24 saatlik hareket skoru, fiziksel aktivite, sedanter davranış ve uyku için önerilen üç günlük hareket davranışı hedefinden kaçının karşılandığını 0 ile 3 arasında gösteren bileşik bir yaşam tarzı ölçütüdür. SUN Projesi kapsamında yürütülen bu prospektif kohort çalışması, başlangıçta diyabeti bulunmayan 13.321 üniversite mezununda bu skora uyum ile daha sonra gelişen tip 2 diyabet arasındaki ilişkiyi incelemiştir. Yaklaşık 192.102 kişi-yıllık takipte 141 doğrulanmış yeni tip 2 diyabet vakası saptanmıştır. Çok değişkenli analizde üç hedefin tamamına uyan katılımcıların, hiçbir hedefe uymayanlara göre tip 2 diyabet tehlikesi daha düşük bulunmuştur (HR 0,47; %95 GA 0,24–0,93). Bununla birlikte çalışma gözlemseldir; sonuçlar üç davranışın birlikte uygulanmasının diyabeti nedensel olarak %53 azalttığını kanıtlamaz.

Araştırmacılar fiziksel aktivite için haftada en az 150 dakika orta şiddetli veya 75 dakika yüksek şiddetli aktivite ya da eşdeğer kombinasyonu; sedanter davranış için günde en fazla 8 saat toplam oturma ve en fazla 3 saat eğlence amaçlı televizyon/bilgisayar ekran süresini; uyku için ise 24 saat içinde 7–9 saatlik süreyi temel almıştır. Her karşılanan hedef bir puan oluşturmuş ve toplam puan 0, 1, 2 veya 3 olarak hesaplanmıştır.

Her ilave hedefe uyum, çok değişkenli modelde tip 2 diyabet tehlikesinde yaklaşık %19 daha düşük göreli değerle ilişkili bulunmuştur (puan başına HR 0,81; %95 GA 0,66–0,98). Ancak 1 ve 2 puan kategorilerinin sıfır puanlı grupla karşılaştırmaları ayrı ayrı istatistiksel anlamlılığa ulaşmamış; en açık ilişki üç hedefi birden karşılayan grupta görülmüştür. Sonuçlar bu nedenle “daha fazla hedef = kesin olarak aynı oranda koruma” şeklinde mekanik veya nedensel yorumlanmamalıdır.

Neden 24 saatin tamamı birlikte değerlendiriliyor?

Fiziksel aktivite, oturma ve uyku birbirinden tamamen bağımsız davranışlar değildir. Her insanın aynı 24 saatlik zaman bütçesi vardır. Uykuda geçirilen sürenin, oturarak geçirilen sürenin veya fiziksel aktiviteye ayrılan zamanın değişmesi, günün geri kalanına ayrılabilecek süreyi de etkiler. Çalışmanın temel yaklaşımı bu nedenle yalnız “ne kadar egzersiz yapılıyor?” sorusuna değil, günlük hareket davranışlarının bütününe bakmaktır.

Bu yaklaşım özellikle tip 2 diyabet gibi uzun süre içinde gelişen metabolik hastalıklarda önemlidir. Fiziksel aktivite insülin duyarlılığı ve glisemik kontrolle; uzun süreli sedanter davranış metabolik riskle; uyku süresi ise hormonal ve metabolik düzenlemeyle ilişkilidir. SUN çalışması bu davranışların biyolojik mekanizmalarını doğrudan ölçmemiş, ancak üçünü aynı bileşik maruziyet ölçüsünde bir araya getirerek gelecekte gelişen tip 2 diyabet ile ilişkilerini prospektif biçimde değerlendirmiştir.

24 Saatlik Hareket Skoru Neyi Ölçüyor?

24 saatlik hareket skoru, bir katılımcının fiziksel aktivite, sedanter davranış ve uyku için belirlenmiş üç hedefin kaçını karşıladığını ölçen 0–3 puanlık bileşik bir göstergedir; her karşılanan bileşen 1 puan, karşılanmayan bileşen 0 puan getirir ve yüksek puan daha fazla hareket-davranışı önerisine uyumu ifade eder.

1. Fiziksel aktivite bileşeni

Fiziksel aktivite, SUN kohortu için daha önce doğrulanmış 17 maddelik yarı nicel bir fiziksel aktivite anketiyle değerlendirilmiştir. Koşu, yürüme, ev işi, bahçe işi ve çeşitli sporlar gibi aktiviteler, Physical Activities Compendium'daki metabolik eşdeğer (MET) değerlerine göre sınıflandırılmıştır.

Orta şiddetli aktivite 3–6 MET, yüksek şiddetli aktivite ise ≥6 MET olarak ele alınmıştır. Kılavuz düzeyinde hedef; haftada en az 150 dakika orta şiddetli aktivite, en az 75 dakika yüksek şiddetli aktivite veya bunların eşdeğer kombinasyonudur. Araştırmacılar kılavuz eşiğine uyumu enerji temelli olarak da ≥12,5 MET-saat/hafta eşiğiyle operasyonelleştirmiştir.

2. Sedanter davranış bileşeni

Sedanter davranış için iki koşulun birlikte karşılanması gerekmiştir: toplam günlük oturma süresinin ≤8 saat olması ve eğlence amaçlı televizyon/bilgisayar ekran süresinin ≤3 saat/gün olması.

Toplam oturma süresi iş, çalışma, okuma, ekran kullanımı ve diğer oturarak yapılan etkinlikleri kapsayan özbildirimden hesaplanmıştır. Ayrı bir soruyla televizyon izleme ve eğlence amaçlı bilgisayar kullanımı değerlendirilmiştir.

Bu ölçümün önemli bir dönemsel sınırlılığı vardır. SUN kohortunun veri toplama dönemi 1999'dan 2024'e uzandığı için eski anket maddeleri, özellikle sonraki yıllarda yaygınlaşan akıllı telefon ve tablet kullanımını tam olarak yakalamamış olabilir.

3. Uyku bileşeni

Uyku hedefi 24 saat içinde toplam 7–9 saat olarak tanımlanmıştır. Katılımcıların tipik gece uykusu ile gündüz uykusu/şekerleme süreleri birlikte değerlendirilmiştir. Toplam süre 7–9 saat arasındaysa 1 puan, bunun dışındaysa 0 puan verilmiştir.

Skorun yapısal özelliği

Skor ağırlıksızdır. Başka bir ifadeyle fiziksel aktivite, sedanter davranış ve uyku bileşenlerinin her biri toplam puana eşit olarak birer puan katkıda bulunur. Bu tasarım kolay yorumlanabilir bir toplam gösterge sağlar; ancak üç davranışın biyolojik öneminin gerçekten eşit olduğunu göstermez.

SUN Projesi hangi popülasyonu izliyor?

Seguimiento Universidad de Navarra (SUN) Projesi, İspanya merkezli ve üniversite mezunlarından oluşan dinamik bir prospektif kohorttur. Katılımcı alımı 1999'da başlamış; sosyodemografik bilgiler, antropometri, beslenme, yaşam tarzı ve tıbbi öykü başlangıç anketleriyle toplanmıştır. Takip anketleri iki yılda bir uygulanmıştır.

Bu çalışma için 30 Nisan 2024'e kadar derlenen SUN verileri kullanılmıştır. O tarihte kohortta toplam 23.321 kişi bulunmaktaydı. Araştırmacılar analiz örneklemini oluştururken önceden belirlenmiş dışlama ölçütleri uygulamıştır.

Katılımcı seçim akışı

Kadınlar için günlük toplam enerji alımının <500 veya >3500 kcal, erkekler için <800 veya >4000 kcal olarak bildirilmesi gerçekçi olmayan enerji alımı ölçütü olarak kullanılmıştır.

Tip 2 diyabet vakası nasıl doğrulandı?

Yeni diyabet tanısı yalnız katılımcının tek bir özbildirimine dayanarak sonuç değişkeni kabul edilmemiştir. İki yıllık takip anketlerinde yeni diyabet tanısı veya antihiperglisemik ilaç kullanımı bildiren katılımcılar önce olası vaka olarak belirlenmiştir.

Bu kişilere tanı tipi, laboratuvar değerleri ve tedavi hakkında daha ayrıntılı doğrulama anketi gönderilmiş; izin bulunduğunda tıbbi kayıtlar da incelenmiştir. En az bir endokrinoloğun bulunduğu ve katılımcının hareket maruziyet durumunu bilmeyen bir karar komitesi potansiyel vakaları değerlendirmiştir.

Tip 2 diyabet doğrulamasında çalışma döneminde geçerli Amerikan Diyabet Derneği kriterleri kullanılmıştır: açlık plazma glukozu ≥126 mg/dL; oral glukoz tolerans testinde 2. saat plazma glukozu ≥200 mg/dL; HbA1c ≥%6,5; veya klasik hiperglisemi belirtileri eşliğinde rastgele plazma glukozu ≥200 mg/dL.

Gebelik diyabeti ve diğer diyabet türleri tip 2 diyabet vakası olarak sayılmamıştır. Yeni diyabet bildiren ancak doğrulama için yeterli bilgi sağlanamayan kişiler “olası vaka” olarak tutulmuş, ana olay sayısına dahil edilmemiştir. Bu süreç sonunda 141 doğrulanmış yeni tip 2 diyabet vakası belirlenmiştir.

Neden prospektif kohort tasarımı kullanıldı?

Prospektif kohort tasarımı, hareket davranışlarının diyabet tanısından önce ölçülmesine ve daha sonra yeni hastalık gelişiminin izlenmesine olanak verir. Bu zaman sıralaması kesitsel araştırmalara göre önemli bir avantajdır. Ancak maruziyetin randomize edilmemesi nedeniyle gözlemsel karıştırıcılık tamamen ortadan kaldırılamaz.

Bu Çalışmanın Sonuçları Nedensellik Gösteriyor mu?

Hayır. SUN analizi daha yüksek 24 saatlik hareket kılavuzu uyumu ile daha düşük tip 2 diyabet insidansı arasında prospektif bir ilişki göstermektedir; ancak davranışlar araştırmacılar tarafından randomize edilmediğinden, ölçülmemiş veya eksik ölçülmüş yaşam tarzı ve sağlık özelliklerinin sonuçlara katkısı tamamen dışlanamaz.

Bu ayrım özellikle “%53 daha düşük risk” ifadesinin yorumunda kritiktir. HR 0,47, düzeltilmiş Cox modelinde üç hedefi karşılayan grubun hiçbir hedefi karşılamayan gruba göre gözlenen göreli tehlikesini ifade eder. Bu değer, aynı kişinin davranışlarını değiştirerek diyabet olasılığını kesin biçimde %53 azaltacağının deneysel kanıtı değildir.

Başlangıç profilleri neden önemlidir?

Tüm üç hedefi karşılayan katılımcılar başlangıçta bazı başka sağlıklı yaşam özellikleri bakımından da daha avantajlı görünmüştür. Örneğin Akdeniz diyeti puanı hareket skoru arttıkça yükselirken ortalama BMI, sigara maruziyeti ve horlama prevalansı genel olarak daha düşük seyretmiştir.

Araştırmacılar bu nedenle istatistiksel modellerinde yalnız yaş ve cinsiyeti değil, eğitim düzeyi, BMI, sigara maruziyeti, enerji alımı, alkol, özel diyet, Akdeniz diyeti uyumu, horlama, uyku apnesi, başlangıç kardiyovasküler hastalığı, kanser ve fiziksel aktivitedeki değişiklikler gibi birçok değişkeni kontrol etmiştir. Bununla birlikte istatistiksel düzeltme artık karıştırıcılığı sıfırlamaz.

Çalışmanın Yöntemi ve Bulguları

Analiz örneklemi ve takip

Nihai analiz 13.321 katılımcıyı kapsamıştır. Katılımcıların %60,2'si kadındı. Ortalama yaş 37,0 yıl, standart sapma 11,4 yıl olarak bildirilmiştir. Kohort başlangıçta görece genç ve sağlıklı bir nüfusu temsil etmektedir.

Ortalama takip yaklaşık 14,4 yıl, standart sapma yaklaşık 6 yıl; toplam takip süresi 192.102 kişi-yıl olarak raporlanmıştır. Bu süre içinde 141 doğrulanmış yeni tip 2 diyabet vakası ortaya çıkmış ve kaba insidans yaklaşık 1000 kişi-yıl başına 0,7 vaka olarak hesaplanmıştır.

Hareket skorunun dağılımı

İstatistiksel model

Araştırmacılar tip 2 diyabete kadar geçen süreyi incelemek için Cox orantılı tehlikeler modelleri kullanmıştır. Yaş, modelde temel zaman ölçeği olarak kullanılmış; katılımcılar risk setine araştırmaya girdikleri yaştan itibaren dahil edilmiştir. Bu yapı gecikmeli girişin hesaba katılmasını ve yaş için ayrıntılı kontrolü sağlamıştır.

Üç model kurulmuştur: ham model; yaş ve cinsiyet için düzeltilmiş model; ve eğitim düzeyi, BMI, sigara paket-yılı, kalori alımı, alkol alımı, özel diyet uygulama, Akdeniz diyeti uyumu, horlama, uyku apnesi, başlangıç kanseri, başlangıç kardiyovasküler hastalığı ve fiziksel aktivitedeki değişiklikleri içeren çok değişkenli model.

Analizler STATA 14.0 kullanılarak yapılmış ve istatistiksel anlamlılık eşiği p<0,05 olarak belirlenmiştir. Çalışma STROBE gözlemsel çalışma raporlama çerçevesine göre raporlanmıştır.

24 Saatlik Hareket Skoru ile Tip 2 Diyabet Riski Arasında Nasıl Bir İlişki Bulundu?

Çok değişkenli Cox modelinde üç hedefin tamamını karşılayan katılımcıların tip 2 diyabet tehlikesi hiçbir hedefi karşılamayan gruba göre daha düşük bulunmuştur (HR 0,47; %95 GA 0,24–0,93); buna karşılık yalnız bir veya iki hedefi karşılayan gruplardaki düşüşlerin güven aralıkları 1'i kapsadığı için bu kategoriler ayrı ayrı istatistiksel anlamlılığa ulaşmamıştır.

Skor 0–3 arasında sürekli değişken olarak modellendiğinde her ek hedef için çok değişkenli HR 0,81 (%95 GA 0,66–0,98) bulunmuştur. Bu değer, model içinde her ek puanın yaklaşık %19 daha düşük göreli tehlikeyle ilişkili olduğunu gösterir.

Ancak kategorik sonuçların yapısı önemlidir: çok değişkenli modelde 1 puan için HR 0,70 ve 2 puan için HR 0,63 olsa da güven aralıkları sırasıyla 0,39–1,26 ve 0,35–1,11'dir. Dolayısıyla ana kategorik analizde istatistiksel olarak en açık sonuç 3 puan grubundadır.

Duyarlılık analizi

Araştırmacılar olası ters nedenselliği azaltmak amacıyla takip başlangıcından sonraki ilk iki yılda ortaya çıkan vakaları dışlayan ek analiz yapmıştır. Bu analizde 87 yeni vaka kalmış ve sıfır puanlı grupla karşılaştırıldığında çok değişkenli HR değerleri bir hedef için 0,47 (%95 GA 0,23–0,96), iki hedef için 0,52 (%95 GA 0,26–1,02) ve üç hedef için 0,29 (%95 GA 0,12–0,69) olarak bulunmuştur.

Ailede diyabet öyküsü için yapılan ilave düzeltmenin ana sonuçları maddi biçimde değiştirmediği de raporlanmıştır.

Üç bileşen ayrı ayrı incelendiğinde ne oldu?

Bu modellerde her bileşen diğer iki hareket bileşeni ve ana karıştırıcı değişkenler için ayrıca düzeltilmiştir. Kaynaktaki Şekil 2, fiziksel aktivite, sedanter davranış, uyku ve üç hedefe tam uyum için HR ve %95 güven aralıklarını aynı forest-plot üzerinde göstermektedir.

Davranışlar sürekli değişken olarak modellendiğinde

Toplam fiziksel aktivite sürekli değişken olarak modellendiğinde ters yönlü ilişki devam etmiştir (HR 0,98; %95 GA 0,97–0,99). Buna karşılık televizyon/bilgisayar süresi için HR 1,05 (%95 GA 0,98–1,13), toplam sedanter süre için HR 1,00 (%95 GA 0,93–1,09) ve uyku süresi için HR 1,29 (%95 GA 0,56–2,96) bulunmuş; bu ilişkiler istatistiksel anlamlılığa ulaşmamıştır.

Uyku süresi için ikinci dereceden terim de değerlendirilmiş ve doğrusal olmayan ilişki lehine kanıt bulunmamıştır (p=0,462). Bu sonuç, kaynak literatürde bildirilen U-şekilli uyku–diyabet ilişkisinin bu veri setinde açık biçimde yeniden gösterilemediği anlamına gelir.

Alt grup analizleri

Üç hareket hedefinin tamamını karşılayanlarla hiçbir hedefi karşılamayanlar arasındaki ilişki; cinsiyet, yaş, BMI ve sigara içme durumuna göre ayrıca incelenmiştir.

Cinsiyete göre etkileşim kanıtı bulunmamıştır. Yaş, BMI ve sigara durumunda etkileşim p değerleri daha güçlü farklılıklar düşündürse de çalışma yazarları bu alt grup analizlerinin vaka sayısının azlığı ve geniş güven aralıkları nedeniyle düşük güçlü ve kararsız olabileceğini açıkça belirtmiştir. Bu nedenle alt grup sonuçları doğrulayıcı değil, keşifsel ve hipotez üretici kabul edilmelidir.

Birleşik skor bireysel davranışlardan daha güçlü müdür?

Çalışma bunu kanıtlamamaktadır. Üç hedefin tamamına uyanlarda en belirgin ilişki görülmüş olsa da araştırmacılar verilerin davranışların toplamsal mı, sinerjik mi yoksa başka bir ortak yaşam tarzı profilinin göstergesi mi olduğunu ayırt edemediğini vurgulamaktadır.

Bileşik skorun amacı “üç davranış birlikte biyolojik olarak birbirini güçlendiriyor” sonucunu kanıtlamak değil, günün tamamındaki hareket davranışlarına bütüncül bir uyum ölçüsü oluşturmaktır.

Çalışmanın güçlü yönleri

• Prospektif tasarım ve uzun takip süresi, maruziyetin sonuçtan önce ölçülmesini sağlar.
• Toplam takip yaklaşık 192.102 kişi-yıldır.
• Tip 2 diyabet vakaları yalnız özbildirimle kabul edilmemiş, ek bilgi ve gerektiğinde tıbbi kayıtlarla doğrulanmıştır.
• Vaka değerlendirme komitesinde en az bir endokrinolog bulunmuş ve komite maruziyet durumuna kör tutulmuştur.
• Yaş Cox modellerinde temel zaman ölçeği olarak kullanılmış ve gecikmeli giriş hesaba katılmıştır.
• Beslenme, BMI, sigara, alkol, uyku apnesi ve diğer potansiyel karıştırıcılar için geniş çok değişkenli düzeltme yapılmıştır.
• Fiziksel aktivite ölçümünde SUN kohortu için doğrulanmış bir anket kullanılmıştır.
• İlk iki yıldaki vakaları çıkaran duyarlılık analizi ana ilişkinin yönünü korumuştur.

Çalışmanın sınırlılıkları

Özbildirim: Fiziksel aktivite, oturma ve uyku objektif akselerometre veya benzeri cihazlarla ölçülmemiştir. Özellikle sedanter süre ve uyku için yanlış sınıflandırma olasılığı vardır.

Zaman içinde maruziyet değişimi: Sedanter davranış ve uyku yalnız başlangıçta değerlendirilmiştir. Fiziksel aktivitedeki değişiklikler yalnız 2. ve 4. yıl takiplerinden kısmen hesaba katılmıştır. Ortalama 14 yılı aşan takipte davranışların değişmesi mümkündür.

Dijital ortamın değişmesi: Televizyon ve bilgisayar kullanımına dayanan ekran ölçümü, çalışmanın ilerleyen yıllarında akıllı telefon ve tablet kullanımını tam olarak yansıtmayabilir.

Ağırlıksız skor: Üç bileşene eşit birer puan verilmesi, gerçek biyolojik katkılarının eşit olduğu anlamına gelmez. Yazarlar ağırlıklı skorlar veya kompozisyonel veri analizlerinin gelecekte incelenebileceğini belirtmektedir.

Sınırlı olay sayısı: Toplam 141 yeni T2D vakası vardır. Özellikle sıfır puan grubunda 15 ve üç puan grubunda yalnız 19 olay bulunması bazı tahminlerin güven aralıklarını genişletmiştir.

Rezidüel karıştırıcılık: Çok sayıda değişken için düzeltme yapılmasına rağmen ölçülmeyen yaşam tarzı veya sağlık özellikleri ilişkiyi kısmen açıklayabilir.

Seçim yanlılığı: Hareket skorunu hesaplamak için eksik verisi bulunan 6.347 kişinin analiz dışında kalması potansiyel seçim yanlılığı yaratabilir.

Genellenebilirlik: SUN kohortu üniversite mezunlarından oluşmaktadır ve katılımcılar görece genç ve sağlıklıdır. Bulgular daha düşük eğitim düzeyine, daha ileri yaşa veya daha yüksek metabolik riske sahip topluluklara otomatik olarak genellenemez.

Çalışmanın desteklediği sonuçlar

• Üç 24 saatlik hareket hedefinin tamamını karşılamak, bu kohortta daha düşük yeni tip 2 diyabet tehlikesiyle ilişkili bulunmuştur.
• Her ek karşılanan hedef daha düşük T2D tehlikesi yönünde istatistiksel bir eğilim göstermiştir.
• Bireysel bileşenler arasında fiziksel aktivite en güçlü ters ilişkiyi göstermiştir.
• Üç hareket davranışının aynı 24 saatlik yaşam düzeni içinde birlikte değerlendirilmesi epidemiyolojik olarak uygulanabilir bir çerçevedir.
• İlk iki yıllık vakaların çıkarıldığı duyarlılık analizi ana ilişkinin yönünü değiştirmemiştir.

Çalışmanın desteklemediği sonuçlar

• Üç hedefe uymanın tip 2 diyabeti kesin olarak %53 önlediği söylenemez.
• Bileşik skorun bileşenleri arasında sinerjik biyolojik etki kanıtlanmamıştır.
• Sedanter davranış veya 7–9 saat uyku bileşeninin bu çalışma içinde tek başına bağımsız koruyucu etkisi kesinleşmemiştir.
• Alt grup sonuçlarından yaş, BMI veya sigara durumuna göre kesin kişiselleştirilmiş tedavi/korunma kuralları çıkarılamaz.
• Üniversite mezunlarından oluşan SUN kohortundaki sonuçlar bütün yetişkin toplumuna doğrudan genellenemez.
• Özbildirim temelli hareket skorunun cihazla ölçülmüş gerçek 24 saatlik hareket dağılımına eşdeğer olduğu varsayılamaz.

Kaynak içi raporlama notları

Kaynağın ek materyal açıklamasında STROBE kontrol listesi Supplementary Table S1, dahil ve dışlanan katılımcıların başlangıç özellikleri Supplementary Table S2 olarak tanımlanmaktadır. Sınırlılıklar bölümündeki bir cümlede ise dahil/dışlanan katılımcı karşılaştırması S1 olarak anılmaktadır. Ana ek materyal tanımı dikkate alındığında bu durum raporlama düzeyinde bir numaralandırma tutarsızlığı olarak değerlendirilmelidir.

Ayrıca Şekil 2'de fiziksel aktivite hedefine uyum için HR 0,71 ve %95 GA 0,50–0,99 bildirilmiştir. Bu güven aralığı 1'i kapsamamaktadır. Tartışmanın ilerleyen bir cümlesinde ise fiziksel aktivite bileşeni “non-significant” olarak nitelendirilmektedir. Verianla metni sayısal sonucu değiştirmemekte ve bu iki ifadenin arasındaki uyumsuzluğu sessizce çözümlememektedir.

Kaynak ve Yöntem Notu

Özgün başlık: Adherence to the 24 h Movement Guidelines and Type 2 Diabetes Risk in the SUN Project: A Prospective Cohort Study

Yazarlar: Alejandro Fernandez-Montero; Alexander Finnemore; Anne Gribble; María Llavero-Valero; Francisco J. Basterra-Gortari; Maira Bes-Rastrollo; Miguel Ángel Martínez-Gonzalez.

Corresponding author: Miguel Ángel Martínez-Gonzalez.

Kurumlar: University of Navarra Department of Occupational Medicine; Instituto de Investigación Sanitaria de Navarra (IdiSNA); Royal Hospital for Women, Sydney; Hospital Universitario Infanta Leonor; University of Navarra Department of Preventive Medicine and Public Health, Institute of Nutrition & Health; University Hospital of Navarra; Public University of Navarra; CIBERobn / Instituto de Salud Carlos III; Harvard T.H. Chan School of Public Health.

Dergi: Diabetology.

Yayınevi: MDPI.

Yayın bilgisi: Diabetology 2026, 7, 89.

DOI: 10.3390/diabetology7050089

Gönderim: 11 Şubat 2026.

Revizyon: 17 Nisan 2026.

Kabul: 24 Nisan 2026.

Yayın: 6 Mayıs 2026.

Kaynak türü: Prospektif gözlemsel kohort çalışması.

Ana veri kaynağı: Seguimiento Universidad de Navarra (SUN) Project, İspanya.

Lisans: Creative Commons Attribution (CC BY).

Etik onay: University of Navarra Institutional Review Board, CEI 2001/30; onay tarihi 30 Ağustos 2001.

Katılım/onam: SUN Projesi'ne katılım, çalışmanın amaç ve işlemlerinin açıklandığı davet mektubuna bilgilendirilmiş gönüllü yanıt temelinde yürütülmüştür. Kaynak, ayrı imzalı boş bir onam belgesinin bulunmadığını ve bu prosedürün etik kurul tarafından onaylandığını bildirmektedir.

Finansman: SUN Projesi; Spanish Government Instituto de Salud Carlos III, European Regional Development Fund (FEDER) kapsamında PI23/01332 ve PI24/01723 projeleri ile Navarra Regional Government 19/2023 tarafından desteklenmiştir.

Veri erişilebilirliği: Veriler gizlilik ve etik kısıtlamalar nedeniyle kamuya açık değildir; makul talep üzerine corresponding author aracılığıyla erişim değerlendirilebilir.

Çıkar çatışması: Yazarlar bu çalışmayla ilişkili çıkar çatışması bildirmemiştir.

Yazar katkıları: M.Á.M.-G. ve A.F.-M. araştırma sorusunu oluşturmuş ve çalışmayı tasarlamıştır. A.F.-M. veri kürasyonu ve istatistiksel analizden sorumludur. A.F.-M., A.F., A.G., M.L.-V., M.B.-R. ve M.Á.M.-G. ilk metnin hazırlanmasına; bütün yazarlar ilgili rolleri doğrultusunda bilimsel gözden geçirmeye katkı sağlamıştır.

Yapay zekâ kullanım bildirimi: Kaynak, ChatGPT-5.3'ün yalnız dil düzenleme ve yazım desteği amacıyla kullanıldığını; veri analizi, istatistiksel modelleme veya sonuçların yorumlanmasına dahil edilmediğini açıkça bildirmektedir.

Temel yöntemsel sınır: Çalışma gözlemsel olduğundan daha yüksek hareket-kılavuzu uyumu ile daha düşük T2D insidansı arasında ilişki gösterebilir, ancak müdahaleye bağlı nedensel risk azalmasını tek başına kanıtlayamaz.

Görsel yeniden inşa notu: Kaynağın Şekil 1'i katılımcı seçim akışını; Şekil 2'si fiziksel aktivite, sedanter davranış, uyku ve üç hedefe tam uyum için düzeltilmiş HR değerlerini; Şekil 3'ü ise cinsiyet, yaş, BMI ve sigara alt gruplarındaki HR ve güven aralıklarını göstermektedir. Verianla için bunların piksel düzenini kopyalamak yerine aynı bilimsel verileri özgün akış şeması, karşılaştırma grafiği ve forest-plot düzeninde yeniden çizmek uygundur.

Sağlık bilgisi sınırı: Bu metin bilimsel araştırmanın eğitim amaçlı açıklamasıdır. Bireysel diyabet riski hesaplaması, tanı veya kişiye özel egzersiz, uyku ya da tedavi önerisi değildir.