Utafiti huu ni uchunguzi wa retrospektivu na wa kimaelezo wa rekodi za kliniki unaochunguza profaili za ukuaji wa neva za watoto wachanga waliopitia encephalopathy ya hypoxic-ischaemic (hypoxic ischaemic encephalopathy, HIE) ya wastani na kali katika umri wa mwaka 1. HIE ni sindromu ya kliniki yenye utofauti inayohusishwa na kuharibika kwa oksijeni na mtiririko wa damu karibu na wakati wa kuzaliwa na ambayo huambatana na kutofanya kazi vizuri kwa mfumo wa neva kwa mtoto mchanga. Katika utafiti huu, matokeo ya Griffiths Mental Development Scales (GMDS), ukali wa HIE, matatizo ya neva na kama hypothermia ya matibabu (TH) ilitumika au la yalitathminiwa kwa watoto wachanga 239 waliofuatiliwa katika Chris Hani Baragwanath Academic Hospital, Johannesburg, Afrika Kusini. Ingawa alama za jumla za ukuaji wa kohorti zilikuwa katika kiwango cha wastani katika umri wa mwaka 1, ulemavu wa ukuaji wa neva na kupooza kwa ubongo vilionekana mara nyingi zaidi kwa uwazi katika kundi la HIE kali. Matumizi ya hypothermia ya matibabu yalihusishwa na viwango vya chini vya ulemavu wa ukuaji wa neva na kupooza kwa ubongo; hata hivyo, kwa sababu ya muundo wa retrospektivu na kutokuwepo kwa upangaji wa nasibu wa makundi ya matibabu, uhusiano huu pekee hauwezi kufasiriwa kama athari ya matibabu yenye uhusiano wa sababu.

Kati ya watoto wachanga 239 walioingizwa katika utafiti, 211 (%88,3) walikuwa katika Sarnat hatua ya 2, yaani HIE ya wastani; na 28 (%11,7) walikuwa katika Sarnat hatua ya 3, yaani HIE kali. Katika kohorti yote, ulemavu wa ukuaji wa neva (neurodevelopmental impairment, NDI) uligunduliwa kwa watoto 41 (%17,1), na kupooza kwa ubongo kwa watoto 22 (%9,2). NDI iliripotiwa kuwa 27/211 (%12,7) katika kundi la HIE ya wastani na 14/28 (%50) katika kundi la HIE kali. Kupooza kwa ubongo kulionekana kwa watoto 16 katika kundi la hatua ya 2 na kwa watoto 6 katika kundi la hatua ya 3. Katika kundi la HIE kali, kifafa, kuathirika kwa kuona, alama za chini zaidi za APGAR na alama za juu zaidi za Thompson pia zilikuwa za mara kwa mara zaidi au zilijitokeza kwa kiwango kikubwa zaidi.

Jumla ya watoto wachanga 166 (%69,5) walikuwa wamepatiwa hypothermia ya matibabu. Katika kundi lililotibiwa, NDI na kupooza kwa ubongo vilionekana kwa kiwango cha chini; watafiti waliripoti p = 0,005 kwa NDI na p = 0,002 kwa kupooza kwa ubongo. Hata hivyo, kutofaa kwa baadhi ya watoto wenye hali kali zaidi za kliniki kupata hypothermia ya matibabu, udogo wa kundi la HIE kali, upatikanaji wa vifaa vya matibabu na vifo vilivyotokea katika kipindi cha neonatal huzuia ulinganisho wa moja kwa moja wa kisababu kati ya makundi. Aidha, tathmini ya GMDS ya miezi 12 haiondoi uwezekano wa matatizo madogo ya lugha au matatizo ya kiutambuzi au ya kimtazamo-motor yanayoweza kujitokeza katika umri wa baadaye.

Encephalopathy ya Hypoxic-Ischaemic ni Nini?

Encephalopathy ya hypoxic-ischaemic (HIE), katika utafiti chanzo, inachukuliwa kuwa sindromu yenye utofauti ya watoto wachanga inayohusisha kutofanya kazi vizuri kwa mfumo wa neva kunakohusiana na kushindwa kuanzisha au kudumisha kupumua kwa mtoto aliyezaliwa katika angalau wiki 35 za ujauzito; kupungua kwa kiwango cha fahamu au degedege kunaweza kuonekana, na kupungua kwa reflexi na toni ya misuli kunaweza kuambatana nayo. Lengo la utafiti huu si HIE nyepesi, bali HIE ya wastani iliyoainishwa kama Sarnat hatua ya 2 na HIE kali iliyoainishwa kama Sarnat hatua ya 3.

Umuhimu wa HIE kwa ukuaji wa neva hauishii tu kwenye picha kali ya kliniki katika kipindi cha mtoto mchanga. Makala chanzo inaeleza kwamba ulemavu wa ukuaji wa neva unaweza kujumuisha kupooza kwa ubongo, kuathirika kwa uwezo wa kiutambuzi, kuathirika kwa kuona au kusikia, kifafa na matatizo madogo zaidi ya ukuaji yanayoweza kuathiri ujifunzaji katika utoto wa baadaye. Kwa hiyo, swali kuu la utafiti si tu kama mtoto aliishi au la, bali pia ni aina gani ya profaili ambayo watoto walionusurika huonyesha katika maeneo tofauti ya ukuaji.

Pengo la utafiti

Hoja ya kuanzia ya waandishi ni kwamba, ingawa kuna tafiti zinazochunguza matatizo baada ya HIE, tafiti zinazochunguza jinsi kila eneo tofauti la ukuaji linavyoathirika ni chache zaidi. Kwa hiyo, utafiti huu kwa watoto wa umri wa mwaka 1 haukuangalia tu alama ya jumla ya ukuaji, bali pia maeneo ya locomotor, binafsi-kijamii, kusikia na usemi, uratibu wa jicho na mkono na utendaji kila moja kivyake.

Ukali wa HIE uliainishwaje?

Ukali wa HIE uliamuliwa wakati wa kulazwa katika kipindi cha neonatal kwa kutumia tathmini za Sarnat na Thompson. Sarnat hatua ya 2 ilikubaliwa kuwa HIE ya wastani, na hatua ya 3 kuwa HIE kali. Uainishaji wa Sarnat unategemea sifa za kliniki kama hali ya fahamu, shughuli, toni ya misuli, mkao, reflexi na kazi ya mfumo wa autonomic. Alama ya Thompson ni zana nyingine ya kliniki ya kupima ukali ambayo hutoa alama kwa toni, kiwango cha fahamu, degedege, mkao, reflexi ya Moro, reflexi ya kushika, reflexi ya kunyonya, muundo wa kupumua na hali ya fontaneli.

Data za kliniki za mwanzo zilionyesha kwamba kadiri ukali wa HIE ulivyoongezeka, ndivyo pia hali ya neonatal ilivyozidi kuwa kali. Katika kundi la hatua ya 3, mediani ya APGAR ya dakika ya 1 ilikuwa 2, na katika kundi la hatua ya 2 ilikuwa 3; mediani ya APGAR ya dakika ya 5 ilikuwa 4 na 6 mtawalia. Alama ya Thompson wakati wa kuwasilishwa iliripotiwa kuwa 14,0 ± 3,7 katika kundi la hatua ya 3 na 10 ± 3,0 katika kundi la hatua ya 2. Tofauti za APGAR na Thompson zilikuwa na umuhimu wa kitakwimu.

Griffiths Mental Development Scales Ilipima Nini Katika Utafiti Huu?

Griffiths Mental Development Scales (GMDS) ni chombo sanifu cha tathmini ya ukuaji wa neva kilichotumiwa katika utafiti huu kutathmini kwa kiasi kiwango cha jumla cha ukuaji na maeneo matano tofauti ya ukuaji kwa watoto wenye takriban miezi 12. General Quotient (GQ) huwakilisha kiwango cha ukuaji kwa ujumla, huku mizani midogo ikitathmini tofauti ukuaji wa locomotor, ukuaji binafsi-kijamii, kusikia na usemi, uratibu wa jicho na mkono na utendaji.

GMDS iliyotumiwa katika utafiti ni toleo la pili, lililopanuliwa na kufanyiwa marekebisho la kipimo cha umri wa miaka 0–2. Vipimo vilifanywa na wataalamu wa kliniki wenye uzoefu walio na mafunzo na cheti cha GMDS.

Uainishaji wa NDI ulifanywa kulingana na alama ya GQ. Utafiti chanzo uliainisha GQ > 85 kama ukuaji unaofaa, kiwango cha 80–84 kama NDI nyepesi, 70–79 kama NDI ya wastani na thamani chini ya 70 kama NDI kali. Kizingiti cha NDI kali pia kinafafanuliwa katika chanzo kama < −2 mkengeuko sanifu.

Kwa nini alama ya jumla pekee haikuangaliwa?

Watoto wawili wenye alama sawa ya jumla ya ukuaji wanaweza kuwa na matatizo tofauti katika maeneo tofauti. Kwa hiyo, mizani midogo huonyesha mifumo tofauti kati ya ukuaji wa motor na lugha ya mapema, utendaji wa kijamii au uratibu wa jicho na mkono. Moja ya matokeo muhimu ya utafiti ni kwamba, ingawa tofauti zilipatikana katika maeneo mengi ya ukuaji kati ya makundi ya hatua ya 2 na hatua ya 3, hakukuwa na tofauti yenye umuhimu wa kitakwimu katika mizani ndogo ya kusikia na usemi.

Kikomo cha tathmini ya lugha ya miezi 12

Waandishi wanajadili hasa kwamba mizani ndogo ya kusikia na usemi ya GMDS katika miezi 12 huenda isiwe nyeti vya kutosha kugundua matatizo madogo zaidi ya lugha. Tathmini za mwaka wa kwanza huhusiana zaidi na ujuzi wa kabla ya lugha na nia ya mawasiliano; msamiati changamano zaidi na sifa za lugha pokezi hukua kwa kasi katika mwaka wa pili. Kwa hiyo, alama ya kawaida au ya wastani ya lugha katika miezi 12 haionyeshi kwamba hakutakuwa na tatizo la lugha katika umri wa baadaye.

Hypothermia ya matibabu ilishughulikiwaje?

Hypothermia ya matibabu (TH) ni mbinu ya kupoza kwa kudhibitiwa inayotumiwa kwa madhumuni ya kulinda mfumo wa neva katika HIE. Katika utafiti huu wa retrospektivu, watafiti hawakupanga matibabu kwa nasibu; walilinganisha matokeo ya baadaye ya ukuaji wa neva ya watoto waliopata na wasiopata TH wakati wa huduma ya kliniki kwa kutumia rekodi.

Kitengo cha neonatal cha hospitali kilitumia vigezo vya total body hypothermia (TOBY) ili kubaini ufaafu wa TH. Masharti ya kutengwa yaliyoripotiwa katika chanzo yalijumuisha kutokuwepo kwa kupumua kwa hiari dakika 30 baada ya kufufua, mapigo ya moyo kuwa chini ya 100 kwa dakika dakika 20 baada ya kufufua, kuwasilishwa zaidi ya saa 6 baada ya kuzaliwa na kuwepo kwa hitilafu kubwa ya kuzaliwa. Baadhi ya watoto huenda hawakupata TH kwa sababu ya vigezo vya kliniki vya kutengwa, au kwa sababu kifaa hakikupatikana kulingana na mahitaji.

Utafiti chanzo hauripoti kwa undani katika sehemu ya mbinu joto lengwa, muda wa kupoza na itifaki ya kupasha joto tena ya TH. Kwa hiyo, maandishi ya Verianla hayaongezi vigezo hivi vya kiufundi ambavyo havikutolewa katika chanzo.

Matokeo ya Hypothermia ya Matibabu Yanapaswa Kufasiriwaje?

Katika utafiti huu, hypothermia ya matibabu ilihusishwa na viwango vya chini vya NDI na kupooza kwa ubongo pamoja na alama za juu za baadhi ya vipimo vya GMDS; hata hivyo, kwa sababu utafiti ni wa retrospektivu na upangaji wa matibabu haukuwa wa nasibu, matokeo hayawezi kufasiriwa kama “TH ndiyo ilikuwa sababu pekee ya tofauti zilizoonekana katika kohorti hii.” Vigezo vya ufaafu wa TH, upatikanaji wa vifaa, ukali wa ugonjwa, vifo katika kipindi cha neonatal na hasa ukubwa mdogo wa sampuli katika kundi la HIE kali ni mambo muhimu ya uteuzi na uchanganyaji yanayoweza kuathiri ulinganisho.

Tofauti hii ni muhimu sana. Utafiti unaonyesha uhusiano wenye nguvu kwa kutumia rekodi halisi za kliniki; lakini kwa sababu hakuna muundo wa jaribio la kudhibitiwa kwa nasibu, data hii peke yake haiwezi kukokotoa ukubwa wa athari ya kisababu.

Mbinu na Matokeo ya Utafiti

Muundo wa utafiti na kituo

Utafiti ni uchambuzi wa retrospektivu na wa kimaelezo wa rekodi za Neonatal Neurodevelopmental Clinic katika Chris Hani Baragwanath Academic Hospital, Johannesburg. Kipindi kilichochunguzwa kinajumuisha miaka sita kati ya 01 Januari 2015 na 31 Desemba 2020.

Vigezo vya kuingizwa

• Kuwa na HIE ya Sarnat hatua ya 2 au hatua ya 3,
• kuwa na uzito wa kuzaliwa wa angalau 2000 g,
• kuwa na tathmini ya GMDS ya miezi 12,
• na kwa watoto wenye kupooza kwa ubongo, kuingizwa katika utafiti hata kama tathmini ya GMDS haikupatikana.

Mtiririko wa sampuli

Kumbuka: Sehemu ya matokeo ya maandishi chanzo inaandika p = 0,001 kwa tofauti ya matumizi ya TH kati ya makundi ya hatua ya 2 na hatua ya 3, ilhali Jedwali 1 linaripoti p = 0,010 kwa ulinganisho huo huo. Verianla haisahihishi kimya tofauti hii ndani ya chanzo.

Ukusanyaji wa data

Data za kidemografia zilichukuliwa kutoka mafaili ya neonatal na hifadhidata za Asphyxia na Neonatal REDCap na kuhamishiwa kwenye jedwali la Excel. Vigezo vya GMDS vilitolewa kutoka hifadhidata ya Neonatal Neurodevelopmental Clinic. Katika ufuatiliaji wa kliniki, hali ya neva, kifafa, kupooza kwa ubongo, kuathirika kwa kuona na kusikia vilirekodiwa. Kupooza kwa ubongo kulitambuliwa katika umri wa mwaka 1 na aina zake ndogo ziliainishwa kando.

Uchambuzi wa kitakwimu

Uchambuzi ulifanywa kwa Statistica toleo la 13. Vigezo vya kikategoria viliwasilishwa kama idadi na uwiano, na vigezo endelevu kulingana na usambazaji wake kama wastani ± mkengeuko sanifu au mediani na masafa ya kati ya robo (IQR). Katika ulinganisho wa kikategoria, kipimo cha chi-square au kipimo sahihi cha Fisher kilitumika; kwa vigezo endelevu vyenye usambazaji uliopinda, kipimo cha Mann–Whitney U kilitumika. Kizingiti cha umuhimu wa kitakwimu kiliwekwa kuwa p < 0,05.

Sifa za mwanzo

* Thamani iliyoripotiwa katika Jedwali 1. Ulinganisho huo huo umetolewa katika maandishi ya matokeo kama p = 0,001.

Usambazaji wa ulemavu wa ukuaji wa neva

Jumla ya watoto 41 (%17,1) waligunduliwa kuwa na NDI. Kwa wengi wa watoto wenye NDI, kiwango cha kuathirika kilikuwa kikali: 26/41 (%63,4) kali, 7/41 (%17,1) wastani na 8/41 (%19,5) nyepesi.

Mara ya kutokea kwa NDI iliripotiwa kuwa 14/28 (%50) katika kundi la hatua ya 3 na 27/211 (%12,7–12,8; kuna tofauti ya kuzungusha ndani ya chanzo) katika kundi la hatua ya 2, na tofauti kati ya makundi ilikuwa p < 0,001. Kuhusu tofauti ya usambazaji wa nyepesi/wastani/kali baada ya NDI kutokea kati ya hatua ya 2 na hatua ya 3, Kielelezo 2 kinaonyesha p = 0,32.

Matatizo ya neva

Katika Jedwali 3, kuathirika kwa kusikia kwa kohorti yote kumeripotiwa kuwa n = 6 na %3,1. Kwa kuwa sampuli yote ni n = 239, idadi na asilimia hizi hazilingani moja kwa moja kihesabu; Verianla inaacha kutolingana huku kuonekane bila kubadilisha thamani iliyochapishwa katika chanzo.

Kati ya watoto 22 wenye kupooza kwa ubongo, aina mchanganyiko iliripotiwa kwa 7, aina ya spastic kwa 4, aina ya dystonic kwa 2 na hemiplegia ya kulia kwa 2; aina ndogo haikubainishwa kwa visa 7.

Profaili ya ukuaji wa GMDS kulingana na ukali wa HIE

Ingawa mediani ya jumla ya GQ katika kohorti yote ilikuwa katika kiwango cha kawaida/wastani, thamani ya GQ ya kundi la hatua ya 3 ilikuwa chini kwa kiasi kikubwa kuliko ya kundi la hatua ya 2. Kundi la hatua ya 2 lilipata alama za juu zaidi katika maeneo ya locomotor, binafsi-kijamii, uratibu wa jicho na mkono na utendaji. Katika mizani ndogo ya kusikia na lugha, tofauti kati ya hatua haikuwa na umuhimu.

Uhusiano wa matokeo na hypothermia ya matibabu

NDI ilionekana katika visa 21 na 20 katika makundi yaliyopata na yasiyopata TH mtawalia, na chanzo kiliripoti p = 0,005. Kupooza kwa ubongo kuligunduliwa katika visa 9 (%5,4) kwa waliopata TH na visa 13 (%17,8) kwa wasiopata TH, na tofauti iliripotiwa kuwa p = 0,002.

Maandishi ya matokeo ya chanzo yanatoa kundi lililopata TH kwa NDI kama “21 [%12,1]”. Kwa kuwa katika sehemu nyingine ya utafiti jumla ya wagonjwa waliopata TH imeripotiwa kuwa 166, kuna kutokuwa wazi kwa kiashiria cha denominator kati ya asilimia iliyochapishwa na ukubwa wa jumla wa kundi. Kwa hiyo, matokeo ya chanzo hayabadilishwi kwa kukokotoa asilimia mpya ambayo haijathibitishwa.

Ulinganisho wa TH katika kundi la HIE kali

Katika kundi la hatua ya 3, mediani ya GQ ya watoto waliopata TH ilikuwa 101, na ya wasiopata TH ilikuwa 69. Tofauti zenye umuhimu wa kitakwimu pia ziliripotiwa katika mizani midogo ya locomotor, binafsi-kijamii, kusikia/lugha na utendaji. Tofauti ya uratibu wa jicho na mkono, ikiwa na p = 0,15, haikuvuka kizingiti cha umuhimu cha utafiti. Kwa kuwa ulinganisho huu ulihusisha watoto 14 dhidi ya 14 pekee na sababu za kliniki zilizoamua matumizi ya TH hazikupangwa kwa nasibu, matokeo yanaonyesha uhusiano wenye nguvu lakini hayapaswi kutathminiwa kama ukubwa wa athari ya kisababu.

Nguvu za utafiti

• Matumizi ya data halisi za ufuatiliaji wa kliniki za miaka sita.
• Sampuli ya jumla ya kliniki iliyo kubwa kiasi ya watoto 239.
• Matumizi ya GMDS kwa utaratibu na kwa njia sanifu katika kliniki.
• Kuchunguza si ukuaji wa jumla pekee, bali maeneo matano tofauti ya ukuaji.
• Kutathmini pamoja ukali wa HIE na matatizo ya ukuaji wa neva.

Vikwazo vikuu

• Muundo wa retrospektivu na wa kimaelezo hauwezi kutathmini uhusiano wa sababu; unaonyesha tu mahusiano.
• Kundi la HIE kali lina watoto 28 pekee na ni dogo sana kuliko kundi la HIE ya wastani.
• Kwa kuwa baadhi ya visa vya HIE kali zaidi vilifariki katika kipindi cha neonatal, kundi la HIE kali lililofuatiliwa katika umri wa mwaka 1 huenda lisiwakilishe wigo wote wa mwanzo.
• Uwezekano wa kupata TH haukuwa sawa kati ya makundi na uliathiriwa na ufaafu wa kliniki na upatikanaji wa vifaa.
• GMDS ya miezi 12 huenda isigundue vya kutosha hasa matatizo madogo ya lugha.
• Alama za kawaida za ukuaji katika umri wa mwaka mmoja haziondoi uwezekano wa matatizo ya neva, kiutambuzi au kimtazamo-motor katika umri wa shule wa baadaye.

Matokeo yanayoungwa mkono na utafiti

• Katika kohorti hii, HIE kali ilihusishwa na viwango vya juu vya NDI na kupooza kwa ubongo katika umri wa mwaka 1.
• Kadiri ukali wa HIE ulivyoongezeka, alama za APGAR na Thompson pia zilionyesha hali kali zaidi ya mwanzo.
• Kwa watoto waliopata TH, baadhi ya matokeo mabaya ya ukuaji wa neva yalionekana kwa kiwango cha chini.
• Katika maeneo mengi ya maendeleo ya GMDS, alama za kundi la hatua ya 3 zilikuwa chini kuliko za kundi la hatua ya 2.
• Baada ya umri wa mwaka mmoja, hasa katika umri wa miaka 2 na zaidi, ufuatiliaji sanifu wa ukuaji wa neva ni muhimu.

Matokeo yasiyoungwa mkono na utafiti

• Utafiti huu hauthibitishi kwamba TH ndiyo sababu ya moja kwa moja na pekee ya tofauti zote zilizoonekana.
• Matokeo ya kawaida ya GMDS katika umri wa mwaka mmoja hayaonyeshi kwamba ukuaji wa muda mrefu utakuwa wa kawaida kwa hakika.
• Matokeo hayawezi kujumlishwa moja kwa moja kwa watu wenye HIE katika nchi zote au mifumo yote ya afya.
• Utafiti si uchambuzi mkuu unaochunguza matokeo ya ukuaji wa neva ya HIE nyepesi ya Sarnat hatua ya 1.
• Utafiti haukulinganisha itifaki mpya ya joto au muda wa TH.

Maadili

Utafiti uliidhinishwa na University of the Witwatersrand Human Research Ethics Committee kwa nambari M220248. Nambari za usajili wa kimaadili M1511100 kwa hifadhidata ya Asphyxia na M151196 kwa hifadhidata ya Neonatal REDCap ziliripotiwa. Kwa kuwa utafiti ulikuwa wa retrospektivu, ridhaa iliyoarifiwa iliondolewa na kutokutambulika kwa washiriki kulilindwa kwa kutumia nambari za utafiti.

Maelezo ya Chanzo na Mbinu

Utafiti asilia: Developmental profiles of infants with hypoxic ischaemic encephalopathy at a tertiary hospital in South Africa

Waandishi: Ayanda Myaka-Gama; Sibongile Mbatha; Sarah Lowick; Kebashni Thandrayen; Firdose L. Nakwa.

Mwandishi wa mawasiliano: Ayanda Myaka-Gama.

Taasisi: Department of Paediatrics and Child Health, School of Clinical Medicine, Faculty of Health Sciences, Chris Hani Baragwanath Academic Hospital, University of the Witwatersrand, Johannesburg, South Africa.

Jarida: African Journal of Disability.

Mchapishaji/mmiliki wa leseni: AOSIS.

Juzuu na nambari ya makala: 15(0), a1729.

DOI: 10.4102/ajod.v15i0.1729.

Aina ya makala: Original Research; utafiti wa retrospektivu na wa kimaelezo wa rekodi za kliniki.

Tarehe: Ilipokelewa 02 Aprili 2025; ilikubaliwa 28 Oktoba 2025; ilichapishwa 23 Februari 2026.

Leseni: Creative Commons Attribution 4.0 International (CC BY 4.0).

Ufadhili: Waandishi waliripoti kwamba utafiti haukupokea ruzuku maalum kutoka kwa shirika lolote la ufadhili la umma, kibiashara au lisilo la faida.

Mgongano wa maslahi: Waandishi walitangaza kwamba hakukuwa na uhusiano wa kifedha au binafsi ambao ungeweza kuathiri utafiti isivyofaa.

Upatikanaji wa data: Data zinazounga mkono matokeo zinaweza kupatikana kutoka kwa mwandishi wa mawasiliano Ayanda Myaka-Gama kwa ombi; hazipatikani kwa umma kutokana na vikwazo vya kimaadili.

Asili ya utafiti: Makala hii inategemea kwa sehemu tasnifu ya Master of Medicine in Paediatrics yenye kichwa hicho hicho iliyoandaliwa katika University of the Witwatersrand Faculty of Health Sciences mnamo Julai 2024.

Michango ya waandishi: Ayanda Myaka-Gama alihusika katika uangalizi wa data, uchambuzi rasmi, upatikanaji wa ufadhili, utafiti, usimamizi wa mradi, rasilimali, uthibitishaji, uonyeshaji wa data na uandishi wa rasimu ya awali. Sibongile Mbatha, Sarah Lowick na Firdose L. Nakwa walichangia uundaji wa dhana, uangalizi wa data, uchambuzi rasmi, utafiti, metodolojia, usimamizi wa mradi, rasilimali, programu, ushauri/usimamizi, uthibitishaji, uonyeshaji wa data na mapitio-uhariri. Kebashni Thandrayen alichangia uangalizi wa data, uchambuzi rasmi, utafiti, usimamizi wa mradi, rasilimali, programu, ushauri/usimamizi, uthibitishaji, uonyeshaji wa data na mapitio-uhariri. Waandishi wote walichangia mjadala wa matokeo, waliidhinisha toleo la mwisho na walichukua wajibu kwa uadilifu wa matokeo.

Maelezo ya usimulizi upya wa Verianla: Maudhui haya yaliandaliwa kwa lengo la kubadilisha matokeo ya kisayansi ya utafiti asilia kuwa kiini cha kisayansi cha Kituruki kinachoweza kufundishwa na salama kwa tafsiri bila kubadilisha matokeo hayo. Nakala ya pikseli au muundo wa Kielelezo 1 na Kielelezo 2 cha chanzo haikutumiwa; data za ukweli zilizomo zimewasilishwa upya kupitia muundo huru wa jedwali na maelezo. Kutolingana kwa thamani za p na asilimia katika chanzo hakukusahihishwa kimya kimya, bali kumeonyeshwa wazi katika sehemu husika.