Kompozit Pəhriz Antioksidant İndeksi (Composite Dietary Antioxidant Index, CDAI) altı qida antioksidantının standartlaşdırılmış gündəlik qəbulunu vahid birləşdirilmiş balda birləşdirən pəhriz göstəricisidir; Pəhriz Fitokimyəvi İndeksi (Dietary Phytochemical Index, DPI) isə ümumi gündəlik enerjinin fitokimyəvi maddələrlə zəngin qidalardan gələn faizini ifadə edir. Bu kəsiyvari tədqiqat Pekindəki icma sağlamlıq mərkəzlərindən cəlb edilmiş 60 yaş və yuxarı 1845 yetkin şəxsdə CDAI və DPI-nin koqnitiv performans və yüngül koqnitiv pozuntu (MCI) ilə əlaqələrini araşdırmışdır. Koqnitiv performans Montreal Cognitive Assessment-in (MoCA) Pekin versiyası ilə qiymətləndirilmiş, MCI isə əvvəlcə təhsil səviyyəsinə uyğun MoCA skrininqi, sonra isə nevroloq qiymətləndirməsi ilə müəyyən edilmişdir.

Tam düzəliş edilmiş analizdə CDAI-də hər 1 vahid artım MoCA balında 0,068 ballıq artımla, DPI-də hər 1 vahid artım isə 0,029 ballıq artımla əlaqəli olmuşdur. CDAI həmçinin MCI ilə tərs istiqamətdə əlaqəli idi: CDAI-nin ən yüksək kvartilində olan iştirakçılarda ən aşağı kvartillə müqayisədə MCI odds-u daha aşağı idi. DPI MoCA balı ilə müsbət əlaqə göstərsə də, MCI ilə müstəqil əlaqəsi statistik cəhətdən əhəmiyyətli deyildi.

CDAI və DPI birlikdə yüksək olduqda ən aydın birgə əlaqə müşahidə edilmişdir. Hər iki indeks ən yüksək kvartildə olan iştirakçılarda, hər ikisi ən aşağı kvartildə olan qrupa nisbətən MCI üçün OR 0,537 hesablanmışdır. Bununla belə, bu nəticə kəsiyvari müşahidə əlaqəsini göstərir; antioksidant və ya fitokimyəvi maddələrlə zəngin qidalanmanın MCI-ni %46,3 nisbətində qarşısını aldığını sübut etmir.

Bazal metabolizma sürəti (BMR) və sistemik immun-inflamasiya indeksi (SII) CDAI ilə MoCA arasındakı əlaqənin müvafiq olaraq %8,8 və %5,9 hissəsini statistik vasitəçilik yolu ilə izah edən dəyişənlər kimi müəyyən edilmişdir. Lakin məruz qalma, vasitəçi dəyişən və koqnitiv nəticə eyni kəsiyvari analitik çərçivədə qiymətləndirildiyindən zaman ardıcıllığı müəyyən edilə bilməz və bu nəticələr səbəbli metabolik və ya iltihabi mexanizm sübutu deyil.

Tədqiqatın mühüm həssaslıq nəticəsi ondan ibarətdir ki, CDAI ümumi enerji qəbuluna görə 1000 kcal başına yenidən hesablandıqda MoCA və MCI ilə əsas əlaqələr statistik əhəmiyyətini itirmişdir. Buna görə nəticələr pəhriz antioksidant sıxlığının müstəqil təsiri kimi deyil, tədqiqatda istifadə olunan ilkin CDAI tərifi çərçivəsində şərh edilməlidir.

Tədqiqatın əsas problemi

Yaş artdıqca koqnitiv geriləmə və demensiya riski yüksəldiyi üçün dəyişdirilə bilən həyat tərzi və qidalanma amillərinin rolu mühüm tədqiqat sahəsidir. Antioksidant və fitokimyəvi maddələrlə zəngin qidalanma nümunələrinin koqnitiv sağlamlıqla əlaqəli ola biləcəyini göstərən əvvəlki tədqiqatlar mövcud olsa da, bir neçə pəhriz antioksidantını vahid birləşdirilmiş balda qiymətləndirən CDAI ilə bitki mənşəli enerji payını göstərən DPI-nin eyni populyasiyada müstəqil və birgə əlaqələri daha az öyrənilmişdir.

Bu tədqiqat yalnız pəhriz indeksləri ilə koqnitiv göstəricilər arasındakı birbaşa statistik əlaqəni araşdırmamışdır. Tədqiqatçılar eyni zamanda enerji metabolizmasını təmsil edən BMR və sistemik iltihabi vəziyyəti əks etdirən SII-nin CDAI–koqnitiv əlaqəsində mümkün izah edici dəyişənlər olub-olmadığını qiymətləndirmişlər.

CDAI və DPI Dəqiq Olarak Nəyi Ölçür?

CDAI selen, sink, karotinoidlər, A vitamini, C vitamini və E vitamini qəbulunu tədqiqat nümunəsindəki orta və standart sapmaya görə standartlaşdırıb toplayan nisbi antioksidant balıdır; DPI isə meyvə, kartofdan başqa tərəvəzlər, paxlalılar, soya məhsulları, qoz-fındıq, toxumlar və tam taxıllardan gələn enerjinin ümumi gündəlik enerji içində faizini ölçür və ayrı-ayrı fitokimyəvi molekulların biokimyəvi konsentrasiyasını birbaşa ölçmür.

CDAI necə hesablandı?

Hər antioksidant üçün gündəlik fərdi qəbul tədqiqat nümunəsindəki orta və standart sapmaya görə standartlaşdırılmışdır:

CDAI: \( \mathrm{CDAI}=\sum_{i=1}^{6}\frac{x_i-\bar{x}_i}{SD_i} \)

Burada \(x_i\) fərdin müvafiq antioksidant üçün gündəlik qəbulunu, \(\bar{x}_i\) nümunə ortasını və \(SD_i\) standart sapmanı ifadə edir. Altı komponent selen, sink, karotinoidlər, A vitamini, C vitamini və E vitaminidir.

CDAI buna görə milliqram və ya mikroqram vahidində ümumi antioksidant miqdarı deyil. Müxtəlif vahid və paylanmalardakı altı qida maddəsinin standartlaşdırılmış birgə indeksidir.

DPI necə hesablandı?

DPI: \( \mathrm{DPI}=\frac{\text{fitokimyasal açıdan zengin gıdalardan gelen günlük enerji}}{\text{toplam günlük enerji}}\times100 \)

DPI-nin surətinə meyvələr, kartofdan başqa tərəvəzlər, paxlalılar və soya məhsulları, qoz-fındıq, toxumlar və tam taxıllar daxil edilmişdir. Kartofun fitokimyəvi tərkibinin aşağı olduğu əsas gətirilərək hesablamaya daxil edilməmişdir.

Qidalanma necə ölçüldü?

İştirakçıların son bir ildəki adi istehlakı 28 maddəlik qida tezliyi sorğusu ilə üz-üzə qiymətləndirilmişdir. İstehlak tezlikləri gündəlik, həftəlik, aylıq və ya illik olaraq qeyd edilmiş; porsiya təxminində qida modelləri və fotoşəkil köməkçilərindən istifadə olunmuşdur. Mövsümi məhsullar mövsümlər arasında ortalanmışdır.

Enerji və qida maddəsi qəbulları China Food Composition Database-in 6-cı nəşrindən istifadə etməklə hesablanmışdır. Qida əlavələri qeyd edilmədiyi üçün CDAI yalnız qidadan gələn antioksidant məruz qalmasını təmsil edir.

Koqnitiv qiymətləndirmə necə aparıldı?

İştirakçılara MMSE və MoCA-nın Pekin versiyası tətbiq edilmişdir. MMSE <24 olan şəxslər mümkün demensiya baxımından xaric edilmişdir. Bu ilkin skrininqdə hədd təhsil səviyyəsinə görə dəyişdirilməmiş və qərar təlim keçmiş tədqiqat heyəti tərəfindən verilmişdir.

MCI diaqnozu iki mərhələlidir. Birinci mərhələdə MoCA üçün təhsil səviyyəsinə xas hədlər istifadə edilmişdir: savadsızlarda 13/14, 1–6 illik təhsildə 19/20 və ≥7 illik təhsildə 24/25. İkinci mərhələdə nevroloq subyektiv koqnitiv dəyişiklik şikayəti, MoCA sahələrindən ən az birində pozulma, gündəlik həyat fəaliyyətlərinin qorunması və demensiyanın olmaması meyarlarını qiymətləndirmişdir.

Nümunə necə formalaşdırıldı?

İştirakçıların median yaşı 70 il, qadınların payı %57,8 olmuşdur. Rahatlıq nümunələməsi Pekindəki icma sağlamlıq mərkəzlərində aparıldığı üçün nümunə Çinin bütün yaşlı əhalisinin ehtimallı təmsilçisi deyil.

Sistemik iltihab necə ölçüldü?

Ən azı 12 saatlıq gecə aclığından sonra venoz qan götürülmüşdür. Trombosit, neytrofil, limfosit və monosit sayları ilə RDW, hemoglobin və MCH ölçülmüşdür.

SII: \( \mathrm{SII}=\frac{P\times N}{L} \)

SIRI: \( \mathrm{SIRI}=\frac{N\times M}{L} \)

Burada \(P\) trombosit, \(N\) neytrofil, \(M\) monosit və \(L\) limfosit sayını təmsil edir.

BMR necə qiymətləndirildi?

Bazal metabolizma sürəti InBody 720 bioelektrik impedans analizatoru ilə təxmin edilmişdir. Cihaz ölçülmüş bədən tərkibi və istehsalçıya məxsus xüsusi alqoritm əsasında BMR dəyəri yaratmışdır.

Ölçmədən əvvəl iştirakçılardan ən azı 12 saat intensiv fiziki məşq etməmələri, ən azı 4 saat ağır yemək yeməmələri, sidik kisələrini boşaltmaları, metal aksessuarlarını çıxarmaları və 5–10 dəqiqə ayaqüstə dincəlmələri tələb olunmuşdur.

CDAI və DPI ilə MoCA arasındakı əsas əlaqə

β əmsalı digər model dəyişənləri sabit saxlanıldıqda indeksdə bir vahidlik dəyişikliklə əlaqəli orta MoCA balı fərqini göstərir. Məsələn, CDAI üçün 0,068 dəyəri klinik olaraq “0,068 ballıq müalicə qazancı” deyil; müşahidə regresiya əmsalıdır.

Doza–cavab əyriləri nə göstərdi?

Restricted cubic spline analizlərində CDAI və DPI artdıqca MoCA balının artması ilə uyğun meyl müşahidə edilmişdir. Nonlinearity testləri CDAI üçün p=0,611, DPI üçün p=0,883 olduğuna görə mənbə aydın qeyri-xətti əlaqəyə dair sübut bildirməmişdir.

MCI analizində də nonlinearity p dəyərləri CDAI üçün 0,927 və DPI üçün 0,873 olmuşdur. Bununla belə, DPI əyrisinin etibar intervalı genişdir və OR=1-i böyük ölçüdə əhatə edir; buna görə DPI–MCI əlaqəsi CDAI qədər statistik cəhətdən möhkəm deyil.

CDAI ilə MCI arasındakı əlaqə

Ən yüksək və ən aşağı CDAI kvartilləri arasındakı OR 0,669-dur. Bu müşahidə əlaqəsi yüksək CDAI-nin MCI-ni birbaşa qarşısını aldığının sübutu deyil.

DPI ilə MCI arasındakı nəticə niyə daha ehtiyatlıdır?

DPI-nin tam düzəliş edilmiş fasiləsiz analizi OR=0,990 (95% CI: 0,979–1,001; p=0,088) vermişdir. Ən yüksək DPI kvartilinin Q1-ə nisbətən OR dəyəri 0,808 (95% CI: 0,612–1,068; p=0,134) olmuş və statistik əhəmiyyət həddini keçməmişdir.

Beləliklə, tədqiqat DPI-nin koqnitiv balla müsbət əlaqəsini dəstəkləsə də, DPI-nin təkbaşına daha aşağı MCI odds-u ilə müstəqil əlaqəsinə dair kifayət qədər möhkəm statistik sübut təqdim etmir.

CDAI və DPI Birlikdə Yüksək Olduqda %46,3 Daha Aşağı MCI Nəticəsi Necə Şərh Edilməlidir?

Hər iki indeksin Q4 səviyyəsində olduğu qrupun, hər iki indeksin Q1 səviyyəsində olduğu istinad qrupu ilə müqayisədə MCI üçün OR dəyəri 0,537-dir; bu müşahidə logistik regresiya nəticəsi təxminən %46,3 daha aşağı odds ilə uyğundur, lakin kəsiyvari dizayna görə pəhrizin MCI-ni %46,3 nisbətində qarşısını aldığı və ya bu fərqin birbaşa antioksidant və fitokimyəvi maddələrdən qaynaqlandığı deyilə bilməz.

Birgə pəhriz analizində iki fərqli təsnifat

MoCA balı üçün birgə analizdə CDAI və DPI medianlarına görə “aşağı” və “yüksək” kimi ayrılmışdır. Həm CDAI, həm də DPI yüksək olan qrupun tam düzəliş edilmiş MoCA əmsalı aşağı–aşağı qrupa nisbətən β=0,775 (95% CI: 0,180–1,370) olmuşdur.

MCI analizindəki birgə müqayisə fərqlidir: burada Q1/Q1, Q4/Q4 və qalan kombinasiyalardan ibarət üç kateqoriya istifadə edilmişdir. Q4/Q4 qrupunun OR dəyəri 0,537; digər kombinasiyalardan ibarət qrupun OR dəyəri 0,626-dır.

Buna görə MoCA-dakı “yüksək–yüksək” ilə MCI analizindəki “Q4–Q4” eyni statistik kateqoriya deyil.

BMR və hematoloji göstəricilər koqnitiv nəticələrlə necə əlaqəli idi?

Bu əmsalların böyüklükləri dəyişənlərin öz vahidlərindən asılıdır; məsələn, BMR β dəyəri ilə SIRI β dəyəri birbaşa “hansı daha vacibdir?” şəklində müqayisə edilə bilməz.

CDAI hansı potensial aralıq göstəricilərlə əlaqəli idi?

Tam düzəliş edilmiş Model 3-də daha yüksək CDAI daha yüksək BMR ilə əlaqəli idi (β=2,254; 95% CI: 0,608–3,900; p=0,007). CDAI ilə SII arasında tərs əlaqə aşkarlandı (β=−3,700; 95% CI: −7,237 – −0,164; p=0,040). MCH ilə də müsbət və sərhəd əhəmiyyətli əlaqə vardı (β=0,263; 95% CI: 0,001–0,525; p=0,049).

DPI isə BMR, SII, SIRI, RDW, HGB və ya MCH ilə tam düzəliş edilmiş analizlərdə statistik cəhətdən əhəmiyyətli əlaqə göstərməmişdir.

BMR və SII Həqiqətən Pəhriz ilə Koqnitiv Funksiya Arasında Səbəbli Vasitəçilərdirmi?

Bu tədqiqat bunu sübut etmir; vasitəçilik modellərində BMR ümumi CDAI–MoCA əlaqəsinin %8,8-ni, SII isə %5,9-nu statistik olaraq izah etmişdir, lakin kəsiyvari dizayn məruz qalma, vasitəçi və nəticənin zaman ardıcıllığını müəyyən edə bilmədiyi üçün bu dəyərlər səbəbli bioloji vasitəçilik faizləri deyil, kəşfiyyat xarakterli statistik vasitəçilik nəticələridir.

Vasitəçilik modelinin kəmiyyət quruluşu

Vasitəçilik təsirlərinin əhəmiyyətliliyi 5000 bootstrap nümunələməsi ilə qiymətləndirilmişdir. Modellər yaş, cins, təhsil, BMI, siqaret, alkoqol, enerji qəbulu, hipertoniya, diabet, insult və koronar ürək xəstəliyinə görə düzəliş edilmişdir.

Bununla belə, BMI həm BMR-yə təsir edən qarışdırıcı, həm də mümkün səbəb zəncirinin komponenti ola bilər. Müəlliflər BMI-yə görə düzəlişin bəzi ssenarilərdə overadjustment bias yarada biləcəyini xüsusi qeyd edirlər.

Tədqiqatın Metodu və Nəticələri

Tədqiqat dizaynı və iştirakçılar

Tədqiqat EDNCS kohortunun 2020–2023 başlanğıc iştirakçılarının kəsiyvari analizidir. İştirakçılar Pekindəki icma sağlamlıq mərkəzlərinə müntəzəm sağlamlıq yoxlanışı və ya xroniki xəstəlik baxımı üçün gələn 60 yaş və yuxarı şəxslər arasından rahatlıq nümunələməsi ilə seçilmişdir.

Daxil edilmə meyarları ≥60 yaş, ətraflı müsahibəni tamamlamaq üçün kifayət qədər ünsiyyət bacarığı və könüllü yazılı razılıq olmuşdur. Depressiya, travmatik beyin zədəsi və ya ağır orqan funksiyası pozğunluğuna bağlı koqnitiv pozuntusu olanlar; iştirakdan imtina edənlər və düzəldilməmiş görmə və ya eşitmə pozuntusu olanlar xaric edilmişdir.

Statistik analiz

Normal paylanmayan fasiləsiz dəyişənlər median və kvartillərarası aralıq, kateqorial dəyişənlər say və faiz kimi təqdim edilmişdir. Qruplar Kruskal–Wallis H testi və ya xi-kvadrat testi ilə müqayisə edilmişdir.

MoCA nəticələri üçün çoxdəyişənli xətti regresiya, MCI üçün çoxdəyişənli logistik regresiya istifadə edilmişdir.

Doza–cavab quruluşu restricted cubic spline regresiyası ilə araşdırılmışdır. Düyünlər müvafiq indekslərin 5., 35., 65. və 95. persentillərinə yerləşdirilmişdir. RCS modelləri Model 3-dəki bütün kovariatlara görə düzəliş edilmişdir.

Statistik əhəmiyyət iki tərəfli p<0,05 kimi müəyyən edilmişdir. Analizlərdə SPSS 25.0 və R 4.5.0 istifadə edilmişdir.

Vasitəçilik analizi

BMR və SII üçün bir mediator model və həm məruz qalmanı, həm də vasitəçi dəyişəni əhatə edən outcome model qurulmuşdur. Vasitəçilik nisbəti dolayı təsirin ümumi təsirə nisbəti kimi hesablanmış və əhəmiyyət 5000 bootstrap təkrarında qiymətləndirilmişdir.

LASSO proqnoz modeli necə quruldu?

Least Absolute Shrinkage and Selection Operator (LASSO) regresiyası namizəd dəyişənləri kiçiltmək və dəyişən seçimi üçün istifadə edilmişdir. λ parametri 10 qatlı çarpaz doğrulama ilə qiymətləndirilmiş; daha parsimonious model üçün 1 standart xəta meyarı istifadə edilmişdir.

Son model yeddi dəyişəni əhatə etmişdir:

1. Təhsil səviyyəsi
2. Siqaret istifadəsi
3. Ümumi enerji qəbulu
4. CDAI
5. SIRI
6. RDW
7. MCH

Bu dəyişənlər daha sonra MCI ehtimalını vizual şəkildə göstərən nomoqramda birləşdirilmişdir.

LASSO Nomoqramı Klinik İstifadəyə Hazırdırmı?

Xeyr. Modelin görünən AUC-si 0,731 və 200 bootstrap təkrarından sonrakı optimism-corrected AUC-si 0,728 olsa da, doğrulama yalnız eyni tədqiqat nümunəsində daxili olaraq aparılmışdır; müstəqil xarici kohort doğrulaması olmadığı üçün model klinik skrininq və ya diaqnostika aləti kimi istifadəyə hazır hesab edilə bilməz.

ROC analizində görünən AUC üçün %95 etibar intervalı 0,706–0,756-dır. Decision curve analysis təxminən %20–80 hədd ehtimalı aralığında model üçün müsbət net benefit göstərmişdir. Bu nəticə yalnız tədqiqat nümunəsindəki qərar analizi performansını ifadə edir.

Həssaslıq analizləri

Əskik məlumatlar multiple imputation ilə işlənəndə CDAI, DPI, BMR və SII-nin koqnitiv nəticələrlə əlaqələri complete-case analizinə əsasən böyük ölçüdə oxşar qalmışdır.

Əksinə, CDAI antioksidant qəbullarının ümumi enerjiyə görə 1000 kcal başına düzəliş edilmiş forması ilə yenidən hesablandıqda CDAI–MoCA və CDAI–MCI əlaqələri artıq statistik cəhətdən əhəmiyyətli deyildi.

Müəlliflər ilkin CDAI-nin antioksidant qəbulunun həm mütləq miqdarını, həm də pəhriz daxilində sıxlıq komponentini əks etdirdiyini; enerjiyə görə düzəliş edilmiş CDAI-nin isə daha çox sıxlığı təcrid etdiyini bildirirlər. Bununla belə, bu həssaslıq nəticəsi əsas CDAI tapıntısının istifadə olunan indeks tərifinə həssas olduğunu göstərir.

Tədqiqatın güclü tərəfləri

Tədqiqat CDAI ilə DPI-ni eyni nümunədə həm ayrıca, həm də birgə qiymətləndirmiş, koqnitiv bal və MCI nəticələrini bir-birindən ayırmış, mümkün metabolik və iltihabi izah edici dəyişənləri araşdırmış və pəhriz məlumatını hematoloji göstəricilərlə birlikdə nəzərdən keçirmişdir.

MCI-nin yalnız bir MoCA balına əsaslanmayıb skrininqdən sonra nevroloq tərəfindən qiymətləndirilməsi də nəticə ölçməsinin mühüm xüsusiyyətidir.

Statistik analiz yalnız bir regresiya modeli ilə məhdudlaşmır; mərhələli kovariat düzəlişi, RCS, bootstrap vasitəçilik analizi, multiple imputation, LASSO, bootstrap optimism correction, kalibrasiya və DCA birlikdə istifadə edilmişdir.

Tədqiqatın əsas məhdudiyyətləri

• Kəsiyvari dizayn səbəb–nəticə və ya zaman ardıcıllığı qura bilməz.
• Rahatlıq nümunələməsi nəticələrin daha geniş əhaliyə ümumiləşdirilməsini məhdudlaşdırır.
• 28 maddəlik FFQ xatırlama qərəzinə və pəhriz ölçmə xətasına açıqdır.
• Qida əlavələri qeyd edilmədiyi üçün ümumi antioksidant məruz qalması az qiymətləndirilmiş ola bilər.
• Mümkün demensiya MMSE <24 ilə, təhsil səviyyəsinə görə düzəliş edilmədən xaric edilmişdir.
• DPI-nin MCI ilə müstəqil əlaqəsi statistik cəhətdən möhkəm deyil.
• BMR birbaşa dolayı kalorimetriya ilə ölçülməmiş, InBody 720 BIA cihazının xüsusi alqoritmi ilə təxmin edilmişdir.
• Fiziki fəaliyyət, sosial-iqtisadi vəziyyət, depressiya, yuxu keyfiyyəti, APOE genotipi və dərman istifadəsi kimi potensial qarışdırıcılar mövcud deyil.
• BMI-nin vasitəçilik modellərində düzəliş edilməsi bəzi səbəb quruluşlarında overadjustment bias yarada bilər.
• Enerjiyə görə düzəliş edilmiş CDAI analizində əsas əlaqələrin əhəmiyyətini itirməsi nəticələrin indeks hesablanması üsuluna həssas ola biləcəyini göstərir.
• LASSO proqnoz modeli yalnız daxili doğrulama görmüşdür; müstəqil xarici doğrulaması yoxdur.

Tədqiqatın dəstəklədiyi nəticələr

Tədqiqat araşdırılan Pekin icma sağlamlıq mərkəzi nümunəsində daha yüksək CDAI və DPI-nin daha yüksək MoCA balları ilə əlaqəli olduğunu dəstəkləyir.

Daha yüksək CDAI daha aşağı MCI odds-u ilə əlaqəli olmuşdur. Ən yüksək CDAI və DPI kvartillərinin birlikdə olduğu qrupda, hər iki indeksin ən aşağı olduğu istinad qrupu ilə müqayisədə daha aşağı MCI odds-u müşahidə edilmişdir.

BMR və SII-nin CDAI–MoCA əlaqəsində statistik dolayı təsirləri vardır. Bu tapıntı enerji metabolizması və sistemik iltihabın gələcəkdə daha güclü dizaynlarla araşdırılması üçün hipotez yaradır.

Tədqiqat həmçinin pəhriz, iltihab, eritrosit parametrləri və demoqrafik dəyişənlərin birlikdə istifadə olunduğu LASSO nomoqramının tədqiqat nümunəsində orta səviyyəli ayırdetmə performansına malik olduğunu göstərir.

Tədqiqatın dəstəkləmədiyi nəticələr

Tədqiqat antioksidant və ya fitokimyəvi maddələrlə zəngin qidalanmanın koqnitiv geriləməni qəti şəkildə qarşısını aldığını göstərmir.

CDAI ilə koqnitiv funksiya arasındakı əlaqənin BMR artımı və ya SII azalması vasitəsilə səbəbli şəkildə baş verdiyini sübut etmir.

DPI-nin təkbaşına MCI riskini əhəmiyyətli dərəcədə azaltdığını göstərmir.

Hər iki indeksin yüksək olduğu qrupda müşahidə edilən OR=0,537 nəticəsi qidalanmanın MCI yaranmasını %46,3 nisbətində müalicə və ya profilaktik təsirlə azaltdığı demək deyil.

LASSO nomoqramı klinik MCI diaqnozu qoyan təsdiqlənmiş alət deyil.

Tədqiqat müəyyən vitaminin, mineralın, fitokimyəvi maddənin, qidanın və ya əlavənin təkbaşına koqnitiv qoruma təmin etdiyini sınaqdan keçirməmişdir.

Mənbə və Metod Qeydi

Orijinal tədqiqat: Associations of Dietary Antioxidant and Phytochemical Indices with Cognitive Function: Mediating Roles of Basal Metabolic Rate and Systemic Inflammation

Müəlliflər: Yuebao Fu; Wenjing Wang; Junqiao You; Zijian Cheng; Yuhui Sun; Yijia Liu; Yongye Sun; Yuandi Xi.

Məsul müəlliflər: Yongye Sun və Yuandi Xi.

Qurumlar: School of Public Health, Qingdao University, Qingdao, China; School of Public Health, Capital Medical University, Beijing, China.

Jurnal: Antioxidants.

Nəşriyyat: MDPI, Basel, Switzerland.

Nəşr məlumatı: 2026; cild 15; sayı 5; məqalə 573. Nəşr tarixi: 1 May 2026.

DOI: 10.3390/antiox15050573

Mənbə növü: Resenziyalı, açıq girişli kəsiyvari müşahidə tədqiqat məqaləsi.

Lisenziya: Creative Commons Attribution (CC BY).

Tədqiqat mənbəyi: Effect of Dietary Nutrition on the Cognitive Function and Sarcopenia in Middle-Aged and Elderly People (EDNCS) kohortu; qeydiyyat nömrəsi ChiCTR2100054969.

Analiz dövrü: 2020–2023 başlanğıc iştirakçıları.

Nümunə: Pekin icma sağlamlıq mərkəzlərindən rahatlıq nümunələməsi ilə cəlb edilmiş 60 yaş və yuxarı 1845 nəfər.

Qidalanmanın qiymətləndirilməsi: 28 maddəlik FFQ; son bir ildə adi istehlak; China Food Composition Database 6th Edition. Qida əlavələri daxil edilməmişdir.

CDAI: Selen, sink, karotinoidlər, A vitamini, C vitamini və E vitamininin standartlaşdırılmış gündəlik qəbullarının cəmi.

DPI: Fitokimyəvi maddələrlə zəngin qidalardan təmin olunan gündəlik enerjinin ümumi gündəlik enerjiyə nisbəti ×100.

Koqnitiv qiymətləndirmə: MMSE və MoCA-nın Pekin versiyası. Mümkün demensiya üçün MMSE <24 skrininqi; MCI üçün təhsil səviyyəsinə görə MoCA skrininqi və sonra nevroloq təsdiqi.

BMR: InBody 720 bioelektrik impedans analizatoru və istehsalçıya məxsus xüsusi alqoritmlə təxmin edilmişdir.

Qan göstəriciləri: RDW, HGB, MCH, neytrofil, trombosit, limfosit və monosit. SII=(P×N)/L; SIRI=(N×M)/L.

Statistika: Kruskal–Wallis H testi, xi-kvadrat, çoxdəyişənli xətti regresiya, logistik regresiya, restricted cubic spline, bootstrap vasitəçilik analizi, LASSO, ROC/AUC, kalibrasiya, decision curve analysis və multiple imputation. Statistik əhəmiyyət iki tərəfli p<0,05.

Proqram təminatı: SPSS 25.0 və R 4.5.0.

LASSO: 10 qatlı çarpaz doğrulama; model performansındakı optimism üçün 200 bootstrap təkrarına əsaslanan daxili doğrulama.

Əlavə materiallar: Table S1 fitokimyəvi qida maddələri; S2 LASSO əmsalları və OR-lar; S3 əskik məlumat sayları; S4–S6 multiple imputation analizləri; S7 enerjiyə görə düzəliş edilmiş CDAI nəticələri.

Maliyyələşdirmə: National Natural Science Foundation of China, Grant No. 82273620.

Etik təsdiq: Capital Medical University Ethics Committee; Z2019SY052, 15 October 2019 və 2022SY044, 9 March 2022.

Məlumatlandırılmış razılıq: Bütün iştirakçılardan yazılı məlumatlandırılmış razılıq alınmışdır.

Məlumatların əlçatanlığı: Məxfilik və etik səbəblərə görə məlumatlar məsul müəlliflərdən sorğu əsasında əldə edilə bilər.

Maraqların toqquşması: Müəlliflər maraqların toqquşması olmadığını bildirmişlər.

Müəllif töhfələri: Konseptuallaşdırma Yuebao Fu, Yongye Sun və Yuandi Xi; metodologiya Yuebao Fu, Wenjing Wang, Zijian Cheng, Yongye Sun və Yuandi Xi; formal analiz Yuebao Fu və Wenjing Wang; məlumatların kurasiyası Yuebao Fu, Junqiao You və Yuandi Xi; ilk qaralama Yuebao Fu; superviziya Yongye Sun və Yuandi Xi; layihə idarəçiliyi və maliyyələşdirmənin təmin edilməsi Yuandi Xi tərəfindən həyata keçirilmişdir.

Əsas metodoloji məhdudiyyət: Kəsiyvari dizayna görə pəhriz, BMR/SII və koqnitiv nəticə arasındakı zaman ardıcıllığı müəyyən edilə bilməz. Nəticələr əlaqə göstərir, səbəbli yol sübut etmir.

Mühüm həssaslıq qeydi: Enerjiyə görə düzəliş edilmiş CDAI istifadə edildikdə CDAI-nin MoCA və MCI ilə əlaqələri statistik əhəmiyyətini itirmişdir. Əsas nəticələrin yalnız ilkin CDAI tərifinə əsaslandığı açıq şəkildə qorunmalıdır.

Proqnoz modeli sərhədi: Nomoqram yalnız daxili doğrulamadan keçmişdir. Müstəqil populyasiyada xarici doğrulama olmadan klinik skrininq və ya qərar aləti kimi qəbul edilməməlidir.

Verianla təqdimat üsulu: Bu məzmun yalnız abstract və ya conclusion bölməsinin tərcüməsi deyil. Nümunə seçimi, CDAI və DPI hesablamaları, MCI qiymətləndirilməsi, BMR və iltihab ölçmələri, bütün regresiya qatları, RCS nəticələri, Figure 4 vasitəçilik quruluşu, LASSO–nomoqram inkişaf prosesi, ROC/kalibrasiya/DCA nəticələri, həssaslıq analizləri və məhdudiyyətlər ayrı elmi qatlara bölünərək öyrədici Azərbaycan dilində quruluş daxilində yenidən təşkil edilmişdir.

Klinik/qidalanma şərh sərhədi: Tədqiqat fərdi şəxs üçün vitamin, antioksidant əlavəsi və ya müəyyən pəhriz müalicəsi tövsiyə etmir. Tapıntılar icma əsaslı kəsiyvari nümunədə pəhriz indeksləri ilə koqnitiv nəticələr arasındakı statistik əlaqələrdir.