Izofan insulini, Neutral Protamine Hagedorn (NPH) nomi bilan ham tanilgan o‘rta ta’sirli bazal insulindir; ushbu tadqiqotda ertalab yuboriladigan izofan insulinini standart bazal-bolus insulin rejimiga qo‘shish deksametazonga bog‘liq giperglikemiyani yaxshiroq nazorat qiladimi-yo‘qmi o‘rganilgan. CRITICal Trial — COVID-19 sababli shifoxonaga yotqizilgan, diabeti bo‘lgan va deksametazon boshlanganidan keyin giperglikemiya rivojlangan bemorlarni bo‘lim darajasida ikki rejimga randomizatsiya qilgan pragmatik klaster-randomizatsiyalangan nazoratli tadqiqotdir. Jami 40 bemorning 25 nafari izofan qo‘shilgan bazal-bolus insulin (IaBBI), 15 nafari standart bazal-bolus insulin (BBI) guruhida baholangan. Birlamchi natija bo‘lgan tadqiqot davridagi umumiy o‘rtacha qon glyukozasi bo‘yicha ahamiyatli farq topilmagan: IaBBI guruhida 11,9 ± 2,5 mmol/L, BBI guruhida 12,6 ± 2,4 mmol/L; p=0,193. Biroq 3. kun va oxirgi kundagi o‘rtacha glyukoza hamda oxirgi kuni maqsad oralig‘idagi o‘lchovlar ulushi IaBBI guruhida yaxshiroq bo‘lgan. Tadqiqotning rejalashtirilgan namuna hajmiga yetmasdan erta to‘xtatilishi samaradorlik haqida qat’iy xulosa chiqarishga to‘sqinlik qiluvchi asosiy cheklovdir.

Deksametazonning glikemik ta’siri tez boshlanishi mumkin. Manba tayangan avvalgi COVID-19 ma’lumotlarida qon glyukozasi deksametazon qo‘llangandan keyingi taxminan uch soat ichida ko‘tarilishi va giperglikemik ta’sir 7–9 soat atrofida cho‘qqiga chiqishi mumkinligi bildirilgan. Tadqiqotchilar ertalab beriladigan izofan insulinining ta’sir profilini ushbu vaqt profili bilan uyg‘unlashtirish kun davomida steroidga bog‘liq glyukoza ko‘tarilishini muvozanatlashtirishi mumkin degan gipotezani sinagan.

Tadqiqot natijalarini “izofan insulini deksametazonga bog‘liq giperglikemiyada albatta samaraliroq” deb talqin qilib bo‘lmaydi. Birlamchi yakuniy ko‘rsatkich ahamiyatli emas va tadqiqot rejalashtirilgan 154 ishtirokchi o‘rniga atigi 40 kishi bilan yakunlangan. Shunga qaramay 3. kun va oxirgi kun glyukoza natijalari hamda maqsad oralig‘idagi o‘lchovlar ulushidagi farqlar ushbu yondashuvni kattaroq va yetarli statistik quvvatga ega tadqiqotlarda qayta baholashni qo‘llab-quvvatlovchi dastlabki randomizatsiyalangan dalil beradi.

Glyukokortikoid davolash shifoxonada qon shakarini boshqarishni nega qiyinlashtiradi?

Glyukokortikoidlardan foydalanish shifoxonadagi giperglikemiyaning muhim sabablaridan biridir. Manbada glyukokortikoidlar diabeti bo‘lgan odamlarda glyukoza darajasini oshirishi va ilgari diabeti bo‘lmagan bemorlarning ham %50–70 ida giperglikemiya bilan bog‘liq bo‘lishi mumkinligi qayd etilgan.

Bu holatni davolash bo‘yicha dalil yaratish qiyin. Bemorlarning asosiy kasalliklari, qo‘llanilayotgan glyukokortikoid turi, dozasi, yuborish yo‘li va davomiyligi turlicha bo‘lishi mumkin. Bir xil glyukokortikoid dozasiga glikemik javob ham odamdan odamga farq qilishi mumkin. Ushbu geterogenlik glyukokortikoidga bog‘liq giperglikemiya uchun yagona insulin strategiyasini randomizatsiyalangan tadqiqotlarda baholashni qiyinlashtiradi.

COVID-19 pandemiyasi bu muammoni yanada yaqqol ko‘rsatdi. Deksametazon nafas yetishmovchiligi bo‘lgan COVID-19 bemorlarini davolashda keng qo‘llanilgan. Shu bilan birga infeksiyaning o‘zi ham sezilarli insulin rezistentligi bilan bog‘liq bo‘lishi mumkinligi sababli, diabetli bemorlarda steroid ta’siri va o‘tkir kasallik ta’siri bir vaqtda glyukoza nazoratini qiyinlashtirishi mumkin.

Deksametazonga Bog‘liq Giperglikemiyada Ertalabki Izofan Insulini Nega O‘rganildi?

Ertalabki izofan insulini deksametazonning kun davomida yaqqol namoyon bo‘ladigan giperglikemik ta’sirini o‘rta ta’sirli insulin vaqt profili bilan moslashtirish maqsadida o‘rganilgan; CRITICal tadqiqotining gipotezasi standart bazal-bolus rejimiga ertalab izofan qo‘shish, umumiy insulin yukini bir xil saqlagan holda, deksametazonga bog‘liq kunduzgi glyukoza ko‘tarilishini yaxshiroq muvozanatlashi mumkinligidan iborat edi.

BBI va IaBBI nimani anglatadi?

Bazal-bolus insulin (BBI), tadqiqotda kechasi bir marta bazal glargin insulini va uch asosiy ovqat paytida tez ta’sir qiluvchi insulin aspart birgalikda qo‘llanilgan rejimdir.

Izofan bilan kuchaytirilgan bazal-bolus insulin (isophane-augmented basal bolus insulin, IaBBI) esa xuddi shu bazal-bolus tuzilmasiga qo‘shimcha ravishda ertalab bir marta izofan/NPH insulini qo‘llanadigan tadqiqot rejimidir.

Muhim uslubiy tafsilot shundaki, ikki guruhning boshlang‘ich umumiy insulin dozalari ekvivalent saqlangan. Maqsad “ko‘proq insulin olgan guruh yaxshiroq natija berdimi?” degan savolni emas, bir xil boshlang‘ich insulin yukining kun davomida boshqacha taqsimlanishi glikemik profilga qanday ta’sir qilishini baholash edi.

Tadqiqotning asosiy gipotezasi

Tadqiqotchilar avvalgi ma’lumotlarda deksametazon yuborilgandan keyingi dastlabki bir necha soat ichida glyukoza ko‘tarila boshlashi va giperglikemik ta’sir 7–9 soat atrofida cho‘qqiga chiqishi mumkinligini hisobga olgan.

Izofan insulinining o‘rta ta’sirli vaqt profili tufayli ertalabki doza kun davomida rivojlanadigan steroidga bog‘liq giperglikemiya bilan vaqt jihatidan yaxshiroq mos kelishi mumkin deb taxmin qilingan. CRITICal tadqiqoti ushbu fiziologik/farmakologik asosni randomizatsiyalangan shifoxona sharoitida sinashni maqsad qilgan.

Bemorlar guruhi nega nisbatan bir xil edi?

Tadqiqotning kuchli tomonlaridan biri glyukokortikoidga bog‘liq giperglikemiya tadqiqotlarida tez-tez uchraydigan klinik geterogenlikni kamaytirganidir. Barcha ishtirokchilarda diabet bor edi, barchasi bir xil asosiy kasallik sababli shifoxonaga yotqizilgan va barchasi bir xil glyukokortikoidni, ya’ni og‘iz orqali deksametazonni 6 mg/gün dozasida qabul qilgan.

Bu tuzilma turli steroidlar, turli dozalar va diabeti bo‘lmagan bemorlarni bir tahlilda birlashtiradigan tadqiqotlarga qaraganda davolash rejimlarini nazoratliroq tarzda solishtirish imkonini bergan.

Izofan Qo‘shilgan Bazal-Bolus Rejimi Umumiy Qon Shakarini Pasaytirdimi?

Birlamchi natija bo‘yicha yo‘q: tadqiqot davomida o‘rtacha qon glyukozasi IaBBI guruhida 11,9 ± 2,5 mmol/L, BBI guruhida 12,6 ± 2,4 mmol/L bo‘lgan va guruhlar o‘rtasidagi farq statistik jihatdan ahamiyatli topilmagan (p=0,193); biroq oldindan belgilangan ayrim ikkilamchi natijalarda, ayniqsa 3. kun va oxirgi kun o‘rtacha glyukozasida IaBBI foydasiga farqlar aniqlangan.

Birlamchi natija nega muhim?

Klinik tadqiqotda birlamchi yakuniy ko‘rsatkich tadqiqotning asosiy gipotezasini sinash uchun oldindan belgilangan asosiy mezondir. CRITICal tadqiqotining birlamchi natijasi tadqiqot davomida standart vaqtlarda o‘lchangan barcha barmoq uchidan olingan qon glyukozasi qiymatlaridan hisoblangan har bir ishtirokchi uchun o‘rtacha glyukoza darajasi edi.

Shu sababli 3. kun yoki oxirgi kun kabi ikkilamchi natijalarning yaxshiroq chiqishi birlamchi natijaning ahamiyatli emasligini almashtirmaydi. Topilmalarni to‘g‘ri talqin qilish — umumiy glyukoza nazoratida statistik tasdiqlangan ustunlik ko‘rsatilmagan, ammo ayrim vaqt nuqtalarida ehtimoliy foyda signallari kuzatilganidir.

3-shakl nimani ko‘rsatadi?

Manbaning 3-shakli ikki davolash qo‘lida nonushta, tushlik va kechki ovqatdan oldin va keyin o‘rtacha glyukoza darajalarini ± standart og‘ish xato chiziqlari bilan solishtiradi. BBI-only guruhi ko‘k, IaBBI guruhi qizil rangda ko‘rsatilgan.

Ovqatga bog‘liq bu taqqoslashlarning hech birida statistik jihatdan ahamiyatli farq aniqlanmagan. Shu bois tadqiqot “izofan qo‘shilganda har bir ovqat vaqtida glyukoza albatta pastroq bo‘ladi” degan xulosani qo‘llab-quvvatlamaydi.

Gipoglikemiya oshdimi?

IaBBI guruhida yetti bemorda (%28,0), BBI guruhida to‘rt bemorda (%26,7) kamida 1-darajali gipoglikemiya kuzatilgan. 2-daraja yoki undan og‘ir gipoglikemiya IaBBI guruhida ikki, BBI guruhida bir bemorda qayd etilgan. Guruhlar o‘rtasida gipoglikemiya bo‘yicha statistik farq topilmagan.

Bu topilma kichik namuna sababli “ikki rejimning gipoglikemiya xavfsizligi mutlaqo bir xil” degan xulosani isbotlamaydi. Tadqiqot faqat o‘zining cheklangan bemorlar guruhida sezilarli gipoglikemiya ortishini aniqlamagan.

Tadqiqot Usuli va Natijalari

CRITICal Sinovida Klaster Randomizatsiyasi Qanday Qo‘llanildi?

CRITICal sinovida bemorlar individual ravishda tasodifiy taqsimlanish o‘rniga davolanayotgan bo‘lim yoki bo‘lim guruhlari bo‘yicha ikki haftalik bloklarda randomizatsiya qilingan; sakkiz bo‘lim/bo‘lim guruhi har ikki haftada 1:1 nisbatda BBI yoki IaBBI strategiyasiga qayta taqsimlangan va bo‘limini almashtirgan bemorlar dastlab tayinlangan insulin rejimini davom ettirgan.

Tadqiqot markazi va etik tuzilma

CRITICal Trial Avstraliyaning Western Sydney hududidagi Westmead Hospital-da o‘tkazilgan. Shifoxona kvaternar yo‘llanma markazi hisoblanadi.

Tadqiqot Western Sydney Local Health District Human Research Ethics COVID-19 Committee tomonidan 2021/ETH11485 havolasi bilan tasdiqlangan. Pandemiya klinik sharoitlari, individual rozilik olishdagi qiyinchiliklar va taqqoslanayotgan insulinlar allaqachon odatiy amaliyotda bo‘lgani sababli individual bemor roziligidan voz kechilgan.

Sinov Australian New Zealand Clinical Trials Registry-da ACTRN12621001340820 raqami bilan 6 oktyabr 2021 kuni ro‘yxatdan o‘tkazilgan.

Kiritish mezonlari

• COVID-19 nafas yo‘llari infeksiyasi sababli shifoxonaga yotqizilgan bo‘lish.
• Ma’lum yoki shifoxonada yangi aniqlangan diabet bo‘lishi.
• Yangi diabet uchun HbA1c ≥%6,5 yoki ≥48 mmol/mol mezoni.
• Deksametazon 6 mg/gün og‘iz orqali davolashni qabul qilish.
• Deksametazon boshlanganidan keyin tasodifiy serum yoki kapillyar qon glyukozasi ≥12 mmol/L bo‘lishi.
• Intensiv terapiya bo‘limiga yotqizishni talab qilmaslik.

Chiqarib tashlash mezonlari

• 18 yoshdan kichik yoki 80 yoshdan katta bo‘lish.
• Homiladorlik.
• 1-tur diabet.
• eGFR <30 mL/dk/1,73 m².

1-shakldagi tadqiqot oqimi

Manbaning 3. sahifasidagi 1-shakl tadqiqot dizaynini bitta oqimda ko‘rsatadi. Avval ma’lum yoki yangi tashxislangan diabeti bo‘lgan va deksametazon boshlanganidan keyin kamida bir marta qon glyukozasi ≥12 mmol/L bo‘lgan shaxslar aniqlangan.

Bemorlar amaldagi davolashlaridan standart bazal-bolus insulin asosiy rejimiga o‘tkazilib, so‘ng bo‘lim darajasida randomizatsiya qilingan. Yigirma besh bemor BBI + ertalabki izofan qo‘liga, 15 bemor faqat BBI qo‘liga tushgan. Har ikki guruhda ham zarur bo‘lganda bir xil qo‘shimcha ovqatoldi insulin tuzatish protokoli qo‘llanilgan.

Standart BBI rejimi

BBI rejimi:

• kechasi bir marta glargin bazal insulini,
• nonushta, tushlik va kechki ovqatda uch doza tez ta’sir qiluvchi insulin aspart

qismlaridan iborat bo‘lgan.

Insulin-naiv bemorlarda standart boshlang‘ich jami kunlik insulin dozasi 0,5 birlik/kg/gün etib belgilangan. Gipoglikemiya xavfi yuqoriroq deb hisoblangan bemorlarda boshlang‘ich doza 0,3 birlik/kg/gün gacha kamaytirilgan.

Manbadagi yuqori gipoglikemiya xavfi mezonlari; yosh 70 yildan yuqori bo‘lishi, eGFR 30–59 mL/dk/1,73 m² bo‘lishi yoki boshlang‘ich glyukoza 12–16 mmol/L oralig‘ida bo‘lishidir.

BBI qo‘lida jami kunlik insulinning yarmi bazal glargin sifatida, qolgan yarmi esa uch ovqatga teng taqsimlangan insulin aspart sifatida berilgan.

IaBBI rejimi

IaBBI qo‘lida ayni bazal-bolus tuzilmasi saqlangan, biroq jami dozaning bir qismi ertalabki izofan insulini sifatida ishlatilgan.

Insulin-naiv bemorlarda boshlang‘ich jami kunlik doza yana 0,5 birlik/kg/gün yoki gipoglikemiya xavfi yuqori shaxslarda 0,3 birlik/kg/gün deb hisoblangan; jami dozaning %80 i BBI komponentiga, %20 i ertalabki izofan insuliniga ajratilgan.

Oldindan BBI yoki premiks insulin ishlatgan IaBBI bemorlarida manbadagi 2-shaklda eng yuqori glyukoza 12–16 mmol/L bo‘lganda mavjud jami kunlik insulin dozasining %20 i; glyukoza >16 mmol/L bo‘lganda %30 i miqdorida ertalabki izofan qo‘shilishi ko‘rsatilgan.

Taqqoslash ekvivalent insulin yuki bilan amalga oshirilishi uchun BBI-only qo‘lida ham mos keluvchi jami doza oshishi rejimning o‘z BBI komponentlariga taqsimlangan.

Bu dozalar faqat manba klinik tadqiqot protokolini tushuntiradi; individual insulin davolashi yoki doza tavsiyasi emas.

2-shakldagi kundalik titrlash mantiqi

Tadqiqotdagi glyukoza maqsadi ovqatdan oldin <8 mmol/L va ovqatdan ikki soat keyin <10 mmol/L deb belgilangan. Qon glyukozasini har bir ovqatdan oldin va ikki soat keyin o‘lchash rejalashtirilgan.

Qo‘shimcha insulin aspart shkalasi

Manba protokoliga ko‘ra bir tuzatish shkalasi yetarli bo‘lmasa, bemor A dan B ga, so‘ng zarur bo‘lsa C shkalasiga o‘tkazilgan. TDID jami kunlik insulin dozasini bildiradi.

Bu jadval ham faqat tadqiqotning qayta ishlab chiqilishi mumkin bo‘lgan uslubiy tafsilotini yetkazadi va klinik amaliyot ko‘rsatmasi emas.

Birlamchi va ikkilamchi natijalar

Birlamchi natija, ishtirokchining tadqiqot davomida standart vaqtlarda o‘lchangan barcha qon glyukozalarining o‘rtachasi edi. Hisoblash kamida ikki glyukoza o‘lchovi mavjud bo‘lgan birinchi tadqiqot kunidan; deksametazon to‘xtatilishi, diabet davosi o‘zgartirilishi, uyga chiqarish, intensiv terapiyaga o‘tkazish yoki palliativ yordamga o‘tish sababli kuzatuv tugagan kungacha olib borilgan.

Oldindan belgilangan ikkilamchi natijalar quyidagilar edi:

• 3. kun o‘rtacha qon glyukozasi,
• oxirgi tadqiqot kuni o‘rtacha qon glyukozasi,
• barcha ovqatoldi va ovqatdan keyingi glyukoza qiymatlari,
• maqsad oralig‘idagi glyukoza o‘lchovlari ulushi,
• ovqatoldi va ovqatdan keyingi maqsaddagi o‘lchovlarning alohida ulushlari,
• birinchi kun bilan oxirgi kun o‘rtasidagi o‘rtacha glyukoza o‘zgarishi,
• ikkilamchi infeksiya insidensi.

Gipoglikemiya qanday tasniflangan?

Gipoglikemiya American Diabetes Association tasnifiga ko‘ra qayd etilgan:

• 1-daraja: 3,0–3,9 mmol/L.
• 2-daraja: <3,0 mmol/L.
• 3-daraja: tashqi yordamni talab qiladigan o‘zgargan aqliy yoki jismoniy faoliyat bilan kechuvchi gipoglikemiya.

Statistik quvvat va tahlil

Tadqiqotchilar har bir davolash qo‘lida 77 bemordan iborat yetarli namuna bilan o‘rtacha qon glyukozasidagi 1,5 mmol/L farqni %80 statistik quvvat va 0,05 ahamiyatlilik darajasida aniqlashni maqsad qilgan. Quvvat hisobida sinf ichidagi korrelyatsiya 0,05 va har bir bo‘lim/vaqt nuqtasida besh bemor faraz qilingan.

Tahlil intention-to-treat yondashuvi bilan amalga oshirilgan. Birlamchi va ikkilamchi natijalarni baholashda chiziqli aralash regressiya modeli ishlatilgan; bo‘lim tasodifiy ta’sir, davolash esa qat’iy ta’sir sifatida modellashtirilgan.

Statistik tahlil R 3.5.2 yordamida bajarilgan va testlar ikki tomonlama %5 ahamiyatlilik chegarasi bilan baholangan.

CRITICal Sinovi Nega Qat’iy Samaradorlik Natijasini Bermaydi?

CRITICal sinovi rejalashtirilgan namuna hajmiga yetmagani sababli qat’iy samaradorlik xulosasini bera olmaydi: tadqiqotchilar har bir qo‘lga 77 bemor olishni maqsad qilgan bo‘lsa-da, COVID-19 sababli shifoxonaga yotqizishlar tez kamayishi natijasida tadqiqot 25 IaBBI va 15 BBI bemori, jami 40 ishtirokchi bilan erta to‘xtatilgan va shu tariqa birlamchi gipotezani baholash uchun rejalashtirilgan statistik quvvatga erishilmagan.

Tadqiqot nega erta tugadi?

Tadqiqot 2021 yil noyabrida boshlangan. 2021 yil dekabridan boshlab shifoxonaga yotqizishni talab qiladigan mos COVID-19 bemorlari soni tez kamaygan, shuningdek hukumat siyosati COVID-19 bemorlarini bir nechta shifoxonaga taqsimlashga olib kelgan.

2022 yil oktyabrida maqsadli namuna hajmiga erishib bo‘lmasligi ma’lum bo‘lgach, tadqiqot to‘xtatilgan.

Ishtirokchilarning boshlang‘ich xususiyatlari

Jami 33 bemorning diabet tashxisi shifoxonaga yotqizilishdan oldin ma’lum edi. Yetti bemorga shifoxonada yangi diabet tashxisi qo‘yilgan. Avval insulin ishlatmagan 27 bemorning 21 nafari gipoglikemiya xavfi yuqori deb hisoblangani sababli 0,3 birlik/kg/gün boshlang‘ich doza bilan davolangan.

IaBBI guruhida boshlang‘ich izofan dozasi o‘rtacha 14,0 ± 17,6 birlik/gün deb qayd etilgan. Tadqiqotda o‘rtacha davolash muddati 5,4 ± 2,2 kun va har bir bemor uchun qayd etilgan glyukoza o‘lchovlari 23,6 ± 11,7 bo‘lgan.

Asosiy natijalarni taqqoslash

Ikkilamchi natijalarni qanchalik kuchli talqin qilish mumkin?

3. kun glyukozasida guruhlar o‘rtasidagi mutlaq o‘rtacha farq 1,6 mmol/L, oxirgi kundagi farq esa 1,1 mmol/L darajasida. Tadqiqotchilar bu natijalarni glikemik nazorat bo‘yicha ijobiy signallar sifatida baholagan.

Biroq tadqiqot yetarli namuna hajmiga yetmagani sababli ikkilamchi natijalarning klinik ahamiyati qay darajada ekani aniq emas. Kichik namunada alohida ikkilamchi p qiymatlariga ortiqcha ma’no yuklash to‘g‘ri emas; tadqiqotchilar ham topilmalarni kattaroq tadqiqotlarda tasdiqlash kerakligini bildirgan.

Insulin ehtiyoji

Har ikki guruhda ham tadqiqot davomida umumiy insulin ehtiyoji oshgan. IaBBI va BBI guruhlari o‘rtasida boshlang‘ich, oxirgi kundagi yoki tadqiqot davridagi o‘rtacha jami insulin dozasi bo‘yicha ahamiyatli farq aniqlanmagan.

Gipoglikemiya va ikkilamchi infeksiyalar

Ushbu kichik tadqiqotda izofan qo‘shilishi bilan gipoglikemiya yoki ikkilamchi infeksiya chastotasida ahamiyatli ortish aniqlanmagan. Biroq tadqiqot kam uchraydigan xavfsizlik hodisalarini istisno qilish uchun yetarlicha katta emas.

Tadqiqotning kuchli tomonlari

• Randomizatsiyalangan taqqoslovchi dizayn qo‘llanilgan.
• Barcha bemorlar bir xil asosiy kasallik — COVID-19 sababli yotqizilgan.
• Barcha ishtirokchilarda diabet mavjud.
• Bir xil glyukokortikoid, bir xil dozada deksametazon 6 mg/gün ishlatilgan.
• Boshlang‘ich jami insulin yukini ikki davolash strategiyasida ekvivalent saqlashga harakat qilingan.
• Insulinni boshlash va kundalik titrlash standartlashtirilgan.
• Bo‘lim bo‘yicha klasterlanish statistik modelda tasodifiy ta’sir sifatida hisobga olingan.
• Tahlil intention-to-treat yondashuvi bilan bajarilgan.
• Gipoglikemiya oldindan belgilangan ADA tasnifi bo‘yicha baholangan.

Tadqiqotning asosiy cheklovlari

Yetarli bo‘lmagan namuna: Har bir qo‘lda rejalashtirilgan 77 bemor o‘rniga jami atigi 40 ishtirokchi olingan. Bu birlamchi gipotezani baholash uchun tadqiqot quvvatini jiddiy cheklagan.

Erta to‘xtatish: To‘xtatish davolashning foydasizligi yoki zarari bo‘yicha oraliq tahlil tufayli emas, COVID-19 yotqizishlarining tez kamayishi va sog‘liqni saqlash tizimi sharoitlarining o‘zgarishi sababli yuz bergan.

Bitta markaz: Tadqiqot faqat Westmead Hospital-da o‘tkazilgan. Natijalarni boshqa shifoxonalarga, boshqa bemor profillariga yoki boshqa steroid qo‘llash usullariga avtomatik tarzda umumlashtirib bo‘lmaydi.

Maxsus klinik populyatsiya: Tadqiqot COVID-19 sababli yotqizilgan, diabetli, intensiv terapiyada bo‘lmagan va deksametazon 6 mg/gün qabul qilgan bemorlarni qamrab oladi. 1-tur diabet, og‘ir buyrak yetishmovchiligi, homiladorlik yoki intensiv terapiya populyatsiyasi tadqiqotga kirmagan.

Birlamchi natija: Umumiy o‘rtacha glyukoza deksametazonning vaqtga bog‘liq kunduzgi giperglikemik ta’sirini to‘liq aks ettirmasligi mumkin bo‘lgan pragmatik o‘lchovdir. Tadqiqotchilar buni manbada ochiq tan olgan.

Ikkilamchi natijalar: Ayrim ikkilamchi natijalarning ahamiyatli chiqishi, quvvati yetarli bo‘lmagan va birlamchi natijasi manfiy tadqiqotda yakka holda qat’iy samaradorlik dalili bo‘la olmaydi.

Manba ichidagi sonli hisobot farqi

Maqolaning annotatsiyasi va 3-jadval IaBBI guruhining tadqiqot davomidagi umumiy o‘rtacha glyukozasini 11,9 ± 2,5 mmol/L deb bildirgan bo‘lsa, natijalar matnidagi tegishli jumla 11,9 ± 2,4 mmol/L qiymatidan foydalanadi. BBI qiymati har ikki joyda 12,6 ± 2,4 mmol/L.

Verianla taqqoslash jadvalida annotatsiya va manbadagi 3-jadvalga mos 11,9 ± 2,5 mmol/L qiymati saqlangan. Farq yashirincha bartaraf etilmagan, balki manba ichidagi hisobot nomuvofiqligi sifatida ko‘rsatilgan.

Tadqiqot qo‘llab-quvvatlaydigan xulosalar

• Standart BBI rejimiga ertalabki izofan qo‘shish tadqiqot davomida umumiy o‘rtacha glyukozada statistik jihatdan ahamiyatli ustunlik ko‘rsatmagan.
• IaBBI guruhida 3. kun o‘rtacha glyukoza BBI guruhidan pastroq bo‘lgan.
• IaBBI guruhida oxirgi kun o‘rtacha glyukoza BBI guruhidan pastroq bo‘lgan.
• Oxirgi kuni maqsad oralig‘idagi barcha glyukoza o‘lchovlarining ulushi IaBBI guruhida yuqoriroq bo‘lgan.
• Ushbu kichik namunada gipoglikemiya yoki ikkilamchi infeksiya ko‘rsatkichlarida ahamiyatli guruhlararo farq kuzatilmagan.
• Ertalabki izofan insulin qo‘shilgan shifoxona protokoli COVID-19 izolyatsiya sharoitida amalga oshirilishi mumkinligi ko‘rsatilgan.

Tadqiqot qo‘llab-quvvatlamaydigan xulosalar

• IaBBI rejimi standart BBI dan qat’iy ravishda ustun deb aytib bo‘lmaydi.
• Izofan insulini glyukokortikoidga bog‘liq barcha giperglikemiya holatlarida eng yaxshi bazal insulin ekani isbotlanmagan.
• Tadqiqot o‘lim ko‘rsatkichida foyda ko‘rsatmagan.
• Izofan qo‘shilishi infeksiyalarni kamaytirishi ko‘rsatilmagan.
• Gipoglikemiya xavfi mutlaqo o‘zgarmagani yoki uzoq muddatli xavfsizlik teng ekani aniq tasdiqlanmaydi.
• Natijalarni 1-tur diabetga, homiladorlikka, eGFR <30 mL/dk/1,73 m² bo‘lganlarga yoki intensiv terapiya bemorlariga umumlashtirib bo‘lmaydi.
• Natijalar boshqa glyukokortikoidlar yoki deksametazonning boshqa dozalari uchun to‘g‘ridan-to‘g‘ri dalil emas.
• Ushbu kichik va erta to‘xtatilgan tadqiqot yakka holda klinik qo‘llanma yaratish darajasida qat’iy taqqoslovchi samaradorlik dalilini bermaydi.

Tadqiqotchilarning natijalarni talqini

Tadqiqotchilar namuna yetarli bo‘lmagani sababli ertalabki izofan insulinini qo‘shish samaradorligi haqida qat’iy xulosa chiqarib bo‘lmasligini ta’kidlaydi. Umumiy glyukoza darajalarida yaxshilanish ko‘rsatilmagan, ammo ayrim ikkilamchi glyukoza natijalarida ijobiy o‘zgarishlar kuzatilgan.

Shu sababli manba izofan insulinini qo‘shishni aniq ustun davolash sifatida emas, glyukokortikoidga bog‘liq giperglikemiyani boshqarishda kattaroq randomizatsiyalangan tadqiqotlarda baholanishi kerak bo‘lgan maqbul strategiya sifatida joylashtiradi.

Manba va Usul Haqida Izoh

Asl sarlavha: A Pragmatic Cluster-Randomized Trial of Insulin Therapy for Dexamethasone-Induced Hyperglycemia Amongst Diabetes Patients with COVID-19

Mualliflar: Ngai Wah Cheung; Amanda Hor; Simone Marschner; Christopher Chan; Haeri Min; Lauren Lee; Tien-Ming Hng; Yoon Ji Jina Rhou; Yu-Fang Wu; Mawson Wang; David R. Chipps.

Corresponding author: Ngai Wah Cheung.

Muassasalar: Department of Diabetes and Endocrinology, Westmead Hospital, Westmead, Australia; Faculty of Medicine and Health, The University of Sydney, Australia; Westmead Applied Research Centre, The University of Sydney, Westmead Hospital, Australia; Department of Diabetes and Endocrinology, Blacktown Mt Druitt Hospital, Australia; School of Medicine, Western Sydney University, Australia.

Jurnal: Diabetology.

Nashriyot: MDPI.

Nashr ma’lumoti: Diabetology 2026, 7(5), 94.

DOI: 10.3390/diabetology7050094

Topshirilgan: 23 mart 2026.

Qayta ko‘rib chiqish: 29 aprel 2026.

Qabul: 6 may 2026.

Nashr: 9 may 2026.

Manba turi: Pragmatik, bitta markazli, klaster-randomizatsiyalangan nazoratli klinik tadqiqot.

Tadqiqot nomi: CRITICal Trial — Cluster-Randomised Trial of Insulin Therapy for Dexamethasone-Induced Hyperglycemia amongst Diabetes Patients with COVID-19.

Klinik tadqiqot ro‘yxati: Australian New Zealand Clinical Trials Registry, ACTRN12621001340820; ro‘yxatdan o‘tgan sana 6 oktyabr 2021.

Etik tasdiq: Western Sydney Local Health District Human Research Ethics COVID-19 Committee; havola 2021/ETH11485; tasdiqlangan sana 30 sentyabr 2021.

Xabardor qilingan rozilik: Pandemiya sharoitida individual rozilik olishning amaliy qiyinligi va tadqiqot dizaynining klaster-randomizatsiyalangan bo‘lishi sababli individual bemor roziligidan voz kechilgan.

Litsenziya: Creative Commons Attribution (CC BY).

Moliyalashtirish: Tadqiqot tashqi moliyalashtirish olmagan.

Ma’lumotlardan foydalanish: CRITICal Study ma’lumotlari asosli so‘rov asosida ulashilishi mumkinligi bildirilgan.

Manfaatlar to‘qnashuvi: Mualliflar manfaatlar to‘qnashuvi yo‘qligini bildirgan.

Muallif hissalari: Konseptuallashtirish N.W.C. va D.R.C.; metodologiya N.W.C. va D.R.C.; formal tahlil S.M. va H.M.; tadqiqot A.H., C.C., Y.J.J.R., Y.-F.W. va M.W.; ma’lumotlarni kuratsiya qilish S.M., H.M., A.H., C.C. va L.L.; dastlabki matn D.R.C. va N.W.C.; ko‘rib chiqish va tahrirlash N.W.C., D.R.C., S.M., A.H., C.C., H.M., T.-M.H., Y.J.J.R., Y.-F.W. va M.W.; nazorat va loyiha boshqaruvi N.W.C. tomonidan amalga oshirilgan.

Asosiy uslubiy cheklov: Tadqiqot maqsadli namuna hajmiga yetmasdan erta to‘xtatilgani sababli ertalabki izofan insulinini qo‘shishning standart bazal-bolus rejimiga nisbatan samaradorligi bo‘yicha qat’iy taqqoslovchi xulosa chiqarilmagan. Birlamchi natija statistik jihatdan ahamiyatli emas va ijobiy ikkilamchi natijalar kattaroq tadqiqotlarda tasdiqlanishi kerak.

Vizual manba izohi: Manbaning 3. sahifasidagi 1-shakl tadqiqot protokoli va bemor oqimini; 4. sahifadagi 2-shakl BBI bilan IaBBI boshlang‘ich/titrlash algoritmlarini; 7–8. sahifalardagi 3-shakl esa ovqatdan oldin va keyingi o‘rtacha qon glyukozasini xato chiziqlari bilan ko‘rsatadi. Verianla uchun ushbu shakllarning piksel tuzilishini ko‘chirish o‘rniga manbada berilgan protokol va ma’lumotlarni original oqim sxemalari va taqqoslovchi grafiklar shaklida qayta chizish maqsadga muvofiq.

Sog‘liq ma’lumoti chegarasi: Ushbu kontentda berilgan insulin dozalari va glyukoza chegaralari faqat e’lon qilingan klinik tadqiqot protokolining ilmiy tushuntirishidir. Individual bemorda insulin boshlash, dozani sozlash yoki steroidga bog‘liq giperglikemiyani davolash uchun tibbiy ko‘rsatma emas.