Ushbu tadqiqot o‘rta va og‘ir gipoksik-ishemik ensefalopatiya (hypoxic ischaemic encephalopathy, HIE) o‘tkazgan chaqaloqlarning 1 yoshdagi neyro-rivojlanish profillarini o‘rganadigan retrospektiv va tavsifiy klinik qaydlar tadqiqotidir. HIE tug‘ruq atrofidagi kislorodlanish va qon oqimi buzilishi bilan bog‘liq holda yangi tug‘ilgan chaqaloqda nevrologik funksiyaning buzilishi bilan kechuvchi geterogen klinik sindromdir. Tadqiqotda Janubiy Afrikaning Yoxannesburg shahridagi Chris Hani Baragwanath Academic Hospitalda kuzatilgan 239 chaqaloqning Griffiths Mental Development Scales (GMDS) natijalari, HIE og‘irligi, nevrologik asoratlari va terapevtik gipotermiya (TH) qo‘llangan-qo‘llanmagani baholandi. Kohortning umumiy rivojlanish ballari 1 yoshda o‘rtacha diapazonda bo‘lgan bo‘lsa-da, og‘ir HIE guruhida neyro-rivojlanish buzilishi va serebral falaj ancha ko‘p kuzatildi. Terapevtik gipotermiya qo‘llanishi neyro-rivojlanish buzilishi va serebral falajning kamroq uchrashi bilan bog‘liq bo‘ldi; biroq retrospektiv dizayn va davolash guruhlari randomizatsiya qilinmaganligi sababli bu bog‘liqlikning o‘zi sababiy davolash ta’siri sifatida talqin qilinmaydi.
Tadqiqotga kiritilgan 239 chaqaloqning 211 nafari (%88,3) Sarnat 2-bosqich, ya’ni o‘rta HIE; 28 nafari (%11,7) Sarnat 3-bosqich, ya’ni og‘ir HIE guruhida edi. Butun kohortda 41 chaqaloqda (%17,1) neyro-rivojlanish buzilishi (neurodevelopmental impairment, NDI), 22 chaqaloqda (%9,2) serebral falaj aniqlandi. NDI o‘rta HIE guruhida 27/211 (%12,7), og‘ir HIE guruhida 14/28 (%50) deb xabar qilindi. Serebral falaj esa 2-bosqich guruhida 16 chaqaloqda, 3-bosqich guruhida 6 chaqaloqda kuzatildi. Og‘ir HIE guruhida epilepsiya, ko‘rish buzilishi, pastroq APGAR ballari va yuqoriroq Thompson ballari ham ko‘proq yoki yaqqolroq edi.
Jami 166 chaqaloqqa (%69,5) terapevtik gipotermiya qo‘llangan edi. Davolangan guruhda NDI va serebral falaj kamroq kuzatilgan; tadqiqotchilar NDI uchun p = 0,005 va serebral falaj uchun p = 0,002 deb xabar bergan. Biroq eng og‘ir klinik holatdagi ayrim chaqaloqlarning terapevtik gipotermiyaga mos kelmasligi, og‘ir HIE guruhining kichikligi, davolash uskunalarining mavjudligi va neonatal davrda yuz bergan o‘limlar guruhlarni bevosita sababiy taqqoslashni cheklaydi. Bundan tashqari, 12 oylik GMDS baholashi ayniqsa nozik til buzilishlarini va keyingi yoshda paydo bo‘lishi mumkin bo‘lgan kognitiv yoki perseptiv-motor muammolarni istisno etmaydi.
Gipoksik-Ishemik Ensefalopatiya Nima?
Gipoksik-ishemik ensefalopatiya (HIE) manba tadqiqotda kamida 35 gestatsiya haftasida tug‘ilgan chaqaloqda nafas olishni boshlash yoki davom ettirishdagi muvaffaqiyatsizlik bilan bog‘liq nevrologik funksiyaning buzilishi sifatida qaraladigan geterogen yangi tug‘ilganlar sindromidir; ong darajasi pasayishi yoki tutqanoqlar kuzatilishi, reflekslar va mushak tonusi pasayishi hamroh bo‘lishi mumkin. Ushbu tadqiqotning diqqat markazida yengil HIE emas, Sarnat 2-bosqich sifatida tasniflangan o‘rta va Sarnat 3-bosqich sifatida tasniflangan og‘ir HIE turadi.
HIEning neyro-rivojlanish nuqtayi nazaridan ahamiyati faqat yangi tug‘ilgan davrdagi o‘tkir klinik holat bilan cheklanmaydi. Manba maqolada neyro-rivojlanish buzilishi serebral falaj, kognitiv buzilish, ko‘rish yoki eshitish buzilishi, epilepsiya hamda keyingi bolalik davrida o‘rganishga ta’sir qilishi mumkin bo‘lgan nozikroq rivojlanish muammolarini qamrab olishi mumkinligi qayd etiladi. Shu sababli tadqiqotning asosiy savoli faqat chaqaloqning tirik qolgan-qolmagani emas, balki tirik qolgan bolalar turli rivojlanish sohalarida qanday profil ko‘rsatishidir.
Tadqiqotdagi bo‘shliq
Mualliflarning boshlang‘ich nuqtasi shuki, HIEdan keyingi asoratlarni o‘rganuvchi tadqiqotlar mavjud bo‘lsa-da, turli rivojlanish sohalarining alohida-alohida qanday ta’sirlanishini o‘rganuvchi ishlar cheklanganroq. Shu sababli tadqiqot 1 yoshli bolalarda faqat umumiy rivojlanish balliga emas, balki lokomotor, shaxsiy-ijtimoiy, eshitish va nutq, ko‘z-qo‘l koordinatsiyasi hamda performans sohalariga alohida qaragan.
HIE og‘irligi qanday tasniflandi?
HIE og‘irligi neonatal yotqizish vaqtida Sarnat va Thompson baholashlari bilan aniqlandi. Sarnat 2-bosqich o‘rta HIE, 3-bosqich og‘ir HIE deb qabul qilindi. Sarnat tasnifi ong holati, faollik, mushak tonusi, holat, reflekslar va vegetativ funksiya kabi klinik xususiyatlarga asoslanadi. Thompson bali esa tonus, ong darajasi, tutqanoq, holat, Moro refleksi, ushlash refleksi, emish refleksi, nafas olish paterni va fontanel belgilarini ball bilan baholaydigan yana bir klinik og‘irlik vositasidir.
Boshlang‘ich klinik ma’lumotlar HIE og‘irligi ortgani sari neonatal holat ham og‘irlashganini ko‘rsatdi. 3-bosqich guruhida 1-daqiqa APGAR mediani 2, 2-bosqich guruhida 3; 5-daqiqa APGAR mediani mos ravishda 4 va 6 edi. Qabuldagi Thompson bali 3-bosqich guruhida 14,0 ± 3,7; 2-bosqich guruhida 10 ± 3,0 deb xabar qilindi. APGAR va Thompson farqlari statistik jihatdan ahamiyatli edi.
Griffiths Mental Development Scales Ushbu Tadqiqotda Nimani O‘lchadi?
Griffiths Mental Development Scales (GMDS) tadqiqotda taxminan 12 oylik chaqaloqlarning umumiy rivojlanish darajasini va beshta alohida rivojlanish sohasini miqdoriy baholaydigan standartlashtirilgan neyro-rivojlanish vositasidir. Umumiy Koeffitsiyent (General Quotient, GQ) yaxlit rivojlanish darajasini ifodalasa, subshkalalar lokomotor rivojlanish, shaxsiy-ijtimoiy rivojlanish, eshitish va nutq, ko‘z-qo‘l koordinatsiyasi hamda performansni alohida baholaydi.
Tadqiqotda qo‘llangan GMDS 0–2 yosh shkalasining ikkinchi, kengaytirilgan va qayta ko‘rib chiqilgan versiyasidir. Testlar GMDS bo‘yicha tayyorgarlik va sertifikatga ega tajribali klinitsistlar tomonidan o‘tkazilgan.
| Subshkala | Soha | Baholangan rivojlanish o‘lchovi |
|---|---|---|
| A | Lokomotor | Yirik motor rivojlanishi va harakat ko‘nikmalari |
| B | Shaxsiy-ijtimoiy | Shaxsiy va ijtimoiy rivojlanish xulq-atvorlari |
| C | Eshitish va nutq | Eshitish va erta til/muloqot ko‘nikmalari |
| D | Ko‘z-qo‘l koordinatsiyasi | Vizual-motor koordinatsiya |
| E | Performans | Rivojlanish performansi vazifalari |
NDI tasnifi GQ balliga ko‘ra amalga oshirildi. Manba tadqiqot GQ > 85 qiymatini mos rivojlanish, 80–84 oralig‘ini yengil NDI, 70–79 oralig‘ini o‘rta NDI va 70dan past qiymatni og‘ir NDI deb tasnifladi. Og‘ir NDI chegarasi manbada qo‘shimcha ravishda < −2 standart og‘ish shaklida ta’riflangan.
Nega faqat umumiy ballga qaralmadi?
Bir xil umumiy rivojlanish balliga ega ikki bola turli sohalarda turli qiyinchiliklarga duch kelishi mumkin. Shu sababli subshkalalar motor rivojlanish bilan erta til, ijtimoiy funksiya yoki ko‘z-qo‘l koordinatsiyasi o‘rtasidagi turli andozalarni ko‘rinadigan qiladi. Tadqiqotning muhim topilmalaridan biri shuki, 2-bosqich va 3-bosqich guruhlari o‘rtasida aksariyat rivojlanish sohalarida farq bo‘lsa-da, eshitish va nutq subshkalasida statistik jihatdan ahamiyatli farq aniqlanmagan.
12 oylik til baholashining cheklovi
Mualliflar 12 oylik GMDS eshitish va nutq subshkalasi nozikroq til buzilishlarini aniqlash uchun yetarlicha sezgir bo‘lmasligi mumkinligini alohida muhokama qiladilar. Birinchi yil baholashlari asosan prelingvistik ko‘nikmalar va kommunikativ niyat bilan bog‘liq; murakkabroq lug‘at boyligi va retseptiv til xususiyatlari ikkinchi yilda tez rivojlanadi. Shu sababli 12 oylik normal yoki o‘rtacha til bali keyingi yoshda til muammosi bo‘lmasligini ko‘rsatmaydi.
Terapevtik gipotermiya qanday ko‘rib chiqildi?
Terapevtik gipotermiya (TH) HIEda neyroprotektiv maqsadda qo‘llanadigan nazoratli sovutish yondashuvidir. Ushbu retrospektiv tadqiqotda tadqiqotchilar davolashni tasodifiy taqsimlamagan; klinik parvarish davomida TH qo‘llangan va qo‘llanmagan chaqaloqlarning keyingi neyro-rivojlanish natijalarini qaydlar asosida taqqoslagan.
Kasalxonaning neonatal bo‘limi THga moslikni aniqlash uchun total body hypothermia (TOBY) mezonlaridan foydalangan. Manbada keltirilgan chiqarib tashlash shartlariga reanimatsiyadan 30 daqiqa o‘tib spontan nafas bo‘lmasligi, reanimatsiyadan 20 daqiqa o‘tib yurak urish tezligi 100 urish/daqiqadan past bo‘lishi, tug‘ilgandan 6 soatdan kech murojaat qilish va katta tug‘ma anomaliya kiradi. Ayrim chaqaloqlarning TH olmaganiga klinik chiqarib tashlash mezonlari sabab bo‘lishi mumkin bo‘lgani kabi, talabga bog‘liq holda qurilma mavjud bo‘lmasligi ham sabab bo‘lgan bo‘lishi mumkin.
Manba tadqiqot TH qo‘llashning maqsad harorati, sovutish davomiyligi va qayta isitish protokolini ushbu tadqiqotning usul bo‘limida batafsil bayon etmaydi. Shu sababli Verianla matni manbada berilmagan ushbu texnik parametrlarni to‘ldirmaydi.
Terapevtik Gipotermiya Topilmalari Qanday Talqin Qilinishi Kerak?
Ushbu tadqiqotda terapevtik gipotermiya NDI va serebral falajning kamroq uchrashi hamda ayrim yuqoriroq GMDS ballari bilan bog‘liq topilgan; biroq tadqiqot retrospektiv va davolash taqsimoti randomizatsiya qilinmaganligi sababli natijani “TH ushbu kohortda kuzatilgan farqlarning yagona sababi bo‘ldi” deb talqin qilib bo‘lmaydi. THga moslik mezonlari, uskunaning mavjudligi, kasallik og‘irligi, neonatal davrdagi o‘limlar va ayniqsa og‘ir HIE guruhidagi kichik namuna taqqoslashlarga ta’sir qilishi mumkin bo‘lgan muhim tanlash va chalg‘ituvchi omillardir.
Bu farqlash juda muhim. Tadqiqot haqiqiy klinik qaydlar asosida kuchli bog‘liqlikni ko‘rsatadi; biroq randomizatsiyalangan nazoratli tajriba dizayni bo‘lmagani uchun bu ma’lumotning o‘zi sababiy ta’sir kattaligini hisoblamaydi.
Tadqiqot Usuli va Natijalari
Tadqiqot dizayni va markaz
Tadqiqot Yoxannesburgdagi Chris Hani Baragwanath Academic Hospital tarkibidagi Neonatal Neurodevelopmental Clinic qaydlarining retrospektiv va tavsifiy tahlilidir. Ko‘rib chiqilgan davr 01 Yanvar 2015 bilan 31 Dekabr 2020 oralig‘idagi olti yilni qamrab oladi.
Kiritish mezonlari
- Sarnat 2-bosqich yoki 3-bosqich HIE mavjud bo‘lishi,
- tug‘ilish vazni kamida 2000 g bo‘lishi,
- 12 oylik GMDS baholashi mavjud bo‘lishi,
- va serebral falajli chaqaloqlarda GMDS baholashi bo‘lmasa ham holatning tadqiqotga kiritilishi.
Namuna oqimi
| Bosqich | n | Izoh |
|---|---|---|
| Ko‘rib chiqilgan jami fayl | 355 | 2015–2020 davridagi klinik qaydlar |
| Chiqarib tashlangan | 116 | 66 ta 1-bosqich HIE; 43 holatda 1 yosh GMDS yo‘q; 5 holatda tug‘ilish vazni < 2000 g; 2 holatda ma’lumot yetishmaydi |
| Tahlilga kiritilgan | 239 | Ko‘rib chiqilgan jami guruhning %67,3 qismi |
| Sarnat 2-bosqich | 211 | %88,3 |
| Sarnat 3-bosqich | 28 | %11,7 |
| TH olganlar jami | 166 | %69,5 |
| 2-bosqich ichida TH olgan | 152 | %72 |
| 3-bosqich ichida TH olgan | 14 | %50 |
Izoh: Manba matnining natijalar bo‘limida 2-bosqich va 3-bosqich guruhlari o‘rtasidagi TH qo‘llash farqi uchun p = 0,001 yozilgan bo‘lsa, 1-jadval ayni taqqoslashda p = 0,010 ni bildiradi. Verianla manba ichidagi bu farqni jim tuzatmaydi.
Ma’lumotlarni to‘plash
Demografik ma’lumotlar neonatal fayllardan, Asphyxia va Neonatal REDCap ma’lumotlar bazalaridan olingan va Excel jadvaliga ko‘chirilgan. GMDS o‘zgaruvchilari Neonatal Neurodevelopmental Clinic ma’lumotlar bazasidan chiqarilgan. Klinik kuzatuvlarda nevrologik holat, epilepsiya, serebral falaj, ko‘rish va eshitish buzilishi qayd etilgan. Serebral falaj 1 yoshda aniqlangan va uning kichik turlari alohida tasniflangan.
Statistik tahlil
Tahlil Statistica 13-versiyasi bilan amalga oshirilgan. Kategorik o‘zgaruvchilar son va nisbat sifatida, uzluksiz o‘zgaruvchilar taqsimotiga qarab o‘rtacha ± standart og‘ish yoki median va kvartillar oralig‘i (IQR) shaklida taqdim etilgan. Kategorik taqqoslashlarda xi-kvadrat yoki Fisher aniq testi, qiyshiq taqsimlangan uzluksiz o‘zgaruvchilarda Mann–Whitney U testi qo‘llangan. Statistik ahamiyatlilik chegarasi p < 0,05 deb belgilangan.
Boshlang‘ich xususiyatlar
| O‘zgaruvchi | Butun kohort | 2-bosqich | 3-bosqich | p |
|---|---|---|---|---|
| Gestatsiya yoshi, hafta | 38,8 ± 1,7 | 38,8 ± 1,8 | 39,2 ± 1,8 | 0,260 |
| Tug‘ilish vazni, g | 3116 ± 503,4 | 3112 ± 485,6 | 3145 ± 631,5 | 0,820 |
| Kesarcha kesish | 103 (%43,1) | 95 (%45,0) | 8 (%28,6) | 0,090 |
| HIV ta’siriga uchramagan | 206 (%86,2) | 183 (%86,7) | 23 (%82,1) | 0,330 |
| Erkak | 139 (%58,2) | 122 (%57,8) | 17 (%60,7) | 0,460 |
| APGAR, 1-daqiqa; median (IQR) | 3 (2–5) | 3 (2–5) | 2 (1–4) | 0,001 |
| APGAR, 5-daqiqa; median (IQR) | 6 (5–7) | 6 (5–7) | 4 (3–5) | < 0,001 |
| Qabuldagi Thompson bali | 10 ± 3,2 | 10 ± 3,0 | 14,0 ± 3,7 | < 0,001 |
| TH qo‘llangan | 166 (%69,5) | 152 (%72,0) | 14 (%50,0) | 0,010* |
| GMDS baholash yoshi, oy | 12,5 ± 1,6 | 12,5 ± 1,6 | 12,2 ± 0,8 | 0,400 |
* 1-jadvalda keltirilgan qiymat. Xuddi shu taqqoslash natijalar matnida p = 0,001 deb berilgan.
Neyro-rivojlanish buzilishining taqsimoti
Jami 41 chaqaloqda (%17,1) NDI aniqlandi. NDI bo‘lgan bolalarning ko‘pchiligida buzilish og‘ir darajada edi: 26/41 (%63,4) og‘ir, 7/41 (%17,1) o‘rta va 8/41 (%19,5) yengil toifada edi.
| Guruh | Jami NDI | Yengil | O‘rta | Og‘ir |
|---|---|---|---|---|
| Sarnat 2-bosqich | 27 | 6 (%22,2) | 6 (%22,2) | 15 (%55,6) |
| Sarnat 3-bosqich | 14 | 2 (%14,3) | 1 (%7,1) | 11 (%78,6) |
| Jami | 41 | 8 (%19,5) | 7 (%17,1) | 26 (%63,4) |
NDI uchrash tezligi 3-bosqich guruhida 14/28 (%50), 2-bosqich guruhida 27/211 (%12,7–12,8; manba ichida yaxlitlash farqi mavjud) deb xabar qilindi va guruhlar o‘rtasidagi farq p < 0,001 edi. NDI paydo bo‘lgandan keyingi yengil/o‘rta/og‘ir taqsimotning 2-bosqich va 3-bosqich o‘rtasidagi farqiga doir 2-rasmda p = 0,32 ko‘rsatilgan.
Nevrologik asoratlar
| Asorat | Butun kohort | 2-bosqich | 3-bosqich | p |
|---|---|---|---|---|
| Ko‘rishning yo‘qolishi / ko‘rlik | 8 (%3,3) | 2 (%0,9) | 6 (%21,4) | < 0,001 |
| Eshitish buzilishi | 6 (manbada %3,1) | 4 (%1,9) | 2 (%7,1) | 0,190 |
| Epilepsiya | 21 (%8,8) | 14 (%6,6) | 7 (%25,0) | 0,005 |
| Serebral falaj | 22 (%9,2) | 16 (%7,5) | 6 (%21,4) | 0,020 |
3-jadvalda butun kohort uchun eshitish buzilishi n = 6 va %3,1 deb xabar qilingan. Umumiy namuna n = 239 bo‘lgani uchun bu son va foiz bevosita arifmetik jihatdan mos kelmaydi; Verianla manbaning e’lon qilingan qiymatini o‘zgartirmasdan ushbu nomuvofiqlikni ko‘rinadigan holda qoldiradi.
Serebral falajli 22 chaqaloqning 7 tasida aralash tur, 4 tasida spastik tur, 2 tasida distonik tur, 2 tasida o‘ng gemiplegiya qayd etilgan; 7 holatning kichik turi ko‘rsatilmagan.
HIE og‘irligiga ko‘ra GMDS rivojlanish profili
| GMDS mezoni | Butun guruh | 2-bosqich | 3-bosqich | p |
|---|---|---|---|---|
| GQ | 103 (93–109) | 103 (95–109) | 89,5 (69–105) | 0,002 |
| A — Lokomotor | 101 (89–109) | 101 (91–109) | 96,0 (55–104) | 0,030 |
| B — Shaxsiy-ijtimoiy | 99 (87–105) | 100 (89–105) | 91,0 (60,5–103) | 0,040 |
| C — Eshitish va til | 107 (100–114) | 107 (100–114) | 107,0 (84–114) | 0,480 |
| D — Ko‘z-qo‘l koordinatsiyasi | 100 (89–111) | 104 (90–111) | 97,0 (56–106) | 0,030 |
| E — Performans | 101 (90–109) | 101 (92–110) | 98,0 (61,5–104) | 0,040 |
Umumiy GQ mediani butun kohortda normal/o‘rtacha diapazonda bo‘lganiga qaramay, 3-bosqich guruhining GQ qiymati 2-bosqich guruhidan sezilarli darajada past edi. 2-bosqich guruhi lokomotor, shaxsiy-ijtimoiy, ko‘z-qo‘l koordinatsiyasi va performans sohalarida yuqoriroq ball oldi. Eshitish va til subshkalasida esa bosqichlar o‘rtasidagi farq ahamiyatli emas edi.
Terapevtik gipotermiya bilan natijalar o‘rtasidagi bog‘liqlik
NDI TH olgan va olmagan guruhlarda mos ravishda 21 va 20 holatda kuzatilgan va manba p = 0,005 deb xabar bergan. Serebral falaj TH olganlarda 9 (%5,4), TH olmaganlarda 13 (%17,8) holatda aniqlangan va farq p = 0,002 deb qayd etilgan.
Manbaning natijalar matnida NDI uchun TH olgan guruh “21 [%12,1]” deb berilgan. Tadqiqotning boshqa bo‘limida TH olgan jami bemorlar soni 166 deb xabar qilingani sababli e’lon qilingan foiz qiymati bilan umumiy guruh hajmi o‘rtasida aniq maxraj noaniqligi mavjud. Shu sababli bu yerda aniqlashtirilmagan yangi foiz hisoblab, manba natijasi o‘zgartirilmaydi.
Og‘ir HIE guruhida TH taqqoslanishi
| Mezon | TH, n = 14 | TH yo‘q, n = 14 | p |
|---|---|---|---|
| GMDS yoshi, oy | 12,0 (12–13) | 12,5 (12–13) | 0,25 |
| GQ | 101 (83–107) | 69 (43–100) | 0,02 |
| A — Lokomotor | 101 (77–109) | 63 (46–97) | 0,02 |
| B — Shaxsiy-ijtimoiy | 97 (89–105) | 55 (37,5–99) | 0,03 |
| C — Eshitish va til | 111 (103–115) | 78 (48–110) | 0,03 |
| D — Ko‘z-qo‘l koordinatsiyasi | 100 (95–106) | 55 (31–106) | 0,15 |
| E — Performans | 101 (84–106) | 68 (29–101) | 0,04 |
3-bosqich guruhida TH olgan chaqaloqlarning GQ mediani 101, TH olmaganlarniki 69 edi. Lokomotor, shaxsiy-ijtimoiy, eshitish/til va performans subshkalalarida ham statistik jihatdan ahamiyatli farqlar qayd etildi. Ko‘z-qo‘l koordinatsiyasi farqi p = 0,15 bilan tadqiqotning ahamiyatlilik chegarasidan o‘tmadi. Ushbu taqqoslash atigi 14 ga qarshi 14 chaqaloqdan iborat bo‘lgani va TH qo‘llanishini belgilovchi klinik omillar randomizatsiya qilinmagani sababli natijalar kuchli bog‘liqlikni ko‘rsatsa-da, sababiy ta’sir kattaligi sifatida baholanmasligi kerak.
Tadqiqotning kuchli jihatlari
- Olti yillik haqiqiy klinik kuzatuv ma’lumotlaridan foydalanilishi.
- 239 chaqaloqdan iborat nisbatan katta umumiy klinik namuna.
- GMDSning klinikada muntazam va standartlashtirilgan tarzda qo‘llanishi.
- Faqat umumiy rivojlanish emas, beshta alohida rivojlanish sohasining o‘rganilishi.
- HIE og‘irligi bilan neyro-rivojlanish asoratlarining birgalikda baholanishi.
Asosiy cheklovlar
- Retrospektiv va tavsifiy dizayn sababiylikni baholay olmaydi; faqat bog‘liqliklarni ko‘rsatadi.
- Og‘ir HIE guruhi atigi 28 chaqaloqdan iborat va o‘rta HIE guruhidan ancha kichik.
- Eng og‘ir HIE holatlarining bir qismi neonatal davrda vafot etganligi sababli 1 yoshda kuzatilgan og‘ir HIE guruhi boshlang‘ich spektrning barchasini ifodalamasligi mumkin.
- TH olish ehtimoli guruhlar o‘rtasida teng emas va klinik moslik hamda qurilma mavjudligidan ta’sirlangan.
- 12 oylik GMDS ayniqsa nozik til buzilishlarini yetarlicha aniqlamasligi mumkin.
- Bir yoshdagi normal rivojlanish ballari keyingi maktab yoshidagi nevrologik, kognitiv yoki perseptiv-motor muammolarni istisno etmaydi.
Tadqiqot qo‘llab-quvvatlaydigan xulosalar
- Ushbu kohortda og‘ir HIE 1 yoshda yuqoriroq NDI va serebral falaj uchrash tezligi bilan bog‘liq edi.
- HIE og‘irligi ortgan sari APGAR va Thompson ballari ham og‘irroq boshlang‘ich holatni aks ettirdi.
- TH qo‘llangan chaqaloqlarda ayrim noxush neyro-rivojlanish natijalari kamroq kuzatildi.
- GMDSning aksariyat rivojlanish sohalarida 3-bosqich guruhining ballari 2-bosqich guruhidan pastroq edi.
- Bir yoshdan keyin, ayniqsa 2 yosh va undan keyingi standartlashtirilgan neyro-rivojlanish kuzatuvi muhimdir.
Tadqiqot qo‘llab-quvvatlamaydigan xulosalar
- Ushbu tadqiqot TH kuzatilgan barcha farqlarning bevosita va yagona sababi ekanini isbotlamaydi.
- Bir yoshda normal GMDS natijasi uzoq muddatli rivojlanish albatta normal bo‘lishini ko‘rsatmaydi.
- Natijalarni barcha mamlakatlardagi yoki barcha sog‘liqni saqlash tizimlaridagi HIE populyatsiyalariga bevosita umumlashtirib bo‘lmaydi.
- Tadqiqot yengil, Sarnat 1-bosqich HIEni neyro-rivojlanish natijasi bo‘yicha o‘rganadigan asosiy tahlil emas.
- Tadqiqot yangi TH harorat yoki davomiylik protokolini taqqoslamagan.
Etika
Tadqiqot University of the Witwatersrand Human Research Ethics Committee tomonidan M220248 raqami bilan tasdiqlangan. Asphyxia ma’lumotlar bazasi uchun M1511100 va Neonatal REDCap ma’lumotlar bazasi uchun M151196 etik qayd raqamlari keltirilgan. Tadqiqot retrospektiv bo‘lgani sababli xabardor rozilikdan voz kechilgan va ishtirokchilar anonimligi tadqiqot raqamlaridan foydalanish orqali himoyalangan.
Manba va Usul Haqida Izoh
Asl tadqiqot: Developmental profiles of infants with hypoxic ischaemic encephalopathy at a tertiary hospital in South Africa
Mualliflar: Ayanda Myaka-Gama; Sibongile Mbatha; Sarah Lowick; Kebashni Thandrayen; Firdose L. Nakwa.
Mas’ul muallif: Ayanda Myaka-Gama.
Muassasa: Department of Paediatrics and Child Health, School of Clinical Medicine, Faculty of Health Sciences, Chris Hani Baragwanath Academic Hospital, University of the Witwatersrand, Johannesburg, South Africa.
Jurnal: African Journal of Disability.
Nashriyot/litsenziya egasi: AOSIS.
Jild va maqola raqami: 15(0), a1729.
DOI: 10.4102/ajod.v15i0.1729.
Maqola turi: Original Research; retrospektiv, tavsifiy klinik qaydlar tadqiqoti.
Sanalar: Qabul qilindi 02 Aprel 2025; ma’qullandi 28 Oktyabr 2025; nashr qilindi 23 Fevral 2026.
Litsenziya: Creative Commons Attribution 4.0 International (CC BY 4.0).
Moliyalashtirish: Mualliflar tadqiqot davlat, tijorat yoki notijorat moliyalashtiruvchi tashkilotdan maxsus grant olmaganini bildirgan.
Manfaatlar to‘qnashuvi: Mualliflar tadqiqotga noo‘rin ta’sir qilishi mumkin bo‘lgan moliyaviy yoki shaxsiy munosabatlar yo‘qligini bayon qilgan.
Ma’lumotlarning mavjudligi: Topilmalarni qo‘llab-quvvatlovchi ma’lumotlarni mas’ul muallif Ayanda Myaka-Gamadan so‘rov asosida olish mumkin; etik cheklovlar tufayli ular ochiq ommaga taqdim etilmagan.
Tadqiqotning kelib chiqishi: Maqola University of the Witwatersrand Faculty of Health Sciences doirasida Iyul 2024da tayyorlangan shu nomdagi Master of Medicine in Paediatrics dissertatsiyasiga qisman asoslanadi.
Muallif hissalari: Ayanda Myaka-Gama ma’lumotlarni kuratsiya qilish, formal tahlil, moliyalashtirishni jalb qilish, tadqiqot, loyiha boshqaruvi, resurslar, tekshirish, vizualizatsiya va dastlabki qo‘lyozmani yozishda ishtirok etgan. Sibongile Mbatha, Sarah Lowick va Firdose L. Nakwa konsepsiyalash, ma’lumotlarni kuratsiya qilish, formal tahlil, tadqiqot, metodologiya, loyiha boshqaruvi, resurslar, dasturiy ta’minot, maslahat/nazorat, tekshirish, vizualizatsiya va ko‘rib chiqish-tahrirlashga hissa qo‘shgan. Kebashni Thandrayen ma’lumotlarni kuratsiya qilish, formal tahlil, tadqiqot, loyiha boshqaruvi, resurslar, dasturiy ta’minot, maslahat/nazorat, tekshirish, vizualizatsiya va ko‘rib chiqish-tahrirlash ishlariga hissa qo‘shgan. Barcha mualliflar natijalarni muhokama qilishga hissa qo‘shgan, yakuniy versiyani tasdiqlagan va topilmalarning yaxlitligi uchun mas’uliyatni zimmasiga olgan.
Verianla qayta bayon etish izohi: Ushbu kontent asl tadqiqotning ilmiy natijalarini o‘zgartirmasdan o‘rgatiladigan va tarjimaga xavfsiz turkcha ilmiy yadroga aylantirish maqsadida tayyorlangan. Manbadagi 1-rasm va 2-rasmning piksel yoki dizayn nusxasi ishlatilmagan; ulardagi faktik ma’lumotlar mustaqil jadval va tushuntirish tuzilmasida qayta ifodalangan. Manbadagi p-qiymat va foiz nomuvofiqliklari jim tuzatilmagan, tegishli joylarda ochiq ko‘rsatilgan.
Izoh qoldiring
E-pochta manzilingiz chop etilmaydi. Majburiy maydonlar * bilan belgilangan