Promethon, Ethereum-un davamlı böyüyən dünya vəziyyətini (world state) məhdudlaşdırmaq məqsədilə hesablara saxladıqları vəziyyətin miqdarı və bu vəziyyəti saxladıqları müddətlə mütənasib icarə haqqı hesablayan; icarədən sonra kifayət qədər effektiv balansı qalmayan hesabları səmərəli şəkildə müəyyən edib silmək üçün Merkle-Patricia Trie ilə Red-Black Tree sıralamasını vahid yoxlanıla bilən məlumat strukturunda birləşdirən state-expiry metodudur. Tədqiqat state rent ideyasını yalnız iqtisadi təklif kimi saxlamaq əvəzinə ExecTrans və CheckZero alqoritmləri ilə konkretləşdirir, Go dilində PromethoniXTrie adlı pilot tətbiq hazırlayır və real Ethereum əməliyyat məlumatları üzərində Linear yanaşma ilə performans müqayisəsi aparır. Bununla belə, Promethon real Ethereum mainnet-də tətbiq edilməmiş və ya istehsal miqyasında doğrulanmamışdır; müəlliflər mainnet deployment-ın konsensus dəyişikliklərinə görə hard fork tələb edəcəyini açıq şəkildə bildirirlər.
Tədqiqatın Ethereum vəziyyətinin böyüməsini ölçmək üçün apardığı ayrıca BigQuery təhlilində 2024-cü ilin ilk altı ayında 1.882.687 müqavilənin yaradıldığı və bunların 1.701.693-nün (%90,38) sonrakı altı ay ərzində heç çağırılmadığı bildirilmişdir. Bütün 2024-cü il üçün isə yaradıldıqdan sonra yenidən istifadə edilmədiyi bildirilən müqavilələrin sayı 3.036.254 olmuş və bu göstərici deploy edilmiş bütün müqavilələrin %75,33-nə uyğun gəlmişdir. Bu ölçmə müqavilələrin iqtisadi baxımdan mütləq lazımsız olduğunu sübut etmir; mənbənin ölçdüyü xüsusiyyət göstərilən zaman pəncərəsində sonrakı istifadə/çağırış davranışıdır.
Promethon-un əsas alqoritmik ideyası bütün hesabları hər blokda bir-bir skan etməməkdir. İcarə iqtisadi olaraq hər blok üçün hesablanır; lakin yığım lazy collection məntiqi ilə həyata keçirilir. Hesab əməliyyat etdikdə yığılmış icarə haqqı ExecTrans tərəfindən hesablanır. Hər blokun sonunda isə CheckZero, effektiv balansa görə sıralanmış strukturun yalnız minimum dəyərli hesabından başlayaraq ödəmə qabiliyyəti qalmayan hesabları silir. Minimum effektiv balansa malik hesab icarəni ödəyə bilirsə, sıralamaya görə digər hesabların da ödəmə qabiliyyətinin müsbət olduğu nəticəsinə gəlinir və bütün dünya vəziyyətini skan etməyə ehtiyac qalmır.
Pilot benchmark-da PromethoniXTrie əyrisi mənbədə göstərilən transaction intervalında Linear yanaşmanın altında qalır və məlumat artdıqca iki əyri arasındakı fərq böyüyür. Lakin mənbə qrafikinin y oxu üçün zaman vahidi göstərilməyib və metod mətni benchmark-ın 1.000.000 əməliyyata qədər davam etdiyini desə də, dərc olunmuş Figure 10-un görünən x oxu 100.000 transaction səviyyəsində başa çatır. Buna görə tədqiqatdan dəqiq millisaniyə/saniyə dəyərləri və ya etibarlı “X dəfə sürətlənmə” rəqəmi çıxarmaq mümkün deyil.
Ethereum-un Dünya Vəziyyəti Nədir və Niyə Böyüyür?
Ethereum-un dünya vəziyyəti (world state), hesab balansları, müqavilə vəziyyətləri və hesablarla əlaqəli qalıcı məlumatlar kimi şəbəkənin cari vəziyyətini müəyyən edən qlobal məlumat toplusudur; mövcud Ethereum dizaynında vəziyyət məlumatı bir dəfə yaradıldıqdan sonra istifadə olunmasa belə full node-ların həmin məlumatı saxlamağa davam etməsi dünya vəziyyətinin zamanla böyüməsinə səbəb olur.
Ethereum dünya vəziyyətini yoxlanıla bilən açar-dəyər əlaqələri şəklində təşkil etmək üçün Merkle-Patricia Trie-dən istifadə edir. Hesab ünvanı vasitəsilə müvafiq hesab vəziyyətinə çatmaq mümkündür və bütün dünya vəziyyəti vahid root hash ilə kriptoqrafik şəkildə öhdəliyə götürülə bilər.
Məqalədəki \(n\) dünya vəziyyətində olan hesabların sayını; \(k\) isə hesab ünvanının uzunluğunu ifadə edir. Mənbə Ethereum-un Merkle-Patricia Trie əsaslı hesab çıxışını \(O(k)\) ilə ifadə edərkən, bütün hesabların xətti şəkildə skan edilməsini \(O(n)\) kimi nəzərdən keçirir.
Buradakı əsas miqyas problemi budur: vəziyyət icarəsi ideyası nəzəri olaraq “bütün hesablardan istifadə etdikləri saxlama üçün müntəzəm haqq al” deyə bilər; lakin yüz milyonlarla hesabın hər blokda ardıcıl yoxlanılması state rent-in özünün yeni miqyaslana bilmə problemi yaratmasına səbəb ola bilər.
Qalıcı vəziyyət niyə resurs xərcidir?
Qalıcı vəziyyət yalnız məlumat sahibinin diskində saxlanmır. Full node-lar şəbəkə vəziyyətini doğrulamaq və əməliyyatları icra etmək üçün eyni vəziyyət məlumatını saxlamaq məcburiyyətindədir. Buna görə bir hesabın və ya müqavilənin qalıcı vəziyyəti şəbəkə üzrə çox sayda node-da təkrarlanır.
Mənbə yeni ünvana edilən bir əməliyyatın tipik olaraq təxminən 100 bayt qalıcı saxlama yarada bildiyini bildirir. Bu rəqəm bütün əməliyyatlar üçün sabit Ethereum qaydası kimi şərh edilməməlidir; məqalədə dünya vəziyyətinin böyümə miqyasını izah etmək üçün istifadə olunan təxmini dəyərdir.
2024 BigQuery təhlili nə göstərdi?
| Təhlil pəncərəsi | Bildirilən nəticə | Nisbət | Şərh sərhədi |
|---|---|---|---|
| 2024-cü ilin ilk 6 ayında yaradılan müqavilələr | Yaradılmış 1.882.687 müqavilənin 1.701.693-ü sonrakı 6 ayda çağırılmadı | %90,38 | “Çağırılmadı” meyarıdır; iqtisadi lazımsızlığın və ya zərərli niyyətin sübutu deyil. |
| 2024-cü il ümumilikdə | 3.036.254 müqavilə yaradıldıqdan sonra yenidən istifadə edilmədi | Deploy edilmiş bütün müqavilələrin %75,33-ü | Mənbə bu yığılmanı dormant state probleminin göstəricisi kimi istifadə edir. |
Promethon Nədir və State Rent İdeyasını Necə Tətbiqolunan Edir?
Promethon saxlanılan Ethereum vəziyyətinə zaman × sahə × vahid qiymət məntiqi ilə davamlı icarə haqqı hesablayan və ödəmə qabiliyyəti tükənən hesabları bütün dünya vəziyyətini xətti şəkildə skan etmədən tapmaq üçün hesabları effektiv balanslarına görə balanslaşdırılmış Red-Black Tree düzənində saxlayan state-expiry mexanizmidir.
State rent, hesabın blockchain vəziyyətində tutduğu sahə üçün yalnız yaradılma anında birdəfəlik xərc ödəmək əvəzinə, vəziyyətin şəbəkədə saxlanmağa davam etdiyi müddət boyunca iqtisadi xərc daşıması ideyasıdır.
Promethon bu ideyanı iki ayrı səviyyədə birləşdirir:
- İqtisadi səviyyə: İstifadə olunan saxlama miqdarı və saxlama müddəti artdıqca hesaba hesablanan icarə haqqı artır.
- Alqoritmik səviyyə: Hansı hesabın icarə səbəbindən artıq dayanıqlı olmadığını tapmaq üçün bütün hesabları skan etmək əvəzinə balanslaşdırılmış sıralamadan istifadə olunur.
Promethon-un mühüm təfərrüatı hər hesabın fiziki olaraq hər blokda bir-bir yenilənməməsidir. İqtisadi icarə bloklar keçdikcə yığılır; real haqqın hesablanması müvafiq hesab yenidən əməliyyata daxil olduğu anda və ya CheckZero tərəfindən yoxlanıldıqda həyata keçirilir. Bu yanaşma mənbədə lazy collection kimi izah olunur.
Merkle-Patricia Trie ilə Red-Black Tree Niyə Birləşdirilir?
Merkle-Patricia Trie hesab ünvanından yoxlanıla bilən və deterministik state lookup təmin etdiyi, Red-Black Tree isə hesabları icarədən sonrakı effektiv balansa görə balanslaşdırılmış şəkildə sıralaya bildiyi üçün Promethon iki strukturun fərqli güclü tərəflərini birləşdirir; məqsəd ünvan əsaslı yoxlanıla bilməni qoruyarkən minimum balanslı hesabı və silinməli state-i \(O(n)\) tam skan olmadan müəyyən etməkdir.
Merkle-Patricia Trie nə təmin edir?
Merkle-Patricia Trie Ethereum hesab ünvanlarını açar kimi istifadə edən və hesab vəziyyətini kriptoqrafik hash strukturu ilə bağlayan məlumat strukturudur. Tək bir leaf dəyişdikdə, bu dəyişiklik müvafiq budaq vasitəsilə root hash-ə qədər yayılır.
Bu xüsusiyyət iki kritik təhlükəsizlik funksiyasını təmin edir:
- Bütün world state-in vahid root hash ilə təmsil olunması.
- Müəyyən ünvanın müəyyən dəyərə bağlı olduğunun Merkle proof ilə doğrulana bilməsi.
Red-Black Tree nə təmin edir?
Red-Black Tree öz balansını qoruyan binary search tree növüdür. Adi binary search tree pis əlavə etmə ardıcıllıqlarında xətti struktura çevrilərək \(O(n)\) davranış göstərə bildiyi halda, Red-Black Tree əlavə etmə və silmədən sonra rotation və recoloring əməliyyatları ilə ağacı balansda saxlayaraq axtarış, əlavə etmə və silmə əməliyyatlarını ən pis halda \(O(\log n)\) həddində saxlamağı hədəfləyir.
Mənbə Red-Black Tree üçün beş əsas invariant verir:
- Hər node qırmızı və ya qaradır.
- Root qaradır.
- NIL yarpaqlar qaradır.
- Qırmızı node-un uşaqları qara olmalıdır; iki qırmızı node ardıcıl ola bilməz.
- Bir node-dan aşağıdakı NIL yarpaqlara gedən bütün yollar eyni sayda qara node ehtiva etməlidir.
Bu invariantlar pozulduqda standart Red-Black fixup() əməliyyatı recoloring və rotation tətbiq edərək balansı yenidən qurur.
Promethon iki ayrı məlumat bazası saxlayır?
Məqalənin yekun dizaynında məqsəd iki müstəqil struktur saxlayıb onları ayrıca sinxronlaşdırmaq deyil. Merkle-Patricia Trie leaf strukturu Red-Black Tree metadata-sı ilə genişləndirilir. Bir leaf yalnız hesab məlumatını deyil, eyni zamanda Red-Black ordering üçün tələb olunan Color, Parent, Left və Right sahələrini də daşıyır.
Bu ünvan əsaslı pointer-lər adi process memory ünvanları deyil. Digər node-lara Ethereum hesab ünvanları vasitəsilə istinad edilir. Beləliklə Red-Black struktur əlaqələri də Merkle-Patricia Trie leaf dəyərlərinin bir hissəsinə çevrilir və nəticədə Merkle root tərəfindən kriptoqrafik şəkildə əhatə olunur.
Promethon-un əsas dəyişənləri
| Dəyişən | Məna | Vahid / növ |
|---|---|---|
CurBlock | Cari Ethereum block number | blok |
LastMod_i | Hesab i-nin ən son dəyişdirildiyi block number | blok |
Balance_i | Hesab i-nin balansı | wei |
AccBytes_i | Hesab i-nin storage tree daxilində istifadə etdiyi ümumi sahə | bayt |
StorageFee_i | Son saxlama ödənişindən bəri yığılmış icarə | wei |
PriceByte | Bir bayt state-in bir blok müddətində saxlanması üçün istifadə olunan vahid icarə qiyməti | wei/(bayt·blok) |
s | Transaction sender | hesab/ünvan |
r | Transaction receiver | hesab/ünvan |
v | Göndərilən transaction dəyəri | wei |
Tənlik 1: Saxlama icarəsi necə hesablanır?
\[ StorageFee_s = (CurBlock-LastMod_s) \times (AccBytes_s\times PriceByte) \tag{1} \]
Formula nəyi hesablayır? Sender hesabının son ödənişindən və ya dəyişiklikdən bəri yığılmış state-storage icarəsini hesablayır.
Dəyişənlər: \(CurBlock-LastMod_s\) hesabın neçə blok müddətində icarə yığdığını; \(AccBytes_s\) hesabın saxladığı state-in baytla ölçülən həcmini; \(PriceByte\) isə bayt və blok başına vahid qiyməti göstərir.
Vahid yoxlaması:
\[ blok \times bayt \times \frac{wei}{bayt\cdot blok} = wei \]
Beləliklə \(StorageFee_s\) ilə hesab balansı eyni pul vahidi olan wei ilə müqayisə edilə bilər.
Riyazi davranış: Digər dəyişənlər sabit olduqda hesab daha uzun müddət dəyişməz qalarsa icarə xətti artır. Hesab daha çox state baytı istifadə edirsə, icarə yenə xətti artır. PriceByte artdıqca eyni müddət və sahə üçün hesablanan icarə birbaşa artır.
Mühüm şərh sərhədi: Mənbə real Ethereum mainnet üçün dəqiq PriceByte dəyəri müəyyən etmir. Bu parametr iqtisadi/idarəetmə qərarıdır. Nümunələrdə istifadə olunan 1 wei/(bayt·blok) dəyəri pedaqoji ssenari parametridir; tövsiyə edilən istehsal qiyməti deyil.
Tənlik 2: Sender-in müvəqqəti balansı
\[ Balance_s \leftarrow Balance_s - StorageFee_s \tag{2} \]
Əvvəlcə yığılmış saxlama icarəsi sender-in müvəqqəti balansından çıxılır. Mənbə bu müvəqqəti hesablamaların memory-də saxlandığını; əməliyyat etibarsız olarsa dəyişikliklərin revert edildiyini bildirir.
İcarə ödənildikdən sonra:
\[ Balance_s \ge v \]
şərti yoxlanılır. Qalan balans göndəriləcək transaction dəyərini qarşılamırsa əməliyyat geri qaytarılır.
Sender B nümunəsində niyə əməliyyat edə bilmir?
Mənbə nümunəsində:
\[ CurBlock=991000 \]
\[ LastMod_B=887980 \]
\[ Balance_B=112020\;wei \]
\[ AccBytes_B=1\;byte \]
və nümunə vahid qiymət:
\[ PriceByte=1\;\frac{wei}{byte\cdot block} \]
kimi götürülmüşdür.
B hesabının yığılmış icarəsi:
\[ StorageFee_B = (991000-887980)\times1\times1 = 103020\;wei \]
olur.
İcarədən sonrakı balans:
\[ 112020-103020=9000\;wei \]
qalır. B hesabı 110.000 wei göndərmək istədiyi üçün:
\[ 9000 < 110000 \]
şərti yaranır və mənbə ssenarisində transaction həyata keçirilmir.
Bu nümunə Promethon-un mühüm iqtisadi təsirini göstərir: zəncir üzərində görünən nominal hesab balansı təkbaşına transaction üçün istifadə oluna bilən balans deyil; yığılmış storage rent əvvəlcə nəzərə alınır.
Tənlik 3 və 4: Receiver-in icarəsi və balansı
Receiver hesabının yığılmış icarəsi sender ilə eyni strukturdan istifadə olunaraq hesablanır:
\[ StorageFee_r = (CurBlock-LastMod_r) \times (AccBytes_r\times PriceByte) \tag{3} \]
Sonra receiver balansı:
\[ Balance_r = \max(0,\ Balance_r+v-StorageFee_r) \tag{4} \]
ilə yenilənir.
\(\max(0,\cdot)\) niyə istifadə olunur? Mənbə mənfi hesab balansına icazə vermədiyi üçün nəticə sıfırdan aşağı düşərsə receiver balansı sıfırda məhdudlaşdırılır.
Uğurlu əməliyyatdan sonra sender və receiver üçün:
\[ LastMod_s \leftarrow CurBlock \]
\[ LastMod_r \leftarrow CurBlock \]
edilir və yeni balance/last-modification açarlarına görə Red-Black sıralaması yenidən balanslaşdırılır.
Mənbə ssenarisində 7.000.000 wei transferi
İkinci nümunədə C hesabı A hesabına 7.000.000 wei göndərir:
\[ Balance_C=12004338\;wei \]
\[ LastMod_C=544333 \]
\[ CurBlock=991000 \]
olduqda C üçün:
\[ StorageFee_C= (991000-544333)\times1\times1 = 446667\;wei \]
hesablanır.
Transaction dəyəri də çıxıldıqdan sonra mənbədə:
\[ Balance_C= 12004338-446667-7000000 = 4557671\;wei \]
nəticəsi verilir.
Receiver A üçün:
\[ StorageFee_A= (991000-990517)\times1\times1 = 483\;wei \]
və:
\[ Balance_A= \max(0,2000110+7000000-483) = 8999627\;wei \]
əldə edilir.
Balance dəyərləri dəyişdiyi üçün A və C-nin Red-Black sıralamasındakı mövqeləri də dəyişir; standart fix-up əməliyyatı ağacın invariantlarını bu yeni sıralamaya uyğun yenidən qurur.
CheckZero niyə bütün hesabları skan etmir?
CheckZero, icarədən sonra effektiv balansı ən aşağı olan hesabı birbaşa sıralanmış strukturun minimumundan seçir. Mənbə bu hesabı \(rb_{left}\) adlandırır.
Bu hesabın icarəsi:
\[ StorageFee_{rb_{left}} = (CurBlock-LastMod_{rb_{left}}) \times (AccBytes_{rb_{left}}\times PriceByte) \tag{5} \]
kimi hesablanır.
Sonra:
\[ Balance_{rb_{left}} - StorageFee_{rb_{left}} >0 \tag{6} \]
şərti yoxlanılır.
Şərt doğrudursa, minimum effektiv balanslı hesab belə icarədən sonra müsbət qaldığı üçün sıralamadakı digər hesabların da mənfi olmadığı qəbul edilir və skan başa çatır.
Şərt yanlışdırsa, müvafiq hesab Merkle-Patricia Trie və Red-Black sıralamasından silinir; Red-Black fix-up tətbiq olunur və alqoritm yeni minimum hesab üzərində yenidən işləyir.
Hesab müsbət qalırsa, balans:
\[ Balance_{rb_{left}} \leftarrow Balance_{rb_{left}} - StorageFee_{rb_{left}} \tag{7} \]
ilə yenilənir.
CheckZero nümunəsində B hesabı nə vaxt silinir?
Mənbə ssenarisində B hesabının balansı 112.020 wei və son dəyişiklik bloku 887.980-dir. PriceByte=1 və AccBytes=1 fərziyyəsi altında block 1.000.000 üçün yığılmış icarə:
\[ 1000000-887980=112020\;wei \]
olur və effektiv balans sıfıra çatır.
Mənbə Şəkil 8 block 1.000.000 vəziyyətini CheckZero işləməzdən əvvəl göstərir; sonrakı block 1.000.001-i göstərən mənbə Şəkil 9-da B hesabı silinmiş və Red-Black struktur yenidən balanslaşdırılmış vəziyyətdədir.
Kriptoqrafik bütövlük necə qorunur?
Red-Black metadata-sının Merkle-Patricia leaf dəyərlərinə əlavə edilməsi state root-u dəyişdirsə də, müəlliflərin dizaynında yoxlanıla bilmə aradan qalxmır. Color, Parent, Left və Right sahələri leaf dəyərinin bir hissəsi olduğuna görə leaf hash və onun üzərindəki Merkle yolu bu sahələri də öhdəliyə götürür.
Red-Black Tree qaydaları təkbaşına eyni açar çoxluğu üçün unikal ağac həndəsəsinə zəmanət vermir. Məqalə buna görə bütün validator-ların eyni deterministic insertion, deletion və fix-up alqoritmini işlətməli olduğunu vurğulayır. Eyni state transition ardıcıllığı nəticəsində leaf sahələri byte-identical olduqda root hash də validator-lar arasında eyni qalır.
State rent niyə “hər blokda bütün hesablara haqq hesabla” demək deyil?
Promethon iqtisadi olaraq hər byte-block üçün icarə hesablayır; lakin bütün hesabların balansını hər blokda fiziki olaraq yenidən yazmır. Müəlliflər bu fərqi lazy collection ilə həll edirlər.
- Hesab transaction etdikdə
ExecTransson dəyişiklikdən bəri yığılmış bütün icarəni bir dəfəyə hesablayır. - Blokun sonunda
CheckZeroRed-Black sıralamasındakı minimum effektiv balanslı hesabı yoxlayır. - Minimum hesab müsbətdirsə, daha yüksək sıralı hesabları ayrıca yoxlamağa ehtiyac qalmır.
- Minimum hesab ödəmə qabiliyyətini itiribsə silinir və əməliyyat yeni minimum hesab üzərində təkrarlanır.
Müəlliflərin məqsədi beləliklə saxlama üçün zaman × sahə xərcini qoruyarkən hər blokda \(O(n)\) full-state sweep etməkdən qaçmaqdır.
Toplanan icarə hara gedir?
Məqalə iki alternativ iqtisadi bölgü modeli təklif edir. Bunlar təcrübə ilə seçilmiş “qalib” modellər deyil; eyni alqoritmlə uyğun iki idarəetmə seçimidir.
| Metod | İcarə axını | Mənbədə göstərilən üstünlük | Mənbədə göstərilən əsas ödünləşmə |
|---|---|---|---|
| Method A — Aggregate validator reward | Ümumi state ölçüsünə görə validator/block proposer-a ödəniş | State saxlanmasını həyata keçirən validator-lara müntəzəm və proqnozlaşdırıla bilən qarşılıq | Daha böyük TotalBytes validator gəlirini artıra biləcəyi üçün state-i kiçiltmə məqsədi ilə stimul uyğunsuzluğu yarada bilər. |
| Method B — Rent burning | Toplanan rent daimi olaraq yandırılır | Validator-un state ölçüsü ilə bağlı birbaşa iqtisadi marağını aradan qaldırır və Ether sahibləri üçün ümumi deflyasion təsir yaradır. | State saxlayan validator-lara rent-dən birbaşa ödəniş edilmir. |
Method A-da validator ödənişi
Promethon-un Method A seçimində dünya vəziyyətinə əlavə olunan TotalBytes bütün hesabların istifadə etdiyi storage byte cəmini təmsil edir. Mənbəyə görə block proposer-a hər blok üçün:
\[ ValidatorRentReward = TotalBytes \times PriceByte \]
qədər əlavə wei ödənilə bilər.
Bu ifadə tədqiqatda ayrıca nömrələnmiş tənlik kimi verilməyib, lakin metod bölməsində açıq şəkildə təsvir olunur.
Bu sistemdə account-level rent tənbəl şəkildə yığılarkən validator reward blok başına toplu şəkildə ödənilir; müəlliflər iki axının uzunmüddətli ortalamada uyğunlaşmasını hədəfləyirlər.
Threat model hansı hücumları müzakirə edir?
Mənbə dörd ssenarini qiymətləndirir:
| Ssenari | Mənbə qiymətləndirməsi | Şərh sərhədi |
|---|---|---|
| State-bloat / spam | Çox sayda aşağı balanslı hesab yaradan hücumçu bu state üçün icarə ödəməyə davam etməli olur; maliyyələşmə dayansa hesablar CheckZero tərəfindən təmizlənir. | Bu, müəlliflərin iqtisadi/protokol modeli üzərindəki təhlilidir; canlı mainnet hücum təcrübəsi deyil. |
| Hədəf hesabı məcburi sildirmə | Müəlliflər xarici tərəfin hədəf hesabın Balance/LastMod/AccBytes komponentlərini hesab sahibinin adından azalda bilmədiyini və xaricdən ETH göndərməyin hesabın ömrünü uzatdığını əsas gətirərək hücumu model daxilində struktur baxımından mümkünsüz qiymətləndirirlər. | Bu nəticə təklif olunan state-transition qaydaları fərziyyəsi altında nəzəri qiymətləndirmədir. |
| Dishonest validator | Məcburi rent və ya deletion tətbiq edilməsə state root dürüst validator-lardan fərqlənər və blok etibarsız olar. | Real production deployment üzərində eksperimental ölçmə aparılmayıb. |
| Dormant legitim hesabın itkisi | Real istifadə oluna bilmə məhdudiyyəti kimi qəbul edilir. Uzun müddət offline qalan və rent buffer-i tükənən hesab silinə bilər. | PriceByte sazlanması və mümkün state-revival mexanizmləri həll kimi müzakirə olunur; revival mexanizmi bu tədqiqatda tətbiq edilməyib. |
Dormant legitim hesabların silinməsi məqalənin mühüm təhlükəsizlik/tətbiqolunma sərhədidir. Mənbə bunu “hücumun qarşısı alındı” kimi deyil, birbaşa genuine usability limitation kimi qəbul edir.
Tədqiqatın Metodu və Nəticələri
Tədqiqat dizaynı
Tədqiqat bir-birini tamamlayan dörd elmi qat istifadə edir:
- Ethereum state-growth ölçümü: 2024 blockchain məlumatlarının BigQuery vasitəsilə təhlili.
- Alqoritmik dizayn: State rent üçün ExecTrans və CheckZero alqoritmləri.
- Asimptotik mürəkkəblik təhlili: Promethon, time-based state expiry və xətti state-rent yanaşmasının müqayisəsi.
- Pilot tətbiq və benchmark: Go əsaslı PromethoniXTrie ilə LinearApproachTrie-nin real Ethereum transaction məlumatları üzərində müqayisəsi.
Bu dörd qat bir-biri ilə qarışdırılmamalıdır. 2024 BigQuery dormant-contract təhlili problemin miqyasını ölçərkən, pilot benchmark məlumat strukturunun əməliyyat səmərəliliyini müqayisə edir.
Pilot tətbiqin test mühiti
| Element | Mənbə dəyəri |
|---|---|
| Kompüter | MacBook Pro 2023 |
| Prosessor | Apple M3 Pro |
| Yaddaş | 36 GB |
| Tətbiq dili | Go |
| Təklif olunan məlumat strukturu | PromethoniXTrie |
| Müqayisə yanaşması | LinearApproachTrie |
Benchmark məlumat dəsti
Müəlliflər Google BigQuery-dəki açıq Ethereum blockchain məlumatlarından ilk 1.000.000 transaction qeydini götürdüklərini və synthetic scaling və ya süni məlumat dəyişdirilməsindən istifadə etmədiklərini bildirirlər.
Benchmark üçün xüsusilə bu sahələrdən istifadə olunub:
block_numberblock_timestampfrom_addressto_addressvalue
Bu sahələr account-based transaction və state transition davranışını pilot məlumat strukturunda yenidən oynatmaq üçün istifadə olunub.
Mənbə bu benchmark-ın tam EVM execution, arbitrary smart-contract bytecode, bütün storage mutation növləri və ya real validator/network davranışını eksiksiz təkrar yaratdığını iddia etmir.
PromethoniXTrie hansı əməliyyatları həyata keçirir?
AddAccount: Yeni hesabı Merkle-Patricia Trie leaf kimi əlavə edir və leaf daxilindəki Red-Black metadata vasitəsilə sıralanmış struktura yerləşdirir.
ModifyAccount: Balance və ya last_mod dəyişdikdə sıralama açarı dəyişdiyinə görə node cari Red-Black mövqeyindən çıxarılır, yeni dəyərlərlə yenidən əlavə olunur və fix-up tətbiq edilir.
DeleteAccount: CheckZero tərəfindən expire edilmiş hesabı Red-Black əlaqələrindən və Merkle-Patricia Trie-dən çıxarır.
fixup(): Əlavə və ya silmədən sonra Red-Black invariantlarını rotation və recoloring əməliyyatları ilə yenidən qurur.
UpdateBlockHeight(): Blockchain zamanının irəliləyişini təmsil edən xüsusi benchmark funksiyasıdır. PromethoniXTrie minimum effektiv balanslı leaf-i sıralama metadata-sından tapa bildiyi halda LinearApproachTrie bütün hesabları skan edir.
Promethon-un Zaman və Saxlama Mürəkkəbliyi Nədir?
Mənbə Promethon-u yüksək səviyyəli mürəkkəblik cədvəlində transaction icrası üçün \(O(\log n)\), blok zamanı \(m\) hesabın silinməsi üçün \(O(m\log n)\) və saxlama üçün \(O(n)\) kimi yekunlaşdırır; lakin tətbiq səviyyəsindəki fixup() izahı hər Red-Black addımının Merkle-Patricia Trie üzərindən \(O(k)\) lookup tələb etdiyini bildirərək fix-up xərcini \(O(k\log n)\) kimi verir; buna görə məqalənin müxtəlif bölmələrindəki mürəkkəblik ifadələri eyni abstraksiya səviyyəsində deyil.
Mənbənin yüksək səviyyəli mürəkkəblik cədvəli
| Əməliyyat | Promethon | Time-based state expiry | State Rent — Linear approach |
|---|---|---|---|
| Transaction icrası | \(O(\log n)\) | \(O(k)\) | \(O(k)\) |
| Block əməliyyatı / state deletion | \(O(m\log n)\) | \(O(k)\) | \(O(n+mk)\) |
| Saxlama mürəkkəbliyi | \(O(n)\) | \(O(n)\) | \(O(n)\) |
| Əlavə illik pruning mürəkkəbliyi | Yoxdur | \(O(p)\) | Yoxdur |
Burada:
- \(n\): hesabların sayıdır.
- \(m\): bir blokdan sonra silinəcək hesabların sayıdır və mənbə bunun adətən kiçik olduğunu fərz edir.
- \(k\): hesab ünvanının/key uzunluğudur.
- \(p\): bütün hesabların istifadə etdiyi ümumi bayt miqdarıdır.
Transaction mürəkkəbliyinin mənbədə ətraflı çıxarılması
Məqalə transaction əməliyyatlarını bu komponentlərə ayırır:
- Sender hesabını tapmaq və emal etmək: \(O(k)\)
- Receiver hesabını tapmaq və ya yaratmaq: \(O(k)\)
- Sender üçün kifayət qədər balans yoxlaması: \(O(1)\)
- Sender/receiver balance yenilənməsi: \(O(1)\)
- Red-Black fix-up: yüksək səviyyəli təhlildə \(O(\log n)\)
Buna əsasən mənbə Section 6:
\[ O(k+\log n) \approx O(\log n) \]
nəticəsindən istifadə edir.
Müəlliflər həmçinin Ethereum ünvanlarının 160 bit olduğunu, nəzəri olaraq \(n\le2^{160}\) olduğuna görə:
\[ \log_2 n\le160 \]
olduğunu bildirirlər.
Tətbiq səviyyəsində O(k log n) fərqi
Section 7.3.4-də isə real birləşdirilmiş strukturdakı fixup() üçün fərqli detal verilir. Red-Black LeftAddr, RightAddr və ParentAddr sahələri birbaşa memory pointer deyil, Ethereum ünvanlarıdır. Hər traversal addımında müvafiq leaf-in Merkle-Patricia Trie üzərindən alınması lazımdır.
Mənbənin burada verdiyi mürəkkəblik:
\[ O(k\log n) \]
şəklindədir.
Yəni \(O(\log n)\) sayda Red-Black addımının hər birində \(O(k)\) MPT lookup mövcuddur. Bu detal Table 2-dəki \(O(\log n)\) xülasəsindən daha aşağı səviyyəli tətbiq xərcini görünən edir.
Buna görə Verianla məqaləsi “Promethon bütün transaction-larda qəti olaraq \(O(\log n)\)-dir” və ya “mövcud Ethereum ilə eyni \(O(k)\)-ni heç bir əlavə xərc olmadan qoruyur” şəklində vahid nəticə çıxarmır.
Blok sonu deletion mürəkkəbliyi
Bir blokda \(m\) hesab silinəcəksə, mənbə hər silmə üçün Red-Black əməliyyatının \(O(\log n)\) olduğunu fərz edərək:
\[ O(mk+m\log n) \approx O(m\log n) \]
ifadəsindən istifadə edir.
Xətti state-rent yanaşmasında isə əvvəlcə bütün \(n\) hesab skan edildiyi üçün:
\[ O(n+mk) \]
xərci bildirilir.
Saxlama mürəkkəbliyi niyə O(n) qalır?
Promethon hər hesabın leaf məlumatına əlavə Red-Black metadata əlavə etsə də, hesab başına əlavə sahə sabit sayda field-dan ibarətdir. \(n\) hesab üçün ümumi saxlama buna görə asimptotik olaraq:
\[ O(n) \]
qalır.
Bu ifadə “Promethon heç bir əlavə byte istifadə etmir” demək deyil. Asimptotik sinif dəyişmir; hesab başına Red-Black rəng və əlaqə metadata-sına görə sabit əmsal səviyyəsində əlavə storage mövcuddur.
Benchmark necə işlədildi?
Mənbə benchmark məlumat dəstini memory-yə yüklədikdən sonra əməliyyatları 1.000 transaction artan qruplar şəklində işlədib:
1.000 → 2.000 → 3.000 → ...
və metod mətninə görə proses tam məlumat dəstinə qədər davam etdirilib.
Hər batch ölçüsündə Get, Add, Delete və UpdateBlockHeight() kimi əsas əməliyyatların orta execution time dəyəri ölçülüb.
Figure 10 nə göstərir və nəyi göstərmir?
Mənbə performans qrafikində PromethoniXTrie əyrisi məlumat artdıqca Linear approach əyrisinin altında qalır. Transaction sayı artdıqca Linear əyri daha dik yüksəlir, PromethoniXTrie isə daha yavaş böyüyür. Bu vizual davranış müəlliflərin xətti tam skan əvəzinə sıralanmış strukturdan istifadənin daha yaxşı miqyaslandığına dair nəzəri mürəkkəblik təhlilini keyfiyyətcə dəstəkləyir.
Lakin Figure 10-un xam məlumat cədvəli məqalədə verilmir. Həmçinin iki hesabat sərhədi var:
- Metod benchmark-ın 1.000.000 transaction-a qədər davam etdiyini desə də, dərc edilmiş qrafikin görünən x oxu 100.000 transaction səviyyəsində bitir.
- Y oxu Execution Time kimi yazılıb, lakin saniyə, millisaniyə, nanosaniyə və ya başqa zaman vahidi göstərilməyib.
Buna görə qrafikdən dəqiq “Promethon X dəfə sürətlidir”, “Y ms davam edir” və ya müəyyən transaction sayında dəqiq execution-time dəyəri çıxarılmayıb.
Mənbə həmçinin təkrar benchmark sayı, standart sapma, etibar intervalı və ya statistik test bildirmir. Müəlliflərin “significantly outperforms” ifadəsi buna görə burada statistik əhəmiyyət testi kimi tərcümə edilmir; görünən performans əyriləri arasındakı aydın fərq mənasında nəzərdən keçirilir.
Təcrübə əslində nəyi müqayisə edir?
Müəlliflərin xüsusilə açıqladığı mühüm məqam budur: eyni rent alqoritmi tətbiq edildikdə silinəcək hesabların sayı və boşaldılan storage miqdarı PromethoniXTrie ilə Linear yanaşma arasında dəyişməməlidir.
Təcrübənin əsas mövzusu:
“Promethon daha çox hesab silirmi?”
deyil;
“Eyni silmə qərarlarını hansı məlumat strukturu daha səmərəli tapıb tətbiq edir?”
sualıdır.
Buna görə pilot benchmark state-rent siyasətinin Ethereum dünya vəziyyətini istehsal şəbəkəsində neçə faiz kiçildəcəyini eksperimental olaraq ölçmür. Tədqiqatın töhfəsi əsasən state-expiry qərarını miqyaslana bilən məlumat strukturu ilə tətbiq etmə metodudur.
Promethon Ethereum mainnet-ə necə keçirilə bilər?
Mənbə Promethon deployment-ının hard fork tələb etdiyini açıq şəkildə bildirir. Bunun iki əsas səbəbi var:
- Merkle-Patricia Trie leaf encoding-ə
Color,Parent,LeftvəRightkimi Red-Black metadata əlavə edilməsi leaf hash-ləri və nəticədə global state root-u dəyişdirir. - State-transition function hər blokda storage rent hesablanmasını və effektiv balansı sıfır və ya mənfi olan hesabların transaction olmadan avtomatik çıxarılmasını əhatə edəcək şəkildə dəyişdirilir.
Upgrade edilməmiş client eyni blok üçün fərqli state root hesablayacağına görə bu dəyişikliyin soft fork kimi tətbiq edilə bilməyəcəyi müəlliflərin açıq nəticəsidir.
İlkin migration xərci
Hard fork anında mövcud hesabların effektiv balanslarına görə sıralanması və başlanğıc Red-Black düzəninin qurulması lazımdır. Mənbə bunun birdəfəlik:
\[ O(n\log n) \]
xərcli migration olduğunu bildirir.
Bu migration-ın real Ethereum mainnet state-i üzərində ölçülmüş wall-clock müddəti, RAM istifadəsi və ya disk I/O xərci tədqiqatda benchmark edilməyib.
Verkle Tree ilə uyğunluq iddiası
Müəlliflər Red-Black sıralamasının commitment qatından daha çox leaf-value qatında işlədiyini müdafiə edirlər. Buna görə gələcəkdə Merkle-Patricia Trie əvəzinə Verkle commitment strukturu istifadə olunarsa, eyni Red-Black metadata-nın Verkle leaf dəyərlərinə əlavə edilə biləcəyini irəli sürürlər.
Bu, tədqiqat daxilində real Verkle client üzərində tətbiq olunub benchmark edilmiş nəticə deyil; arxitektura uyğunluğu təhlili və müəllif təklifidir.
Məqalə həmçinin Promethon ilə time-based state expiry-ni eyni problemə fərqli ödünləşmələrlə yanaşan alternativlər kimi qiymətləndirir; onları bir-birinə əlavə edilməli tamamlayıcı iki mexanizm kimi təqdim etmir.
Tədqiqatın dəstəklədiyi nəticələr
- 2024 Ethereum məlumatlarında çox böyük sayda yeni müqavilənin göstərilən sonrakı istifadə pəncərələrində yenidən çağırılmadığı bildirilmişdir.
- State rent-i bütün hesabları hər blokda xətti skan etmədən tətbiq etmək üçün balanslaşdırılmış sıralamadan istifadə edən konkret alqoritmik dizayn hazırlanmışdır.
- Merkle-Patricia Trie leaf-lərinə Red-Black metadata inteqrasiya edən PromethoniXTrie Go dilində pilot olaraq tətbiq edilmişdir.
- ExecTrans və CheckZero rent hesablamasını və ödəmə qabiliyyəti tükənən account state-in silinməsini konkret alqoritmik addımlara çevirir.
- Mənbənin yüksək səviyyəli mürəkkəblik təhlilində Linear state-rent skanındakı \(O(n)\) block-level yoxlama əvəzinə \(O(m\log n)\) deletion yanaşması təklif olunur.
- Figure 10-un dərc olunmuş tendensiyasında PromethoniXTrie göstərilən transaction intervalında Linear approach-dan daha aşağı execution-time əyrisi nümayiş etdirir.
- Hibrid leaf metadata deterministic state-transition alqoritmi ilə birlikdə Merkle root tərəfindən yoxlanıla biləcək şəkildə dizayn edilmişdir.
- Mənbə mainnet deployment üçün hard fork lazım olduğunu və ilk keçiddə \(O(n\log n)\) migration aparılacağını bildirir.
Tədqiqatın dəstəkləmədiyi nəticələr
- Promethon-un bu gün Ethereum mainnet-də işlədiyini söyləmək olmaz.
- Real Ethereum full-node donanmasında storage istifadəsinin müəyyən faiz azaldığı eksperimental olaraq göstərilməyib.
- Məqalə real mainnet üçün dəqiq
PriceBytevə ya icarə tarifi müəyyən etmir. - Dormant kimi ölçülən bütün müqavilələrin iqtisadi baxımdan lazımsız olduğu göstərilməyib.
- Figure 10-dan dəqiq saniyə/millisaniyə execution time dəyərləri çıxarmaq mümkün deyil.
- Figure 10-dan etibarlı “X dəfə sürətlənmə” nisbəti hesablana bilməz; xam benchmark dəyərləri cədvəlləşdirilməyib.
- Benchmark tam Geth production client, bütün EVM iş yükləri və real peer-to-peer şəbəkə şəraitində aparılmayıb.
- Hard-fork migration-ın real mainnet üzərində wall-clock xərci ölçülməyib.
- Validator reward və rent-burning seçimlərindən hansının real Ethereum iqtisadiyyatında daha yaxşı olduğu eksperimental olaraq müəyyən edilməyib.
- Verkle uyğunluğu real Verkle deployment üzərində doğrulanmış benchmark nəticəsi deyil.
Mənbənin mühüm məhdudiyyətləri və hesabat qeyri-müəyyənlikləri
Pilot tətbiq sərhədi: Go tətbiqi Promethon-un məlumat strukturu ideyasını sınaqdan keçirir; istehsal Ethereum client-in tam əvəzi deyil.
State reduction ilə data-structure performance fərqi: Benchmark-ın məqsədi silinən hesabların miqdarını artırmaq deyil. Mənbə eyni rent məntiqində silinən hesab və boşaldılan storage miqdarının iki yanaşmada eyni olmalı olduğunu açıq şəkildə bildirir.
Rent qiymətləndirmə sərhədi: Real şəbəkə üçün PriceByte kalibrlənməyib. İqtisadi nəticələr bu idarəetmə parametrinə həssasdır.
Dormant-account istifadə oluna bilmə problemi: Uzun müddət offline qalan legitim hesablar rent səbəbilə silinə bilər. Mənbə bunu real usability limitation kimi qəbul edir.
Benchmark qrafiki hesabat problemi: Metod 1.000.000 transaction-a qədər sınaq aparıldığını desə də, Figure 10 görünən şəkildə 100.000-ə qədər çəkilib; fərq izah olunmur.
Zaman vahidinin olmaması: Figure 10-un Execution Time oxunda zaman vahidi yoxdur.
Statistik qeyri-müəyyənlik: Təkrar sayları, xəta çubuqları, standart sapmalar, etibar intervalları və əhəmiyyət testləri bildirilməyib.
Mürəkkəblik hesabatı fərqi: Section 6/Table 2 transaction xərcini \(O(\log n)\) kimi yekunlaşdırarkən Section 7.3.4 MPT lookup-larını daxil edən real fixup() əməliyyatını \(O(k\log n)\) kimi təsvir edir. Conclusion isə “critical operations” üçün \(O(k)\) ifadəsindən istifadə edir. Bu üç ifadə mənbədə eyni detal səviyyəsinə açıq şəkildə endirilməyib.
Migration qiymətləndirilməsi: Mainnet hard fork üçün tələb olunan \(O(n\log n)\) ilkin migration nəzəri olaraq təsvir edilib, real Ethereum state üzərində performans sınağı aparılmayıb.
İqtisadi model qiymətləndirilməsi: Aggregate validator reward və burn metodları analitik olaraq müzakirə edilib, real validator davranışı və ya iqtisadi tarazlıq təcrübəsi aparılmayıb.
Mənbə və Metod Qeydi
Orijinal tədqiqat: Promethon: efficient reduction of Ethereum’s world state size using red-black trees
Müəlliflər: Seyed Sepehr Mirnasrollahi Parsa; AmirHossein Aghajari; Salman Niksefat.
Müəllif sırası: Mənbə nəşrdəki sıra eynilə qorunmuşdur.
Bərabər töhfə: Mənbə məqalədə bərabər töhfə/bərabər birinci müəlliflik bəyanatı yoxdur.
Corresponding author: Salman Niksefat.
Qurumlar: Seyed Sepehr Mirnasrollahi Parsa və AmirHossein Aghajari — Department of Computer Engineering and Information Technology, Amirkabir University of Technology, Tehran, Iran. Salman Niksefat — Willis College, Ottawa, ON, Canada.
Mənbə növü: Original Research.
Elmi növ: Blockchain state-management / məlumat strukturu və alqoritm dizaynı; nəzəri mürəkkəblik təhlili, real blockchain məlumatlarının təhlili və pilot proqram benchmark-ı.
Jurnal: Frontiers in Blockchain.
Bölmə: Blockchain Technologies.
Nəşriyyat: Frontiers.
Cild: 9.
Məqalə nömrəsi: 1837907.
DOI: 10.3389/fbloc.2026.1837907.
Rəsmi keçid: https://doi.org/10.3389/fbloc.2026.1837907
Göndərilmə tarixi: 24 Mart 2026.
Reviziya tarixi: 23 May 2026.
Qəbul tarixi: 7 İyul 2026.
Nəşr tarixi: 18 Sentyabr 2026.
Resenziya statusu: Resenziyalı jurnalda dərc edilmiş version-of-record tədqiqat məqaləsidir.
Redaktor: Andrea Michienzi, University of Pisa.
Rəyçilər: Chen Feng, The University of British Columbia; Pujianto Yugopuspito, University of Pelita Harapan.
Açıq giriş: Bəli.
Lisenziya: Creative Commons Attribution License (CC BY). Mənbə uyğun istinad və orijinal nəşrin göstərilməsi şərtilə istifadə, yayılma və çoxaltmağa icazə verir.
Maliyyələşdirmə: Müəlliflər tədqiqat və/və ya nəşr üçün maliyyə dəstəyi almadıqlarını bəyan edirlər.
Maraqlar toqquşması: Müəlliflər potensial maraqlar toqquşması yarada biləcək kommersiya və ya maliyyə əlaqəsinin olmadığını bəyan edirlər.
Məlumatların əlçatanlığı: Tədqiqatda açıq Ethereum blockchain məlumat dəstləri təhlil edilmişdir. Mənbə Google BigQuery Ethereum mainnet public blockchain dataset-i məlumat mənbəyi kimi göstərir.
Kodun əlçatanlığı: Mənbə məqalə PromethoniXTrie pilot tətbiqi və benchmark kodlarının GitHub-da açıq olduğunu bildirir: https://github.com/Promethon/PromethoniXTrie
Müəllif töhfələri: Seyed Sepehr Mirnasrollahi Parsa: Conceptualization, Data curation, Formal Analysis, Investigation, Methodology, Resources, Validation, Visualization, Writing – original draft, Writing – review and editing. AmirHossein Aghajari: Data curation, Formal Analysis, Software, Validation, Visualization, Writing – original draft, Writing – review and editing. Salman Niksefat: Conceptualization, Investigation, Methodology, Project administration, Supervision, Validation, Writing – original draft, Writing – review and editing.
Generative AI bəyanatı: Müəlliflər məqalənin hazırlanmasında generative AI istifadə edilmədiyini bəyan edirlər. Frontiers həmçinin fiqurlarla birlikdə təqdim olunan bəzi alternativ mətnlərin süni intellekt dəstəyi ilə yaradıldığını və mümkün olduqda müəllif nəzarətindən keçirildiyini bildirir.
Əsas metodoloji sərhəd: Promethon real Ethereum mainnet-də deployment edilmiş protokol dəyişikliyi deyil. Go əsaslı pilot data-structure tətbiqi BigQuery-dən alınan real transaction məlumatları və nəzəri mürəkkəblik təhlili ilə qiymətləndirilmişdir.
Benchmark hesabat sərhədi: Mətn benchmark-ın 1.000.000 transaction-lıq məlumat dəstinə qədər irəlilədiyini bildirərkən Figure 10 görünən x oxunda 100.000 transaction-a qədər nəticə göstərir. Execution Time oxunun zaman vahidi verilməyib; buna görə dəqiq performans dəyərləri Verianla tərəfindən çıxarılmayıb.
Mürəkkəblik hesabat sərhədi: Mənbənin yüksək səviyyəli Section 6/Table 2 təhlili ilə aşağı səviyyəli fixup() izahı fərqli mürəkkəblik ifadələrindən istifadə edir. Verianla bunları səssiz şəkildə vahid ifadəyə çevirməyib.
Şərh yazın
E-poçt ünvanınız yayımlanmayacaq. Məcburi sahələr * ilə işarələnib