İzofan insulini, Neutral Protamine Hagedorn (NPH) kimi də tanınan orta təsirli bazal insulindir; bu tədqiqatda səhər tətbiq olunan izofan insulininin standart bazal-bolus insulin rejiminə əlavə edilməsinin deksametazona bağlı hiperqlikemiyanı daha yaxşı nəzarətdə saxlayıb-saxlamadığı araşdırılmışdır. CRITICal Trial, COVID-19 səbəbilə xəstəxanaya yerləşdirilmiş, diabeti olan və deksametazona başladıqdan sonra hiperqlikemiya inkişaf edən xəstələri şöbə səviyyəsində iki rejimə randomizə edən praqmatik klaster-randomizə nəzarətli tədqiqatdır. Ümumilikdə 40 xəstənin 25-i izofan əlavə edilmiş bazal-bolus insulin (IaBBI), 15-i standart bazal-bolus insulin (BBI) qrupunda qiymətləndirilmişdir. Birincil nəticə olan tədqiqat müddətində ümumi orta qan qlükozası baxımından əhəmiyyətli fərq aşkar edilməmişdir: IaBBI qrupunda 11,9 ± 2,5 mmol/L, BBI qrupunda 12,6 ± 2,4 mmol/L; p=0,193. Bununla belə 3. gün və son gün orta qlükozası ilə son gün hədəf diapazonunda olan ölçmələrin nisbəti IaBBI qrupunda daha əlverişli olmuşdur. Tədqiqatın planlaşdırılan nümunə həcminə çatmadan erkən dayandırılması effektivlik barədə qəti nəticə çıxarmağa mane olan əsas məhdudiyyətdir.

Deksametazonun qlikemik təsiri sürətlə başlaya bilər. Mənbənin əsaslandığı əvvəlki COVID-19 məlumatlarında qan qlükozasının deksametazon tətbiqindən sonrakı təxminən üç saat ərzində yüksəldiyi və hiperqlikemik təsirin 7–9 saat ətrafında zirvəyə çata bildiyi bildirilmişdir. Tədqiqatçılar səhər verilən izofan insulininin təsir profilinin bu zaman profili ilə üst-üstə salınmasının gün ərzində steroid mənşəli qlükoza yüksəlişini tarazlaya biləcəyi hipotezini sınaqdan keçirmişdir.

Tədqiqatın nəticələri “izofan insulini deksametazona bağlı hiperqlikemiyada qəti şəkildə daha effektivdir” şəklində şərh edilə bilməz. Birincil sonlanım əhəmiyyətli deyil və tədqiqat planlaşdırılan 154 iştirakçı əvəzinə yalnız 40 nəfərlə tamamlanmışdır. Bununla belə 3. gün və son gün qlükoza nəticələri ilə hədəf diapazonunda olan ölçmələrin nisbətindəki fərqlər bu yanaşmanın daha böyük və kifayət qədər statistik gücə malik tədqiqatlarda yenidən qiymətləndirilməsini dəstəkləyən ilkin randomizə sübut təqdim edir.

Qlükokortikoid müalicəsi xəstəxanada qan şəkərinin idarə olunmasını niyə çətinləşdirir?

Qlükokortikoid istifadəsi xəstəxanada hiperqlikemiyanın mühüm səbəblərindən biridir. Mənbə qlükokortikoidlərin diabeti olan şəxslərdə qlükoza səviyyələrini yüksəltdiyini və əvvəldən diabeti olmayan xəstələrin də %50–70-ində hiperqlikemiya ilə əlaqələndirilə bildiyini bildirir.

Bu vəziyyətin müalicəsinə dair sübut yaratmaq çətindir. Xəstələrin əsas xəstəlikləri, istifadə edilən qlükokortikoidin növü, dozası, tətbiq yolu və müddəti fərqli ola bilər. Eyni qlükokortikoid dozasına qlikemik cavab da şəxsdən şəxsə dəyişə bilər. Bu heterogenlik qlükokortikoidə bağlı hiperqlikemiya üçün vahid insulin strategiyasının randomizə tədqiqatlarla qiymətləndirilməsini çətinləşdirir.

COVID-19 pandemiyası bu problemi daha görünən etmişdir. Deksametazon tənəffüs çatışmazlığı olan COVID-19 xəstələrinin müalicəsində geniş istifadə edilmişdir. Eyni zamanda infeksiyanın özü də nəzərəçarpan insulin rezistentliyi ilə əlaqəli ola bildiyindən, diabetli xəstələrdə steroid təsiri ilə kəskin xəstəlik təsiri eyni vaxtda qlükoza nəzarətini çətinləşdirə bilər.

Deksametazona Bağlı Hiperqlikemiyada Səhər İzofan İnsulini Niyə Araşdırıldı?

Səhər izofan insulini deksametazonun gün ərzində nəzərəçarpan hiperqlikemik təsirini orta təsirli insulinin zaman profili ilə qarşılamaq məqsədilə araşdırılmışdır; CRITICal tədqiqatının hipotezi standart bazal-bolus rejiminə səhər izofan əlavə edilməsinin eyni ümumi insulin gücü saxlanılmaqla deksametazon mənşəli gündaxili qlükoza yüksəlişini daha yaxşı tarazlaya biləcəyidir.

BBI və IaBBI nə deməkdir?

Bazal-bolus insulin (BBI), tədqiqatda gecə bir doza bazal qlarqin insulin ilə üç əsas yeməkdə sürətli təsirli insulin aspartın birlikdə istifadə edildiyi rejimdir.

İzofanla gücləndirilmiş bazal-bolus insulin (isophane-augmented basal bolus insulin, IaBBI) isə eyni bazal-bolus quruluşuna əlavə olaraq səhər bir doza izofan/NPH insulininin istifadə edildiyi tədqiqat rejimidir.

Mühüm metodoloji detal iki qrupun başlanğıcdakı ümumi insulin dozalarının ekvivalent saxlanılmasıdır. Məqsəd “daha çox insulin verilən qrup daha yaxşı nəticə verdimi?” sualını deyil, eyni başlanğıc insulin yükünün gün ərzində fərqli paylanmasının qlikemik profilə təsirini qiymətləndirmək idi.

Tədqiqatın əsas hipotezi

Tədqiqatçılar əvvəlki məlumatlarda deksametazon tətbiqindən sonrakı ilk bir neçə saat ərzində qlükozanın yüksəlməyə başladığını və hiperqlikemik təsirin 7–9 saat ətrafında zirvəyə çata bildiyini nəzərə almışdır.

İzofan insulininin orta təsirli zaman profilinə görə səhər dozasının gün ərzində inkişaf edən steroid mənşəli hiperqlikemiya ilə zaman baxımından daha yaxşı üst-üstə düşə biləcəyi düşünülmüşdür. CRITICal tədqiqatı bu fizioloji/farmakoloji əsaslandırmanı randomizə xəstəxana mühitində sınaqdan keçirməyi məqsəd qoymuşdur.

Xəstə qrupu niyə nisbətən homogen idi?

Tədqiqatın güclü cəhətlərindən biri qlükokortikoidə bağlı hiperqlikemiya tədqiqatlarında tez-tez rast gəlinən klinik heterogenliyi azaltmasıdır. Bütün iştirakçılarda diabet vardı, hamısı eyni əsas xəstəlik səbəbilə xəstəxanaya yerləşdirilmişdi və hamısı eyni qlükokortikoidi, yəni oral deksametazonu 6 mg/gün dozasında istifadə edirdi.

Bu quruluş müxtəlif steroidləri, müxtəlif dozaları və diabeti olmayan xəstələri eyni analizdə birləşdirən tədqiqatlarla müqayisədə müalicə rejimlərinin daha nəzarətli şəkildə müqayisə edilməsinə imkan vermişdir.

İzofan Əlavə Edilmiş Bazal-Bolus Rejimi Ümumi Qan Şəkərini Azaltdımı?

Birincil nəticə baxımından xeyr: tədqiqat boyunca orta qan qlükozası IaBBI qrupunda 11,9 ± 2,5 mmol/L, BBI qrupunda 12,6 ± 2,4 mmol/L olmuş və qruplar arasındakı fərq statistik baxımdan əhəmiyyətli hesab edilməmişdir (p=0,193); bununla belə əvvəlcədən müəyyən edilmiş bəzi ikincil nəticələrdə, xüsusilə 3. gün və son gün orta qlükozasında IaBBI lehinə fərqlər aşkar edilmişdir.

Birincil nəticə niyə vacibdir?

Klinik tədqiqatda birincil sonlanım tədqiqatın əsas hipotezini sınaqdan keçirmək üçün əvvəlcədən müəyyən edilmiş əsas meyardır. CRITICal tədqiqatının birincil nəticəsi tədqiqat müddəti boyunca standart vaxtlarda ölçülən bütün barmaq ucu qan qlükozası dəyərlərindən hesablanan hər iştirakçı üzrə orta qlükoza səviyyəsi idi.

Buna görə 3. gün və ya son gün kimi ikincil nəticələrin daha əlverişli olması birincil nəticənin əhəmiyyətli olmamasını əvəz etmir. Tapıntıların düzgün şərhi ümumi qlükoza nəzarətində statistik olaraq təsdiqlənmiş üstünlüyün göstərilə bilmədiyi, lakin bəzi zaman nöqtələrində mümkün fayda siqnallarının müşahidə edildiyidir.

Şəkil 3 nə göstərir?

Mənbənin Şəkil 3-ü iki müalicə qolunda səhər, nahar və axşam yeməklərindən əvvəl və sonra orta qlükoza səviyyələrini ± standart sapma xəta çubuqları ilə müqayisə edir. BBI-only qrupu mavi, IaBBI qrupu qırmızı rənglə göstərilmişdir.

Bu yemək əsaslı müqayisələrin heç birində statistik baxımdan əhəmiyyətli fərq aşkar edilməmişdir. Buna görə tədqiqat “izofan əlavə edildikdə hər yemək vaxtında qlükoza qəti şəkildə daha aşağıdır” nəticəsini dəstəkləmir.

Hipoqlikemiya artdımı?

IaBBI qrupunda yeddi xəstədə (%28,0), BBI qrupunda dörd xəstədə (%26,7) ən azı səviyyə 1 hipoqlikemiya müşahidə edilmişdir. Səviyyə 2 və ya daha ağır hipoqlikemiya IaBBI qrupunda iki, BBI qrupunda bir xəstədə bildirilmişdir. Qruplar arasında hipoqlikemiya baxımından statistik fərq aşkar edilməmişdir.

Bu tapıntı kiçik nümunə səbəbilə “iki rejimin hipoqlikemiya təhlükəsizliyi qəti şəkildə eynidir” nəticəsini sübut etmir. Tədqiqat yalnız öz məhdud xəstə qrupunda nəzərəçarpan hipoqlikemiya artışı aşkar etməmişdir.

Tədqiqatın Metodu və Nəticələri

CRITICal Sınağında Klaster Randomizasiyası Necə Tətbiq Edildi?

CRITICal sınağında xəstələr fərdi olaraq təsadüfi təyin edilmək əvəzinə müalicə olunduqları şöbə və ya şöbə qrupları üzrə iki həftəlik bloklarda randomizə edilmişdir; səkkiz şöbə/şöbə qrupu hər iki həftədən bir 1:1 nisbətində BBI və ya IaBBI strategiyasına yenidən təyin edilmiş, şöbəsi dəyişən xəstələr isə başlanğıcda təyin edilən insulin rejimini davam etdirmişdir.

Tədqiqat mərkəzi və etik quruluş

CRITICal Trial Avstraliyanın Western Sydney bölgəsindəki Westmead Hospital-da aparılmışdır. Xəstəxana dördüncü səviyyəli yönləndirmə mərkəzi xarakteri daşıyır.

Tədqiqat Western Sydney Local Health District Human Research Ethics COVID-19 Committee tərəfindən 2021/ETH11485 istinad nömrəsi ilə təsdiq edilmişdir. Pandemiyanın klinik şəraiti, fərdi razılığın alınmasının çətinlikləri və müqayisə edilən insulinlərin artıq rutin istifadədə olması səbəbilə fərdi xəstə razılığından imtina edilmişdir.

Sınaq Australian New Zealand Clinical Trials Registry-də ACTRN12621001340820 nömrəsi ilə 6 oktyabr 2021 tarixində qeydiyyata alınmışdır.

Daxil edilmə meyarları

• COVID-19 tənəffüs yolu infeksiyası səbəbilə xəstəxanaya yerləşdirilmiş olmaq.
• Məlum və ya xəstəxanada yeni diaqnoz qoyulmuş diabetin olması.
• Yeni diabet üçün HbA1c ≥%6,5 və ya ≥48 mmol/mol meyarı.
• Deksametazon 6 mg/gün oral müalicə almaq.
• Deksametazon başlandıqdan sonra təsadüfi serum və ya kapilyar qan qlükozasının ≥12 mmol/L olması.
• Reanimasiya şöbəsinə yerləşdirilməyə ehtiyacın olmaması.

İstisna meyarları

• 18 yaşdan kiçik və ya 80 yaşdan böyük olmaq.
• Hamiləlik.
• Tip 1 diabet.
• eGFR <30 mL/dk/1,73 m².

Şəkil 1-dəki tədqiqat axını

Mənbənin 3. səhifəsindəki Şəkil 1 tədqiqat dizaynını vahid axında göstərir. Əvvəlcə məlum və ya yeni diaqnoz qoyulmuş diabeti olan və deksametazon başlandıqdan sonra ən azı bir qan qlükozası ≥12 mmol/L olan şəxslər müəyyən edilmişdir.

Xəstələr mövcud müalicələrindən standart bazal-bolus insulin əsas rejiminə keçirilmiş, sonra şöbə səviyyəsində randomizasiya aparılmışdır. İyirmi beş xəstə BBI + səhər izofan qoluna, 15 xəstə yalnız BBI qoluna düşmüşdür. Hər iki qrupda da zərurət olduqda eyni əlavə yeməköncəsi insulin korreksiya protokolu tətbiq edilmişdir.

Standart BBI rejimi

BBI rejimi:

• gecə bir doza qlarqin bazal insulini,
• səhər, nahar və axşam yeməklərində üç doza sürətli təsirli insulin aspart

komponentlərindən ibarət olmuşdur.

İnsulin-naiv xəstələrdə standart başlanğıc ümumi gündəlik insulin dozası 0,5 vahid/kg/gün olaraq müəyyən edilmişdir. Hipoqlikemiya riskinin daha yüksək hesab edildiyi xəstələrdə başlanğıc doza 0,3 vahid/kg/günə endirilmişdir.

Mənbənin yüksək hipoqlikemiya riski meyarları; yaşın 70 ildən yuxarı olması, eGFR-nin 30–59 mL/dk/1,73 m² olması və ya başlanğıc qlükozasının 12–16 mmol/L aralığında olmasıdır.

BBI qolunda ümumi gündəlik insulinin yarısı bazal qlarqin, digər yarısı isə üç yeməyə bərabər paylanmış insulin aspart kimi verilmişdir.

IaBBI rejimi

IaBBI qolunda eyni bazal-bolus quruluşu saxlanılmış, lakin ümumi dozanın bir hissəsi səhər izofan insulini kimi istifadə edilmişdir.

İnsulin-naiv xəstələrdə başlanğıc ümumi gündəlik doza yenə 0,5 vahid/kg/gün və ya hipoqlikemiya riski yüksək şəxslərdə 0,3 vahid/kg/gün olaraq hesablanmış; ümumi dozanın %80-i BBI komponentinə, %20-si səhər izofan insulininə ayrılmışdır.

Əvvəldən BBI və ya premiks insulin istifadə edən IaBBI xəstələrində mənbənin Şəkil 2-sində ən yüksək qlükoza 12–16 mmol/L olduqda mövcud ümumi gündəlik insulin dozasının %20-si; qlükoza >16 mmol/L olduqda %30-u səviyyəsində səhər izofan əlavə edilməsi göstərilmişdir.

Müqayisənin ekvivalent insulin yükü ilə aparılması üçün BBI-only qolunda da uyğun ümumi doza artımı rejimin öz BBI komponentlərinə paylanmışdır.

Bu dozalar yalnız mənbə klinik tədqiqatın protokolunu izah edir; fərdi insulin müalicəsi və ya doza tövsiyəsi deyil.

Şəkil 2-dəki gündəlik titrləmə məntiqi

Tədqiqatdakı qlükoza hədəfi yeməkdən əvvəl <8 mmol/L və yeməkdən iki saat sonra <10 mmol/L olaraq müəyyən edilmişdir. Qan qlükozasının hər yeməkdən əvvəl və iki saat sonra ölçülməsi planlaşdırılmışdır.

Əlavə insulin aspart şkalası

Mənbə protokoluna görə bir korreksiya şkalası yetərsiz qaldıqda xəstə A-dan B-yə, sonra zərurət olduqda C şkalasına keçirilmişdir. TDID ümumi gündəlik insulin dozasını ifadə edir.

Bu cədvəl də yalnız tədqiqatın təkrar istehsal oluna bilməsi üçün metodoloji təfərrüatı çatdırır və klinik tətbiq təlimatı deyil.

Birincil və ikincil nəticələr

Birincil nəticə, iştirakçının tədqiqat boyunca standart vaxtlarda ölçülən bütün qan qlükozası göstəricilərinin ortalaması idi. Hesablama ən azı iki qlükoza ölçümü olan ilk tədqiqat günündən; deksametazonun dayandırılması, diabet müalicəsinin dəyişdirilməsi, evə buraxılma, intensiv terapiyaya köçürülmə və ya palliativ qayğıya keçid səbəbilə tədqiqat izləməsinin bitdiyi günə qədər aparılmışdır.

Əvvəlcədən müəyyən edilmiş ikincil nəticələr bunlar idi:

• 3. gün orta qan qlükozası,
• son tədqiqat günü orta qan qlükozası,
• bütün yeməköncəsi və yeməksonrası qlükoza dəyərləri,
• hədəf diapazonunda olan qlükoza ölçmələrinin nisbəti,
• yeməköncəsi və yeməksonrası hədəfdə olan ölçmələrin ayrı-ayrı nisbətləri,
• ilk gün ilə son gün arasındakı orta qlükoza dəyişikliyi,
• ikincil infeksiya insidansı.

Hipoqlikemiya necə təsnif edildi?

Hipoqlikemiya American Diabetes Association təsnifatına görə qeydə alınmışdır:

• Səviyyə 1: 3,0–3,9 mmol/L.
• Səviyyə 2: <3,0 mmol/L.
• Səviyyə 3: kənar yardım tələb edən dəyişmiş zehni və ya fiziki funksiya ilə müşayiət olunan hipoqlikemiya.

Statistik güc və analiz

Tədqiqatçılar hər müalicə qolunda 77 xəstə olmaqla kifayət qədər nümunə ilə orta qan qlükozasında 1,5 mmol/L fərqi %80 statistik güc və 0,05 əhəmiyyətlilik səviyyəsində aşkar etməyi hədəfləmişdir. Güc hesabında sinifdaxili korrelyasiya 0,05 və hər şöbə/zaman nöqtəsində beş xəstə fərz edilmişdir.

Analiz intention-to-treat yanaşması ilə aparılmışdır. Birincil və ikincil nəticələrin qiymətləndirilməsində xətti qarışıq reqressiya modeli istifadə edilmiş; şöbə təsadüfi təsir, müalicə isə sabit təsir kimi modelləşdirilmişdir.

Statistik analiz R 3.5.2 istifadə edilməklə aparılmış və testlər iki tərəfli olaraq %5 əhəmiyyətlilik həddi ilə qiymətləndirilmişdir.

CRITICal Sınağı Niyə Qəti Effektivlik Nəticəsi Vermir?

CRITICal sınağı planlaşdırılan nümunə həcminə çatmadığı üçün qəti effektivlik nəticəsi verə bilmir: tədqiqatçılar hər qola 77 xəstə daxil etməyi hədəfləyərkən COVID-19 səbəbilə xəstəxana yatışlarının sürətlə azalması nəticəsində tədqiqat 25 IaBBI və 15 BBI xəstəsi olmaqla ümumilikdə 40 iştirakçı ilə erkən dayandırılmış və beləliklə birincil hipotezi qiymətləndirmək üçün planlaşdırılan statistik güc əldə edilməmişdir.

Tədqiqat niyə erkən bitdi?

Tədqiqat 2021-ci ilin noyabrında başlamışdır. 2021-ci ilin dekabrından etibarən xəstəxanaya yerləşdirilməsi tələb olunan uyğun COVID-19 xəstələrinin sayı sürətlə azalmış, əlavə olaraq hökumət siyasəti COVID-19 xəstələrinin bir neçə xəstəxanaya bölüşdürülməsinə səbəb olmuşdur.

2022-ci ilin oktyabrında hədəf nümunəyə çatmağın mümkün olmayacağı görülərək tədqiqat dayandırılmışdır.

İştirakçıların başlanğıc xüsusiyyətləri

Ümumilikdə 33 xəstənin diabet diaqnozu xəstəxanaya yerləşdirilmədən əvvəl məlum idi. Yeddi xəstəyə xəstəxanada yeni diabet diaqnozu qoyulmuşdur. Əvvəllər insulin istifadə etməyən 27 xəstənin 21-i hipoqlikemiya riskinin yüksək hesab edilməsi səbəbilə 0,3 vahid/kg/gün başlanğıc dozası ilə müalicəyə alınmışdır.

IaBBI qrupunda başlanğıc izofan dozası orta hesabla 14,0 ± 17,6 vahid/gün olaraq bildirilmişdir. Tədqiqatda orta müalicə müddəti 5,4 ± 2,2 gün və hər xəstə üzrə qeydə alınmış qlükoza ölçümü 23,6 ± 11,7 olmuşdur.

Əsas nəticələrin müqayisəsi

İkincil nəticələr nə dərəcədə güclü şərh edilə bilər?

3. gün qlükozasında qruplar arasındakı mütləq orta fərq 1,6 mmol/L, son gün fərqi isə 1,1 mmol/L səviyyəsindədir. Tədqiqatçılar bu nəticələri qlikemik nəzarət baxımından müsbət siqnallar kimi qiymətləndirmişdir.

Lakin tədqiqat kifayət qədər nümunəyə çatmadığı üçün ikincil nəticələrin klinik əhəmiyyətinin nə dərəcədə olduğu qəti deyil. Kiçik nümunədə ayrı-ayrı ikincil p dəyərlərinə həddindən artıq məna vermək uyğun deyil; tədqiqatçılar da tapıntıların daha böyük tədqiqatlarla təsdiqlənməsini istəyirlər.

İnsulin tələbatı

Hər iki qrupda tədqiqat müddətində ümumi insulin tələbatı artmışdır. IaBBI və BBI qrupları arasında başlanğıcda, son gündə və ya tədqiqat müddətində orta ümumi insulin dozası baxımından əhəmiyyətli fərq aşkar edilməmişdir.

Hipoqlikemiya və ikincil infeksiyalar

Bu kiçik tədqiqatda izofan əlavə edilməsi ilə hipoqlikemiya və ya ikincil infeksiya tezliyində əhəmiyyətli artım aşkar edilməmişdir. Bununla belə tədqiqat nadir təhlükəsizlik hadisələrini istisna etmək üçün kifayət qədər böyük deyil.

Tədqiqatın güclü tərəfləri

• Randomizə müqayisəli dizayn istifadə edilmişdir.
• Bütün xəstələr eyni əsas xəstəlik olan COVID-19 səbəbilə xəstəxanaya yerləşdirilmişdir.
• Bütün iştirakçılarda diabet vardır.
• Eyni qlükokortikoid, eyni dozada deksametazon 6 mg/gün istifadə edilmişdir.
• Başlanğıc ümumi insulin yükünün iki müalicə strategiyasında ekvivalent saxlanılmasına çalışılmışdır.
• İnsulinin başlanğıcı və gündəlik titrlənməsi standartlaşdırılmışdır.
• Şöbə klasterləşməsi statistik modeldə təsadüfi təsir kimi nəzərə alınmışdır.
• Analiz intention-to-treat yanaşması ilə həyata keçirilmişdir.
• Hipoqlikemiya əvvəlcədən müəyyən edilmiş ADA təsnifatı ilə qiymətləndirilmişdir.

Tədqiqatın əsas məhdudiyyətləri

Yetərsiz nümunə: Planlaşdırılan hər qolda 77 xəstə əvəzinə ümumilikdə yalnız 40 iştirakçı daxil edilmişdir. Bu, birincil hipotezi qiymətləndirmək üçün tədqiqatın gücünü ciddi şəkildə məhdudlaşdırmışdır.

Erkən dayandırma: Dayandırma müalicənin faydasızlığı və ya zərəri ilə bağlı aralıq analiz səbəbilə deyil, COVID-19 yatışlarının sürətlə azalması və səhiyyə sistemi şəraitinin dəyişməsi səbəbilə baş vermişdir.

Tək mərkəz: Tədqiqat yalnız Westmead Hospital-da aparılmışdır. Nəticələr fərqli xəstəxanalara, fərqli xəstə profillərinə və ya fərqli steroid tətbiqlərinə avtomatik olaraq ümumiləşdirilə bilməz.

Xüsusi klinik populyasiya: Tədqiqat COVID-19 səbəbilə xəstəxanaya yerləşdirilmiş, diabetli, reanimasiyada olmayan və deksametazon 6 mg/gün istifadə edən xəstələri əhatə edir. Tip 1 diabet, ağır böyrək çatışmazlığı, hamiləlik və ya intensiv terapiya populyasiyası tədqiqatın bir hissəsi deyil.

Birincil nəticə: Ümumi orta qlükoza deksametazonun zamandan asılı gündaxili hiperqlikemik təsirini tam əks etdirməyə bilən praqmatik meyardır. Tədqiqatçılar bunu mənbədə açıq şəkildə qəbul edirlər.

İkincil nəticələr: Bəzi ikincil nəticələrin əhəmiyyətli olması, kifayət qədər gücü olmayan və birincil nəticəsi mənfi olan tədqiqatda təkbaşına qəti effektivlik sübutu yaratmır.

Mənbədəki sayısal hesabat fərqi

Məqalənin xülasəsi və Cədvəl 3 IaBBI qrupunun tədqiqat boyunca ümumi orta qlükozasını 11,9 ± 2,5 mmol/L olaraq bildirərkən nəticələr mətnindəki müvafiq cümlə 11,9 ± 2,4 mmol/L dəyərindən istifadə edir. BBI dəyəri hər iki yerdə 12,6 ± 2,4 mmol/L-dir.

Verianla müqayisə cədvəlində xülasə və mənbə Cədvəl 3 ilə uyğun olan 11,9 ± 2,5 mmol/L dəyəri saxlanılmışdır. Fərq səssizcə aradan qaldırılmamış, mənbədaxili hesabat uyğunsuzluğu kimi qeyd edilmişdir.

Tədqiqatın dəstəklədiyi nəticələr

• Standart BBI rejiminə səhər izofan əlavə edilməsi tədqiqat boyunca ümumi orta qlükozada statistik baxımdan əhəmiyyətli üstünlük göstərməmişdir.
• IaBBI qrupunda 3. gün orta qlükoza BBI qrupundan daha aşağı olmuşdur.
• IaBBI qrupunda son gün orta qlükoza BBI qrupundan daha aşağı olmuşdur.
• Son gün hədəf diapazonunda olan bütün qlükoza ölçmələrinin nisbəti IaBBI qrupunda daha yüksək olmuşdur.
• Bu kiçik nümunədə hipoqlikemiya və ya ikincil infeksiya nisbətlərində əhəmiyyətli qrup fərqi görülməmişdir.
• Səhər izofan insulini əlavə edilən xəstəxana protokolunun COVID-19 izolyasiya şəraitində tətbiq edilə bilən olduğu göstərilmişdir.

Tədqiqatın dəstəkləmədiyi nəticələr

• IaBBI rejiminin standart BBI-dan qəti şəkildə üstün olduğu deyilə bilməz.
• İzofan insulininin bütün qlükokortikoidə bağlı hiperqlikemiya hallarında ən yaxşı bazal insulin olduğu sübut edilməmişdir.
• Tədqiqat ölüm göstəricisinə fayda göstərməmişdir.
• İzofan əlavə edilməsinin infeksiyaları azaltdığı göstərilməmişdir.
• Hipoqlikemiya riskinin tamamilə dəyişmədiyi və ya uzunmüddətli təhlükəsizliyin ekvivalent olduğu qəti şəkildə müəyyən edilə bilməz.
• Nəticələr tip 1 diabetə, hamiləliyə, eGFR <30 mL/dk/1,73 m² olanlara və ya intensiv terapiya xəstələrinə ümumiləşdirilə bilməz.
• Nəticələr fərqli qlükokortikoidlər və ya fərqli deksametazon dozaları üçün birbaşa sübut deyil.
• Bu kiçik və erkən dayandırılmış tədqiqat təkbaşına klinik təlimat yaratmaq səviyyəsində qəti müqayisəli effektivlik sübutu təqdim etmir.

Tədqiqatçıların nəticə şərhi

Tədqiqatçılar kifayət olmayan nümunə səbəbilə səhər izofan insulini əlavə edilməsinin effektivliyi barədə qəti nəticə çıxarıla bilməyəcəyini bildirirlər. Ümumi qlükoza səviyyələrində yaxşılaşma göstərilə bilməmiş, lakin bəzi ikincil qlükoza nəticələrində müsbət dəyişikliklər müşahidə edilmişdir.

Buna görə mənbə izofan insulininin əlavə edilməsini qəti üstün müalicə kimi deyil, qlükokortikoidə bağlı hiperqlikemiyanın idarə edilməsində daha böyük randomizə tədqiqatlarla qiymətləndirilməsi lazım olan məqbul strategiya kimi təqdim edir.

Mənbə və Metod Qeydi

Orijinal başlıq: A Pragmatic Cluster-Randomized Trial of Insulin Therapy for Dexamethasone-Induced Hyperglycemia Amongst Diabetes Patients with COVID-19

Müəlliflər: Ngai Wah Cheung; Amanda Hor; Simone Marschner; Christopher Chan; Haeri Min; Lauren Lee; Tien-Ming Hng; Yoon Ji Jina Rhou; Yu-Fang Wu; Mawson Wang; David R. Chipps.

Corresponding author: Ngai Wah Cheung.

Qurumlar: Department of Diabetes and Endocrinology, Westmead Hospital, Westmead, Australia; Faculty of Medicine and Health, The University of Sydney, Australia; Westmead Applied Research Centre, The University of Sydney, Westmead Hospital, Australia; Department of Diabetes and Endocrinology, Blacktown Mt Druitt Hospital, Australia; School of Medicine, Western Sydney University, Australia.

Jurnal: Diabetology.

Nəşriyyat: MDPI.

Nəşr məlumatı: Diabetology 2026, 7(5), 94.

DOI: 10.3390/diabetology7050094

Təqdim: 23 mart 2026.

Reviziya: 29 aprel 2026.

Qəbul: 6 may 2026.

Nəşr: 9 may 2026.

Mənbə növü: Praqmatik, tək mərkəzli, klaster-randomizə nəzarətli klinik tədqiqat.

Tədqiqatın adı: CRITICal Trial — Cluster-Randomised Trial of Insulin Therapy for Dexamethasone-Induced Hyperglycemia amongst Diabetes Patients with COVID-19.

Klinik tədqiqat qeydiyyatı: Australian New Zealand Clinical Trials Registry, ACTRN12621001340820; qeydiyyat tarixi 6 oktyabr 2021.

Etik təsdiq: Western Sydney Local Health District Human Research Ethics COVID-19 Committee; istinad 2021/ETH11485; təsdiq tarixi 30 sentyabr 2021.

Məlumatlandırılmış razılıq: Pandemiya şəraitində fərdi razılıq almağın praktik çətinliyi və tədqiqat dizaynının klaster-randomizə olması səbəbilə fərdi xəstə razılığından imtina edilmişdir.

Lisenziya: Creative Commons Attribution (CC BY).

Maliyyələşdirmə: Tədqiqat xarici maliyyələşdirmə almamışdır.

Məlumatların əlçatanlığı: CRITICal Study məlumatlarının əsaslandırılmış sorğu əsasında paylaşıla biləcəyi bildirilmişdir.

Maraqlar toqquşması: Müəlliflər maraqlar toqquşmasının olmadığını bildirmişdir.

Müəllif töhfələri: Konseptuallaşdırma N.W.C. və D.R.C.; metodologiya N.W.C. və D.R.C.; formal analiz S.M. və H.M.; tədqiqat A.H., C.C., Y.J.J.R., Y.-F.W. və M.W.; məlumatların kurasiyası S.M., H.M., A.H., C.C. və L.L.; ilk layihə D.R.C. və N.W.C.; nəzərdən keçirmə və redaktə N.W.C., D.R.C., S.M., A.H., C.C., H.M., T.-M.H., Y.J.J.R., Y.-F.W. və M.W.; nəzarət və layihə idarəçiliyi N.W.C. tərəfindən həyata keçirilmişdir.

Əsas metodoloji məhdudiyyət: Tədqiqatın hədəf nümunə həcminə çatmadan erkən dayandırılması səbəbilə səhər izofan insulini əlavə edilməsinin standart bazal-bolus rejiminə nisbətən effektivliyi barədə qəti müqayisəli nəticə əldə edilməmişdir. Birincil nəticə statistik baxımdan əhəmiyyətli deyil və müsbət ikincil nəticələrin daha böyük tədqiqatlarla təsdiqlənməsi tələb olunur.

Vizual mənbə qeydi: Mənbənin 3. səhifəsindəki Şəkil 1 tədqiqat protokolunu və xəstə axınını; 4. səhifədəki Şəkil 2 BBI ilə IaBBI başlanğıc/titrləmə alqoritmlərini; 7–8. səhifələrdəki Şəkil 3 isə yeməkdən əvvəl və sonra orta qan qlükozasını xəta çubuqları ilə göstərir. Verianla üçün bu şəkillərin piksel quruluşunu kopyalamaq əvəzinə mənbədə verilən protokol və məlumatların orijinal axın sxemləri və müqayisəli qrafiklər şəklində yenidən çəkilməsi uyğundur.

Sağlamlıq məlumatı sərhədi: Bu məzmunda verilən insulin dozaları və qlükoza hədləri yalnız yayımlanmış klinik tədqiqat protokolunun elmi izahıdır. Fərdi xəstədə insulin başlamaq, dozanı tənzimləmək və ya steroid mənşəli hiperqlikemiyanı müalicə etmək üçün tibbi göstəriş deyil.