Erkən başlanğıclı neonatal sepsis (Early-Onset Sepsis, EOS), həyatın erkən dövründə ortaya çıxan və çox vaxt maternal/perinatal ötürülmə ilə əlaqələndirilən sistemik infeksiya vəziyyətidir. Bu retrospektiv müşahidə kohort tədqiqatı yenidoğulmuşlarda yalnız qəbul zamanı olan əlamətləri deyil, klinik sistem tutulmasının həyatın ilk həftəsi boyunca necə dəyişdiyini araşdırdı və erkən xəstəlik ağırlığı, yeddinci gündə davamlı sepsis və mənfi nəticələrlə əlaqəli maternal–neonatal risk profillərini qiymətləndirdi. Tədqiqata 2016–2019-cu illər arasında şübhəli və ya təsdiqlənmiş sepsis səbəbilə qiymətləndirilən 458 yenidoğulmuşdan gündəlik klinik qeydləri tam olan 297-si daxil edildi.

297 körpənin 295-i (%99,3) ilk 72 saat ərzində, ikisi (%0,7) isə 72 saatla yeddinci gün arasında qəbul edildi. Orta gestasiya yaşı 33,8 ± 4,42 həftə idi. Birinci gün sepsis əlamətləri yenidoğulmuşların %89,2-də, tənəffüs sistemi tutulması isə %57,2-də görüldü. Tənəffüs tutulması üçüncü gündə %58, yeddinci gündə %24,5 olaraq bildirildi. Mərkəzi sinir sistemi, mədə-bağırsaq sistemi və dəri tutulması birinci gün müvafiq olaraq %5, %2 və %1,6 ilə daha az rast gəlindi və üçüncü/yeddinci günlərdə %0 kimi qeydə alındı.

Yalnız 28 körpədə (%9,4) kultura ilə təsdiqlənmiş sepsis vardı. Buna baxmayaraq bütün kohortda empirik geniş spektrli antibiotik müalicəsinə başlanıldı. Ampisillin + gentamisin %93,3 ilə ən çox istifadə olunan başlanğıc rejim idi. Körpələrin %96,7-si yaxşı klinik vəziyyətdə evə buraxıldığı halda doqquz körpə (%3) sepsis və prematurluqla əlaqəli ağırlaşmalar səbəbilə öldü.

Mənbənin nəticələr bölməsində aşağı gestasiya yaşı (p=0,035) və membranların cırılmasının 18 saatdan uzun sürməsi (p=0,043) birinci gündəki sepsisin müstəqil proqnozlaşdırıcıları kimi bildirilir. Lakin istifadə olunan çoxdəyişənli modelin növü, əmsalları, etibar intervalları və kovariat quruluşu metod bölməsində hesabatlandırılmayıb. Buna görə bu əlaqələr fərdi risk kalkulyatoru və ya kəmiyyət proqnoz modeli kimi istifadə edilə bilməz.

Tədqiqat problemi

Yenidoğulmuş sepsisinin erkən diaqnostikası klinik baxımdan çətindir, çünki ilkin əlamətlər çox vaxt spesifik deyil. Tənəffüs sıxıntısı, qidalanmaya dözümsüzlük və temperatur qeyri-sabitliyi kimi əlamətlər infeksiyaya işarə edə bildiyi kimi prematurluqda və ya neonatal dövrün digər problemlərində də görünə bilər. Qan kulturası infeksiyanı təsdiqləmək üçün vacib olsa da, yanlış mənfi və ya yanlış müsbət nəticələr yarana bilər və klinik əlamətlər təkbaşına yüksək spesifiklik təmin etmir.

Bu qeyri-müəyyənlik klinisistləri xüsusilə riskli yenidoğulmuşlarda empirik antibiotik başlamağa yönəldə bilər. Digər tərəfdən, lazımsız və ya lazım olduğundan uzun antibiotik məruz qalmasının da mənfi nəticələri ola bilər. Buna görə yalnız qəbul anını deyil, əlamətlərin zaman ərzində dəyişməsini izləmək klinik qərarvermə baxımından əhəmiyyətlidir.

Tədqiqatın ədəbiyyatdakı boşluğu məhz buradadır: maternal və neonatal EOS risk faktorları geniş şəkildə araşdırılsa da, klinik sistem tutulmasının ilk həftə boyunca strukturlaşdırılmış gündəlik qiymətləndirmələrlə necə dəyişdiyinə dair məlumat daha məhduddur.

Erkən Başlanğıclı Neonatal Sepsis Nədir?

Erkən başlanğıclı neonatal sepsis doğuşdan sonrakı erkən dövrdə ortaya çıxan və çox vaxt maternal və ya perinatal mənşəli mikroorqanizmlərin yenidoğulmuşa keçməsi ilə əlaqələndirilən sepsis vəziyyətidir; mənbənin giriş bölməsində tipik sərhəd ilk 72 saat kimi verilsə də, bu tədqiqatın əməliyyat kohort tərifi həyatın ilk həftəsində qəbul edilən yenidoğulmuşları da əhatə etmişdir.

Mənbədə istifadə olunan üç klinik sepsis kateqoriyası

Bu kateqoriyalar tədqiqatda müqayisə oluna bilməsi üçün açıq şəkildə müəyyən edilmişdir. Bununla belə, müəlliflər “incipient”, “advanced” və “persistent” sepsis terminlərinin ədəbiyyatda ardıcıl şəkildə istifadə edilmədiyini özləri də qeyd edirlər. Buna görə bu təsnifatlar digər tədqiqatların fərqli sepsis kateqoriyaları ilə avtomatik olaraq ekvivalent sayılmamalıdır.

EOS üçün 72 saat və 7 gün tərifləri niyə birlikdə görünür?

Məqalənin girişində EOS adətən ilk 72 saat ərzində yaranan sepsis kimi tərif olunur. Bunun əksinə, tədqiqat dövründəki əməliyyat daxilolma meyarı ilk yeddi gündə NICU-ya qəbulu əhatə edir. Son nümunənin 295/297-si ilk 72 saat ərzində qəbul edildiyi üçün kohortun çox böyük hissəsi klassik 72 saatlıq tərifə uyğundur; iki körpə isə 72 saatla yeddinci gün arasında qəbul edilmişdir.

Bu iki zaman sərhədi Verianla tərəfindən birləşdirilmir. Nəticələr tədqiqatın dərc olunmuş 297 nəfərlik kohortuna aiddir.

Klinik Sistem Tutulması İlk Həftə Boyunca Necə Dəyişdi?

Sepsislə əlaqəli klinik əlamətlər birinci gün ən geniş yayılmışdı və sonrakı günlərdə nəzərəçarpacaq dərəcədə azaldı; tənəffüs sistemi tutulması bütün zaman nöqtələrində ən çox rast gəlinən klinik sistem əlaməti olaraq qaldığı halda, mərkəzi sinir sistemi, mədə-bağırsaq sistemi və dəri tutulması birinci gündən sonra qeydə alınmadı.

Tənəffüs sistemi göstəricisinin üçüncü gündə %57,2-dən %58-ə qədər kiçik artım göstərməsinə baxmayaraq, ümumi sepsis əlamətlərinin %89,2-dən %50,2-yə enməsi müxtəlif klinik kateqoriyaların eyni şeyi ölçmədiyini göstərir. Tənəffüs sistemi tutulması ayrıca orqan/sistem göstəricisidir; ümumi sepsis əlaməti kateqoriyası ilə birbaşa eyniləşdirilə bilməz.

Tənəffüs tutulması “ağciyər infeksiyası” deməkdirmi?

Xeyr. Müəlliflər müzakirə bölməsində tənəffüs sistemi tutulmasının klinik əlamətləri ifadə etdiyini və mikrobioloji olaraq təsdiqlənmiş pulmonar infeksiya anlamına gəlmədiyini xüsusi vurğulayırlar.

Bu fərq prematur yenidoğulmuşlarda əhəmiyyətlidir. Doğuşdan sonrakı tənəffüs adaptasiyası, prematurluq və ya digər neonatal səbəblərdən yarana bilən tənəffüs sıxıntısının klinik sepsis qiymətləndirilməsi ilə üst-üstə düşməsi mümkündür. Bu tədqiqat əlamətləri gündəlik klinik kateqoriyalar şəklində qeydə alıb; hər bir tənəffüs əlamətinin infeksion mənşəyini ayrıca mikrobioloji testlə sübut etməyib.

Kultura ilə təsdiqlənmiş sepsis niyə klinik kohortdan xeyli kiçik idi?

297 yenidoğulmuşun yalnız 28-də (%9,4) kultura ilə təsdiqlənmiş sepsis vardı. Tədqiqat bu fərqi aşağı kultura pozitivliyinin intrapartum antibiotik məruz qalması, aşağı qan kultura həcmləri və erkən nümunə götürülməsi kimi səbəblərdən təsirlənə bilməsi kontekstində müzakirə edir.

Bununla belə, kultura mənfiliyi infeksiyanın qəti olmadığı anlamına gəlmədiyi kimi, şübhəli sepsis sinfindəki bütün körpələrin həqiqətən bakterial sepsis keçirdiyini də sübut etmir. Tədqiqatın “clinical EOS” ilə “culture-proven EOS” ayrımı buna görə əsas metodoloji sərhəddir.

Maternal və perinatal profil

Kohortun orta gestasiya yaşı 33,8 ± 4,42 həftə, gestasiya yaşı diapazonu isə 23–41 həftə idi. Körpələrin %64-ü oğlan, %36-sı qız idi. Sezaryen doğuş nisbəti %75,8 idi.

Hamiləliklərin %16,9-da membranların cırılması 18 saatdan uzun sürdü. Anaların %12,8-i doğuşdan ən azı dörd saat əvvəl intrapartum antibiotik aldı. Maternal intrapartum hərarətin 38 °C-dən yüksək olması və/və ya klinik xorioamnionit %4,40 nisbətində bildirildi.

Bu dəyişənlərin bəziləri daha sonra erkən xəstəlik ağırlığı və klinik sistem tutulması ilə statistik əlaqələr göstərdi.

Hansı Faktorlar Birinci Gündəki Sepsislə Müstəqil Əlaqəli idi?

Mənbənin nəticələr bölməsindəki çoxdəyişənli analiz aşağı gestasiya yaşını (p=0,035) və membranların cırılmasının 18 saatdan uzun sürməsini (p=0,043) birinci gündəki sepsisin müstəqil proqnozlaşdırıcıları kimi bildirir; lakin model növü, əmsallar, OR dəyərləri, etibar intervalları və kovariat seçimi hesabatlandırılmadığı üçün əlaqənin böyüklüyü və ya fərdi proqnoz performansı hesablana bilməz.

İrəliləmiş sepsislə müraciət edən körpələrin risk profili

Qəbul zamanı irəliləmiş sepsis olan yenidoğulmuşlarda dörd xüsusiyyət əhəmiyyətli dərəcədə fərqli idi:

• Daha aşağı doğuş çəkisi — p=0,001.
• Daha aşağı gestasiya yaşı — p<0,001.
• Daha yüksək maternal yaş — p=0,001.
• Doğuşdan ≥4 saat əvvəl intrapartum antibiotik alınmamış olması — p=0,001.

Bu müqayisələr statistik əlaqə göstərir. Mənbə bu dörd dəyişən üçün düzəliş edilmiş OR və ya etibar intervalı vermədiyindən hər dəyişənin müstəqil təsir ölçüsü müəyyən edilə bilməz.

Birinci gündə nəzərəçarpan klinik sistem ocağı ilə əlaqəli maternal faktorlar

Birinci gün müəyyən edilə bilən klinik sistem ocağının olması membranların cırılmasının 18 saatdan uzun sürməsi (p<0,001) və maternal intrapartum hərarət >38 °C və/və ya xorioamnionitlə (p=0,016) əlaqəli idi.

Bu nəticə maternal–fetal infeksiya əlaqəsini dəstəkləyən müşahidəvi bir əlaqədir; tədqiqat ötürülmə yolunu fərdi səviyyədə birbaşa təsdiqləməyib.

Yeddinci Gündə Davamlı Sepsis Nə Demək idi?

Yeddinci gündə uyğun empirik antibiotik müalicəsinə baxmayaraq sistemik infeksiya əlamətləri davam edən körpələr tədqiqatda “davamlı sepsis” kimi təsnif edildi; bu qrup daha prematur idi və daha yüksək ölüm, daha uzun NICU yatışı və daha uzun antibiotik müalicəsi ilə əlaqəli idi.

Bu əlaqələrin istiqaməti klinik baxımdan uyğun görünsə də, davamlı sepsis qrupunun dəqiq ölçüsü, təsir əmsalları və düzəliş edilmiş risk göstəriciləri əsas məqalədə ətraflı təqdim edilmir.

İntensiv terapiyada qalma müddətinə təsir edən dəyişənlər

Ümumi NICU yatış müddəti daha aşağı doğuş çəkisi (p<0,001), daha aşağı gestasiya yaşı (p<0,001), başqa xəstəxanadan yönləndirilmiş olma (p=0,002) və birinci gündə irəliləmiş sepsisin olması (p=0,002) ilə əhəmiyyətli əlaqələr göstərdi.

Bütün kohortda orta NICU yatış müddəti 27,8 ± 31,1 gün idi və 0–182 gün arasında geniş paylanma göstərdi. Bu genişlik kohortun prematurluq və xəstəlik ağırlığı baxımından heterogen olduğunu düşündürür; mənbə median yatış müddətini bildirmir.

Ölümlə əlaqəli tapıntılar

Doqquz yenidoğulmuş (%3) öldü. Ölən körpələrdə vaginal doğuş daha tez-tez əlaqəli tapıldı (p=0,011), birinci gün irəliləmiş sepsis nəzərəçarpacaq dərəcədə daha çox görüldü (p<0,001), sepsis yeddinci günə qədər daha çox davam etdi və üçüncü günə qədər yeni və ya əlavə klinik sistem tutulması daha tez-tez inkişaf etdi (p=0,022).

Vaginal doğuş tapıntısı səbəb-nəticə kimi şərh edilməməlidir. Doğuş üsulu gestasiya yaşı, obstetrik göstərişlər, doğuş çəkisi və xəstəlik ağırlığı kimi dəyişənlərlə əlaqəli ola bilər. Əsas məqalə bu ölüm əlaqəsi üçün düzəliş edilmiş təsir ölçüsü təqdim etmir.

Şəkil 1 necə oxunmalıdır?

Mənbənin 6-cı səhifəsindəki Şəkil 1 “advanced sepsis at Day 1” ilə ölüm vəziyyətinin paylanmasını göstərir. Qrafikdə sağ qalanların təxminən %12-si, ölənlərin isə təxminən %78-i birinci gün irəliləmiş sepsis qrupunda yer alır.

Bu, “irəliləmiş sepsisi olan körpələrin %78-i öldü” demək deyil. Qrafik ölüm qrupları daxilində irəliləmiş sepsisin paylanmasını göstərir. İrəliləmiş sepsis qrupundakı mütləq ölüm nisbətini bu qrafikdən birbaşa çıxarmaq elmi baxımdan səhv olar.

Şəkil 2 necə oxunmalıdır?

Mənbənin 7-ci səhifəsindəki Şəkil 2 sağ qalan və ölən körpələrin doğuş üsuluna görə paylanmasını göstərir. Sağ qalan qrupun təxminən %21-i vaginal, %78-i sezaryen; ölüm qrupunun təxminən %33-ü vaginal və %67-si sezaryen doğuşdur.

Bu qrafik də “vaginal doğuşda ölüm %33” və ya “sezaryendə ölüm %67” demək deyil. Faizlər ölüm vəziyyətinə görə qrupların doğuş üsulu tərkibini göstərir; doğuş üsuluna xas ölüm riskini göstərmək üçün fərqli məxrəc lazımdır.

Antibiotik müalicəsi

Dəri tutulması olan üç körpəyə empirik kloksasillin verildi və hədəfə yönəlik müalicə hallarındakı Staphylococcus epidermidis izolə edildi. Kultura ilə təsdiqlənmiş bütün EOS törədicilərinin tam siyahısı mənbə məqalənin Supplementary Material, Section S2 bölməsinə yönləndirilmişdir; bu əlavə cədvəl yüklənmiş əsas PDF-də olmadığı üçün Verianla tərəfindən yenidən yaradılmamışdır.

Bu Tədqiqat Lazımsız Antibiotik İstifadəsinin Azaldıla Biləcəyini Sübut Edirmi?

Xeyr. Müəlliflər klinik əlamətlərin ilk həftə boyunca dinamik izlənməsinin daha həssas risk təsnifatını dəstəkləyə biləcəyini və lazımsız antibiotik məruz qalmasını azaltmağa kömək edə biləcəyini irəli sürürlər; lakin tədqiqatda antibiotik azaltma protokolu tətbiq edilməyib, bütün yenidoğulmuşlar empirik antibiotik alıb və standart müalicə ilə stewardship strategiyası müqayisə edilməyib.

Buna görə tədqiqat birbaşa “gündəlik sistem izlənməsi antibiotik istifadəsini azaldır” nəticəsini göstərmir. Tapıntılar belə bir yanaşmanın gələcəkdə prospektiv şəkildə sınaqdan keçirilməsi üçün klinik əsas yaradır.

Tədqiqatın dəstəklədikləri

• EOS qiymətləndirilməsinə alınan yenidoğulmuşlarda birinci gün ən çox rast gəlinən klinik sistem tutulması tənəffüs sistemində görüldü.
• Ümumi klinik sepsis əlamətləri birinci gündən yeddinci günə qədər nəzərəçarpacaq dərəcədə azaldı.
• Aşağı gestasiya yaşı və membranların cırılmasının 18 saatdan uzun sürməsi mənbədə birinci gün sepsislə müstəqil əlaqəli kimi bildirildi.
• İrəliləmiş sepsis aşağı doğuş çəkisi və gestasiya yaşı kimi daha yüksək riskli neonatal xüsusiyyətlərlə əlaqəlidir.
• Yeddinci gündə davam edən sepsis daha yüksək ölüm, daha uzun NICU yatışı və daha uzun antibiotik müalicəsi ilə əlaqəlidir.
• Birinci gün irəliləmiş sepsis və üçüncü günə qədər yeni/əlavə sistem tutulmasının görünməsi mənfi nəticələrlə əlaqəli idi.
• Gündəlik strukturlaşdırılmış klinik qiymətləndirmə xəstəliyin gedişini yalnız qəbul tapıntılarına əsaslanan qiymətləndirmədən daha ətraflı zaman profili ilə təqdim etdi.

Tədqiqatın dəstəkləmədikləri

• Bütün tənəffüs əlamətlərinin mikrobioloji olaraq təsdiqlənmiş ağciyər infeksiyası olduğu göstərilməyib.
• Şübhəli sepsis kohortundakı bütün körpələrin bakterial sepsis keçirdiyi sübut edilməyib.
• Mənbədə bildirilən “müstəqil proqnozlaşdırıcılar” üçün klinikada istifadə edilə biləcək təsdiqlənmiş risk skoru hazırlanmayıb.
• Maternal və ya neonatal dəyişənlərin sepsisə səbəbli təsiri bu retrospektiv tədqiqatla sübut edilməyib.
• Vaginal doğuşun ölümə səbəb olduğu göstərilməyib.
• Gündəlik klinik izləmə yanaşmasının antibiotik istifadəsini həqiqətən azaltdığı sınaqdan keçirilməyib.
• Tək mərkəzli nəticələrin fərqli mikrobioloji epidemiologiyaya, obstetrik praktikaya və ya NICU protokollarına malik mərkəzlərdə eyni şəkildə baş verəcəyi göstərilməyib.

Tədqiqatın Metodu və Nəticələri

Tədqiqat mühiti

Tədqiqat Yunanıstanın Krit adasındakı Venizeleio General Hospital of Heraklion nəzdində Level II Yenidoğulmuşların İntensiv Terapiya Bölməsində aparıldı. Tədqiqat dövrü Yanvar 2016–Dekabr 2019 idi.

Mənbə bu dörd illik dövrdə Krit üzrə 25.377 diri doğuşun baş verdiyini və adada üç NICU olduğunu bildirir. Tədqiqat yalnız Venizeleio mərkəzində uyğun xəstələri əhatə edir; 25.377 diri doğuşun hamısı tədqiqat nümunəsi deyil.

Nümunə seçimi

Tədqiqat dövründə NICU-da şübhəli və ya təsdiqlənmiş sepsis diaqnozu ilə qiymətləndirilən 458 yenidoğulmuşdan 297-si daxil edildi. Daxiletmə meyarları həyatın ilk həftəsində qəbul olunmaq və tam gündəlik klinik sənədləşməyə malik olmaq idi.

Natamam klinik sənədləşməsi olan və ya ilk həftədən sonra köçürülən yenidoğulmuşlar xaric edildi. Cəmi 161 hadisənin xaric edilməsi seçim qərəzi yarada bilər. Müəlliflər xaric edilən yenidoğulmuşların başlanğıc xüsusiyyətlərinin daxil edilənlərdən əhəmiyyətli dərəcədə fərqli görünmədiyini bildirsələr də, ətraflı müqayisə əsas məqalədə verilməyib.

Məlumatların toplanması

Tədqiqat retrospektiv analiz kimi qurulsa da, məlumat mənbəyi prospektiv şəkildə doldurulan strukturlaşdırılmış gündəlik klinik formalardan ibarət idi. İştirak edən neonatoloqlar qəbul zamanı və xəstəxanada qalma müddətində formaları hər gün yenilədilər.

Əsas kohort xüsusiyyətləri

Tədqiqatın bildirdiyi əhali əsaslı nisbətlər

Mənbə tədqiqat dövrü üçün EOS qiymətləndirmə nisbətini 1000 diri doğuşa 11,7 və EOS ilə əlaqəli ölümü 1000 diri doğuşa 0,35 olaraq bildirir.

Bu nisbətlərin məxrəci tədqiqatın 297 nəfərlik kohortu deyil; Kritdəki dördillik diri doğuş məlumatları kontekstində hesablanıb. Buna görə %3 kohort ölümü ilə 0,35/1000 diri doğuş ölüm nisbəti eyni böyüklüyü ölçmür.

Statistik metod

Analizlər IBM SPSS Statistics 25.0 ilə aparıldı. Mənbə orta və standart sapmaya əsaslanan təsviri statistikadan istifadə etdiyini; iki qrupa bölünən davamlı dəyişənlərdə müstəqil nümunə t-testini, ikidən çox qrup üçün birtərəfli ANOVA tətbiq etdiyini bildirir.

Mənbə mətnində post hoc metod eynilə “Turkey’s post hoc analysis” kimi yazılıb. Verianla bu ifadəni səssiz şəkildə başqa metod adına çevirmir.

Mənbə həmçinin Supplementary Material Section S1, Tables S1–S2-də təkdəyişənli analizlərin Pearson korrelyasiyası ilə aparıldığını bildirir. Lakin nəticələr bölməsindəki “multivariate analysis” üçün model növü və ya ətraflı parametrlər əsas metod bölməsində verilməyib.

“Müstəqil Proqnozlaşdırıcı” İfadəsi Bu Tədqiqatda Necə Şərh Edilməlidir?

Mənbə aşağı gestasiya yaşı ilə membranların cırılmasının 18 saatdan uzun sürməsini birinci gün sepsisin “müstəqil proqnozlaşdırıcıları” adlandırır, lakin çoxdəyişənli modelin texniki detalları və təsir ölçüləri hesabatlandırılmadığı üçün bu ifadə yalnız dərc olunmuş tədqiqatın keyfiyyət nəticəsini ötürür; fərdi klinik risk, odds nisbəti və ya dəqiq proqnoz gücünü hesablamaq üçün kifayət deyil.

Bu hesabat boşluğu xüsusilə təkrarolunma baxımından əhəmiyyətlidir. Hansı dəyişənlərin eyni modelə daxil edildiyi, hansı seçim metodunun istifadə olunduğu, xətti fərziyyələr, mümkün qarşılıqlı təsirlər və model kalibrasiyası bilinmədən model müstəqil olaraq təsdiqlənə bilməz.

Ölüm qrafikləri niyə diqqətlə şərh edilməlidir?

Şəkil 1 və Şəkil 2 faiz oxlu sütun qrafikləridir, lakin onların məxrəcləri asanlıqla tərsinə anlaşıla bilər. Şəkil 1 ölüm vəziyyətinə görə irəliləmiş sepsis paylanmasını; Şəkil 2 isə ölüm vəziyyətinə görə doğuş üsulu paylanmasını təqdim edir.

Buna görə vizuallar irəliləmiş sepsis və ya doğuş üsulu üçün birbaşa mütləq ölüm ehtimalı qrafikləri deyil. Verianla üçün yenidən çəkiləcək ölüm qrafikində məxrəc və qrup istiqaməti açıq şəkildə etiketlənməlidir.

Tədqiqatın güclü tərəfləri

297 yenidoğulmuşdan ibarət kohort EOS-un klinik gedişini araşdırmaq üçün nəzərəçarpacaq məlumat həcmi təmin etmişdir. Retrospektiv analiz aparılmasına baxmayaraq, klinik məlumatların rutin qayğı zamanı standartlaşdırılmış gündəlik formalarla prospektiv şəkildə qeydə alınması xatırlama qərəzini azaldan və zaman daxilində dəyişimin öyrənilməsinə imkan verən mühüm metodoloji üstünlükdür.

Digər güclü tərəf yalnız ilkin qiymətləndirməni deyil, birinci, üçüncü və yeddinci günlərdəki klinik sistem tutulmasını müqayisə etməsidir. Bu yanaşma xəstəliyin statik qəbul mənzərəsi deyil, dinamik gediş kimi görülməsini təmin edir.

Əsas məhdudiyyətlər

• Tədqiqat retrospektivdir.
• 458 potensial hadisənin 161-i natamam sənədləşmə səbəbilə xaric edilmişdir və seçim qərəzi tam istisna edilə bilməz.
• Başqa xəstəxanalara köçürülən %6,4-lük qrup tam boylamsal şəkildə izlənə bilməyib.
• Tək mərkəzli dizayn fərqli mikrobioloji epidemiologiyaya və NICU praktikasına malik bölgələrə ümumiləşdirməni məhdudlaşdırır.
• Müəyyən sistem tutulması və irəliləmiş sepsis alt qrupları kiçikdir; bu, statistik gücü azaldır.
• Yalnız %9,4-lük hissə kultura ilə təsdiqlənib; klinik EOS ilə kultura-müsbət EOS eyni hadisə kateqoriyası deyil.
• Nəticələrdə bildirilən çoxdəyişənli analizin texniki detalları əsas metod bölməsində kifayət qədər hesabatlandırılmayıb.
• Antibiotik azaltma və ya stewardship müdaxiləsi birbaşa sınaqdan keçirilməyib.
• Tədqiqat dövründə EOS Sepsis Risk Calculator istifadə edilməyib; nəticələr bu alətin performansını qiymətləndirən müqayisə deyil.

Gələcək tədqiqatlar

Müəlliflər çoxmərkəzli prospektiv tədqiqatlar təklif edirlər. Belə tədqiqatlar klinik sistem tutulmasının zaman daxilində dəyişməsini müxtəlif NICU-larda təsdiqləyə, yerli mikrobioloji törədiciləri müqayisə edə və daha ətraflı çoxdəyişənli proqnoz modelləri inkişaf etdirə bilər.

Bundan əlavə, klinik gedişlə antibiotik stewardship strategiyalarının eyni protokol daxilində prospektiv şəkildə qiymətləndirilməsi gündəlik klinik dəyişikliklərin antibiotikə başlama və ya dayandırma qərarlarını həqiqətən təhlükəsiz şəkildə yaxşılaşdırıb-yaxşılaşdırmadığını göstərə bilər. Mövcud tədqiqat bu son suala birbaşa cavab vermir.

Mənbə və Metod Qeydi

Özgün tədqiqat: Early-Onset Neonatal Sepsis: Clinical System Involvement and Maternal–Neonatal Risk Profiles in a Retrospective Cohort Study

Müəlliflər: Anna Damatopoulou; Michail Matalliotakis; Fani Ladomenou; Christina Thomou; Marina Koropouli; Maria Polychronaki.

Məsul müəllif: Fani Ladomenou.

Qurumlar:

• Department of Obstetrics and Gynecology, Venizeleio General Hospital of Heraklion, Heraklion, Greece.
• Department of Obstetrics and Gynecology, Alexandra General Hospital, Athens, Greece.
• Pediatric Infectious Diseases Unit, Department of Pediatrics, Medical School, University of Ioannina, Ioannina, Greece.
• Department of Neonatology and Neonatal Intensive Care Unit, University Hospital of Heraklion, Heraklion, Greece.
• Neonatal Intensive Care Unit, Venizeleio General Hospital of Heraklion, Heraklion, Greece.

Jurnal: Children.

Nəşriyyat: MDPI.

Nəşr məlumatı: 2026; Cild 13; Məqalə 639.

DOI: 10.3390/children13050639

Rəsmi DOI keçidi: https://doi.org/10.3390/children13050639

Tarixlər: Göndərilmə 30 Mart 2026; reviziya 22 Aprel 2026; qəbul 2 May 2026; nəşr 3 May 2026.

Mənbə növü: Retrospektiv müşahidəvi tək mərkəzli kohort; gündəlik klinik qeydlər tədqiqat dövründə prospektiv və strukturlaşdırılmış şəkildə toplanmışdır.

Tədqiqat dövrü: Yanvar 2016–Dekabr 2019.

Mərkəz: Level II Neonatal Intensive Care Unit, Venizeleio General Hospital of Heraklion, Crete, Greece.

Nümunə: Qiymətləndirilən 458 şübhəli/təsdiqlənmiş sepsis hadisəsindən 297 yenidoğulmuş son analizə daxil edilmişdir.

Əsas izləmə quruluşu: Klinik sistem tutulması qəbul zamanı və xəstəxanada yatış boyunca gündəlik strukturlaşdırılmış formalarla qeydə alınmış; əsas müqayisələr 1-ci, 3-cü və 7-ci gün üzrə bildirilmişdir.

Statistik proqram təminatı: IBM SPSS Statistics 25.0.

Statistik metod: Təsviri statistika, müstəqil nümunə t-testi, birtərəfli ANOVA, mənbədə “Turkey’s post hoc analysis” kimi keçən post hoc analiz və Supplementary Material-da Pearson korrelyasiyası. Nəticələr bölməsində əlavə olaraq çoxdəyişənli analizdən bəhs olunur, lakin modelin texniki detalları əsas məqalədə verilmir.

Etika: Tədqiqat Helsinki Bəyannaməsinə uyğun aparılmış və Venizeleio General Hospital of Crete Ethics Committee for Human Research tərəfindən 56 nömrəli qərarla 23 Aprel 2024 tarixində təsdiqlənmişdir.

Məlumatlandırılmış razılıq: Anonimləşdirilmiş retrospektiv klinik məlumatdan istifadə edildiyi üçün institusional siyasətə uyğun olaraq razılıq tələbi ləğv edilmişdir.

Maliyyələşdirmə: Xarici maliyyələşdirmə alınmamışdır.

Məlumatların əlçatanlığı: Məlumatların əsaslandırılmış tələb əsasında əldə edilə biləcəyi bildirilmişdir.

Maraqların toqquşması: Müəlliflər maraqların toqquşması bildirməyiblər.

Müəllif töhfələri: Konseptuallaşdırma və metodologiya M.P.; proqram təminatı M.M.; validasiya F.L. və M.M.; formal analiz M.M.; tədqiqat C.T. və M.P.; resurslar C.T. və M.P.; məlumatların kurasiyası C.T. və M.P.; yazı F.L. və A.D.; nəzərdən keçirmə və redaktə A.D., M.M., F.L., C.T., M.K. və M.P.; vizuallaşdırma M.P.; nəzarət F.L., M.K. və M.P.; layihə idarəçiliyi M.P. tərəfindən həyata keçirilmişdir.

Lisenziya: Creative Commons Attribution (CC BY) açıq giriş lisenziyası. PDF-də görünən lisenziya açıqlamasında versiya nömrəsi ayrıca göstərilmədiyi üçün versiya nömrəsi fərz edilməmişdir.

Əlavə material: Supplementary Material Section S1, Table S1 Patient Data və Table S2 Descriptive Statistics; Section S2 isə kultura ilə təsdiqlənmiş EOS-da izolə olunan patogenlərin tam siyahısını ehtiva edir. Bu əlavə cədvəllər yüklənmiş əsas PDF-də olmadığı üçün Verianla tərəfindən təxmin yolu ilə yenidən yaradılmamışdır.

Əsas şərh sərhədi: Müşahidəvi və tək mərkəzli dizayn səbəb-nəticə göstərmir. “Müstəqil proqnozlaşdırıcı” kimi bildirilən dəyişənlərin çoxdəyişənli model detalları əsas mətndə kifayət qədər hesabatlandırılmayıb. Klinik tənəffüs tutulması mikrobioloji olaraq təsdiqlənmiş pulmonar infeksiya ilə eyniləşdirilməməli və tədqiqat antibiotik azaltma strategiyasının effektivliyini birbaşa sınaqdan keçiribmiş kimi təqdim edilməməlidir.