Erta boshlangan neonatal sepsis (Early-Onset Sepsis, EOS) — hayotning ilk davrida yuzaga keladigan va ko‘pincha maternal/perinatal yuqish bilan bog‘liq tizimli infeksiya holatidir. Ushbu retrospektiv kuzatuv kohort tadqiqoti yangi tug‘ilgan chaqaloqlarda nafaqat qabul paytidagi belgilarni, balki klinik tizimlar zararlanishining hayotning birinchi haftasi davomida qanday o‘zgarishini o‘rgandi hamda kasallikning erta og‘irligi, yettinchi kundagi davomli sepsis va noxush natijalar bilan bog‘liq maternal–neonatal xavf profillarini baholadi. Tadqiqotga 2016–2019-yillar orasida gumon qilingan yoki tasdiqlangan sepsis sababli baholangan 458 yangi tug‘ilganning to‘liq kundalik klinik qaydlari mavjud bo‘lgan 297 nafari kiritildi.

297 chaqaloqning 295 nafari (%99,3) dastlabki 72 soat ichida, ikkitasi (%0,7) esa 72 soatdan yettinchi kungacha bo‘lgan davrda qabul qilingan. O‘rtacha gestatsion yosh 33,8 ± 4,42 hafta edi. Birinchi kuni sepsis belgilari yangi tug‘ilganlarning %89,2 ida, nafas olish tizimi zararlanishi esa %57,2 ida kuzatildi. Nafas olish tizimi zararlanishi uchinchi kuni %58, yettinchi kuni %24,5 deb qayd etildi. Markaziy asab tizimi, gastrointestinal tizim va teri zararlanishi birinchi kuni mos ravishda %5, %2 va %1,6 bilan kamroq uchradi va uchinchi/yettinchi kunlarda %0 deb qayd etildi.

Faqat 28 chaqaloqda (%9,4) ekma bilan tasdiqlangan sepsis bo‘lgan. Shunga qaramay, butun kohortga empirik keng ta’sir doirali antibiotiklar boshlangan. Ampitsillin + gentamitsin %93,3 bilan eng ko‘p qo‘llangan boshlang‘ich rejim edi. Chaqaloqlarning %96,7 i yaxshi klinik holatda chiqarilgan, to‘qqiz chaqaloq (%3) esa sepsis va muddatidan oldin tug‘ilish bilan bog‘liq asoratlar sababli vafot etgan.

Manbaning natijalar bo‘limida past gestatsion yosh (p=0,035) va membranalar yorilishining 18 soatdan ortiq davom etishi (p=0,043) birinchi kundagi sepsisning mustaqil bashorat qiluvchilari sifatida ko‘rsatilgan. Biroq qo‘llangan ko‘p o‘zgaruvchili model turi, koeffitsiyentlari, ishonch oraliqlari va kovariat tuzilishi usullar bo‘limida bayon qilinmagan. Shu sababli bu bog‘liqliklardan individual xavf kalkulyatori yoki miqdoriy bashorat modeli sifatida foydalanib bo‘lmaydi.

Tadqiqot muammosi

Yangi tug‘ilganlar sepsisini erta aniqlash klinik jihatdan qiyin, chunki dastlabki belgilar ko‘pincha o‘ziga xos emas. Nafas olish qiyinlashuvi, ovqatlantirishga toqatsizlik va harorat beqarorligi kabi belgilar infeksiyani ko‘rsatishi mumkin, biroq ular muddatidan oldin tug‘ilishda yoki neonatal davrning boshqa muammolarida ham uchrashi mumkin. Qon ekmasi infeksiyani tasdiqlash uchun muhim bo‘lsa-da, soxta manfiy yoki soxta musbat natijalar kuzatilishi mumkin va klinik belgilar o‘z-o‘zicha yuqori spetsifiklik bermaydi.

Bu noaniqlik, ayniqsa xavfi yuqori yangi tug‘ilganlarda, klinitsistlarni empirik antibiotik boshlashga undashi mumkin. Biroq keraksiz yoki zarur bo‘lganidan uzoq antibiotik ta’sirining ham salbiy oqibatlari bo‘lishi mumkin. Shu sababli faqat qabul paytini emas, balki belgilar vaqt davomida qanday o‘zgarishini kuzatish klinik qaror qabul qilishda muhimdir.

Tadqiqotdagi adabiyot bo‘shlig‘i shu nuqtada: maternal va neonatal EOS xavf omillari keng o‘rganilgan bo‘lsa-da, klinik tizimlar zararlanishining birinchi hafta davomida tuzilmali kundalik baholashlar orqali qanday o‘zgarishiga doir ma’lumotlar cheklangan.

Erta Boshlangan Neonatal Sepsis Nima?

Erta boshlangan neonatal sepsis tug‘ruqdan keyingi ilk davrda yuzaga keladigan va ko‘pincha maternal yoki perinatal manbali mikroorganizmlarning yangi tug‘ilganga o‘tishi bilan bog‘liq sepsis holatidir; manbaning kirish qismida odatiy chegara dastlabki 72 soat deb berilgan bo‘lsa-da, ushbu tadqiqotning operatsion kohort ta’rifi hayotning birinchi haftasida qabul qilingan yangi tug‘ilganlarni ham qamrab olgan.

Manbada qo‘llangan uchta klinik sepsis toifasi

Bu toifalar tadqiqotda taqqoslanishni ta’minlash uchun aniq belgilangan. Shu bilan birga mualliflarning o‘zi ham “incipient”, “advanced” va “persistent” sepsis atamalari adabiyotda bir xil tarzda qo‘llanmasligini qayd etadi. Shu sababli bu tasniflarni boshqa tadqiqotlardagi turli sepsis toifalariga avtomatik ravishda tenglashtirish mumkin emas.

EOS uchun 72 soat va 7 kun ta’riflari nega birga uchraydi?

Maqolaning kirish qismida EOS odatda dastlabki 72 soat ichidagi sepsis sifatida ta’riflanadi. Bunga qarama-qarshi ravishda, tadqiqot davridagi operatsion kiritish mezoni dastlabki yetti kun ichida NICUga qabulni qamrab oladi. Yakuniy namunadagi 295/297 chaqaloq dastlabki 72 soat ichida qabul qilinganligi sababli kohortning juda katta qismi klassik 72 soatlik ta’rifga mos keladi; ikki chaqaloq esa 72 soatdan yettinchi kungacha bo‘lgan davrda qabul qilingan.

Bu ikki vaqt chegarasi Verianla tomonidan birlashtirilmaydi. Natijalar tadqiqotning chop etilgan 297 kishilik kohortiga tegishli.

Klinik Tizimlar Zararlanishi Birinchi Hafta Davomida Qanday O‘zgardi?

Sepsis bilan bog‘liq klinik belgilar birinchi kuni eng ko‘p bo‘lgan va keyingi kunlarda sezilarli kamaygan; nafas olish tizimi zararlanishi barcha vaqt nuqtalarida eng ko‘p uchraydigan klinik tizim belgisi bo‘lib qolgan, markaziy asab tizimi, gastrointestinal tizim va teri zararlanishi esa birinchi kundan keyin qayd etilmagan.

Nafas olish tizimi ko‘rsatkichi uchinchi kuni %57,2 dan %58 gacha ozgina ko‘tarilgan bo‘lsa-da, umumiy sepsis belgilarining %89,2 dan %50,2 gacha tushishi turli klinik toifalar bir xil narsani o‘lchamasligini ko‘rsatadi. Nafas olish tizimi zararlanishi alohida a’zo/tizim ko‘rsatkichidir; uni umumiy sepsis belgisi toifasi bilan to‘g‘ridan-to‘g‘ri tenglashtirib bo‘lmaydi.

Nafas olish tizimi zararlanishi “o‘pka infeksiyasi” deganimi?

Yo‘q. Mualliflar muhokama bo‘limida nafas olish tizimi zararlanishi klinik belgilarni ifodalashini va mikrobiologik jihatdan tasdiqlangan o‘pka infeksiyasi degani emasligini alohida ta’kidlaydi.

Bu farq muddatidan oldin tug‘ilgan chaqaloqlarda muhim. Tug‘ruqdan keyingi nafas moslashuvi, muddatidan oldin tug‘ilish yoki boshqa neonatal sabablar tufayli yuzaga keladigan nafas qiyinlashuvi klinik sepsis bahosi bilan ustma-ust tushishi mumkin. Ushbu tadqiqot belgilarni kundalik klinik toifalar sifatida qayd etgan; har bir nafas belgining infeksion kelib chiqishini alohida mikrobiologik test bilan isbotlamagan.

Ekma bilan tasdiqlangan sepsis nega klinik kohortdan ancha kam edi?

297 yangi tug‘ilganning atigi 28 nafarida (%9,4) ekma bilan tasdiqlangan sepsis bo‘lgan. Tadqiqot bu farqni ekma musbatligining pastligi intrapartum antibiotik ta’siri, qon ekmasining kichik hajmlari va erta namuna olish kabi omillardan ta’sirlanishi mumkinligi bilan muhokama qiladi.

Biroq ekmaning manfiy chiqishi infeksiya aniq yo‘q degani bo‘lmaganidek, gumon qilingan sepsis guruhidagi barcha chaqaloqlarda haqiqatan bakterial sepsis bo‘lganini ham isbotlamaydi. Shu sababli tadqiqotdagi “clinical EOS” va “culture-proven EOS” farqi asosiy metodologik chegaradir.

Maternal va perinatal profil

Kohortning o‘rtacha gestatsion yoshi 33,8 ± 4,42 hafta, gestatsion yosh oralig‘i 23–41 hafta edi. Chaqaloqlarning %64 i o‘g‘il, %36 i qiz edi. Kesarcha tug‘ruq ulushi %75,8 edi.

Homiladorliklarning %16,9 ida membranalar yorilishi 18 soatdan ortiq davom etdi. Onalarning %12,8 i tug‘ruqdan kamida to‘rt soat oldin intrapartum antibiotik olgan. Maternal intrapartum haroratning 38 °C dan yuqori bo‘lishi va/yoki klinik xorioamnionit %4,40 darajada qayd etilgan.

Bu o‘zgaruvchilarning ayrimlari keyinchalik kasallikning erta og‘irligi va klinik tizimlar zararlanishi bilan statistik bog‘liqlik ko‘rsatdi.

Qaysi Omillar Birinchi Kundagi Sepsis Bilan Mustaqil Bog‘liq Edi?

Manbaning natijalar bo‘limidagi ko‘p o‘zgaruvchili tahlil past gestatsion yoshni (p=0,035) va membranalar yorilishining 18 soatdan ortiq davom etishini (p=0,043) birinchi kundagi sepsisning mustaqil bashorat qiluvchilari sifatida ko‘rsatadi; biroq model turi, koeffitsiyentlar, OR qiymatlari, ishonch oraliqlari va kovariat tanlovi berilmaganligi sababli bog‘liqlik kattaligi yoki individual bashorat ko‘rsatkichini hisoblab bo‘lmaydi.

Og‘irlashgan sepsis bilan kelgan chaqaloqlarning xavf profili

Qabul paytida og‘irlashgan sepsis bo‘lgan yangi tug‘ilganlarda to‘rtta xususiyat sezilarli darajada farq qilgan:

• Tug‘ilish vaznining pastligi — p=0,001.
• Gestatsion yoshning pastligi — p<0,001.
• Maternal yoshning kattaroqligi — p=0,001.
• Tug‘ruqdan ≥4 soat oldin intrapartum antibiotik olinmaganligi — p=0,001.

Bu taqqoslashlar statistik bog‘liqlikni ko‘rsatadi. Manba ushbu to‘rtta o‘zgaruvchi uchun tuzatilgan OR yoki ishonch oralig‘ini bermaganligi sababli har bir o‘zgaruvchining mustaqil ta’sir kattaligini aniqlab bo‘lmaydi.

Birinchi kundagi aniq klinik tizim o‘chog‘i bilan bog‘liq maternal omillar

Birinchi kuni aniqlanadigan klinik tizim o‘chog‘ining mavjudligi membranalar yorilishining 18 soatdan ortiq davom etishi (p<0,001) va maternal intrapartum harorat >38 °C va/yoki xorioamnionit (p=0,016) bilan bog‘liq edi.

Bu natija maternal–fetal infeksiya bog‘lanishini qo‘llab-quvvatlovchi kuzatuv bog‘liqligidir; tadqiqot yuqish yo‘lini individual darajada bevosita tasdiqlamagan.

Yettinchi Kundagi Davomli Sepsis Nimani Anglatgan?

Yettinchi kuni mos empirik antibiotik davosiga qaramay tizimli infeksiya belgilari davom etgan chaqaloqlar tadqiqotda “davomli sepsis” deb tasniflangan; bu guruh ko‘proq muddatidan oldin tug‘ilgan va yuqoriroq o‘lim, uzoqroq NICU yotishi hamda uzoqroq antibiotik davosi bilan bog‘liq bo‘lgan.

Bu bog‘liqliklarning yo‘nalishi klinik jihatdan izchil ko‘rinsa-da, davomli sepsis guruhining aniq hajmi, ta’sir koeffitsiyentlari va tuzatilgan xavf o‘lchovlari asosiy maqolada batafsil berilmagan.

Intensiv terapiyada yotish muddatiga ta’sir qilgan o‘zgaruvchilar

Umumiy NICU yotish muddati tug‘ilish vaznining pastligi (p<0,001), gestatsion yoshning pastligi (p<0,001), boshqa shifoxonadan yo‘llanganlik (p=0,002) va birinchi kuni og‘irlashgan sepsis mavjudligi (p=0,002) bilan sezilarli bog‘liqlik ko‘rsatdi.

Butun kohortda o‘rtacha NICU yotish muddati 27,8 ± 31,1 kun edi va 0–182 kun oralig‘ida keng tarqaldi. Bu kenglik kohortning muddatidan oldin tug‘ilish va kasallik og‘irligi bo‘yicha geterogen ekanini ko‘rsatadi; manba median yotish muddatini keltirmaydi.

O‘lim bilan bog‘liq topilmalar

To‘qqiz yangi tug‘ilgan (%3) vafot etdi. Vafot etgan chaqaloqlarda vaginal tug‘ruq ko‘proq bog‘liq deb topildi (p=0,011), birinchi kuni og‘irlashgan sepsis ancha ko‘p uchradi (p<0,001), sepsis yettinchi kungacha ko‘proq davom etdi va uchinchi kungacha yangi yoki qo‘shimcha klinik tizim zararlanishi ko‘proq rivojlandi (p=0,022).

Vaginal tug‘ruq topilmasi sababiy talqin qilinmasligi kerak. Tug‘ruq usuli gestatsion yosh, akusherlik ko‘rsatmalar, tug‘ilish vazni va kasallik og‘irligi kabi o‘zgaruvchilar bilan bog‘liq bo‘lishi mumkin. Asosiy maqola ushbu o‘lim bog‘liqligi uchun tuzatilgan ta’sir kattaligini bermaydi.

1-rasm qanday o‘qilishi kerak?

Manbaning 6-betidagi 1-rasm “advanced sepsis at Day 1” va o‘lim holati taqsimotini ko‘rsatadi. Grafikda tirik qolganlarning taxminan %12 i, vafot etganlarning esa taxminan %78 i birinchi kuni og‘irlashgan sepsis guruhida bo‘lgan.

Bu “og‘irlashgan sepsisi bo‘lgan chaqaloqlarning %78 i vafot etgan” degani emas. Grafik o‘lim guruhlari ichida og‘irlashgan sepsis taqsimotini ko‘rsatadi. Og‘irlashgan sepsis guruhidagi mutlaq o‘lim ulushini bu grafikdan bevosita chiqarish ilmiy jihatdan xato bo‘ladi.

2-rasm qanday o‘qilishi kerak?

Manbaning 7-betidagi 2-rasm tirik qolgan va vafot etgan chaqaloqlarning tug‘ruq usuli bo‘yicha taqsimotini ko‘rsatadi. Tirik qolgan guruhning taxminan %21 i vaginal, %78 i kesarcha; vafot etgan guruhning taxminan %33 i vaginal va %67 i kesarcha tug‘ruq bilan tug‘ilgan.

Bu grafik ham “vaginal tug‘ruqda o‘lim %33” yoki “kesarcha tug‘ruqda o‘lim %67” degani emas. Foizlar o‘lim holatiga ko‘ra guruhlarning tug‘ruq usuli tarkibini ko‘rsatadi; tug‘ruq usuliga xos o‘lim xavfini ko‘rsatish uchun boshqa maxraj kerak.

Antibiotik davosi

Teri zararlanishi bo‘lgan uch chaqaloqqa empirik kloksatsillin berilgan va maqsadli davolash holatlarida Staphylococcus epidermidis ajratib olingan. Ekma bilan tasdiqlangan barcha EOS qo‘zg‘atuvchilarining to‘liq ro‘yxati manba maqolaning Supplementary Material, Section S2 bo‘limiga yo‘naltirilgan; bu qo‘shimcha jadval yuklangan asosiy PDF ichida bo‘lmaganligi sababli Verianla tomonidan qayta yaratilmagan.

Ushbu Tadqiqot Keraksiz Antibiotik Qo‘llanishini Kamaytirish Mumkinligini Isbotlaydimi?

Yo‘q. Mualliflar klinik belgilarni birinchi hafta davomida dinamik kuzatish yanada aniq xavf tasnifini qo‘llab-quvvatlashi va keraksiz antibiotik ta’sirini kamaytirishga yordam berishi mumkinligini taklif qiladi; biroq tadqiqotda antibiotikni kamaytirish protokoli qo‘llanmagan, barcha yangi tug‘ilganlar empirik antibiotik olgan va standart davolash stewardship strategiyasi bilan taqqoslanmagan.

Shu sababli tadqiqot bevosita “kundalik tizim kuzatuvi antibiotik qo‘llanishini kamaytiradi” degan xulosani ko‘rsatmaydi. Topilmalar bunday yondashuvni kelajakda prospektiv sinash uchun klinik asos yaratadi.

Tadqiqot qo‘llab-quvvatlaydigan jihatlar

• EOS bahosiga olingan yangi tug‘ilganlarda birinchi kuni eng ko‘p klinik tizim zararlanishi nafas olish tizimida kuzatilgan.
• Umumiy klinik sepsis belgilari birinchi kundan yettinchi kungacha sezilarli kamaygan.
• Past gestatsion yosh va membranalar yorilishining 18 soatdan ortiq davom etishi manbada birinchi kundagi sepsis bilan mustaqil bog‘liq deb qayd etilgan.
• Og‘irlashgan sepsis tug‘ilish vaznining pastligi va gestatsion yosh kabi yuqori xavfli neonatal xususiyatlar bilan bog‘liq.
• Yettinchi kuni davom etayotgan sepsis yuqoriroq o‘lim, uzoqroq NICU yotishi va uzoqroq antibiotik davosi bilan bog‘liq.
• Birinchi kundagi og‘irlashgan sepsis va uchinchi kungacha yangi/qo‘shimcha tizim zararlanishining paydo bo‘lishi noxush natijalar bilan bog‘liq edi.
• Kundalik tuzilmali klinik baholash kasallik kechishini faqat qabul belgilariga asoslangan baholashdan ko‘ra batafsilroq vaqt profili bilan ko‘rsatdi.

Tadqiqot qo‘llab-quvvatlamaydigan jihatlar

• Barcha nafas belgilarining mikrobiologik jihatdan tasdiqlangan o‘pka infeksiyasi ekanligi ko‘rsatilmagan.
• Gumon qilingan sepsis kohortidagi barcha chaqaloqlarda bakterial sepsis bo‘lganligi isbotlanmagan.
• Manbada keltirilgan “mustaqil bashorat qiluvchilar” uchun klinikada ishlatish mumkin bo‘lgan tasdiqlangan xavf balli ishlab chiqilmagan.
• Maternal yoki neonatal o‘zgaruvchilarning sepsisga sababiy ta’siri ushbu retrospektiv tadqiqot bilan isbotlanmagan.
• Vaginal tug‘ruq o‘limga sabab bo‘lishi ko‘rsatilmagan.
• Kundalik klinik kuzatuv yondashuvi antibiotik qo‘llanishini haqiqatan kamaytirishi sinovdan o‘tkazilmagan.
• Bir markazli natijalar boshqa mikrobiologik epidemiologiya, akusherlik amaliyoti yoki NICU protokollariga ega markazlarda ham aynan takrorlanishi ko‘rsatilmagan.

Tadqiqot Usuli va Natijalari

Tadqiqot muhiti

Tadqiqot Gretsiyaning Krit orolidagi Venizeleio General Hospital of Heraklion tarkibidagi Level II Yangi Tug‘ilganlar Intensiv Terapiya Bo‘limida o‘tkazildi. Tadqiqot davri Yanvar 2016–Dekabr 2019 edi.

Manba ushbu to‘rt yillik davrda Krit bo‘ylab 25.377 tirik tug‘ilish yuz berganini va orolda uchta NICU mavjudligini bildiradi. Tadqiqot faqat Venizeleio markazidagi mos bemorlarni qamrab oladi; 25.377 tirik tug‘ilishning barchasi tadqiqot namunasi emas.

Namuna tanlash

Tadqiqot davrida NICUda gumon qilingan yoki tasdiqlangan sepsis tashxisi bilan baholangan 458 yangi tug‘ilganning 297 nafari kiritilgan. Kiritish mezonlari hayotning birinchi haftasida qabul qilinish va to‘liq kundalik klinik hujjatlarga ega bo‘lish edi.

Klinik hujjatlari to‘liq bo‘lmagan yoki birinchi haftadan keyin ko‘chirilgan yangi tug‘ilganlar chiqarib tashlangan. Jami 161 holatning chiqarilishi tanlash xatosini keltirib chiqarishi mumkin. Mualliflar chiqarilgan yangi tug‘ilganlarning boshlang‘ich xususiyatlari kiritilganlardan sezilarli farq qilmagandek ko‘ringanini aytgan bo‘lsa-da, batafsil taqqoslash asosiy maqolada berilmagan.

Ma’lumot to‘plash

Tadqiqot retrospektiv tahlil sifatida rejalashtirilgan bo‘lsa-da, ma’lumot manbai prospektiv tarzda to‘ldirilgan tuzilmali kundalik klinik shakllar edi. Ishtirok etgan neonatologlar qabul vaqtida va shifoxonada yotish davomida shakllarni har kuni yangilab borishgan.

Kohortning asosiy xususiyatlari

Tadqiqot bildirgan aholiga asoslangan ko‘rsatkichlar

Manba tadqiqot davri uchun EOS baholash ko‘rsatkichini 1000 tirik tug‘ilishga 11,7 va EOS bilan bog‘liq o‘limni 1000 tirik tug‘ilishga 0,35 deb bildiradi.

Bu ko‘rsatkichlarning maxraji tadqiqotning 297 kishilik kohorti emas; ular Kritdagi to‘rt yillik tirik tug‘ilish ma’lumotlari kontekstida hisoblangan. Shuning uchun %3 kohort o‘limi bilan 0,35/1000 tirik tug‘ilish o‘lim ko‘rsatkichi bir xil kattalikni o‘lchamaydi.

Statistik usul

Tahlillar IBM SPSS Statistics 25.0 yordamida bajarilgan. Manba o‘rtacha qiymat va standart og‘ishga asoslangan tavsifiy statistikadan foydalanganini; ikki guruhga ajratilgan uzluksiz o‘zgaruvchilarda mustaqil namuna t-testini, ikkidan ortiq guruh uchun bir yo‘nalishli ANOVA qo‘llaganini bildiradi.

Manba matnida post hoc usul aynan “Turkey’s post hoc analysis” deb yozilgan. Verianla bu iborani jim ravishda boshqa usul nomiga aylantirmaydi.

Manba, shuningdek, Supplementary Material Section S1, Tables S1–S2 da bir o‘zgaruvchili tahlillar Pearson korrelyatsiyasi bilan bajarilganini bildiradi. Biroq natijalar bo‘limidagi “multivariate analysis” uchun model turi yoki batafsil parametrlari asosiy usullar bo‘limida berilmagan.

“Mustaqil Bashorat Qiluvchi” Iborasi Ushbu Tadqiqotda Qanday Talqin Qilinishi Kerak?

Manba past gestatsion yosh va membranalar yorilishining 18 soatdan ortiq davom etishini birinchi kundagi sepsisning “mustaqil bashorat qiluvchilari” deb ataydi, biroq ko‘p o‘zgaruvchili modelning texnik tafsilotlari va ta’sir kattaliklari berilmaganligi sababli bu ibora faqat chop etilgan tadqiqotning sifat jihatidagi xulosasini aks ettiradi; individual klinik xavf, odds nisbati yoki aniq bashorat kuchini hisoblash uchun yetarli emas.

Bu hisobot bo‘shlig‘i, ayniqsa, takror ishlab chiqarish nuqtai nazaridan muhim. Qaysi o‘zgaruvchilar bir modelga kiritilgani, qaysi tanlash usuli qo‘llangani, chiziqli farazlar, ehtimoliy o‘zaro ta’sirlar va model kalibratsiyasi ma’lum bo‘lmasa, modelni mustaqil tekshirib bo‘lmaydi.

O‘lim grafiklari nega ehtiyotkor talqin qilinishi kerak?

1-rasm va 2-rasm foiz o‘qli ustunli grafiklar, biroq ularning maxrajlarini osonlikcha teskari tushunish mumkin. 1-rasm o‘lim holatiga ko‘ra og‘irlashgan sepsis taqsimotini; 2-rasm esa o‘lim holatiga ko‘ra tug‘ruq usuli taqsimotini beradi.

Shu sababli ushbu tasvirlar og‘irlashgan sepsis yoki tug‘ruq usuli uchun to‘g‘ridan-to‘g‘ri mutlaq o‘lim ehtimoli grafiklari emas. Verianla uchun qayta chiziladigan o‘lim grafikida maxraj va guruh yo‘nalishi aniq belgilanishi kerak.

Tadqiqotning kuchli jihatlari

297 yangi tug‘ilgandan iborat kohort EOSning klinik kechishini o‘rganish uchun sezilarli ma’lumot hajmini taqdim etdi. Retrospektiv tahlil bajarilganiga qaramay, klinik ma’lumotlarning odatiy parvarish davomida standartlashtirilgan kundalik shakllarda prospektiv qayd etilgani eslash xatosini kamaytiradigan va vaqt ichidagi o‘zgarishni o‘rganishga imkon beradigan muhim metodologik ustunlikdir.

Yana bir kuchli jihat — nafaqat dastlabki baholash, balki birinchi, uchinchi va yettinchi kunlardagi klinik tizimlar zararlanishining taqqoslanganidir. Bu yondashuv kasallikni qabul paytidagi statik manzara emas, dinamik kechish sifatida ko‘rishga imkon beradi.

Asosiy cheklovlar

• Tadqiqot retrospektivdir.
• 458 potensial holatning 161 tasi to‘liq bo‘lmagan hujjatlar sababli chiqarib tashlangan va tanlash xatosini to‘liq istisno qilib bo‘lmaydi.
• Boshqa shifoxonalarga ko‘chirilgan %6,4 guruh to‘liq uzunlamasına kuzatilmagan.
• Bir markazli dizayn turli mikrobiologik epidemiologiya va NICU amaliyotiga ega hududlarga umumlashtirishni cheklaydi.
• Ayrim tizim zararlanishi va og‘irlashgan sepsis kichik guruhlari son jihatdan kam; bu statistik quvvatni pasaytiradi.
• Faqat %9,4 qism ekma bilan tasdiqlangan; klinik EOS va ekma-musbat EOS bir xil holat toifasi emas.
• Natijalarda keltirilgan ko‘p o‘zgaruvchili tahlilning texnik tafsilotlari asosiy usullar bo‘limida yetarlicha berilmagan.
• Antibiotikni kamaytirish yoki stewardship aralashuvi bevosita sinovdan o‘tkazilmagan.
• Tadqiqot davrida EOS Sepsis Risk Calculator qo‘llanmagan; natijalar ushbu vosita samaradorligini baholaydigan taqqoslash emas.

Kelajakdagi tadqiqotlar

Mualliflar ko‘p markazli prospektiv tadqiqotlarni tavsiya qiladi. Bunday tadqiqotlar klinik tizimlar zararlanishining vaqt bo‘yicha o‘zgarishini turli NICUlarda tasdiqlashi, mahalliy mikrobiologik qo‘zg‘atuvchilarni taqqoslashi va batafsilroq ko‘p o‘zgaruvchili bashorat modellarini ishlab chiqishi mumkin.

Bundan tashqari, klinik kechish va antibiotik stewardship strategiyalarini bir protokol doirasida prospektiv baholash kundalik klinik o‘zgarishlar antibiotikni boshlash yoki to‘xtatish qarorlarini haqiqatan xavfsiz tarzda yaxshilaydimi-yo‘qmi, shuni ko‘rsatishi mumkin. Joriy tadqiqot bu so‘nggi savolga bevosita javob bermaydi.

Manba va Usul Haqida Izoh

Asl tadqiqot: Early-Onset Neonatal Sepsis: Clinical System Involvement and Maternal–Neonatal Risk Profiles in a Retrospective Cohort Study

Mualliflar: Anna Damatopoulou; Michail Matalliotakis; Fani Ladomenou; Christina Thomou; Marina Koropouli; Maria Polychronaki.

Mas’ul muallif: Fani Ladomenou.

Muassasalar:

• Department of Obstetrics and Gynecology, Venizeleio General Hospital of Heraklion, Heraklion, Greece.
• Department of Obstetrics and Gynecology, Alexandra General Hospital, Athens, Greece.
• Pediatric Infectious Diseases Unit, Department of Pediatrics, Medical School, University of Ioannina, Ioannina, Greece.
• Department of Neonatology and Neonatal Intensive Care Unit, University Hospital of Heraklion, Heraklion, Greece.
• Neonatal Intensive Care Unit, Venizeleio General Hospital of Heraklion, Heraklion, Greece.

Jurnal: Children.

Nashriyot: MDPI.

Nashr ma’lumoti: 2026; Jild 13; Maqola 639.

DOI: 10.3390/children13050639

Rasmiy DOI havolasi: https://doi.org/10.3390/children13050639

Sanalar: Yuborilgan 30 Mart 2026; qayta ko‘rib chiqilgan 22 Aprel 2026; qabul qilingan 2 May 2026; chop etilgan 3 May 2026.

Manba turi: Retrospektiv kuzatuv bir markazli kohort; kundalik klinik qaydlar tadqiqot davrida prospektiv va tuzilmali tarzda to‘plangan.

Tadqiqot davri: Yanvar 2016–Dekabr 2019.

Markaz: Level II Neonatal Intensive Care Unit, Venizeleio General Hospital of Heraklion, Crete, Greece.

Namuna: Baholangan 458 gumon qilingan/tasdiqlangan sepsis holatidan 297 yangi tug‘ilgan yakuniy tahlilga kiritilgan.

Asosiy kuzatuv tuzilishi: Klinik tizimlar zararlanishi qabul vaqtida va shifoxonada yotish davomida kundalik tuzilmali shakllarda qayd etilgan; asosiy taqqoslashlar 1-, 3- va 7-kun bo‘yicha berilgan.

Statistik dasturiy ta’minot: IBM SPSS Statistics 25.0.

Statistik usul: Tavsifiy statistika, mustaqil namuna t-testi, bir yo‘nalishli ANOVA, manbada “Turkey’s post hoc analysis” deb berilgan post hoc tahlil va Supplementary Materialda Pearson korrelyatsiyasi. Natijalar bo‘limida, shuningdek, ko‘p o‘zgaruvchili tahlil tilga olinadi, biroq modelning texnik tafsilotlari asosiy maqolada berilmagan.

Etika: Tadqiqot Helsinki deklaratsiyasiga muvofiq o‘tkazilgan va Venizeleio General Hospital of Crete Ethics Committee for Human Research tomonidan 56-son qaror bilan 23 Aprel 2024 sanasida tasdiqlangan.

Xabardor rozilik: Anonimlashtirilgan retrospektiv klinik ma’lumotdan foydalanilganligi sababli muassasa siyosatiga muvofiq rozilik talabi bekor qilingan.

Moliyalashtirish: Tashqi moliyalashtirish olinmagan.

Ma’lumotlarning mavjudligi: Ma’lumotlarni asosli so‘rov bo‘yicha olish mumkinligi ko‘rsatilgan.

Manfaatlar to‘qnashuvi: Mualliflar manfaatlar to‘qnashuvini bildirmagan.

Mualliflar hissasi: Konseptuallashtirish va metodologiya M.P.; dasturiy ta’minot M.M.; tekshirish F.L. va M.M.; formal tahlil M.M.; tadqiqot C.T. va M.P.; resurslar C.T. va M.P.; ma’lumotlarni kuratsiya qilish C.T. va M.P.; yozish F.L. va A.D.; ko‘rib chiqish va tahrirlash A.D., M.M., F.L., C.T., M.K. va M.P.; vizuallashtirish M.P.; nazorat F.L., M.K. va M.P.; loyiha boshqaruvi M.P. tomonidan amalga oshirilgan.

Litsenziya: Creative Commons Attribution (CC BY) ochiq kirish litsenziyasi. PDFda ko‘rinadigan litsenziya izohida versiya raqami alohida ko‘rsatilmaganligi sababli versiya raqami taxmin qilinmagan.

Qo‘shimcha material: Supplementary Material Section S1, Table S1 Patient Data va Table S2 Descriptive Statistics; Section S2 esa ekma bilan tasdiqlangan EOSda ajratib olingan patogenlarning to‘liq ro‘yxatini o‘z ichiga oladi. Ushbu qo‘shimcha jadvallar yuklangan asosiy PDF ichida bo‘lmaganligi sababli Verianla tomonidan taxmin yo‘li bilan qayta yaratilmagan.

Asosiy talqin chegarasi: Kuzatuv va bir markazli dizayn sababiylikni ko‘rsatmaydi. “Mustaqil bashorat qiluvchi” deb keltirilgan o‘zgaruvchilarning ko‘p o‘zgaruvchili model tafsilotlari asosiy matnda yetarlicha bayon qilinmagan. Klinik nafas olish tizimi zararlanishi mikrobiologik jihatdan tasdiqlangan o‘pka infeksiyasiga tenglashtirilmasligi va tadqiqot antibiotikni kamaytirish strategiyasi samaradorligini bevosita sinagan kabi taqdim etilmasligi kerak.