Böyrək transplantasiyası resipiyentlərində əlavə dapagliflozin istifadəsi, bu tədqiqatda tip 2 diabeti və ya transplantasiyadan sonrakı diabeti və eyni zamanda ürək çatışmazlığı olan yetkin böyrək transplantasiyası resipiyentlərinə rutin klinik yardım zamanı dapagliflozin başlanmasını və bundan sonrakı klinik gedişin retrospektiv qiymətləndirilməsini ifadə edir. Tədqiqat 32 xəstədən ibarət, tək mərkəzli və nəzarət qrupu olmayan eksplorativ kohort analizidir. Dapagliflozin üzrə median izləmə müddəti 2,2 ildir. Tədqiqatın ən mühüm məhdudiyyəti müşahidə edilən başlanğıc–izləmə dəyişikliklərinin dapagliflozinlə səbəb-nəticə əlaqəsi kimi göstərilə bilməməsidir.
Cütləşdirilmiş exokardioqrafik məlumatları olan 17 xəstədə sol mədəciyin ejeksiya fraksiyası (LVEF) əhəmiyyətli şəkildə dəyişməmişdir: median LVEF başlanğıcda %60, izləmədə %58 olmuş və p=0,276 təşkil etmişdir. Başlanğıc LVEF məlumatı olan xəstələrin 15/17-də ejeksiya fraksiyası qorunmuş, yalnız 2/17-də LVEF <%50 olmuşdur. Buna görə tədqiqat ürəyin nasos funksiyasında dapagliflozinlə əlaqəli yaxşılaşma göstərmir.
Bununla yanaşı, izləmədə HbA1c, qan təzyiqi, LDL-xolesterol, triqliserid, bədən çəkisi və BMI kimi müxtəlif metabolik və hemodinamik göstəricilərdə başlanğıcla müqayisədə statistik fərqlər müşahidə edilmişdir. Median HbA1c %7,3-dən %6,8-ə, sistolik qan təzyiqi 142-dən 138 mmHg-yə və bədən çəkisi 76,0-dan 71,7 kg-a dəyişmişdir.
Renal qiymətləndirmədə serum kreatinini və eGFR üçün başlanğıc–izləmə arasında əhəmiyyətli fərq aşkar edilməmişdir. Cütləşdirilmiş məlumatları olan 21 xəstədə UACR-də 61,1-dən 54,6 mg/g-yə eksplorativ azalma müşahidə edilmişdir. Bu tapıntı nefroproteksiyanın sübutu deyil, daha sonrakı nəzarətli tədqiqatlarda yoxlanılmalı olan mümkün antiproteinurik siqnaldır.
Təhlükəsizliyin izlənməsi zamanı dörd xəstədə (%12) sidik yolu infeksiyası, üç yüngül hipoqlikemiya hadisəsi və bir müalicənin dayandırılması bildirilmişdir. Ağır hipoqlikemiya, diabetik ketoasidoz, kəskin rəddetmə, ciddi dehidratasiya və ya böyük elektrolit pozğunluğu qeydə alınmamışdır. Kiçik nümunə və nəzarət qrupunun olmaması səbəbindən bu nəticələr geniş transplantasiya populyasiyasında dapagliflozinin təhlükəsizliyini qəti şəkildə müəyyən etmir.
Tədqiqatın klinik problemi
Böyrək transplantasiyası son mərhələ böyrək xəstəliyində sağqalım baxımından mühüm fayda versə də, transplantasiyadan sonra ürək-damar riski tamamilə aradan qalxmır. Böyrək funksiyasının davamlı pozulması, hipertoniya, metabolik ağırlaşmalar və uzunmüddətli immunosupressiv müalicə ürək-damar yükünün davam etməsinə töhfə verə bilər.
Diabet bu risk profilinə əlavə yük gətirir. Həm transplantasiyadan əvvəl mövcud olan tip 2 diabet, həm də transplantasiyadan sonra inkişaf edən diabet böyrək transplantasiyası resipiyentlərində ürək-damar nəticələri ilə əlaqələndirilir. Ürək çatışmazlığı isə bu xəstə qrupunda hipertoniya və renal funksiyanın pozulmasının tez-tez müşayiət etdiyi mühüm klinik problemdir.
Natrium-qlükoza kotransporter-2 inhibitorları (SGLT2 inhibitorları) transplantasiya olunmamış diabet, xroniki böyrək xəstəliyi və ürək çatışmazlığı populyasiyalarında geniş şəkildə tədqiq edilmişdir. Lakin böyrək transplantasiyası resipiyentləri böyük randomizə edilmiş tədqiqatlardan əsasən kənarlaşdırıldığı üçün eyni fayda–risk balansının transplantasiyadan sonra keçərli olub-olmadığı daha az məlumdur.
Transplantasiya kontekstində xüsusilə sidik yolu infeksiyası, genital infeksiya, həcm itkisi, kəskin böyrək zədələnməsi, greft funksiyasının pisləşməsi və immunosupressiv dərmanlarla potensial qarşılıqlı təsirlər əhəmiyyət daşıyır. Bu tədqiqat məhz bu sübut boşluğunda real həyat məlumatı yaratmağı məqsəd qoymuşdur.
Böyrək Transplantasiyası Resipiyentlərində Dapagliflozin Bu Tədqiqatda Nə Göstərdi?
Bu eksplorativ tədqiqatda dapagliflozin başlandıqdan sonrakı izləmədə greft funksiyası ölçmələrində əhəmiyyətli pisləşmə aşkar edilməmiş, bəzi metabolik və hemodinamik dəyişənlərdə yaxşılaşma istiqamətində başlanğıc–izləmə fərqləri müşahidə edilmiş, lakin LVEF-də əhəmiyyətli dəyişiklik tapılmamışdır; nəzarət qrupu olmadığından bu müşahidələrin dapagliflozinin səbəbli müalicə təsiri olduğu göstərilə bilməz.
Tədqiqat niyə xüsusi olaraq “eksplorativ” adlandırılır?
Tədqiqatçılar dapagliflozin alan xəstələri dapagliflozin almayan oxşar nəzarət qrupu ilə müqayisə etməmişlər. Xəstələrin göstəriciləri dərmanın başladığı dövr ilə ən son izləmə arasında öz daxilində müqayisə edilmişdir.
Bu dizayn klinik gedişi təsvir etməyə imkan verir, lakin müşahidə olunan dəyişikliyin səbəbini təkbaşına ayırd edə bilmir. Eyni dövrdə antihipertenziv və ya antidiabetik müalicənin optimallaşdırılması, həyat tərzi dəyişiklikləri, digər dərmanlar, xəstəliyin təbii gedişi və ya regresyon-to-the-mean kimi proseslər də nəticələrə təsir göstərə bilər.
Buna görə tədqiqat “dapagliflozin bu nəticəni yaratdı” deyil, “dapagliflozin başlandıqdan sonra bu klinik dəyişikliklər müşahidə edildi” səviyyəsində şərh edilməlidir.
Xəstələrin seçimi necə aparıldı?
Tədqiqat əvvəllər müəyyən edilmiş 141 böyrək transplantasiyası resipiyentindən ibarət real həyat kohortundan törədilmişdir. Mövcud analiz üçün iki şərt tələb olunmuşdur:
- Xəstənin dapagliflozin istifadə etməsi.
- Ürək çatışmazlığı diaqnozunun olması.
Dapagliflozin ekspozisiyası olmayan 62 xəstə və ürək çatışmazlığı diaqnozu olmayan 47 xəstə xaric edildikdən sonra 32 xəstə yekun analizə daxil edilmişdir. Bunların 17-də başlanğıc və izləmə LVEF dəyərləri birlikdə mövcud olduğu halda, 15 xəstədə cütləşdirilmiş exokardioqrafik məlumat mövcud deyildi.
| Mərhələ | Xəstə sayı |
|---|---|
| Əvvəlcədən müəyyən edilmiş T2DM və ya PTDM-li böyrək transplantasiyası kohortu | 141 |
| Dapagliflozin istifadə etməyənlər | 62 xaric edildi |
| Ürək çatışmazlığı diaqnozu olmayanlar | 47 xaric edildi |
| Dapagliflozin + diabet + ürək çatışmazlığı olan yekun kohort | 32 |
| Cütləşdirilmiş LVEF məlumatı olanlar | 17 |
| Cütləşdirilmiş LVEF məlumatı olmayanlar | 15 |
Ürək çatışmazlığı necə müəyyən edildi?
Ürək çatışmazlığı elektron tibbi qeydlərdən klinik və/və ya exokardioqrafik meyarlardan istifadə etməklə müəyyən edilmişdir. Xəstənin ürək çatışmazlığı kimi təsnif edilə bilməsi üçün mənbədə göstərilən variantlardan ən az biri mövcud olmalı idi.
- Kardioloq və ya nefroloq tərəfindən yazılmış formal ürək çatışmazlığı diaqnozu.
- Dispnoe, ortopnoe və ya yorğunluq kimi tipik simptomlarla birlikdə ən azı iki ürək çatışmazlığı əlaməti.
- Uyğun klinik kontekstdə BNP >35 pg/mL və ya NT-proBNP >125 pg/mL.
- Klinik ürək çatışmazlığı diaqnozu ilə birlikdə struktur və ya funksional ürək anormallığına dair exokardioqrafik sübut.
Bütün hallar iki tədqiqatçı tərəfindən müstəqil şəkildə nəzərdən keçirilmiş, uyğunsuzluqlar konsensusla həll edilmişdir.
Başlanğıcdakı transplantasiya və metabolik profil
| Dəyişən | Başlanğıc dəyəri |
|---|---|
| Yaş | 60,5 [57,0–69,0] il |
| Kişi | 21/32 (%66) |
| Ölmüş donordan transplantasiya | 21/32 (%66) |
| Transplantasiyadan tədqiqata daxil edilməyə qədər müddət | 6,7 [3,5–12,6] il |
| Transplantasiyadan əvvəl T2DM | 14/32 (%44) |
| Transplantasiyadan sonrakı diabet | 18/32 (%56) |
| HbA1c | %7,3 [6,6–8,1] |
| eGFR | 54,0 [36,5–65,0] mL/dak/1,73 m² |
| Bədən çəkisi | 76,0 [65,8–85,0] kg |
| BMI | 27,6 [24,8–31,0] kg/m² |
| Dapagliflozin müalicəsinin müddəti | 2,2 [1,7–3,0] il |
İmmunosupressiv müalicə niyə vacibdir?
Böyrək transplantasiyası resipiyentlərində antidiabetik dərmanın qiymətləndirilməsi yalnız qlükoza nəzarəti ilə məhdudlaşmır. İmmunosupressiv müalicənin təsirləri, infeksiya riski, renal hemodinamik dəyişikliklər və mümkün dərman–dərman qarşılıqlı təsirləri də ayrıca əhəmiyyət daşıyır.
Tədqiqat kohortunda kortikosteroid istifadəsi %100, mikofenolat mofetil %88, takrolimus %78, mTOR inhibitoru %31 və siklosporin %22 olaraq bildirilmişdir. Bu faizlərin bəziləri eyni xəstələrdə eyni vaxtda tətbiq olunan müalicələri təmsil edə bilər.
Tədqiqatda takrolimus və ya mTOR inhibitorunun qan səviyyələrinin sistematik farmakokinetik analizi aparılmadığı üçün dapagliflozin ilə immunosupressiv dərmanlar arasında formal qarşılıqlı təsir analizi həyata keçirilə bilməmişdir.
LVEF Nəticəsi Dapagliflozinin Ürək Çatışmazlığında Faydası Kimi Şərh Edilə Bilərmi?
Xeyr. Cütləşdirilmiş exokardioqrafiyası olan 17 xəstədə LVEF əhəmiyyətli şəkildə dəyişməmişdir və kohortun əksəriyyətində başlanğıcda qorunmuş ejeksiya fraksiyası olduğuna görə tədqiqat dapagliflozinin ürək funksiyasını yaxşılaşdırdığını və ya ürək çatışmazlığının müalicəsində effektivlik təmin etdiyini göstərmir.
Figure 2 nə göstərir?
Mənbənin 7-ci səhifəsindəki Figure 2 başlanğıc və izləmə LVEF dəyəri olan 17 xəstənin hər birini iki nöqtəni birləşdirən ayrıca xəttlə göstərir. Bəzi xəstələrdə LVEF artmış, bəzilərində azalmış, bəzilərində isə məhdud dəyişiklik olmuşdur.
Orta LVEF başlanğıcda %57,1 ± 11,2, izləmədə %58,3 ± 9,3 olmuşdur. Median LVEF isə müvafiq olaraq %60 [52–64] və %58 [55–66] kimi bildirilmişdir. Wilcoxon signed-rank testi p=0,276 olduğuna görə başlanğıc–izləmə fərqi statistik baxımdan əhəmiyyətli deyil.
Bu qrafikin elmi mesajı “xətlərin çoxu yuxarı və ya aşağı gedir” deyil. Əsas nəticə fərdi dəyişkənliyə baxmayaraq 17 nəfərlik cütləşdirilmiş qrupda ümumi əhəmiyyətli LVEF dəyişikliyinin göstərilə bilməməsidir.
Ürək çatışmazlığı fenotipi
Başlanğıc LVEF məlumatı olan 17 xəstənin 15-də (%88,2) LVEF ≥%50, ikisində (%11,8) LVEF <%50 olmuşdur. Ümumi 32 xəstənin 15-də exokardioqrafik fenotip təsnifatı üçün kifayət qədər başlanğıc LVEF məlumatı yoxdur.
Bu paylanma tədqiqatın klassik aşağı ejeksiya fraksiyalı ürək çatışmazlığı kohortu kimi oxunmamalı olduğunu göstərir. Tədqiqatın ürək nəticələrini DAPA-HF kimi HFrEF populyasiyaları ilə birbaşa eyniləşdirmək uyğun deyil.
NYHA funksional sinfi
Cütləşdirilmiş NYHA məlumatı olan 17 xəstənin hamısı NYHA sinif II kimi bildirilmiş və izləmədə funksional sinifdə dəyişiklik müşahidə edilməmişdir.
Qan təzyiqi nəticələri
Ümumi 32 xəstədə median sistolik qan təzyiqi 142 [132–154] mmHg-dən 138 [129–147] mmHg-yə enmişdir; p<0,001. Median diastolik qan təzyiqi 77 [68–89] mmHg-dən 75 [68–82] mmHg-yə dəyişmişdir; p=0,034.
Mənbə izləmə zamanı fon antihipertenziv müalicədə böyük dəyişiklik olmadığını bildirir. Bununla belə, nəzarət qrupunun olmaması səbəbindən qan təzyiqindəki dəyişiklik təkbaşına dapagliflozinə aid edilə bilməz.
Ürək çatışmazlığına görə xəstəxanaya yatışlar
İzləmə zamanı doqquz xəstədə ürək çatışmazlığına görə xəstəxanaya yatış qeydə alınmışdır. Lakin bu doqquz şəxsin səkkizində dapagliflozin kəskin koronar sindromdan sonra, hemodinamik stabilləşmə və zəif qlikemik nəzarət kontekstində başlanmışdır.
Buna görə xəstəxanaya yatış məlumatları həm başlanğıcdakı xəstəlik ağırlığından, həm kəskin ürək-damar hadisələrindən, həm də eyni vaxtda aparılan müalicə optimallaşdırılmasından təsirlənə bilər. Tədqiqat bu hadisələri dapagliflozinin ürək-damar faydası və ya uğursuzluğu kimi səbəbli şəkildə təsnif edə bilməz.
Qlikemik nəticələr
Median HbA1c başlanğıcda %7,3 [6,6–8,1], izləmədə %6,8 [6,3–7,7] olmuşdur; p=0,034.
Açqarına plazma qlükozası 139 [109–163] mg/dL-dən 122 [97–143] mg/dL-yə enmişdir; p<0,001.
Bu dəyişikliklər müşahidə xarakterli başlanğıc–izləmə əlaqələridir. Xəstələrin təxminən yarısında eyni vaxtda GLP-1 reseptor agonisti istifadə edildiyi üçün qlikemik yaxşılaşmanın dapagliflozinə məxsus böyüklüyü müəyyən edilə bilmir.
Lipid profili
| Dəyişən | Başlanğıc | İzləmə | p |
|---|---|---|---|
| Ümumi xolesterol | 173 [149–204] mg/dL | 163 [129–193] mg/dL | 0,020 |
| HDL-xolesterol | 49 [39–58] mg/dL | 52 [42–60] mg/dL | 0,107 |
| LDL-xolesterol | 91 [71–117] mg/dL | 78 [55–108] mg/dL | 0,013 |
| Triqliserid | 161 [113–241] mg/dL | 138 [99–182] mg/dL | <0,001 |
Bütün xəstələr statin, %31-i isə əlavə olaraq ezetimib istifadə etmişdir. Buna görə lipid dəyişiklikləri də dapagliflozin monoterapiyasının təsiri kimi şərh edilməməlidir.
Bədən çəkisi və BMI
Median bədən çəkisi 76,0 [65,8–85,0] kg-dan 71,7 [61,0–81,7] kg-a; BMI 27,6 [24,8–31,0] kg/m²-dən 26,5 [23,7–29,6] kg/m²-yə dəyişmişdir. Hər iki müqayisədə p<0,001-dir.
Tədqiqat bu dəyişikliklərin hansı hissəsinin dapagliflozin, GLP-1 reseptor agonisti, həyat tərzi və ya başqa eyni vaxtlı amillərdən qaynaqlandığını ayırd edə bilmir.
eGFR-in Əhəmiyyətli Dəyişməməsi Greftin Qorunduğunu Sübut Edirmi?
Xeyr. Tədqiqatda serum kreatinini və eGFR üçün əhəmiyyətli başlanğıc–izləmə fərqinin olmaması bu 32 nəfərlik kohortda izləmə boyunca aydın renal pisləşmə siqnalının görünmədiyini dəstəkləyir; lakin nəzarət qrupunun olmaması və nümunənin kiçik olması dapagliflozinin grefti qoruduğunu və ya nefroprotektiv effektivlik təmin etdiyini sübut etmir.
Renal nəticələr
| Dəyişən | Cütləşdirilmiş n | Başlanğıc | İzləmə | p |
|---|---|---|---|---|
| Serum kreatinini | 32 | 1,33 [1,04–1,75] mg/dL | 1,26 [1,10–1,55] mg/dL | 0,150 |
| Serum sidik cövhəri | 32 | 65,0 [51,0–87,0] mg/dL | 63,5 [48,0–82,0] mg/dL | 0,521 |
| eGFR | 32 | 54,0 [36,5–65,0] mL/dak/1,73 m² | 50,0 [36,0–68,0] mL/dak/1,73 m² | 0,633 |
| UACR | 21 | 61,1 [19,7–386,2] mg/g | 54,6 [20,1–284,3] mg/g | 0,033 |
| Natrium | 32 | 141 [139–143] mmol/L | 141 [139–143] mmol/L | 0,345 |
| Kalium | 32 | 4,4 [4,0–4,9] mmol/L | 4,4 [4,1–4,8] mmol/L | 0,478 |
UACR tapıntısı necə şərh edilməlidir?
Sidik albumin/kreatinin nisbəti (UACR) sidikdə albumin itkisinin kreatininə görə normallaşdırılmış ölçüsüdür. Tədqiqatda UACR yalnız cütləşdirilmiş ölçümü olan 21 xəstədə təhlil edilmişdir.
Median UACR 61,1-dən 54,6 mg/g-yə dəyişmiş və p=0,033 olmuşdur. Mənbə bunu mümkün antiproteinurik siqnal kimi müzakirə edir.
Bu tapıntı “dapagliflozin böyrək greftini qorudu” kimi şərh edilməməlidir. Randomizə edilmiş müqayisə, nəzarət qrupu və transplantasiya populyasiyasına xas təsdiqləyici renal sonlanım yoxdur.
İmmunosupressiv dərmanlarla qarşılıqlı təsirin qiymətləndirilməsi
Tədqiqat zamanı kəskin rəddetmə hadisəsi və ya böyük greft disfunksiyası bildirilməmişdir. Bununla belə, takrolimus və ya mTOR inhibitorlarının qan səviyyələri sistematik farmakokinetik analiz üçün mövcud deyil.
Buna görə “dapagliflozin immunosupressiv dərmanlarla qarşılıqlı təsir göstərmir” nəticəsi bu tədqiqatdan çıxarıla bilməz.
Təhlükəsizlik müşahidələri
| Hadisə | Müşahidə |
|---|---|
| Sidik yolu infeksiyası | 4 xəstə (%12) |
| Genital infeksiya | Bildirilməyib |
| Yüngül hipoqlikemiya | 3 ayrı hadisə |
| Ağır hipoqlikemiya | Bildirilməyib |
| Diabetik ketoasidoz | Bildirilməyib |
| Kəskin rəddetmə | Bildirilməyib |
| Klinik baxımdan əhəmiyyətli dehidratasiya | Bildirilməyib |
| Böyük elektrolit pozğunluğu | Bildirilməyib |
| Dapagliflozinin dayandırılması | 1 xəstə |
| Bütün səbəblərdən ölüm | Bildirilməyib |
Sidik yolu infeksiyası keçirmiş dörd xəstənin hadisələri rutin klinik yanaşma ilə idarə edilmiş və mənbə bu infeksiyaların greft disfunksiyasına, xəstəxanaya yatışa və ya urosepsisə səbəb olmadığını bildirmişdir.
“Hadisə müşahidə edilmədi” ifadəsi “risk yoxdur” demək deyil. Otuz iki nəfərlik kiçik kohort nadir arzuolunmaz hadisələrin həqiqi tezliyini etibarlı şəkildə müəyyən etmək üçün kifayət deyil.
Tədqiqatın dəstəklədiyi şərh
Araşdırılan seçilmiş 32 böyrək transplantasiyası resipiyentində dapagliflozin istifadəsinin davam etdirilə bildiyi, serum kreatinini və eGFR-də əhəmiyyətli başlanğıc–izləmə dəyişikliyi görülmədiyi, bəzi metabolik və hemodinamik parametrlərin izləmədə daha aşağı olduğu və tədqiqatda böyük renal təhlükəsizlik siqnalının qeydə alınmadığı deyilə bilər.
Həmçinin UACR-də təsdiqləyici tədqiqata dəyər eksplorativ azalma siqnalı bildirilmişdir.
Tədqiqatın dəstəkləmədiyi şərh
Tədqiqat dapagliflozinin böyrək transplantasiyası resipiyentlərində ürək çatışmazlığına bağlı ölümü və ya xəstəxanaya yatışı azaltdığını sübut etmir.
Tədqiqat LVEF-i yaxşılaşdırdığını göstərmir.
Tədqiqat dapagliflozinin böyrək greftini qoruduğunu və ya nefroprotektiv effektivlik təmin etdiyini sübut etmir.
Tədqiqat metabolik dəyişikliklərin yalnız dapagliflozindən qaynaqlandığını müəyyən edə bilmir.
Tədqiqat immunosupressiv dərmanlarla farmakokinetik qarşılıqlı təsirin olmadığını göstərmir.
Tədqiqat seçilmiş 32 nəfərlik kohortda arzuolunmaz hadisələrin az müşahidə edilməsini bütün böyrək transplantasiyası populyasiyası üçün uzunmüddətli təhlükəsizlik zəmanətinə çevirmir.
Tədqiqatın Metodu və Nəticələri
Tədqiqat dizaynı və mühiti
Tədqiqat retrospektiv, tək mərkəzli və eksplorativ alt qrup analizidir. Məlumat bazası Avqust 2013–Aprel 2024 dövründə SGLT2 inhibitoru və/və ya GLP-1 reseptor agonisti ilə müalicə edilmiş böyrək transplantasiyası resipiyentlərinin əvvəllər müəyyən edilmiş real həyat kohortuna əsaslanır.
Mövcud tədqiqat yalnız diabeti, ürək çatışmazlığı və dapagliflozin ekspozisiyası olan yetkinlərə yönəlmişdir.
Məlumatların toplanması
Klinik dəyişənlər institusional elektron tibbi qeydlərdən əvvəlcədən hazırlanmış standart məlumat forması ilə çıxarılmışdır.
Başlanğıc nöqtəsi dapagliflozinin başlandığı tarix kimi müəyyən edilmişdir. İzləmə nöqtəsi xəstənin Aprel 2024-ə qədər əldə edilə bilən ən son klinik qiymətləndirməsidir.
Retrospektiv qeyd strukturu səbəbindən bütün nəticələrdə cütləşdirilmiş müşahidələrin sayı eyni deyil. Tədqiqatçılar hər dəyişən üçün mövcud başlanğıc–izləmə cütlərini təhlil etmiş və uyğun olduqda n dəyərini ayrıca bildirmişlər.
Toplanan dəyişənlər
Demoqrafik xüsusiyyətlər, bədən ölçüləri, komorbiditələr, immunosupressiv rejimlər, antidiabetik dərman anamnezi, ürək və hemodinamik ölçmələr, HbA1c, qlükoza, lipidlər, böyrək funksiyası, UACR, elektrolitlər və sidik turşusu qeydə alınmışdır.
Klinik hadisələr və təhlükəsizlik qiymətləndirmələrinə ürək çatışmazlığına görə xəstəxanaya yatışlar, ürək-damar ölümü, arzuolunmaz hadisələr və dapagliflozinin dayandırılması daxil olmuşdur.
Əsas ürək nəticəsi
Əsas ürək nəticəsi başlanğıc ilə ən son izləmə arasında LVEF dəyişikliyidir. Bu analiz yalnız cütləşdirilmiş exokardioqrafik məlumatı olan 17 xəstədə aparılmışdır.
Nəticə: əhəmiyyətli LVEF dəyişikliyi aşkar edilməmişdir; Wilcoxon p=0,276.
Renal nəticələr
Renal sonlanımlar eGFR və UACR-dir. eGFR CKD-EPI 2021 tənliyi ilə qiymətləndirilmişdir.
eGFR-də əhəmiyyətli dəyişiklik tapılmamış; UACR-də 21 cütləşdirilmiş müşahidə daxilində eksplorativ azalma aşkar edilmişdir.
Statistik analiz
Normal paylanan davamlı dəyişənlər orta ± standart sapma, normal paylanmayanlar median [kvartillərarası interval] kimi bildirilmişdir. Paylanmanın normallığı Shapiro–Wilk testi ilə qiymətləndirilmişdir.
Başlanğıc və izləmə müqayisələrində normal paylanma göstərən davamlı dəyişənlər üçün paired t-test, normal paylanmayan dəyişənlər üçün Wilcoxon signed-rank testi istifadə edilmişdir.
Kateqorik dəyişənlər say və faiz kimi təqdim edilmişdir. Təhlükəsizlik və klinik hadisələr təsviri şəkildə qiymətləndirilmişdir.
Analizlər SAS 9.4 proqram təminatı ilə aparılmış və iki tərəfli p<0,05 statistik əhəmiyyətlilik həddi kimi istifadə edilmişdir.
Nümunə ölçüsü və statistik güc
Tədqiqat üçün əvvəlcədən formal nümunə ölçüsü hesablaması aparılmamışdır. Yekun n=32 tədqiqat dövründə müəyyən edilmiş bütün uyğun xəstələri təmsil edir.
Müəlliflər xüsusilə 17 cütləşdirilmiş exokardioqrafiya müşahidəsi səbəbindən ürək nəticələrində təsdiqləyici analiz üçün statistik gücün kifayət etmədiyini qeyd edirlər. Buna görə bütün statistik müqayisələr eksplorativ olaraq şərh edilmişdir.
Əsas başlanğıc–izləmə nəticələri
| Dəyişən | n | Başlanğıc | İzləmə | p | Mənbə məhdudiyyəti |
|---|---|---|---|---|---|
| LVEF | 17 | %60 [52–64] | %58 [55–66] | 0,276 | Əhəmiyyətli dəyişiklik yoxdur |
| HbA1c | 32 | %7,3 [6,6–8,1] | %6,8 [6,3–7,7] | 0,034 | Səbəbli aid etmə aparıla bilməz |
| Açqarına plazma qlükozası | 32 | 139 [109–163] mg/dL | 122 [97–143] mg/dL | <0,001 | Səbəbli aid etmə aparıla bilməz |
| Sistolik qan təzyiqi | 32 | 142 [132–154] mmHg | 138 [129–147] mmHg | <0,001 | Nəzarət qrupu yoxdur |
| Diastolik qan təzyiqi | 32 | 77 [68–89] mmHg | 75 [68–82] mmHg | 0,034 | Nəzarət qrupu yoxdur |
| Bədən çəkisi | 32 | 76,0 [65,8–85,0] kg | 71,7 [61,0–81,7] kg | <0,001 | GLP-1 RA yanaşı müalicəsi confounder ola bilər |
| LDL-xolesterol | 32 | 91 [71–117] mg/dL | 78 [55–108] mg/dL | 0,013 | Bütün xəstələr statin istifadə edir |
| Triqliserid | 32 | 161 [113–241] mg/dL | 138 [99–182] mg/dL | <0,001 | Səbəbli aid etmə aparıla bilməz |
| eGFR | 32 | 54,0 [36,5–65,0] | 50,0 [36,0–68,0] mL/dak/1,73 m² | 0,633 | Əhəmiyyətli dəyişiklik yoxdur |
| UACR | 21 | 61,1 [19,7–386,2] mg/g | 54,6 [20,1–284,3] mg/g | 0,033 | Eksplorativ antiproteinurik siqnal |
Tədqiqatın güclü tərəfləri
Tədqiqatın mühüm güclü tərəfi böyük randomizə edilmiş tədqiqatlarda az təmsil olunan diabet + ürək çatışmazlığı + böyrək transplantasiyası kombinasiyasına malik seçilmiş xəstə qrupunda real həyat məlumatı təqdim etməsidir.
Median 2,2 illik dapagliflozin istifadə müddəti yalnız bir neçə həftəlik erkən təhlükəsizlik qiymətləndirməsindən kənarda klinik gediş barədə müşahidə xarakterli məlumat verir.
Kohortun yüksək həcmli üçüncü səviyyəli transplantasiya mərkəzindən gəlməsi və demoqrafik, transplantasiya, immunosupressiv, metabolik, renal və ürək məlumatlarının birlikdə qiymətləndirilməsi də tədqiqatın klinik detal səviyyəsini artırır.
Tədqiqatın əsas məhdudiyyətləri
Nəzarət qrupu yoxdur: Müşahidə olunan dəyişikliklər dapagliflozinin müalicə təsiri kimi səbəbli şəkildə aid edilə bilməz.
Retrospektiv dizayn: Məlumatların keyfiyyəti rutin klinik qeydlərdə mövcud olan ölçmələrdən asılıdır və bütün nəticələr eyni vaxtlarda və ya eyni xəstələrdə mövcud deyil.
Tək mərkəz: Nəticələrin digər transplantasiya mərkəzlərinə və fərqli populyasiyalara xarici etibarlılığı məhduddur.
Kiçik nümunə: Ümumi n=32-dir.
Exokardioqrafiya çatışmazlığı: Cütləşdirilmiş LVEF yalnız 17 xəstədə mövcuddur.
Ürək çatışmazlığının fenotiplənməsi məhduddur: Sol mədəcik kütləsi, sol qulaqcıq həcmi, diastolik funksiya, global longitudinal strain və ağciyər arteriyası təzyiqi kimi ətraflı parametrlər müntəzəm olaraq mövcud deyil.
Yanaşı müalicələr: Kohortun təxminən yarısı GLP-1 reseptor agonisti istifadə etmişdir; bu vəziyyət çəki, HbA1c və lipid nəticələrinə təsir göstərə bilər.
İmmunosupressiv farmakokinetik analiz çatışmazlığı: Takrolimus və ya mTOR inhibitoru səviyyələri sistematik şəkildə qiymətləndirilməmişdir.
Nəticələrin klinik şərhi
Tədqiqatın dəyəri transplantasiya populyasiyasında dapagliflozinin sübut edilmiş kardiorenal üstünlüyünü göstərməkdən daha çox, seçilmiş yüksək riskli xəstələrdə rutin istifadədən sonra hansı klinik gedişlərin müşahidə olunduğunu sənədləşdirməsidir.
Bu müşahidə xarakterli məlumat gələcək nəzarətli tədqiqatlarda xüsusilə greft funksiyası, albuminuriya, infeksiya, ürək çatışmazlığı nəticələri və immunosupressiv dərman qarşılıqlı təsirlərinin daha sistematik qiymətləndirilməsi üçün hipotez yarada bilər.
Mənbə və Metod Qeydi
Orijinal tədqiqat: Adjuvant Dapagliflozin in Kidney Transplant Recipients with Diabetes and Heart Failure—An Observational Exploratory Study.
Müəlliflər: Ricardo E. T. Navarrete, Joao Fernandes, Isabel Fonseca, José Luis Silvano, Joao Roberto Sa, La Salete Martins.
Corresponding author: La Salete Martins.
Qurumlar: Doctoral Program in Medicine, Faculty of Medicine, University of Porto, Porto, Portugal; Department of Endocrinology and Metabolism, Beneficencia Portuguesa Hospital, São Paulo, Brazil; Nephrology and Renal Transplant Service, Santo Antonio University Hospital Centre, Porto, Portugal; Division of Endocrinology, Centro Universitário Faculdade de Medicina do ABC (FMABC), Santo André, Brazil.
Jurnal: Diabetology.
Nəşriyyat: MDPI.
Cild / məqalə: 7, 110.
DOI: 10.3390/diabetology7060110.
Göndərilmə: 10 Aprel 2026.
Reviziya: 4 İyun 2026.
Qəbul: 8 İyun 2026.
Nəşr: 9 İyun 2026.
Mənbə növü: Rəyli, retrospektiv, tək mərkəzli, nəzarətsiz, müşahidə xarakterli və eksplorativ klinik tədqiqat.
Tədqiqat populyasiyası: Tip 2 diabet və ya transplantasiyadan sonrakı diabetlə yanaşı ürək çatışmazlığı olan və dapagliflozin istifadə edən 32 yetkin böyrək transplantasiyası resipiyenti.
İzləmə: Median dapagliflozin müalicə müddəti 2,2 [1,7–3,0] il.
Əsas ürək analizi: Cütləşdirilmiş LVEF n=17.
Statistika: Shapiro–Wilk normallıq testi; normal paylanan cütləşdirilmiş dəyişənlər üçün paired t-test; normal paylanmayanlar üçün Wilcoxon signed-rank testi; iki tərəfli p<0,05 əhəmiyyətlilik həddi.
Proqram təminatı: SAS 9.4.
Lisenziya: Creative Commons Attribution (CC BY).
Maliyyələşdirmə: Tədqiqat dövlət, kommersiya və ya qeyri-kommersiya maliyyələşdirmə qurumlarından xüsusi tədqiqat qrantı almamışdır.
Etika komitəsi: ULS of Santo Antonio ICBAS Ethics Committee; Reference No. 2022.264 [209-DEFI/224-CE], 19 Aprel 2023.
Məlumatlandırılmış razılıq: Anonim retrospektiv məlumatlardan istifadə edildiyi üçün fərdi razılıq tələbindən etika komitəsi tərəfindən imtina edilmişdir.
Məlumatların əlçatanlığı: Məlumatlar məxfilik və etik məhdudiyyətlər səbəbindən ictimaiyyətə açıq deyil; corresponding author-dan əsaslandırılmış sorğu əsasında əldə edilə bilər.
Maraqlar toqquşması: Müəlliflər rəqabət aparan maraq bildirməmişlər.
Müəllif töhfələri: Konseptuallaşdırma Ricardo E. T. Navarrete, La Salete Martins və Joao Roberto Sa; metod eyni üç müəllif; proqram təminatı və formal analiz Ricardo E. T. Navarrete; tədqiqat və məlumatların kurasiyası Ricardo E. T. Navarrete, Joao Fernandes, Isabel Fonseca və José Luis Silvano; ilkin qaralama Ricardo E. T. Navarrete; son mətnin nəzərdən keçirilməsi, yoxlanılması və redaktəsi Ricardo E. T. Navarrete, La Salete Martins və Joao Roberto Sa; məsləhətçilik La Salete Martins və Joao Roberto Sa tərəfindən həyata keçirilmişdir.
Əsas elmi şərh məhdudiyyəti: Tədqiqat dapagliflozin başlandıqdan sonrakı klinik gedişi təsvir edir; ürək-damar effektivliyi, renal effektivlik, greftin qorunması və ya səbəbli müalicə faydasını sübut etmir.
Şərh yazın
E-poçt ünvanınız yayımlanmayacaq. Məcburi sahələr * ilə işarələnib