Buyrak transplantatsiyasi retsipiyentlarida qo‘shimcha dapagliflozin qo‘llanishi, ushbu tadqiqotda 2-toifa diabet yoki transplantatsiyadan keyingi diabet va bir vaqtda yurak yetishmovchiligi bo‘lgan katta yoshli buyrak transplantatsiyasi retsipiyentlariga odatiy klinik parvarish vaqtida dapagliflozin boshlanishi hamda undan keyingi klinik kechishning retrospektiv ko‘rib chiqilishini anglatadi. Tadqiqot 32 bemordan iborat, bir markazli va nazorat guruhisiz eksplorativ kohort tahlilidir. Dapagliflozin bo‘yicha median kuzatuv muddati 2,2 yil. Tadqiqotning eng muhim cheklovi kuzatilgan boshlang‘ich–kuzatuv o‘zgarishlarini dapagliflozin bilan sababiy bog‘lash mumkin emasligidir.
Juftlashtirilgan exokardiografik ma’lumotlari mavjud 17 bemorda chap qorincha ejeksiya fraksiyasi (LVEF) sezilarli darajada o‘zgarmagan: median LVEF boshlang‘ichda %60, kuzatuvda %58 bo‘lgan va p=0,276. Boshlang‘ich LVEF ma’lumoti mavjud bemorlarning 15/17 tasida ejeksiya fraksiyasi saqlangan, faqat 2/17 tasida LVEF <%50 bo‘lgan. Shu sababli tadqiqot yurakning nasos funksiyasida dapagliflozin bilan bog‘liq yaxshilanishni ko‘rsatmaydi.
Shu bilan birga, kuzatuvda HbA1c, qon bosimi, LDL-xolesterin, triglitserid, tana vazni va BMI kabi turli metabolik va gemodinamik ko‘rsatkichlarda boshlang‘ich holatga nisbatan statistik farqlar kuzatilgan. Median HbA1c %7,3 dan %6,8 ga, sistolik qon bosimi 142 dan 138 mmHg ga va tana vazni 76,0 dan 71,7 kg ga o‘zgargan.
Renal baholashda zardob kreatinini va eGFR bo‘yicha boshlang‘ich–kuzatuv o‘rtasida sezilarli farq topilmagan. Juftlashtirilgan ma’lumotlari mavjud 21 bemorda UACR 61,1 dan 54,6 mg/g gacha eksplorativ kamaygan. Bu topilma nefroproteksiya dalili emas, balki keyingi nazoratli tadqiqotlarda sinab ko‘rilishi kerak bo‘lgan ehtimoliy antiproteinurik signaldir.
Xavfsizlik kuzatuvi davomida to‘rt bemorda (%12) siydik yo‘li infeksiyasi, uchta yengil gipoglikemiya hodisasi va bitta davolashni to‘xtatish holati qayd etilgan. Og‘ir gipoglikemiya, diabetik ketoatsidoz, o‘tkir rad etish, jiddiy degidratatsiya yoki katta elektrolit buzilishi qayd etilmagan. Kichik namuna va nazorat guruhi yo‘qligi sababli bu natijalar keng transplantatsiya populyatsiyasida dapagliflozin xavfsizligini qat’iy belgilamaydi.
Tadqiqotning klinik muammosi
Buyrak transplantatsiyasi terminal bosqichdagi buyrak kasalligida yashab qolish nuqtayi nazaridan muhim foyda bersa-da, transplantatsiyadan keyin yurak-qon tomir xavfi butunlay yo‘qolmaydi. Buyrak funksiyasining doimiy buzilishi, gipertoniya, metabolik asoratlar va uzoq muddatli immunosupressiv davolash yurak-qon tomir yukining davom etishiga hissa qo‘shishi mumkin.
Diabet bu xavf profiliga qo‘shimcha yuk qo‘shadi. Transplantatsiyadan oldin mavjud bo‘lgan 2-toifa diabet ham, transplantatsiyadan keyin rivojlangan diabet ham buyrak transplantatsiyasi retsipiyentlarida yurak-qon tomir natijalari bilan bog‘liq. Yurak yetishmovchiligi esa ushbu bemorlar guruhida gipertoniya va renal funksiya buzilishi tez-tez hamroh bo‘ladigan muhim klinik muammodir.
Natriy-glyukoza kotransporter-2 ingibitorlari (SGLT2 ingibitorlari) transplantatsiya qilinmagan diabet, surunkali buyrak kasalligi va yurak yetishmovchiligi populyatsiyalarida keng o‘rganilgan. Biroq buyrak transplantatsiyasi retsipiyentlari yirik randomizatsiyalangan tadqiqotlardan ko‘pincha chiqarib tashlangani sababli, xuddi shu foyda–xavf muvozanati transplantatsiyadan keyin ham amal qilishi yoki qilmasligi kamroq ma’lum.
Transplantatsiya kontekstida ayniqsa siydik yo‘li infeksiyasi, genital infeksiya, hajm yo‘qotilishi, o‘tkir buyrak shikastlanishi, greft funksiyasining yomonlashuvi va immunosupressiv dorilar bilan ehtimoliy o‘zaro ta’sirlar muhimdir. Ushbu tadqiqot aynan shu dalil bo‘shlig‘ida real hayot ma’lumotlarini yaratishni maqsad qilgan.
Buyrak Transplantatsiyasi Retsipiyentlarida Dapagliflozin Ushbu Tadqiqotda Nimani Ko‘rsatdi?
Ushbu eksplorativ tadqiqotda dapagliflozin boshlanganidan keyingi kuzatuvda greft funksiyasi o‘lchovlarida sezilarli yomonlashuv aniqlanmagan, ayrim metabolik va gemodinamik o‘zgaruvchilarda yaxshilanish yo‘nalishidagi boshlang‘ich–kuzatuv farqlari kuzatilgan, biroq LVEF da sezilarli o‘zgarish topilmagan; nazorat guruhi bo‘lmagani sababli bu kuzatuvlar dapagliflozinning sababiy davolash ta’siri ekanini ko‘rsatib bo‘lmaydi.
Nega tadqiqot aynan “eksplorativ” deb ta’riflangan?
Tadqiqotchilar dapagliflozin berilgan bemorlarni dapagliflozin berilmagan o‘xshash nazorat guruhi bilan solishtirmagan. Bemorlarning ko‘rsatkichlari dori boshlangan davr bilan eng so‘nggi kuzatuv oralig‘ida o‘z ichida taqqoslangan.
Bu dizayn klinik kechishni tavsiflash imkonini beradi, biroq kuzatilgan o‘zgarish sababini yolg‘iz o‘zi ajrata olmaydi. Xuddi shu davrda antigipertenziv yoki antidiabetik davolashni optimallashtirish, turmush tarzi o‘zgarishlari, boshqa dorilar, kasallikning tabiiy kechishi yoki regresyon-to-the-mean kabi jarayonlar ham natijalarga ta’sir qilishi mumkin.
Shu sababli tadqiqot “dapagliflozin ushbu natijani keltirib chiqardi” emas, balki “dapagliflozin boshlanganidan keyin ushbu klinik o‘zgarishlar kuzatildi” darajasida talqin qilinishi kerak.
Bemorlar qanday tanlandi?
Tadqiqot avval ta’riflangan 141 buyrak transplantatsiyasi retsipiyentidan iborat real hayot kohortidan olingan. Joriy tahlil uchun ikki shart qo‘yilgan:
- Bemor dapagliflozin qabul qilayotgan bo‘lishi.
- Yurak yetishmovchiligi tashxisi mavjud bo‘lishi.
Dapagliflozin ekspozitsiyasi bo‘lmagan 62 bemor va yurak yetishmovchiligi tashxisi bo‘lmagan 47 bemor chiqarib tashlangach, 32 bemor yakuniy tahlilga kiritilgan. Ularning 17 tasida boshlang‘ich va kuzatuv LVEF qiymatlari birgalikda mavjud bo‘lgan, 15 bemorda esa juftlashtirilgan exokardiografik ma’lumot mavjud emas edi.
| Bosqich | Bemorlar soni |
|---|---|
| Avval aniqlangan T2DM yoki PTDM li buyrak transplantatsiyasi kohorti | 141 |
| Dapagliflozin qabul qilmaydiganlar | 62 chiqarildi |
| Yurak yetishmovchiligi tashxisi bo‘lmaganlar | 47 chiqarildi |
| Dapagliflozin + diabet + yurak yetishmovchiligi bo‘lgan yakuniy kohort | 32 |
| Juftlashtirilgan LVEF ma’lumoti mavjudlar | 17 |
| Juftlashtirilgan LVEF ma’lumoti mavjud bo‘lmaganlar | 15 |
Yurak yetishmovchiligi qanday ta’riflandi?
Yurak yetishmovchiligi elektron tibbiy yozuvlardan klinik va/yoki exokardiografik mezonlar yordamida aniqlangan. Bemor yurak yetishmovchiligi deb tasniflanishi uchun manbada belgilangan variantlardan kamida bittasi mavjud bo‘lishi kerak edi.
- Kardiolog yoki nefrolog tomonidan yozilgan formal yurak yetishmovchiligi tashxisi.
- Dispnoe, ortopnoe yoki charchoq kabi tipik simptomlar bilan birga kamida ikkita yurak yetishmovchiligi belgisi.
- Mos klinik kontekstda BNP >35 pg/mL yoki NT-proBNP >125 pg/mL.
- Klinik yurak yetishmovchiligi tashxisi bilan birga strukturaviy yoki funksional yurak anormalligiga oid exokardiografik dalil.
Barcha holatlar ikki tadqiqotchi tomonidan mustaqil ko‘rib chiqilgan, kelishmovchiliklar konsensus bilan hal etilgan.
Boshlang‘ich transplantatsiya va metabolik profil
| O‘zgaruvchi | Boshlang‘ich qiymat |
|---|---|
| Yosh | 60,5 [57,0–69,0] yil |
| Erkak | 21/32 (%66) |
| Vafot etgan donordan transplantatsiya | 21/32 (%66) |
| Transplantatsiyadan tadqiqotga kiritilishgacha bo‘lgan muddat | 6,7 [3,5–12,6] yil |
| Transplantatsiyadan oldingi T2DM | 14/32 (%44) |
| Transplantatsiyadan keyingi diabet | 18/32 (%56) |
| HbA1c | %7,3 [6,6–8,1] |
| eGFR | 54,0 [36,5–65,0] mL/dak/1,73 m² |
| Tana vazni | 76,0 [65,8–85,0] kg |
| BMI | 27,6 [24,8–31,0] kg/m² |
| Dapagliflozin bilan davolash muddati | 2,2 [1,7–3,0] yil |
Immunosupressiv davolash nega muhim?
Buyrak transplantatsiyasi retsipiyentlarida antidiabetik dorini baholash faqat glyukoza nazorati bilan cheklanmaydi. Immunosupressiv davolash ta’sirlari, infeksiya xavfi, renal gemodinamik o‘zgarishlar va ehtimoliy dori–dori o‘zaro ta’sirlari ham alohida ahamiyatga ega.
Tadqiqot kohortida kortikosteroid qo‘llanishi %100, mikofenolat mofetil %88, takrolimus %78, mTOR ingibitori %31 va siklosporin %22 deb qayd etilgan. Bu ko‘rsatkichlarning ayrimlari bir xil bemorlardagi bir vaqtda qo‘llanilgan davolashlarni ifodalashi mumkin.
Tadqiqotda takrolimus yoki mTOR ingibitori qon darajalarining tizimli farmakokinetik tahlili o‘tkazilmagani sababli dapagliflozin bilan immunosupressiv dorilar o‘rtasida formal o‘zaro ta’sir tahlili amalga oshirilmagan.
LVEF Natijasini Dapagliflozinning Yurak Yetishmovchiligidagi Foydasi Deb Talqin Qilish Mumkinmi?
Yo‘q. Juftlashtirilgan exokardiografiyasi mavjud 17 bemorda LVEF sezilarli darajada o‘zgarmagan va kohortning aksariyatida boshlang‘ichda saqlangan ejeksiya fraksiyasi bo‘lgani uchun tadqiqot dapagliflozin yurak funksiyasini yaxshilashini yoki yurak yetishmovchiligini davolash samaradorligini ta’minlashini ko‘rsatmaydi.
Figure 2 nimani ko‘rsatadi?
Manbaning 7-sahifasidagi Figure 2 boshlang‘ich va kuzatuv LVEF qiymati mavjud 17 bemorning har birini ikki nuqta orasini bog‘lovchi alohida chiziq bilan ko‘rsatadi. Ayrim bemorlarda LVEF oshgan, ayrimlarida kamaygan, ba’zilarida esa cheklangan o‘zgarish bo‘lgan.
O‘rtacha LVEF boshlang‘ichda %57,1 ± 11,2, kuzatuvda %58,3 ± 9,3 bo‘lgan. Median LVEF esa mos ravishda %60 [52–64] va %58 [55–66] deb qayd etilgan. Wilcoxon signed-rank testi p=0,276 bo‘lgani uchun boshlang‘ich–kuzatuv farqi statistik jihatdan sezilarli emas.
Ushbu grafikning ilmiy xabari “ko‘pchilik chiziqlar yuqoriga yoki pastga ketmoqda” emas. Asosiy natija individual o‘zgaruvchanlikka qaramay, 17 kishilik juftlashtirilgan guruhda umumiy sezilarli LVEF o‘zgarishini ko‘rsatib bo‘lmaganidir.
Yurak yetishmovchiligi fenotipi
Boshlang‘ich LVEF ma’lumoti mavjud 17 bemorning 15 tasida (%88,2) LVEF ≥%50, ikkitasida (%11,8) LVEF <%50 bo‘lgan. Jami 32 bemorning 15 tasida exokardiografik fenotip tasnifi uchun yetarli boshlang‘ich LVEF ma’lumoti yo‘q.
Bu taqsimot tadqiqotni klassik past ejeksiya fraksiyali yurak yetishmovchiligi kohorti sifatida talqin qilmaslik kerakligini ko‘rsatadi. Tadqiqotning yurak natijalarini DAPA-HF ga o‘xshash HFrEF populyatsiyalari bilan to‘g‘ridan-to‘g‘ri tenglashtirish to‘g‘ri emas.
NYHA funksional sinfi
Juftlashtirilgan NYHA ma’lumoti mavjud 17 bemorning barchasi NYHA II sinf deb qayd etilgan va kuzatuvda funksional sinfda o‘zgarish kuzatilmagan.
Qon bosimi natijalari
Jami 32 bemorda median sistolik qon bosimi 142 [132–154] mmHg dan 138 [129–147] mmHg gacha pasaygan; p<0,001. Median diastolik qon bosimi 77 [68–89] mmHg dan 75 [68–82] mmHg gacha o‘zgargan; p=0,034.
Manba kuzatuv davomida fon antigipertenziv davolashda katta o‘zgarish bo‘lmaganini bildiradi. Biroq nazorat guruhi yo‘qligi sababli qon bosimidagi o‘zgarishni faqat dapagliflozin bilan bog‘lab bo‘lmaydi.
Yurak yetishmovchiligi sababli kasalxonaga yotqizishlar
Kuzatuv davomida to‘qqiz bemorda yurak yetishmovchiligi sababli kasalxonaga yotqizish qayd etilgan. Biroq ushbu to‘qqiz kishining sakkiztasida dapagliflozin o‘tkir koronar sindromdan keyin, gemodinamik barqarorlashuv va yomon glyukemik nazorat kontekstida boshlangan.
Shu sababli kasalxonaga yotqizish ma’lumotlariga boshlang‘ich kasallik og‘irligi, o‘tkir yurak-qon tomir hodisalari va bir vaqtdagi davolash optimallashtirilishi ta’sir qilishi mumkin. Tadqiqot bu hodisalarni dapagliflozinning yurak-qon tomir foydasi yoki muvaffaqiyatsizligi sifatida sababiy tasniflay olmaydi.
Glyukemik natijalar
Median HbA1c boshlang‘ichda %7,3 [6,6–8,1], kuzatuvda %6,8 [6,3–7,7] bo‘lgan; p=0,034.
Och qoringa plazma glyukozasi 139 [109–163] mg/dL dan 122 [97–143] mg/dL gacha pasaygan; p<0,001.
Bu o‘zgarishlar kuzatuvga asoslangan boshlang‘ich–kuzatuv munosabatlaridir. Bemorlarning taxminan yarmida bir vaqtda GLP-1 retseptor agonisti qo‘llangani sababli glyukemik yaxshilanishning aynan dapagliflozinga xos kattaligini aniqlab bo‘lmaydi.
Lipid profili
| O‘zgaruvchi | Boshlang‘ich | Kuzatuv | p |
|---|---|---|---|
| Umumiy xolesterin | 173 [149–204] mg/dL | 163 [129–193] mg/dL | 0,020 |
| HDL-xolesterin | 49 [39–58] mg/dL | 52 [42–60] mg/dL | 0,107 |
| LDL-xolesterin | 91 [71–117] mg/dL | 78 [55–108] mg/dL | 0,013 |
| Triglitserid | 161 [113–241] mg/dL | 138 [99–182] mg/dL | <0,001 |
Barcha bemorlar statin, %31 esa qo‘shimcha ravishda ezetimib qabul qilgan. Shu sababli lipid o‘zgarishlari ham dapagliflozin monoterapiyasi ta’siri sifatida talqin qilinmasligi kerak.
Tana vazni va BMI
Median tana vazni 76,0 [65,8–85,0] kg dan 71,7 [61,0–81,7] kg gacha; BMI 27,6 [24,8–31,0] kg/m² dan 26,5 [23,7–29,6] kg/m² gacha o‘zgargan. Har ikkala taqqoslashda p<0,001.
Tadqiqot ushbu o‘zgarishlarning qaysi ulushi dapagliflozin, GLP-1 retseptor agonisti, turmush tarzi yoki boshqa bir vaqtdagi omillar sababli yuzaga kelganini ajrata olmaydi.
eGFR Ning Sezilarli O‘zgarmagani Greft Saqlanganini Isbotlaydimi?
Yo‘q. Tadqiqotda zardob kreatinini va eGFR bo‘yicha sezilarli boshlang‘ich–kuzatuv farqi topilmagani ushbu 32 kishilik kohortda kuzatuv davomida yaqqol renal yomonlashuv signali ko‘rilmaganini qo‘llab-quvvatlaydi; biroq nazorat guruhi yo‘qligi va namunaning kichikligi dapagliflozin greftni saqlashini yoki nefroprotektiv samaradorlik berishini isbotlamaydi.
Renal natijalar
| O‘zgaruvchi | Juftlashtirilgan n | Boshlang‘ich | Kuzatuv | p |
|---|---|---|---|---|
| Zardob kreatinini | 32 | 1,33 [1,04–1,75] mg/dL | 1,26 [1,10–1,55] mg/dL | 0,150 |
| Zardob mochevinasi | 32 | 65,0 [51,0–87,0] mg/dL | 63,5 [48,0–82,0] mg/dL | 0,521 |
| eGFR | 32 | 54,0 [36,5–65,0] mL/dak/1,73 m² | 50,0 [36,0–68,0] mL/dak/1,73 m² | 0,633 |
| UACR | 21 | 61,1 [19,7–386,2] mg/g | 54,6 [20,1–284,3] mg/g | 0,033 |
| Natriy | 32 | 141 [139–143] mmol/L | 141 [139–143] mmol/L | 0,345 |
| Kaliy | 32 | 4,4 [4,0–4,9] mmol/L | 4,4 [4,1–4,8] mmol/L | 0,478 |
UACR topilmasi qanday talqin qilinishi kerak?
Siydik albumin/kreatinin nisbati (UACR) siydikdagi albumin yo‘qotilishining kreatininga nisbatan normallashtirilgan o‘lchovidir. Tadqiqotda UACR faqat juftlashtirilgan o‘lchovi mavjud 21 bemorda tahlil qilingan.
Median UACR 61,1 dan 54,6 mg/g gacha o‘zgargan va p=0,033 bo‘lgan. Manba buni ehtimoliy antiproteinurik signal sifatida muhokama qiladi.
Bu topilma “dapagliflozin buyrak greftini saqladi” deb talqin qilinmasligi kerak. Randomizatsiyalangan taqqoslash, nazorat guruhi va transplantatsiya populyatsiyasiga xos tasdiqlovchi renal yakuniy nuqta mavjud emas.
Immunosupressiv dorilar bilan o‘zaro ta’sirni baholash
Tadqiqot davomida o‘tkir rad etish hodisasi yoki katta greft disfunksiyasi qayd etilmagan. Biroq takrolimus yoki mTOR ingibitorlarining qon darajalari tizimli farmakokinetik tahlil uchun mavjud emas.
Shu sababli “dapagliflozin immunosupressiv dorilar bilan o‘zaro ta’sir qilmaydi” degan xulosani ushbu tadqiqotdan chiqarib bo‘lmaydi.
Xavfsizlik kuzatuvlari
| Hodisa | Kuzatuv |
|---|---|
| Siydik yo‘li infeksiyasi | 4 bemor (%12) |
| Genital infeksiya | Qayd etilmagan |
| Yengil gipoglikemiya | 3 alohida hodisa |
| Og‘ir gipoglikemiya | Qayd etilmagan |
| Diabetik ketoatsidoz | Qayd etilmagan |
| O‘tkir rad etish | Qayd etilmagan |
| Klinik jihatdan ahamiyatli degidratatsiya | Qayd etilmagan |
| Katta elektrolit buzilishi | Qayd etilmagan |
| Dapagliflozinni to‘xtatish | 1 bemor |
| Barcha sabablarga ko‘ra o‘lim | Qayd etilmagan |
Siydik yo‘li infeksiyasi kuzatilgan to‘rt bemordagi hodisalar odatiy klinik yondashuv bilan boshqarilgan va manbada ushbu infeksiyalar greft disfunksiyasi, kasalxonaga yotqizish yoki urosepsisga olib kelmagani qayd etilgan.
“Hodisa kuzatilmadi” iborasi “xavf yo‘q” degani emas. O‘ttiz ikki kishilik kichik kohort kam uchraydigan noxush hodisalarning haqiqiy chastotasini ishonchli aniqlash uchun yetarli emas.
Tadqiqot qo‘llab-quvvatlaydigan talqin
O‘rganilgan tanlangan 32 buyrak transplantatsiyasi retsipiyentida dapagliflozinni qo‘llashni davom ettirish mumkin bo‘lgani, zardob kreatinini va eGFR da sezilarli boshlang‘ich–kuzatuv o‘zgarishi kuzatilmagani, ayrim metabolik va gemodinamik parametrlar kuzatuvda pastroq bo‘lgani va tadqiqotda katta renal xavfsizlik signali qayd etilmagani aytilishi mumkin.
Shuningdek, UACR da tasdiqlovchi tadqiqotga arziydigan eksplorativ kamayish signali qayd etilgan.
Tadqiqot qo‘llab-quvvatlamaydigan talqin
Tadqiqot dapagliflozin buyrak transplantatsiyasi retsipiyentlarida yurak yetishmovchiligi o‘limini yoki kasalxonaga yotqizishni kamaytirishini isbotlamaydi.
Tadqiqot LVEF ni yaxshilashini ko‘rsatmaydi.
Tadqiqot dapagliflozin buyrak greftini saqlashini yoki nefroprotektiv samaradorlik berishini isbotlamaydi.
Tadqiqot metabolik o‘zgarishlar faqat dapagliflozin sababli ekanini aniqlay olmaydi.
Tadqiqot immunosupressiv dorilar bilan farmakokinetik o‘zaro ta’sir yo‘qligini ko‘rsatmaydi.
Tadqiqot tanlangan 32 kishilik kohortda noxush hodisalarning kam kuzatilganini butun buyrak transplantatsiyasi populyatsiyasi uchun uzoq muddatli xavfsizlik kafolatiga aylantirmaydi.
Tadqiqot Usuli va Natijalari
Tadqiqot dizayni va muhiti
Tadqiqot retrospektiv, bir markazli va eksplorativ kichik guruh tahlilidir. Ma’lumotlar bazasi Avgust 2013–Aprel 2024 davrida SGLT2 ingibitori va/yoki GLP-1 retseptor agonisti bilan davolangan buyrak transplantatsiyasi retsipiyentlarining avval ta’riflangan real hayot kohortiga asoslangan.
Joriy tadqiqot faqat diabeti, yurak yetishmovchiligi va dapagliflozin ekspozitsiyasi mavjud katta yoshli shaxslarga qaratilgan.
Ma’lumot yig‘ish
Klinik o‘zgaruvchilar muassasaning elektron tibbiy yozuvlaridan oldindan ishlab chiqilgan standart ma’lumot shakli orqali ajratib olingan.
Boshlang‘ich nuqta dapagliflozin boshlangan sana deb belgilangan. Kuzatuv nuqtasi bemorning Aprel 2024 gacha mavjud bo‘lgan eng so‘nggi klinik baholashidir.
Retrospektiv yozuv tuzilishi sababli barcha natijalarda juftlashtirilgan kuzatuvlar soni bir xil emas. Tadqiqotchilar har bir o‘zgaruvchi uchun mavjud boshlang‘ich–kuzatuv juftliklarini tahlil qilgan va kerak bo‘lganda n qiymatini alohida qayd etgan.
Yig‘ilgan o‘zgaruvchilar
Demografik xususiyatlar, tana o‘lchovlari, komorbid holatlar, immunosupressiv rejimlar, antidiabetik dorilar tarixi, yurak va gemodinamik o‘lchovlar, HbA1c, glyukoza, lipidlar, buyrak funksiyasi, UACR, elektrolitlar va siydik kislotasi qayd etilgan.
Klinik hodisalar va xavfsizlik baholashlariga yurak yetishmovchiligi sababli kasalxonaga yotqizish, yurak-qon tomir o‘limi, noxush hodisalar va dapagliflozinni to‘xtatish kiritilgan.
Asosiy yurak natijasi
Asosiy yurak natijasi boshlang‘ich bilan eng so‘nggi kuzatuv orasidagi LVEF o‘zgarishidir. Ushbu tahlil faqat juftlashtirilgan exokardiografik ma’lumotlari mavjud 17 bemorda o‘tkazilgan.
Natija: sezilarli LVEF o‘zgarishi aniqlanmagan; Wilcoxon p=0,276.
Renal natijalar
Renal yakuniy nuqtalar eGFR va UACR dir. eGFR CKD-EPI 2021 tenglamasi bilan baholangan.
eGFR da sezilarli o‘zgarish topilmagan; UACR da 21 juftlashtirilgan kuzatuv ichida eksplorativ kamayish aniqlangan.
Statistik tahlil
Normal taqsimlangan uzluksiz o‘zgaruvchilar o‘rtacha ± standart og‘ish, normal taqsimlanmaganlar median [kvartillar oralig‘i] ko‘rinishida qayd etilgan. Taqsimotning normalligi Shapiro–Wilk testi bilan baholangan.
Boshlang‘ich va kuzatuv taqqoslashlarida normal taqsimlangan uzluksiz o‘zgaruvchilar uchun paired t-test, normal taqsimlanmagan o‘zgaruvchilar uchun Wilcoxon signed-rank testi qo‘llangan.
Kategorik o‘zgaruvchilar son va foiz ko‘rinishida taqdim etilgan. Xavfsizlik va klinik hodisalar tavsifiy tarzda baholangan.
Tahlillar SAS 9.4 dasturiy ta’minotida bajarilgan va ikki tomonlama p<0,05 statistik ahamiyat chegarasi sifatida qo‘llangan.
Namuna hajmi va statistik quvvat
Tadqiqot uchun oldindan formal namuna hajmi hisoblanmagan. Yakuniy n=32 tadqiqot davrida aniqlangan barcha mos bemorlarni ifodalaydi.
Mualliflar ayniqsa 17 juftlashtirilgan exokardiografiya kuzatuvi sababli yurak natijalarida tasdiqlovchi tahlil uchun statistik quvvat yetarli emasligini ta’kidlaydi. Shu sababli barcha statistik taqqoslashlar eksplorativ deb talqin qilingan.
Asosiy boshlang‘ich–kuzatuv natijalari
| O‘zgaruvchi | n | Boshlang‘ich | Kuzatuv | p | Manba cheklovi |
|---|---|---|---|---|---|
| LVEF | 17 | %60 [52–64] | %58 [55–66] | 0,276 | Sezilarli o‘zgarish yo‘q |
| HbA1c | 32 | %7,3 [6,6–8,1] | %6,8 [6,3–7,7] | 0,034 | Sababiy bog‘lash mumkin emas |
| Och qoringa plazma glyukozasi | 32 | 139 [109–163] mg/dL | 122 [97–143] mg/dL | <0,001 | Sababiy bog‘lash mumkin emas |
| Sistolik qon bosimi | 32 | 142 [132–154] mmHg | 138 [129–147] mmHg | <0,001 | Nazorat guruhi yo‘q |
| Diastolik qon bosimi | 32 | 77 [68–89] mmHg | 75 [68–82] mmHg | 0,034 | Nazorat guruhi yo‘q |
| Tana vazni | 32 | 76,0 [65,8–85,0] kg | 71,7 [61,0–81,7] kg | <0,001 | GLP-1 RA birgalikdagi davolashi confounder bo‘lishi mumkin |
| LDL-xolesterin | 32 | 91 [71–117] mg/dL | 78 [55–108] mg/dL | 0,013 | Barcha bemorlar statin qabul qiladi |
| Triglitserid | 32 | 161 [113–241] mg/dL | 138 [99–182] mg/dL | <0,001 | Sababiy bog‘lash mumkin emas |
| eGFR | 32 | 54,0 [36,5–65,0] | 50,0 [36,0–68,0] mL/dak/1,73 m² | 0,633 | Sezilarli o‘zgarish yo‘q |
| UACR | 21 | 61,1 [19,7–386,2] mg/g | 54,6 [20,1–284,3] mg/g | 0,033 | Eksplorativ antiproteinurik signal |
Tadqiqotning kuchli tomonlari
Tadqiqotning muhim kuchli tomoni yirik randomizatsiyalangan tadqiqotlarda kam namoyon bo‘lgan diabet + yurak yetishmovchiligi + buyrak transplantatsiyasi kombinatsiyasiga ega tanlangan bemorlar guruhida real hayot ma’lumotlarini taqdim etishidir.
Median 2,2 yillik dapagliflozin qo‘llanish muddati faqat bir necha haftalik erta xavfsizlik baholashidan tashqarida klinik kechish haqida kuzatuv ma’lumotini beradi.
Kohortning katta hajmli uchinchi darajali transplantatsiya markazidan olinishi va demografik, transplantatsiya, immunosupressiv, metabolik, renal hamda yurak ma’lumotlarining birgalikda baholanishi ham tadqiqotning klinik tafsilot darajasini oshiradi.
Tadqiqotning asosiy cheklovlari
Nazorat guruhi yo‘q: Kuzatilgan o‘zgarishlarni dapagliflozin davolash ta’siri sifatida sababiy bog‘lab bo‘lmaydi.
Retrospektiv dizayn: Ma’lumot sifati odatiy klinik yozuvlarda mavjud o‘lchovlarga bog‘liq va barcha natijalar bir xil vaqtda yoki bir xil bemorlarda mavjud emas.
Bir markaz: Natijalarning boshqa transplantatsiya markazlari va turli populyatsiyalarga tashqi amal qilishi cheklangan.
Kichik namuna: Jami n=32.
Exokardiografiya yetishmasligi: Juftlashtirilgan LVEF faqat 17 bemorda mavjud.
Yurak yetishmovchiligi fenotiplanishi cheklangan: Chap qorincha massasi, chap bo‘lmacha hajmi, diastolik funksiya, global longitudinal strain va o‘pka arteriyasi bosimi kabi batafsil parametrlar muntazam mavjud emas.
Birgalikdagi davolashlar: Kohortning taxminan yarmi GLP-1 retseptor agonisti qabul qilgan; bu holat vazn, HbA1c va lipid natijalariga ta’sir qilishi mumkin.
Immunosupressiv farmakokinetik tahlil yetishmasligi: Takrolimus yoki mTOR ingibitori darajalari tizimli ravishda baholanmagan.
Natijalarning klinik talqini
Tadqiqotning qiymati transplantatsiya populyatsiyasida dapagliflozinning isbotlangan kardiorenal ustunligini ko‘rsatishdan ko‘ra, tanlangan yuqori xavfli bemorlarda odatiy qo‘llanishdan keyin qanday klinik yo‘nalishlar kuzatilganini hujjatlashtirishidadir.
Ushbu kuzatuv ma’lumotlari istiqboldagi nazoratli tadqiqotlarda ayniqsa greft funksiyasi, albuminuriya, infeksiya, yurak yetishmovchiligi natijalari va immunosupressiv dori o‘zaro ta’sirlarini yanada tizimli baholash uchun gipoteza yaratishi mumkin.
Manba va Usul Haqida Izoh
Asl tadqiqot: Adjuvant Dapagliflozin in Kidney Transplant Recipients with Diabetes and Heart Failure—An Observational Exploratory Study.
Mualliflar: Ricardo E. T. Navarrete, Joao Fernandes, Isabel Fonseca, José Luis Silvano, Joao Roberto Sa, La Salete Martins.
Corresponding author: La Salete Martins.
Muassasalar: Doctoral Program in Medicine, Faculty of Medicine, University of Porto, Porto, Portugal; Department of Endocrinology and Metabolism, Beneficencia Portuguesa Hospital, São Paulo, Brazil; Nephrology and Renal Transplant Service, Santo Antonio University Hospital Centre, Porto, Portugal; Division of Endocrinology, Centro Universitário Faculdade de Medicina do ABC (FMABC), Santo André, Brazil.
Jurnal: Diabetology.
Nashriyot: MDPI.
Jild / maqola: 7, 110.
DOI: 10.3390/diabetology7060110.
Yuborilgan: 10 Aprel 2026.
Reviziya: 4 Iyun 2026.
Qabul: 8 Iyun 2026.
Nashr: 9 Iyun 2026.
Manba turi: Taqrizdan o‘tgan, retrospektiv, bir markazli, nazoratsiz, kuzatuvga asoslangan va eksplorativ klinik tadqiqot.
Tadqiqot populyatsiyasi: 2-toifa diabet yoki transplantatsiyadan keyingi diabet bilan birga yurak yetishmovchiligi mavjud va dapagliflozin qabul qilayotgan 32 katta yoshli buyrak transplantatsiyasi retsipiyenti.
Kuzatuv: Median dapagliflozin bilan davolash muddati 2,2 [1,7–3,0] yil.
Asosiy yurak tahlili: Juftlashtirilgan LVEF n=17.
Statistika: Shapiro–Wilk normallik testi; normal taqsimlangan juftlashtirilgan o‘zgaruvchilar uchun paired t-test; normal taqsimlanmaganlar uchun Wilcoxon signed-rank testi; ikki tomonlama p<0,05 ahamiyat chegarasi.
Dasturiy ta’minot: SAS 9.4.
Litsenziya: Creative Commons Attribution (CC BY).
Moliyalashtirish: Tadqiqot davlat, tijorat yoki notijorat moliyalashtirish tashkilotlaridan maxsus tadqiqot grantini olmagan.
Etika qo‘mitasi: ULS of Santo Antonio ICBAS Ethics Committee; Reference No. 2022.264 [209-DEFI/224-CE], 19 Aprel 2023.
Xabardor qilingan rozilik: Anonim retrospektiv ma’lumotlar ishlatilgani sababli individual rozilik talabi etika qo‘mitasi tomonidan bekor qilingan.
Ma’lumotlarning mavjudligi: Ma’lumotlar maxfiylik va etik cheklovlar sababli ommaga ochiq emas; corresponding author’dan asosli so‘rov bo‘yicha olinishi mumkin.
Manfaatlar to‘qnashuvi: Mualliflar raqobatdosh manfaatlarni bildirmagan.
Mualliflar hissasi: Konseptuallashtirish Ricardo E. T. Navarrete, La Salete Martins va Joao Roberto Sa; usul shu uch muallif; dasturiy ta’minot va formal tahlil Ricardo E. T. Navarrete; tadqiqot va ma’lumotlarni tartibga solish Ricardo E. T. Navarrete, Joao Fernandes, Isabel Fonseca va José Luis Silvano; dastlabki qoralama Ricardo E. T. Navarrete; yakuniy matnni ko‘rib chiqish, tekshirish va tahrirlash Ricardo E. T. Navarrete, La Salete Martins va Joao Roberto Sa; maslahat La Salete Martins va Joao Roberto Sa tomonidan amalga oshirilgan.
Asosiy ilmiy talqin chegarasi: Tadqiqot dapagliflozin boshlanganidan keyingi klinik kechishni tavsiflaydi; yurak-qon tomir samaradorligini, renal samaradorlikni, greftni saqlashni yoki sababiy davolash foydasini isbotlamaydi.
Izoh qoldiring
E-pochta manzilingiz chop etilmaydi. Majburiy maydonlar * bilan belgilangan