
| SGLT2 ingibitori bilan davolash | 0,74 | 0,29–1,89 | 0,527 |
Ushbu jadvaldagi koeffitsiyentlar ayni koʻp oʻzgaruvchili modeldagi statistik bogʻliqliklardir. Masalan, yosh uchun p<0,001 aniqlanishi yosh yagona biologik sabab ekanini yoki SGLT2 ingibitori uchun OR 0,74 aniqlanishi ushbu dori ASCVDni himoya tarzida kamaytirishini isbotlamaydi. Tadqiqot bu oʻzgaruvchilar uchun davolash samaradorligini oʻrganish maqsadida ishlab chiqilmagan.
Sezgirlik tahlillari
| Tahlil | OR | %95 IO | p |
|---|---|---|---|
| Yosh <65 yil | 1,10 | 1,00–1,21 | 0,055 |
| Yosh ≥65 yil | 1,06 | 0,90–1,25 | 0,454 |
| ≥15 yil guruhi chiqarilganda | Taxminan 1,04–1,06 | Manbada “similar CI” | >0,05 |
| 0–4 yil guruhi chiqarilganda | Taxminan 1,03–1,05 | Manbada “similar CI” | >0,05 |
| Kengaytirilgan model | 1,05 | 0,95–1,15 | 0,347 |
<65 yosh guruhida p=0,055 bilan statistik ahamiyat chegarasiga yaqin natija, ≥65 yosh guruhida esa p=0,454 kuzatildi. Ammo yosh × diabet davomiyligi oʻzaro taʼsiri p=0,257 boʻlgani uchun bu farqni “diabet davomiyligi faqat yoshlarga taʼsir qiladi” deb talqin qilish mumkin emas.
Figure 1–3 ning ilmiy mazmuni
Figure 1 diabet davomiyligi guruhlaridagi ASCVD tarqalishini ustunlar bilan koʻrsatadi. Ustunlar 0–4 yildan ≥15 yilgacha muntazam koʻtariladi, biroq manbada trend testi p=0,118 deb keltirilgan. Shunday qilib, rasm son jihatidan ortishni koʻrsatadi, mustaqil yoki statistik jihatdan qatʼiy davomiylik taʼsirini isbotlamaydi.
Figure 2 yosh, jins, BMI va HbA1c oʻrtacha qiymatlarda oʻzgarmas deb olinganda model bashorat qiladigan ASCVD ehtimolining diabet davomiyligiga bogʻliqligini koʻrsatadi. Egri chiziq biroz yuqoriga yoʻnalgan, ammo asosiy tuzatilgan OR statistik ahamiyatli emas.
Figure 3 ≥15 yil va 0–4 yil diabet davomiyligi taqqosida tuzatilmagan hamda tuzatilgan OR qiymatlarini forest plot koʻrinishida taqdim etadi. Tuzatilmagan OR 4,50 boʻlsa, tuzatilgan baho 1,49 gacha tushadi va ishonch oraligʻi OR=1 referens chizigʻini keng kesib oʻtadi. Rasmning ilmiy mazmuni dastlabki bogʻliqlik tuzatishdan keyin sezilarli zaiflashishidir.
Manba ichidagi model izohidagi tafovut
Methods boʻlimi, asosiy matn va Figure 3 sharhi asosiy tuzatilgan model yosh, jins, BMI va HbA1c ni oʻz ichiga olishini koʻrsatadi. Biroq Table 4 izohida yulduzcha bilan belgilangan “adjusted” model faqat yosh, jins va BMI asosida tavsiflangan. Manba bu tafovutni tushuntirmaydi. Ushbu Verianla matni asosiy usul taʼrifidagi toʻrtta kovariatli modelni oladi va izohdagi HbA1cning tushib qolishini indamay tuzatmaydi.
Asosiy cheklovlar
Tadqiqotning asosiy cheklovi kesimiy dizaynidir. Ishtirokchining diabet davomiyligi va tadqiqot vaqtida mavjud ASCVD bir xil maʼlumot doirasida baholangan. Yangi yurak-qon tomir hodisalarining vaqt boʻyicha insidensi kuzatilmagani uchun vaqtga oid yoki sababiy bogʻliqlikni aniqlash mumkin emas.
Ikkinchidan, ASCVD tarqalishi barcha guruhlarda juda yuqori boʻlgani modelning ajratish qobiliyatini kamaytirishi mumkin. Ushbu shift effekti uchinchi darajali markazdagi yuqori xavfli bemorlar profilidan kelib chiqishi mumkin.
Uchinchidan, davolashga rioya, glyukozani pasaytiruvchi davolashning batafsil tarixi, statin qabul qilish hamda qon bosimi va lipidlarni uzoq muddat nazorat qilish haqidagi maʼlumotlar barcha ishtirokchilar uchun standart holda mavjud emas. Shu bois residual confounding ehtimoli saqlanib qoladi.
Toʻrtinchidan, hujjatlashtirilgan diabet davomiyligi haqiqiy metabolik kasallik davomiyligini toʻliq oʻlchamasligi mumkin. 2-tur diabet klinik jihatdan aniqlanishidan oldin uzoq vaqt metabolik disfunksiya boʻlishi mumkin.
Nihoyat, uchinchi darajali referens markazidan tanlangan kohort aholi asosidagi yoki yurak-qon tomir xavfi pastroq boʻlgan 2-tur diabet populyatsiyalarini toʻliq ifodalamasligi mumkin.
Klinik talqin
Mualliflar muhokamasiga koʻra, yurak-qon tomir xavfini baholash faqat diabet davomiyligiga asoslanmasligi kerak. Hujjatlashtirilgan diabet davomiyligi eng qisqa guruhda ham ASCVD tarqalishi yuqoriligi kardiometabolik yuk klinik diabet tashxisi qoʻyilgan paytda allaqachon sezilarli boʻlishi mumkinligini bildiradi.
Bu topilma oʻz-oʻzidan yangi davolash protokolini sinamaydi. Tadqiqot tavsiya etayotgan yoʻnalish diabet davomiyligini yosh, semizlik, glikemik holat, buyrak funksiyasi va boshqa kardiometabolik xavf omillari bilan birga talqin qilishdir.
Manba va Usul Haqida Izoh
Asl tadqiqot: Diabetes Duration and Prevalent ASCVD in Adults with Type 2 Diabetes: A Hypothesis-Generating Cross-Sectional Study.
Mualliflar: Madalina Ioana Moisi, Carmen Pantis, Dorina Gabriela Dascăl, Cosmin Mihai Vesa, Timea Claudia Ghitea, Nicolae Ovidiu Pop, Roxana Daniela Brata.
Teng hissa qoʻshgan mualliflar: Madalina Ioana Moisi va Carmen Pantis.
Masʼul mualliflar: Cosmin Mihai Vesa va Timea Claudia Ghitea.
Muassasalar: Clinical County Emergency Hospital Bihor; University of Oradea Faculty of Medicine and Pharmacy tarkibidagi Department of Preclinical Discipline, Doctoral School of Biomedical Sciences, Pharmacy Department va Department of Clinical Discipline.
Jurnal: Diabetology.
Nashriyot: MDPI.
Jild / son / maqola: 7(6), 105.
DOI: 10.3390/diabetology7060105.
Topshirilgan: 23 Aprel 2026.
Tuzatilgan: 18 May 2026.
Qabul qilingan: 19 May 2026.
Chop etilgan: 2 Iyun 2026.
Manba turi: Taqrizdan oʻtgan, real hayot maʼlumotlariga asoslangan kuzatuv kesimiy tadqiqoti.
Litsenziya: Creative Commons Attribution (CC BY).
Etika qoʻmitasi: University of Oradea Faculty of Medicine and Pharmacy Ethical Committee; tasdiq No. 5, 30 Oktyabr 2023.
Xabardor qilingan rozilik: Tadqiqotdagi barcha ishtirokchilardan informed consent olingan.
Moliyalashtirish: Maqolani nashr qilish toʻlovi University of Oradea tomonidan qoplangan.
Maʼlumotlarning mavjudligi: Tadqiqotda taqdim etilgan asl hissalar maqolaning oʻzida mavjud; qoʻshimcha savollarni birinchi mualliflarga yoʻllash mumkinligi bildirilgan.
Manfaatlar toʻqnashuvi: Mualliflar manfaatlar toʻqnashuvi yoʻqligini bildirgan.
Mualliflar hissasi: Konseptualizatsiya Timea Claudia Ghitea va Cosmin Mihai Vesa; metod Roxana Daniela Brata; dasturiy taʼminot Roxana Daniela Brata; tasdiqlash Madalina Ioana Moisi, Nicolae Ovidiu Pop va Cosmin Mihai Vesa; formal tahlil Madalina Ioana Moisi va Dorina Gabriela Dascăl; tadqiqot Nicolae Ovidiu Pop; resurslar bilan taʼminlash va maʼlumotlarni boshqarish Carmen Pantis; dastlabki qoralama Timea Claudia Ghitea; koʻrib chiqish/tahrirlash Timea Claudia Ghitea; vizualizatsiya Carmen Pantis va Dorina Gabriela Dascăl; ilmiy rahbarlik Madalina Ioana Moisi; loyiha boshqaruvi Roxana Daniela Brata; moliyalashtirishni olish Cosmin Mihai Vesa tomonidan bajarilgan.
Manba ichidagi hisobot izohi: Asosiy usul taʼrifi va Figure 3 tuzatilgan modelni yosh, jins, BMI va HbA1c bilan belgilasa-da, Table 4 izohi HbA1c ni oʻsha modelning kovariatlari ichida keltirmaydi. Bu farq manbada tushuntirilmagani sabab indamay muvofiqlashtirilmagan.
Asosiy talqin chegarasi: Tadqiqot mavjud ASCVD tarqalishini baholaydigan kesimiy tadqiqotdir. Diabet davomiyligi va kelajakdagi ASCVD insidensi oʻrtasidagi vaqt yoki sababiy bogʻliqlikni aniqlash uchun istiqbolli longitudinal tadqiqotlar kerak.
Izoh qoldiring
E-pochta manzilingiz chop etilmaydi. Majburiy maydonlar * bilan belgilangan