Bu tədqiqat orta və ağır hipoksik-işemik ensefalopatiya (hypoxic ischaemic encephalopathy, HIE) keçirmiş körpələrin 1 yaşındakı neyroinkişaf profillərini araşdıran retrospektiv və təsviri klinik qeyd tədqiqatıdır. HIE doğuş ətrafındakı oksigenləşmə və qan axını pozğunluğu ilə əlaqəli olaraq yenidoğanda nevroloji funksiyanın pozulması ilə müşayiət olunan heterogen klinik sindromdur. Tədqiqatda Cənubi Afrikanın Yohannesburq şəhərindəki Chris Hani Baragwanath Academic Hospital-da izlənilən 239 körpənin Griffiths Mental Development Scales (GMDS) nəticələri, HIE ağırlığı, nevroloji fəsadları və terapevtik hipotermiyanın (TH) tətbiq edilib-edilməməsi qiymətləndirildi. Kohortun ümumi inkişaf balları 1 yaşda orta diapazonda olsa da, ağır HIE qrupunda neyroinkişaf pozğunluğu və serebral iflic nəzərəçarpacaq dərəcədə daha çox müşahidə edildi. Terapevtik hipotermiyanın tətbiqi daha aşağı neyroinkişaf pozğunluğu və serebral iflic tezliyi ilə əlaqəli bulundu; lakin retrospektiv dizayn və müalicə qruplarının randomizə şəkildə yaradılmaması səbəbindən bu əlaqə təkbaşına səbəb-nəticə xarakterli müalicə təsiri kimi şərh edilə bilməz.
Tədqiqata daxil edilən 239 körpənin 211-i (%88,3) Sarnat mərhələ 2, yəni orta HIE; 28-i (%11,7) Sarnat mərhələ 3, yəni ağır HIE qrupunda idi. Bütün kohortda 41 körpədə (%17,1) neyroinkişaf pozğunluğu (neurodevelopmental impairment, NDI), 22 körpədə (%9,2) serebral iflic aşkarlandı. NDI orta HIE qrupunda 27/211 (%12,7), ağır HIE qrupunda 14/28 (%50) olaraq bildirildi. Serebral iflic isə mərhələ 2 qrupunda 16 körpədə, mərhələ 3 qrupunda 6 körpədə görüldü. Ağır HIE qrupunda epilepsiya, görmə pozğunluğu, daha aşağı APGAR balları və daha yüksək Thompson balları da daha tez-tez və ya daha qabarıq idi.
Ümumilikdə 166 körpəyə (%69,5) terapevtik hipotermiya tətbiq edilmişdi. Müalicə alan qrupda NDI və serebral iflic daha az müşahidə edilmiş; tədqiqatçılar NDI üçün p = 0,005 və serebral iflic üçün p = 0,002 bildirmişdir. Bununla belə, ən ağır klinik vəziyyətdə olan bəzi körpələrin terapevtik hipotermiyaya uyğun olmaması, ağır HIE qrupunun kiçik olması, müalicə avadanlığının mövcudluğu və neonatal dövrdə baş verən ölümlər qrupların birbaşa səbəb-nəticə müqayisəsini məhdudlaşdırır. Bundan əlavə, 12 aylıq GMDS qiymətləndirilməsi xüsusilə incə dil pozğunluqlarını və daha sonrakı yaşlarda üzə çıxa biləcək koqnitiv və ya qavrayış-motor problemləri istisna etmir.
Hipoksik-İşemik Ensefalopatiya Nədir?
Hipoksik-işemik ensefalopatiya (HIE), mənbə tədqiqatda ən az 35 gestasiya həftəsində doğulmuş körpədə tənəffüsün başladılması və ya davam etdirilməsində uğursuzluqla əlaqəli nevroloji funksiyanın pozulması kimi nəzərdən keçirilən heterogen yenidoğan sindromudur; şüur səviyyəsinin azalması və ya qıcolmalar müşahidə oluna bilər, reflekslərin və əzələ tonusunun azalması da buna qoşula bilər. Bu tədqiqatın diqqət mərkəzində yüngül HIE deyil, Sarnat mərhələ 2 kimi təsnif edilən orta və Sarnat mərhələ 3 kimi təsnif edilən ağır HIE dayanır.
HIE-nin neyroinkişaf baxımından əhəmiyyəti yalnız yenidoğan dövründəki kəskin klinik mənzərə ilə məhdudlaşmır. Mənbə məqalədə neyroinkişaf pozğunluğunun serebral iflici, koqnitiv pozğunluğu, görmə və ya eşitmə pozğunluğunu, epilepsiyanı və daha sonrakı uşaqlıq dövründə öyrənməyə təsir edə biləcək daha incə inkişaf problemlərini əhatə edə biləcəyi bildirilir. Buna görə tədqiqatın əsas sualı yalnız körpənin sağ qalıb-qalmaması deyil, sağ qalan uşaqların müxtəlif inkişaf sahələrində necə profil göstərməsidir.
Tədqiqat boşluğu
Müəlliflərin çıxış nöqtəsi HIE-dən sonrakı fəsadları araşdıran tədqiqatların olmasına baxmayaraq, müxtəlif inkişaf sahələrinin ayrı-ayrılıqda necə təsirləndiyini araşdıran işlərin daha məhdud olmasıdır. Buna görə tədqiqat 1 yaşlı uşaqlarda yalnız ümumi inkişaf balına deyil, lokomotor, şəxsi-sosial, eşitmə və nitq, göz-əl koordinasiyası və performans sahələrinə ayrı-ayrılıqda baxmışdır.
HIE ağırlığı necə təsnif edildi?
HIE ağırlığı neonatal hospitalizasiya zamanı Sarnat və Thompson qiymətləndirmələri ilə müəyyən edildi. Sarnat mərhələ 2 orta HIE, mərhələ 3 ağır HIE kimi qəbul edildi. Sarnat təsnifatı şüur vəziyyəti, aktivlik, əzələ tonusu, postur, reflekslər və avtonom funksiya kimi klinik xüsusiyyətlərə əsaslanır. Thompson balı isə tonus, şüur səviyyəsi, qıcolma, postur, Moro refleksi, tutma refleksi, əmmə refleksi, tənəffüs paterni və fontanel əlamətlərini balla qiymətləndirən başqa bir klinik ağırlıq vasitəsidir.
Başlanğıc klinik məlumatlar HIE ağırlığı artdıqca neonatal mənzərənin də ağırlaşdığını göstərdi. Mərhələ 3 qrupunda 1. dəqiqə APGAR medianı 2, mərhələ 2 qrupunda 3; 5. dəqiqə APGAR medianı müvafiq olaraq 4 və 6 idi. Qəbul zamanı Thompson balı mərhələ 3 qrupunda 14,0 ± 3,7; mərhələ 2 qrupunda 10 ± 3,0 olaraq bildirildi. APGAR və Thompson fərqləri statistik baxımdan əhəmiyyətli idi.
Griffiths Mental Development Scales Bu Tədqiqatda Nəyi Ölçdü?
Griffiths Mental Development Scales (GMDS) tədqiqatda təxminən 12 aylıq körpələrin ümumi inkişaf səviyyəsini və beş ayrı inkişaf sahəsini kəmiyyətcə qiymətləndirən standartlaşdırılmış neyroinkişaf vasitəsidir. Ümumi Əmsal (General Quotient, GQ) bütöv inkişaf səviyyəsini təmsil edir, alt şkalalar isə lokomotor inkişafı, şəxsi-sosial inkişafı, eşitmə və nitqi, göz-əl koordinasiyasını və performansı ayrı-ayrılıqda qiymətləndirir.
Tədqiqatda istifadə edilən GMDS 0–2 yaş şkalasının ikinci, genişləndirilmiş və yenidən işlənmiş versiyasıdır. Testlər GMDS təlimi və sertifikatı olan təcrübəli klinisistlər tərəfindən aparılmışdır.
| Alt şkala | Sahə | Qiymətləndirilən inkişaf ölçüsü |
|---|---|---|
| A | Lokomotor | Kobud motor inkişafı və hərəkət bacarıqları |
| B | Şəxsi-sosial | Şəxsi və sosial inkişaf davranışları |
| C | Eşitmə və nitq | Eşitmə və erkən dil/ünsiyyət bacarıqları |
| D | Göz-əl koordinasiyası | Görmə-motor koordinasiya |
| E | Performans | İnkişaf performansı tapşırıqları |
NDI təsnifatı GQ balına əsasən aparıldı. Mənbə tədqiqat GQ > 85 dəyərini uyğun inkişaf, 80–84 aralığını yüngül NDI, 70–79 aralığını orta NDI və 70-dən aşağı dəyəri ağır NDI kimi təsnif etdi. Ağır NDI həddi mənbədə əlavə olaraq < −2 standart sapma şəklində müəyyən edilir.
Niyə yalnız ümumi bala baxılmadı?
Eyni ümumi inkişaf balına malik iki uşaq müxtəlif sahələrdə fərqli çətinliklər yaşaya bilər. Buna görə alt şkalalar motor inkişaf ilə erkən dil, sosial funksiya və ya göz-əl koordinasiyası arasındakı fərqli nümunələri görünən edir. Tədqiqatın mühüm tapıntılarından biri də mərhələ 2 və mərhələ 3 qrupları arasında əksər inkişaf sahələrində fərq olduğu halda eşitmə və nitq alt şkalasında statistik baxımdan əhəmiyyətli fərqin müəyyən edilməməsidir.
12 aylıq dil qiymətləndirilməsinin məhdudiyyəti
Müəlliflər 12 aylıq GMDS eşitmə və nitq alt şkalasının daha incə dil pozğunluqlarını üzə çıxarmaqda kifayət qədər həssas olmaya biləcəyini xüsusilə müzakirə edirlər. Birinci il qiymətləndirmələri əsasən prelinqvistik bacarıqlar və kommunikativ niyyətlə əlaqəlidir; daha mürəkkəb söz ehtiyatı və reseptiv dil xüsusiyyətləri ikinci ildə sürətlə inkişaf edir. Buna görə 12 aylıq normal və ya orta dil balı daha sonrakı yaşlarda dil problemi olmayacağını göstərmir.
Terapevtik hipotermiya necə nəzərdən keçirildi?
Terapevtik hipotermiya (TH) HIE-də neyroprotektiv məqsədlə istifadə olunan nəzarətli soyutma yanaşmasıdır. Bu retrospektiv tədqiqatda tədqiqatçılar müalicəni təsadüfi şəkildə təyin etməmiş; klinik qulluq zamanı TH tətbiq olunan və olunmayan körpələrin sonrakı neyroinkişaf nəticələrini qeydlər əsasında müqayisə etmişlər.
Xəstəxananın neonatal bölməsi TH uyğunluğunu müəyyən etmək üçün total body hypothermia (TOBY) meyarlarından istifadə etmişdir. Mənbədə bildirilən xaricetmə şərtlərinə reanimasiyadan 30 dəqiqə sonra spontan tənəffüsün olmaması, reanimasiyadan 20 dəqiqə sonra ürək dərəcəsinin 100 vurğu/dəqiqədən aşağı olması, doğuşdan 6 saatdan gec müraciət və böyük anadangəlmə anomaliya daxildir. Bəzi körpələrin TH almamasının səbəbi klinik xaricetmə meyarları ola bildiyi kimi tələbatdan asılı olaraq cihazın mövcud olmaması da ola bilərdi.
Mənbə tədqiqat TH tətbiqinin hədəf temperaturunu, soyutma müddətini və yenidən isitmə protokolunu bu tədqiqatın metod bölməsində ətraflı bildirmir. Buna görə Verianla mətni mənbədə verilməyən bu texniki parametrləri tamamlamır.
Terapevtik Hipotermiya Tapıntıları Necə Şərh Edilməlidir?
Bu tədqiqatda terapevtik hipotermiya daha aşağı NDI və serebral iflic tezliyi və bəzi daha yüksək GMDS balları ilə əlaqəli tapılmışdır; lakin tədqiqat retrospektiv olduğuna və müalicə təyinatı randomizə edilmədiyinə görə nəticə “TH bu kohortda müşahidə edilən fərqlərin yeganə səbəbi oldu” şəklində şərh edilə bilməz. TH uyğunluq meyarları, avadanlığın mövcudluğu, xəstəlik ağırlığı, neonatal dövrdə ölümlər və xüsusilə ağır HIE qrupundakı kiçik nümunə müqayisələrə təsir göstərə biləcək mühüm seçim və qarışdırıcı amillərdir.
Bu fərq kritik əhəmiyyət daşıyır. Tədqiqat real klinik qeydlər əsasında güclü bir əlaqə göstərir; lakin randomizə nəzarətli sınaq dizaynı olmadığı üçün bu məlumat təkbaşına səbəb-nəticə təsirinin ölçüsünü hesablamır.
Tədqiqatın Metodu və Nəticələri
Tədqiqat dizaynı və mərkəz
Tədqiqat Yohannesburqdakı Chris Hani Baragwanath Academic Hospital nəzdindəki Neonatal Neurodevelopmental Clinic qeydlərinin retrospektiv və təsviri analizidir. Araşdırılan dövr 01 Yanvar 2015 ilə 31 Dekabr 2020 arasındakı altı ili əhatə edir.
Daxiletmə meyarları
- Sarnat mərhələ 2 və ya mərhələ 3 HIE olması,
- doğum çəkisinin ən az 2000 g olması,
- 12 aylıq GMDS qiymətləndirilməsinin olması,
- və serebral iflicli körpələrdə GMDS qiymətləndirilməsi olmasa belə halın tədqiqata daxil edilməsi.
Nümunə axını
| Mərhələ | n | Açıqlama |
|---|---|---|
| Araşdırılan ümumi fayl | 355 | 2015–2020 dövründəki klinik qeydlər |
| Xaric edilən | 116 | 66 mərhələ 1 HIE; 43 halda 1 yaş GMDS yoxdur; 5 halda doğum çəkisi < 2000 g; 2 halda natamam məlumat |
| Analizə daxil edilən | 239 | Araşdırılan ümumi qrupun %67,3-ü |
| Sarnat mərhələ 2 | 211 | %88,3 |
| Sarnat mərhələ 3 | 28 | %11,7 |
| TH alanların ümumi sayı | 166 | %69,5 |
| Mərhələ 2 daxilində TH alan | 152 | %72 |
| Mərhələ 3 daxilində TH alan | 14 | %50 |
Qeyd: Mənbə mətnin nəticələr bölməsində mərhələ 2 və mərhələ 3 qrupları arasındakı TH istifadəsi fərqi üçün p = 0,001 yazıldığı halda, Cədvəl 1 eyni müqayisədə p = 0,010 bildirir. Verianla bu mənbədaxili fərqi səssizcə düzəltmir.
Məlumatların toplanması
Demoqrafik məlumatlar neonatal fayllardan, Asphyxia və Neonatal REDCap verilənlər bazalarından götürülmüş və Excel cədvəlinə köçürülmüşdür. GMDS dəyişənləri Neonatal Neurodevelopmental Clinic verilənlər bazasından çıxarılmışdır. Klinik izləmələrdə nevroloji vəziyyət, epilepsiya, serebral iflic, görmə və eşitmə pozğunluğu qeydə alınmışdır. Serebral iflic 1 yaşda müəyyən edilmiş və alt tipləri ayrıca təsnif edilmişdir.
Statistik analiz
Analiz Statistica versiya 13 ilə aparılmışdır. Kateqorik dəyişənlər say və nisbət kimi, davamlı dəyişənlər isə paylanmasına görə orta ± standart sapma və ya median və kvartillərarası interval (IQR) şəklində təqdim edilmişdir. Kateqorik müqayisələrdə xi-kvadrat və ya Fisher dəqiq testi, əyri paylanmış davamlı dəyişənlərdə Mann–Whitney U testi istifadə edilmişdir. Statistik əhəmiyyətlilik həddi p < 0,05 kimi müəyyən edilmişdir.
Başlanğıc xüsusiyyətləri
| Dəyişən | Bütün kohort | Mərhələ 2 | Mərhələ 3 | p |
|---|---|---|---|---|
| Gestasiya yaşı, həftə | 38,8 ± 1,7 | 38,8 ± 1,8 | 39,2 ± 1,8 | 0,260 |
| Doğum çəkisi, g | 3116 ± 503,4 | 3112 ± 485,6 | 3145 ± 631,5 | 0,820 |
| Keysəriyyə | 103 (%43,1) | 95 (%45,0) | 8 (%28,6) | 0,090 |
| HIV təsirinə məruz qalmayan | 206 (%86,2) | 183 (%86,7) | 23 (%82,1) | 0,330 |
| Oğlan | 139 (%58,2) | 122 (%57,8) | 17 (%60,7) | 0,460 |
| APGAR, 1. dəqiqə; median (IQR) | 3 (2–5) | 3 (2–5) | 2 (1–4) | 0,001 |
| APGAR, 5. dəqiqə; median (IQR) | 6 (5–7) | 6 (5–7) | 4 (3–5) | < 0,001 |
| Qəbul zamanı Thompson balı | 10 ± 3,2 | 10 ± 3,0 | 14,0 ± 3,7 | < 0,001 |
| TH tətbiq olunan | 166 (%69,5) | 152 (%72,0) | 14 (%50,0) | 0,010* |
| GMDS qiymətləndirmə yaşı, ay | 12,5 ± 1,6 | 12,5 ± 1,6 | 12,2 ± 0,8 | 0,400 |
* Cədvəl 1-də bildirilən dəyər. Eyni müqayisə nəticələr mətnində p = 0,001 kimi verilmişdir.
Neyroinkişaf pozğunluğunun paylanması
Ümumilikdə 41 körpədə (%17,1) NDI aşkarlandı. NDI olan uşaqların çoxunda pozğunluq ağır səviyyədə idi: 26/41 (%63,4) ağır, 7/41 (%17,1) orta və 8/41 (%19,5) yüngül sinifdə idi.
| Qrup | Ümumi NDI | Yüngül | Orta | Ağır |
|---|---|---|---|---|
| Sarnat mərhələ 2 | 27 | 6 (%22,2) | 6 (%22,2) | 15 (%55,6) |
| Sarnat mərhələ 3 | 14 | 2 (%14,3) | 1 (%7,1) | 11 (%78,6) |
| Ümumi | 41 | 8 (%19,5) | 7 (%17,1) | 26 (%63,4) |
NDI-nin görülmə tezliyi mərhələ 3 qrupunda 14/28 (%50), mərhələ 2 qrupunda 27/211 (%12,7–12,8; mənbə daxilində yuvarlaqlaşdırma fərqi vardır) kimi bildirildi və qruplar arasındakı fərq p < 0,001 idi. NDI yarandıqdan sonra yüngül/orta/ağır paylanmanın mərhələ 2 ilə mərhələ 3 arasında fərqinə dair Şəkil 2-də p = 0,32 göstərilir.
Nevroloji fəsadlar
| Fəsad | Bütün kohort | Mərhələ 2 | Mərhələ 3 | p |
|---|---|---|---|---|
| Görmə itkisi / korluq | 8 (%3,3) | 2 (%0,9) | 6 (%21,4) | < 0,001 |
| Eşitmə pozğunluğu | 6 (mənbədə %3,1) | 4 (%1,9) | 2 (%7,1) | 0,190 |
| Epilepsiya | 21 (%8,8) | 14 (%6,6) | 7 (%25,0) | 0,005 |
| Serebral iflic | 22 (%9,2) | 16 (%7,5) | 6 (%21,4) | 0,020 |
Cədvəl 3-də bütün kohort üçün eşitmə pozğunluğu n = 6 və %3,1 kimi bildirilmişdir. Ümumi nümunə n = 239 olduğuna görə bu say və faiz birbaşa arifmetik olaraq uyğun gəlmir; Verianla mənbənin dərc edilmiş dəyərini dəyişdirmədən bu uyğunsuzluğu görünən saxlayır.
Serebral iflicli 22 körpənin 7-sində qarışıq tip, 4-ündə spastik tip, 2-sində distonik tip, 2-sində sağ hemiplegiya bildirilmiş; 7 halın alt tipi göstərilməmişdir.
HIE ağırlığına görə GMDS inkişaf profili
| GMDS göstəricisi | Bütün qrup | Mərhələ 2 | Mərhələ 3 | p |
|---|---|---|---|---|
| GQ | 103 (93–109) | 103 (95–109) | 89,5 (69–105) | 0,002 |
| A — Lokomotor | 101 (89–109) | 101 (91–109) | 96,0 (55–104) | 0,030 |
| B — Şəxsi-sosial | 99 (87–105) | 100 (89–105) | 91,0 (60,5–103) | 0,040 |
| C — Eşitmə və dil | 107 (100–114) | 107 (100–114) | 107,0 (84–114) | 0,480 |
| D — Göz-əl koordinasiyası | 100 (89–111) | 104 (90–111) | 97,0 (56–106) | 0,030 |
| E — Performans | 101 (90–109) | 101 (92–110) | 98,0 (61,5–104) | 0,040 |
Ümumi GQ medianı bütün kohortda normal/orta diapazonda olsa da, mərhələ 3 qrupunun GQ dəyəri mərhələ 2 qrupundan əhəmiyyətli dərəcədə aşağı idi. Mərhələ 2 qrupu lokomotor, şəxsi-sosial, göz-əl koordinasiyası və performans sahələrində daha yüksək bal aldı. Eşitmə və dil alt şkalasında isə mərhələlər arasındakı fərq əhəmiyyətli deyildi.
Terapevtik hipotermiya ilə nəticələrin əlaqəsi
NDI, TH alan və almayan qruplarda müvafiq olaraq 21 və 20 halda görülmüş və mənbə p = 0,005 bildirmişdir. Serebral iflic TH alanlarda 9 (%5,4), TH almayanlarda 13 (%17,8) halda aşkar edilmiş və fərq p = 0,002 kimi bildirilmişdir.
Mənbənin nəticələr mətni NDI üçün TH alan qrupu “21 [%12,1]” kimi verir. Tədqiqatın başqa bölməsində TH alan ümumi pasiyent sayı 166 olaraq bildirildiyinə görə dərc edilmiş faiz dəyəri ilə ümumi qrup ölçüsü arasında aydın məxrəc qeyri-müəyyənliyi vardır. Buna görə burada dəqiqləşdirilməmiş yeni faiz hesablanaraq mənbə nəticəsi dəyişdirilmir.
Ağır HIE qrupunda TH müqayisəsi
| Göstərici | TH, n = 14 | TH yoxdur, n = 14 | p |
|---|---|---|---|
| GMDS yaşı, ay | 12,0 (12–13) | 12,5 (12–13) | 0,25 |
| GQ | 101 (83–107) | 69 (43–100) | 0,02 |
| A — Lokomotor | 101 (77–109) | 63 (46–97) | 0,02 |
| B — Şəxsi-sosial | 97 (89–105) | 55 (37,5–99) | 0,03 |
| C — Eşitmə və dil | 111 (103–115) | 78 (48–110) | 0,03 |
| D — Göz-əl koordinasiyası | 100 (95–106) | 55 (31–106) | 0,15 |
| E — Performans | 101 (84–106) | 68 (29–101) | 0,04 |
Mərhələ 3 qrupunda TH alan körpələrin GQ medianı 101, TH almayanlarınkı 69 idi. Lokomotor, şəxsi-sosial, eşitmə/dil və performans alt şkalalarında da statistik baxımdan əhəmiyyətli fərqlər bildirildi. Göz-əl koordinasiyası fərqi p = 0,15 ilə tədqiqatın əhəmiyyətlilik həddini keçmədi. Bu müqayisə yalnız 14-ə qarşı 14 körpədən ibarət olduğuna və TH tətbiqini müəyyən edən klinik amillər randomizə edilmədiyinə görə nəticələr güclü əlaqə göstərsə də, səbəb-nəticə təsirinin ölçüsü kimi qiymətləndirilməməlidir.
Tədqiqatın güclü tərəfləri
- Altı illik real klinik izləmə məlumatlarının istifadəsi.
- 239 körpədən ibarət nisbətən böyük ümumi klinik nümunə.
- GMDS-nin klinikada rutin və standartlaşdırılmış şəkildə tətbiqi.
- Yalnız ümumi inkişafın deyil, beş ayrı inkişaf sahəsinin araşdırılması.
- HIE ağırlığı ilə neyroinkişaf fəsadlarının birlikdə qiymətləndirilməsi.
Əsas məhdudiyyətlər
- Retrospektiv və təsviri dizayn səbəb-nəticəni qiymətləndirə bilməz; yalnız əlaqələri göstərir.
- Ağır HIE qrupu yalnız 28 körpədən ibarətdir və orta HIE qrupundan xeyli kiçikdir.
- Ən ağır HIE hallarının bir qismi neonatal dövrdə öldüyü üçün 1 yaşda izlənən ağır HIE qrupu bütün başlanğıc spektrini təmsil etməyə bilər.
- TH alma ehtimalı qruplar arasında bərabər deyil və klinik uyğunluqla cihaz mövcudluğundan təsirlənmişdir.
- 12 aylıq GMDS xüsusilə incə dil pozğunluqlarını kifayət qədər aşkar etməyə bilər.
- Bir yaşdakı normal inkişaf balları daha sonrakı məktəb yaşı nevroloji, koqnitiv və ya qavrayış-motor problemlərini istisna etmir.
Tədqiqatın dəstəklədiyi nəticələr
- Bu kohortda ağır HIE 1 yaşda daha yüksək NDI və serebral iflic tezliyi ilə əlaqəli idi.
- HIE ağırlığı artdıqca APGAR və Thompson balları da daha ağır başlanğıc mənzərəni əks etdirirdi.
- TH tətbiq edilmiş körpələrdə bəzi mənfi neyroinkişaf nəticələri daha az görüldü.
- GMDS-nin əksər inkişaf sahələrində mərhələ 3 qrupunun balları mərhələ 2 qrupundan daha aşağı idi.
- Bir yaşdan sonra, xüsusilə 2 yaş və sonrasında standartlaşdırılmış neyroinkişaf izləməsi vacibdir.
Tədqiqatın dəstəkləmədiyi nəticələr
- Bu tədqiqat TH-nin müşahidə edilən bütün fərqlərin birbaşa və yeganə səbəbi olduğunu sübut etmir.
- Bir yaşda normal GMDS nəticəsi uzunmüddətli inkişafın mütləq normal olacağını göstərmir.
- Nəticələr bütün ölkələrdəki və ya bütün səhiyyə sistemlərindəki HIE populyasiyalarına birbaşa ümumiləşdirilə bilməz.
- Tədqiqat yüngül, Sarnat mərhələ 1 HIE-nin neyroinkişaf nəticəsini araşdıran əsas analiz deyil.
- Tədqiqat yeni TH temperatur və ya müddət protokolunu müqayisə etməmişdir.
Etika
Tədqiqat University of the Witwatersrand Human Research Ethics Committee tərəfindən M220248 nömrəsi ilə təsdiq edildi. Asphyxia verilənlər bazası üçün M1511100 və Neonatal REDCap verilənlər bazası üçün M151196 etik qeyd nömrələri bildirildi. Tədqiqat retrospektiv olduğuna görə məlumatlandırılmış razılıqdan imtina edildi və iştirakçı anonimliyi tədqiqat nömrələrindən istifadə etməklə qorundu.
Mənbə və Metod Qeydi
Orijinal tədqiqat: Developmental profiles of infants with hypoxic ischaemic encephalopathy at a tertiary hospital in South Africa
Müəlliflər: Ayanda Myaka-Gama; Sibongile Mbatha; Sarah Lowick; Kebashni Thandrayen; Firdose L. Nakwa.
Məsul müəllif: Ayanda Myaka-Gama.
Qurum: Department of Paediatrics and Child Health, School of Clinical Medicine, Faculty of Health Sciences, Chris Hani Baragwanath Academic Hospital, University of the Witwatersrand, Johannesburg, South Africa.
Jurnal: African Journal of Disability.
Nəşriyyat/lisenziya sahibi: AOSIS.
Cild və məqalə nömrəsi: 15(0), a1729.
DOI: 10.4102/ajod.v15i0.1729.
Məqalə növü: Original Research; retrospektiv, təsviri klinik qeyd tədqiqatı.
Tarixlər: Qəbul üçün təqdim edilib 02 Aprel 2025; qəbul edilib 28 Oktyabr 2025; dərc edilib 23 Fevral 2026.
Lisenziya: Creative Commons Attribution 4.0 International (CC BY 4.0).
Maliyyələşdirmə: Müəlliflər tədqiqatın dövlət, kommersiya və ya qeyri-kommersiya maliyyələşdirmə təşkilatından xüsusi qrant almadığını bildirmişdir.
Maraqlar toqquşması: Müəlliflər tədqiqata yersiz təsir göstərə biləcək maliyyə və ya şəxsi əlaqənin olmadığını bəyan etmişdir.
Məlumatların əlçatanlığı: Tapıntıları dəstəkləyən məlumatlar məsul müəllif Ayanda Myaka-Gama-dan sorğu əsasında əldə edilə bilər; etik məhdudiyyətlər səbəbindən açıq şəkildə əlçatan deyil.
Tədqiqatın mənşəyi: Məqalə University of the Witwatersrand Faculty of Health Sciences daxilində İyul 2024-də hazırlanmış eyni adlı Master of Medicine in Paediatrics tezisinə qismən əsaslanır.
Müəllif töhfələri: Ayanda Myaka-Gama məlumatların kurasiyası, formal analiz, maliyyələşdirmənin əldə edilməsi, tədqiqat, layihə idarəetməsi, resurslar, doğrulama, vizuallaşdırma və ilkin layihənin yazılmasında iştirak etmişdir. Sibongile Mbatha, Sarah Lowick və Firdose L. Nakwa konseptuallaşdırma, məlumatların kurasiyası, formal analiz, tədqiqat, metodologiya, layihə idarəetməsi, resurslar, proqram təminatı, məsləhət/rəhbərlik, doğrulama, vizuallaşdırma və nəzərdən keçirmə-redaktə töhfələri vermişdir. Kebashni Thandrayen məlumatların kurasiyası, formal analiz, tədqiqat, layihə idarəetməsi, resurslar, proqram təminatı, məsləhət/rəhbərlik, doğrulama, vizuallaşdırma və nəzərdən keçirmə-redaktə töhfələrində iştirak etmişdir. Bütün müəlliflər nəticələrin müzakirəsinə töhfə vermiş, son versiyanı təsdiqləmiş və tapıntıların bütövlüyünə görə məsuliyyət götürmüşdür.
Verianla yenidən izah qeydi: Bu məzmun orijinal tədqiqatın elmi nəticələrini dəyişdirmədən öyrədilə bilən və tərcümə üçün təhlükəsiz türk dilli elmi nüvəyə çevirmək məqsədilə hazırlanmışdır. Mənbədəki Şəkil 1 və Şəkil 2-nin piksel və ya dizayn surəti istifadə edilməmiş; onların ehtiva etdiyi faktiki məlumatlar müstəqil cədvəl və izah strukturu ilə yenidən ifadə edilmişdir. Mənbədəki p-dəyəri və faiz uyğunsuzluqları səssizcə düzəldilməmiş, müvafiq yerlərdə açıq şəkildə qeyd edilmişdir.
Şərh yazın
E-poçt ünvanınız yayımlanmayacaq. Məcburi sahələr * ilə işarələnib