24 saatlıq hərəkət balı, fiziki aktivlik, oturaq davranış və yuxu üçün tövsiyə olunan üç gündəlik hərəkət davranışı hədəfindən neçəsinin qarşılandığını 0 ilə 3 arasında göstərən mürəkkəb həyat tərzi göstəricisidir. SUN Layihəsi çərçivəsində aparılan bu prospektiv kohort tədqiqatı, başlanğıcda diabeti olmayan 13.321 universitet məzununda bu bala uyğunluq ilə sonradan inkişaf edən tip 2 diabet arasındakı əlaqəni araşdırmışdır. Təxminən 192.102 nəfər-il izləmədə 141 təsdiqlənmiş yeni tip 2 diabet halı müəyyən edilmişdir. Çoxdəyişənli analizdə üç hədəfin hamısına uyğun gələn iştirakçıların, heç bir hədəfə uyğun gəlməyənlərlə müqayisədə tip 2 diabet təhlükəsi daha aşağı olmuşdur (HR 0,47; %95 Eİ 0,24–0,93). Bununla belə, tədqiqat müşahidə xarakterlidir; nəticələr üç davranışın birlikdə tətbiq edilməsinin diabeti səbəb-nəticə əlaqəsi ilə %53 azaltdığını sübut etmir.

Tədqiqatçılar fiziki aktivlik üçün həftədə ən azı 150 dəqiqə orta intensivlikli və ya 75 dəqiqə yüksək intensivlikli aktivliyi, yaxud bunların ekvivalent kombinasiyasını; oturaq davranış üçün gündə ən çox 8 saat ümumi oturma və ən çox 3 saat istirahət məqsədli televiziya/kompüter ekran vaxtını; yuxu üçün isə 24 saat ərzində 7–9 saatlıq müddəti əsas götürmüşlər. Qarşılanan hər bir hədəf bir bal təşkil etmiş və ümumi bal 0, 1, 2 və ya 3 kimi hesablanmışdır.

Hər əlavə hədəfə uyğunluq, çoxdəyişənli modeldə tip 2 diabet təhlükəsində təxminən %19 daha aşağı nisbi dəyərlə əlaqəli olmuşdur (hər bal üçün HR 0,81; %95 Eİ 0,66–0,98). Lakin 1 və 2 bal kateqoriyalarının sıfır ballı qrupla müqayisələri ayrıca statistik əhəmiyyətə çatmamış; ən aydın əlaqə hər üç hədəfi qarşılayan qrupda müşahidə edilmişdir. Buna görə nəticələr “daha çox hədəf = mütləq eyni nisbətdə qorunma” kimi mexaniki və ya səbəb-nəticə xarakterli şərh edilməməlidir.

Niyə bütün 24 saat birlikdə qiymətləndirilir?

Fiziki aktivlik, oturma və yuxu bir-birindən tam müstəqil davranışlar deyil. Hər insanın eyni 24 saatlıq zaman büdcəsi vardır. Yuxuya, oturmağa və ya fiziki aktivliyə ayrılan vaxtın dəyişməsi günün qalan hissəsinə ayrıla biləcək müddətə də təsir edir. Buna görə tədqiqatın əsas yanaşması yalnız “nə qədər məşq edilir?” sualına deyil, gündəlik hərəkət davranışlarının bütövlüyünə baxmaqdır.

Bu yanaşma xüsusilə tip 2 diabet kimi uzun müddət ərzində inkişaf edən metabolik xəstəliklərdə əhəmiyyətlidir. Fiziki aktivlik insulinə həssaslıq və qlikemik nəzarətlə; uzunmüddətli oturaq davranış metabolik risklə; yuxu müddəti isə hormonal və metabolik tənzimlənmə ilə əlaqəlidir. SUN tədqiqatı bu davranışların bioloji mexanizmlərini birbaşa ölçməmiş, lakin hər üçünü eyni mürəkkəb məruzqalma göstəricisində birləşdirərək gələcəkdə inkişaf edən tip 2 diabetlə əlaqələrini prospektiv şəkildə qiymətləndirmişdir.

24 Saatlıq Hərəkət Balı Nəyi Ölçür?

24 saatlıq hərəkət balı, iştirakçının fiziki aktivlik, oturaq davranış və yuxu üçün müəyyən edilmiş üç hədəfdən neçəsini qarşıladığını ölçən 0–3 ballıq mürəkkəb göstəricidir; qarşılanan hər bir komponent 1 bal, qarşılanmayan komponent 0 bal verir və yüksək bal daha çox hərəkət-davranışı tövsiyəsinə uyğunluğu ifadə edir.

1. Fiziki aktivlik komponenti

Fiziki aktivlik, SUN kohortu üçün əvvəllər təsdiqlənmiş 17 maddəlik yarımkəmiyyət fiziki aktivlik sorğusu ilə qiymətləndirilmişdir. Qaçış, gəzinti, ev işi, bağ işi və müxtəlif idman növləri kimi fəaliyyətlər Physical Activities Compendium-dakı metabolik ekvivalent (MET) dəyərlərinə görə təsnif edilmişdir.

Orta intensivlikli aktivlik 3–6 MET, yüksək intensivlikli aktivlik isə ≥6 MET kimi qəbul edilmişdir. Təlimat səviyyəsində hədəf həftədə ən azı 150 dəqiqə orta intensivlikli aktivlik, ən azı 75 dəqiqə yüksək intensivlikli aktivlik və ya bunların ekvivalent kombinasiyasıdır. Tədqiqatçılar təlimat həddinə uyğunluğu enerji əsaslı şəkildə də ≥12,5 MET-saat/həftə həddi ilə əməliyyatlaşdırmışlar.

2. Oturaq davranış komponenti

Oturaq davranış üçün iki şərtin birlikdə qarşılanması tələb olunmuşdur: ümumi gündəlik oturma müddətinin ≤8 saat olması və istirahət məqsədli televiziya/kompüter ekran vaxtının ≤3 saat/gün olması.

Ümumi oturma müddəti iş, təhsil, oxu, ekran istifadəsi və digər oturaq fəaliyyətləri əhatə edən özünüməlumatdan hesablanmışdır. Ayrı bir sualla televiziya izləmə və istirahət məqsədli kompüter istifadəsi qiymətləndirilmişdir.

Bu ölçmənin mühüm dövrə bağlı məhdudiyyəti vardır. SUN kohortunun məlumat toplama dövrü 1999-dan 2024-ə qədər uzandığı üçün köhnə sorğu maddələri, xüsusilə sonrakı illərdə geniş yayılan smartfon və planşet istifadəsini tam əhatə etməmiş ola bilər.

3. Yuxu komponenti

Yuxu hədəfi 24 saat ərzində ümumilikdə 7–9 saat kimi müəyyən edilmişdir. İştirakçıların tipik gecə yuxusu ilə gündüz yuxusu/mürgüləmə müddətləri birlikdə qiymətləndirilmişdir. Ümumi müddət 7–9 saat arasındadırsa 1 bal, bu aralıqdan kənardadırsa 0 bal verilmişdir.

Balın struktur xüsusiyyəti

Bal çəkisizdir. Başqa sözlə, fiziki aktivlik, oturaq davranış və yuxu komponentlərinin hər biri ümumi bala bərabər şəkildə bir bal töhfə verir. Bu dizayn asan şərh olunan ümumi göstərici yaradır; lakin üç davranışın bioloji əhəmiyyətinin həqiqətən bərabər olduğunu göstərmir.

SUN Layihəsi hansı populyasiyanı izləyir?

Seguimiento Universidad de Navarra (SUN) Layihəsi İspaniyada yerləşən və universitet məzunlarından ibarət dinamik prospektiv kohortdur. İştirakçıların qəbulu 1999-da başlamış; sosial-demoqrafik məlumatlar, antropometriya, qidalanma, həyat tərzi və tibbi tarix başlanğıc sorğuları ilə toplanmışdır. İzləmə sorğuları hər iki ildən bir tətbiq edilmişdir.

Bu tədqiqat üçün 30 aprel 2024-ə qədər toplanmış SUN məlumatlarından istifadə edilmişdir. Həmin tarixdə kohortda ümumilikdə 23.321 nəfər var idi. Tədqiqatçılar analiz nümunəsini formalaşdırarkən əvvəlcədən müəyyən edilmiş xaricetmə meyarlarını tətbiq etmişlər.

İştirakçı seçimi axını

Qadınlar üçün gündəlik ümumi enerji qəbulunun <500 və ya >3500 kcal, kişilər üçün <800 və ya >4000 kcal kimi bildirilməsi qeyri-real enerji qəbulu meyarı kimi istifadə edilmişdir.

Tip 2 diabet halı necə təsdiqləndi?

Yeni diabet diaqnozu yalnız iştirakçının tək bir özünüməlumatına əsaslanaraq nəticə dəyişəni kimi qəbul edilməmişdir. İkiillik izləmə sorğularında yeni diabet diaqnozu və ya antihiperglisemik dərman istifadəsi bildirən iştirakçılar əvvəlcə mümkün hal kimi müəyyən edilmişdir.

Bu şəxslərə diaqnoz növü, laborator dəyərlər və müalicə haqqında daha ətraflı təsdiqləmə sorğusu göndərilmiş; icazə olduqda tibbi qeydlər də nəzərdən keçirilmişdir. Tərkibində ən azı bir endokrinoloq olan və iştirakçının hərəkət məruzqalması vəziyyətini bilməyən qərar komitəsi potensial halları qiymətləndirmişdir.

Tip 2 diabetin təsdiqində tədqiqat dövründə qüvvədə olan Amerika Diabet Assosiasiyasının meyarlarından istifadə edilmişdir: aclıq plazma qlükozası ≥126 mg/dL; oral qlükoza tolerantlıq testində 2. saat plazma qlükozası ≥200 mg/dL; HbA1c ≥%6,5; və ya klassik hiperglisemiya əlamətləri ilə birlikdə təsadüfi plazma qlükozası ≥200 mg/dL.

Gestasion diabet və digər diabet növləri tip 2 diabet halı kimi sayılmamışdır. Yeni diabet bildirən, lakin təsdiq üçün kifayət qədər məlumat təqdim edilə bilməyən şəxslər “mümkün hal” kimi saxlanmış, əsas hadisə sayına daxil edilməmişdir. Bu prosesin sonunda 141 təsdiqlənmiş yeni tip 2 diabet halı müəyyən edilmişdir.

Niyə prospektiv kohort dizaynından istifadə edildi?

Prospektiv kohort dizaynı hərəkət davranışlarının diabet diaqnozundan əvvəl ölçülməsinə və daha sonra yeni xəstəliyin inkişafının izlənməsinə imkan verir. Bu zaman ardıcıllığı kəsişmə tədqiqatları ilə müqayisədə mühüm üstünlükdür. Lakin məruzqalmanın randomizə edilməməsi səbəbindən müşahidə xarakterli qarışdırıcılıq tam aradan qaldırıla bilməz.

Bu Tədqiqatın Nəticələri Səbəbliliyi Göstərirmi?

Xeyr. SUN analizi 24 saatlıq hərəkət təlimatlarına daha yüksək uyğunluq ilə daha aşağı tip 2 diabet insidansı arasında prospektiv əlaqə göstərir; lakin davranışlar tədqiqatçılar tərəfindən randomizə edilmədiyi üçün ölçülməmiş və ya natamam ölçülmüş həyat tərzi və sağlamlıq xüsusiyyətlərinin nəticələrə töhfəsi tam istisna edilə bilməz.

Bu fərq xüsusilə “%53 daha aşağı risk” ifadəsinin şərhində kritikdir. HR 0,47 düzəldilmiş Cox modelində üç hədəfi qarşılayan qrupun heç bir hədəfi qarşılamayan qrupa nisbətən müşahidə olunan nisbi təhlükəsini ifadə edir. Bu dəyər eyni şəxsin davranışlarını dəyişdirməklə diabet ehtimalını qəti şəkildə %53 azaldacağının eksperimental sübutu deyil.

Başlanğıc profilləri niyə vacibdir?

Hər üç hədəfi qarşılayan iştirakçılar başlanğıcda bəzi digər sağlam həyat xüsusiyyətləri baxımından da daha üstün görünmüşlər. Məsələn, Aralıq dənizi pəhrizi balı hərəkət balı artdıqca yüksəlmiş, orta BMI, siqaret məruzqalması və xoruldama prevalansı isə ümumilikdə daha aşağı olmuşdur.

Tədqiqatçılar buna görə statistik modellərində yalnız yaş və cinsi deyil, təhsil səviyyəsi, BMI, siqaret məruzqalması, enerji qəbulu, alkoqol, xüsusi pəhriz, Aralıq dənizi pəhrizinə uyğunluq, xoruldama, yuxu apnesi, başlanğıc ürək-damar xəstəliyi, xərçəng və fiziki aktivlikdəki dəyişikliklər kimi bir çox dəyişəni nəzarətdə saxlamışlar. Bununla belə, statistik düzəliş qalıq qarışdırıcılığı sıfırlamır.

Tədqiqatın Metodu və Nəticələri

Analiz nümunəsi və izləmə

Yekun analiz 13.321 iştirakçını əhatə etmişdir. İştirakçıların %60,2-si qadın idi. Orta yaş 37,0 il, standart sapma 11,4 il olaraq bildirilmişdir. Kohort başlanğıcda nisbətən gənc və sağlam populyasiyanı təmsil edir.

Orta izləmə təxminən 14,4 il, standart sapma təxminən 6 il; ümumi izləmə müddəti 192.102 nəfər-il olaraq bildirilmişdir. Bu müddət ərzində 141 təsdiqlənmiş yeni tip 2 diabet halı yaranmış və xam insidans təxminən 1000 nəfər-ilə 0,7 hal kimi hesablanmışdır.

Hərəkət balının paylanması

Statistik model

Tədqiqatçılar tip 2 diabetə qədər keçən vaxtı araşdırmaq üçün Cox proporsional təhlükələr modellərindən istifadə etmişlər. Yaş modeldə əsas zaman şkalası kimi istifadə edilmiş; iştirakçılar risk dəstinə tədqiqata daxil olduqları yaşdan etibarən daxil edilmişdir. Bu struktur gecikmiş girişin nəzərə alınmasını və yaş üçün ətraflı nəzarəti təmin etmişdir.

Üç model qurulmuşdur: xam model; yaş və cins üçün düzəldilmiş model; və təhsil səviyyəsi, BMI, siqaret paket-ili, kalori qəbulu, alkoqol qəbulu, xüsusi pəhriz tətbiqi, Aralıq dənizi pəhrizinə uyğunluq, xoruldama, yuxu apnesi, başlanğıc xərçəngi, başlanğıc ürək-damar xəstəliyi və fiziki aktivlikdəki dəyişiklikləri əhatə edən çoxdəyişənli model.

Analizlər STATA 14.0 istifadə edilərək aparılmış və statistik əhəmiyyət həddi p<0,05 kimi müəyyən edilmişdir. Tədqiqat STROBE müşahidə tədqiqatlarının hesabat çərçivəsinə uyğun olaraq təqdim edilmişdir.

24 Saatlıq Hərəkət Balı ilə Tip 2 Diabet Riski Arasında Hansı Əlaqə Aşkarlandı?

Çoxdəyişənli Cox modelində üç hədəfin hamısını qarşılayan iştirakçıların tip 2 diabet təhlükəsi heç bir hədəfi qarşılamayan qrupla müqayisədə daha aşağı olmuşdur (HR 0,47; %95 Eİ 0,24–0,93); bunun əksinə, yalnız bir və ya iki hədəfi qarşılayan qruplardakı azalmanın etimad intervalları 1-i əhatə etdiyi üçün bu kateqoriyalar ayrıca statistik əhəmiyyətə çatmamışdır.

Bal 0–3 arasında davamlı dəyişən kimi modelləşdirildikdə hər əlavə hədəf üçün çoxdəyişənli HR 0,81 (%95 Eİ 0,66–0,98) olmuşdur. Bu dəyər model daxilində hər əlavə balın təxminən %19 daha aşağı nisbi təhlükə ilə əlaqəli olduğunu göstərir.

Lakin kateqorik nəticələrin strukturu vacibdir: çoxdəyişənli modeldə 1 bal üçün HR 0,70 və 2 bal üçün HR 0,63 olsa da, etimad intervalları müvafiq olaraq 0,39–1,26 və 0,35–1,11-dir. Buna görə əsas kateqorik analizdə statistik cəhətdən ən aydın nəticə 3 bal qrupundadır.

Həssaslıq analizi

Tədqiqatçılar mümkün tərs səbəbliliyi azaltmaq məqsədilə izləmənin başlanmasından sonrakı ilk iki ildə yaranan halları xaric edən əlavə analiz aparmışlar. Bu analizdə 87 yeni hal qalmış və sıfır ballı qrupla müqayisədə çoxdəyişənli HR dəyərləri bir hədəf üçün 0,47 (%95 Eİ 0,23–0,96), iki hədəf üçün 0,52 (%95 Eİ 0,26–1,02) və üç hədəf üçün 0,29 (%95 Eİ 0,12–0,69) olmuşdur.

Ailədə diabet tarixçəsi üçün edilən əlavə düzəlişin əsas nəticələri əhəmiyyətli şəkildə dəyişdirmədiyi də bildirilmişdir.

Üç komponent ayrı-ayrılıqda araşdırıldıqda nə baş verdi?

Bu modellərdə hər bir komponent digər iki hərəkət komponenti və əsas qarışdırıcı dəyişənlər üçün ayrıca düzəldilmişdir. Mənbədəki Şəkil 2 fiziki aktivlik, oturaq davranış, yuxu və üç hədəfə tam uyğunluq üçün HR və %95 etimad intervallarını eyni forest-plot üzərində göstərir.

Davranışlar davamlı dəyişən kimi modelləşdirildikdə

Ümumi fiziki aktivlik davamlı dəyişən kimi modelləşdirildikdə tərs istiqamətli əlaqə davam etmişdir (HR 0,98; %95 Eİ 0,97–0,99). Bunun əksinə, televiziya/kompüter vaxtı üçün HR 1,05 (%95 Eİ 0,98–1,13), ümumi oturaq vaxt üçün HR 1,00 (%95 Eİ 0,93–1,09) və yuxu müddəti üçün HR 1,29 (%95 Eİ 0,56–2,96) olmuş; bu əlaqələr statistik əhəmiyyətə çatmamışdır.

Yuxu müddəti üçün ikinci dərəcəli termin də qiymətləndirilmiş və qeyri-xətti əlaqənin lehinə dəlil aşkar edilməmişdir (p=0,462). Bu nəticə mənbə ədəbiyyatında bildirilən U-şəkilli yuxu–diabet əlaqəsinin bu məlumat dəstində aydın şəkildə təkrar göstərilə bilmədiyi mənasına gəlir.

Alt qrup analizləri

Üç hərəkət hədəfinin hamısını qarşılayanlarla heç bir hədəfi qarşılamayanlar arasındakı əlaqə cins, yaş, BMI və siqaret çəkmə vəziyyətinə görə ayrıca araşdırılmışdır.

Cinsə görə qarşılıqlı təsir dəlili aşkar edilməmişdir. Yaş, BMI və siqaret vəziyyətində qarşılıqlı təsir p dəyərləri daha güclü fərqləri düşündürsə də, tədqiqat müəllifləri bu alt qrup analizlərinin az hal sayı və geniş etimad intervalları səbəbindən aşağı gücə malik və qeyri-sabit ola biləcəyini açıq şəkildə qeyd etmişlər. Buna görə alt qrup nəticələri təsdiqləyici deyil, kəşfiyyat xarakterli və hipotez yaradan nəticələr kimi qəbul edilməlidir.

Birləşik bal fərdi davranışlardan daha güclüdürmü?

Tədqiqat bunu sübut etmir. Hər üç hədəfə uyğun gələnlərdə ən aydın əlaqə müşahidə olunsa da, tədqiqatçılar məlumatların davranışların additiv, sinergetik və ya başqa bir ortaq həyat tərzi profilinin göstəricisi olub-olmadığını ayırd edə bilmədiyini vurğulayırlar.

Mürəkkəb balın məqsədi “üç davranış birlikdə bioloji olaraq bir-birini gücləndirir” nəticəsini sübut etmək deyil, bütün gün ərzində hərəkət davranışlarına bütöv uyğunluq ölçüsü yaratmaqdır.

Tədqiqatın güclü tərəfləri

• Prospektiv dizayn və uzun izləmə müddəti məruzqalmanın nəticədən əvvəl ölçülməsini təmin edir.
• Ümumi izləmə təxminən 192.102 nəfər-ildir.
• Tip 2 diabet halları yalnız özünüməlumatla qəbul edilməmiş, əlavə məlumat və lazım gəldikdə tibbi qeydlərlə təsdiqlənmişdir.
• Hal qiymətləndirmə komitəsində ən azı bir endokrinoloq olmuş və komitə məruzqalma vəziyyətinə kor saxlanmışdır.
• Yaş Cox modellərində əsas zaman şkalası kimi istifadə edilmiş və gecikmiş giriş nəzərə alınmışdır.
• Qidalanma, BMI, siqaret, alkoqol, yuxu apnesi və digər potensial qarışdırıcılar üçün geniş çoxdəyişənli düzəliş aparılmışdır.
• Fiziki aktivliyin ölçülməsində SUN kohortu üçün təsdiqlənmiş sorğudan istifadə edilmişdir.
• İlk iki ildəki halları çıxaran həssaslıq analizi əsas əlaqənin istiqamətini qorumuşdur.

Tədqiqatın məhdudiyyətləri

Özünüməlumat: Fiziki aktivlik, oturma və yuxu obyektiv akselerometr və ya oxşar cihazlarla ölçülməmişdir. Xüsusilə oturaq müddət və yuxu üçün səhv təsnifat ehtimalı vardır.

Zamanla məruzqalmanın dəyişməsi: Oturaq davranış və yuxu yalnız başlanğıcda qiymətləndirilmişdir. Fiziki aktivlikdəki dəyişikliklər yalnız 2. və 4. il izləmələrindən qismən nəzərə alınmışdır. Orta hesabla 14 ildən çox izləmədə davranışların dəyişməsi mümkündür.

Rəqəmsal mühitin dəyişməsi: Televiziya və kompüter istifadəsinə əsaslanan ekran ölçümü tədqiqatın sonrakı illərində smartfon və planşet istifadəsini tam əks etdirməyə bilər.

Çəkisiz bal: Üç komponentə bərabər olaraq bir bal verilməsi onların real bioloji töhfələrinin bərabər olduğu anlamına gəlmir. Müəlliflər gələcəkdə çəkili balların və ya kompozision məlumat analizlərinin araşdırıla biləcəyini bildirirlər.

Məhdud hadisə sayı: Ümumilikdə 141 yeni T2D halı vardır. Xüsusilə sıfır bal qrupunda 15 və üç bal qrupunda yalnız 19 hadisənin olması bəzi qiymətləndirmələrin etimad intervallarını genişləndirmişdir.

Qalıq qarışdırıcılıq: Çoxsaylı dəyişənlər üçün düzəliş aparılmasına baxmayaraq, ölçülməmiş həyat tərzi və ya sağlamlıq xüsusiyyətləri əlaqəni qismən izah edə bilər.

Seçim qərəzi: Hərəkət balını hesablamaq üçün çatışmayan məlumatı olan 6.347 şəxsin analizdən kənarda qalması potensial seçim qərəzi yarada bilər.

Ümumiləşdirilə bilmə: SUN kohortu universitet məzunlarından ibarətdir və iştirakçılar nisbətən gənc və sağlamdır. Nəticələr daha aşağı təhsil səviyyəsinə, daha yüksək yaşa və ya daha yüksək metabolik riskə malik icmalara avtomatik şəkildə ümumiləşdirilə bilməz.

Tədqiqatın dəstəklədiyi nəticələr

• Üç 24 saatlıq hərəkət hədəfinin hamısını qarşılamaq bu kohortda daha aşağı yeni tip 2 diabet təhlükəsi ilə əlaqəli olmuşdur.
• Qarşılanan hər əlavə hədəf daha aşağı T2D təhlükəsi istiqamətində statistik meyl göstərmişdir.
• Fərdi komponentlər arasında fiziki aktivlik ən güclü tərs əlaqəni göstərmişdir.
• Üç hərəkət davranışının eyni 24 saatlıq həyat rejimi daxilində birlikdə qiymətləndirilməsi epidemioloji baxımdan tətbiq edilə bilən çərçivədir.
• İlk iki ildəki halların çıxarıldığı həssaslıq analizi əsas əlaqənin istiqamətini dəyişdirməmişdir.

Tədqiqatın dəstəkləmədiyi nəticələr

• Üç hədəfə uyğunluğun tip 2 diabeti qəti şəkildə %53 önlədiyini söyləmək olmaz.
• Mürəkkəb balın komponentləri arasında sinergetik bioloji təsir sübut edilməmişdir.
• Oturaq davranışın və ya 7–9 saat yuxu komponentinin bu tədqiqat daxilində təkbaşına müstəqil qoruyucu təsiri təsdiqlənməmişdir.
• Alt qrup nəticələrindən yaş, BMI və ya siqaret vəziyyətinə görə qəti fərdiləşdirilmiş müalicə/qorunma qaydaları çıxarıla bilməz.
• Universitet məzunlarından ibarət SUN kohortundakı nəticələr bütün yetkin əhaliyə birbaşa ümumiləşdirilə bilməz.
• Özünüməlumata əsaslanan hərəkət balının cihazla ölçülmüş real 24 saatlıq hərəkət paylanmasına ekvivalent olduğu fərz edilə bilməz.

Mənbədaxili hesabat qeydləri

Mənbənin əlavə material izahında STROBE yoxlama siyahısı Supplementary Table S1, daxil edilən və xaric edilən iştirakçıların başlanğıc xüsusiyyətləri isə Supplementary Table S2 kimi müəyyən edilir. Məhdudiyyətlər bölməsindəki bir cümlədə isə daxil edilən/xaric edilən iştirakçıların müqayisəsi S1 kimi göstərilir. Əsas əlavə material tərifi nəzərə alındıqda bu, hesabat səviyyəsində nömrələmə uyğunsuzluğu kimi qiymətləndirilməlidir.

Həmçinin Şəkil 2-də fiziki aktivlik hədəfinə uyğunluq üçün HR 0,71 və %95 Eİ 0,50–0,99 bildirilmişdir. Bu etimad intervalı 1-i əhatə etmir. Müzakirənin sonrakı bir cümləsində isə fiziki aktivlik komponenti “non-significant” kimi xarakterizə edilir. Verianla mətni rəqəmsal nəticəni dəyişdirmir və bu iki ifadə arasındakı uyğunsuzluğu səssizcə həll etmir.

Mənbə və Metod Qeydi

Özgün başlıq: Adherence to the 24 h Movement Guidelines and Type 2 Diabetes Risk in the SUN Project: A Prospective Cohort Study

Müəlliflər: Alejandro Fernandez-Montero; Alexander Finnemore; Anne Gribble; María Llavero-Valero; Francisco J. Basterra-Gortari; Maira Bes-Rastrollo; Miguel Ángel Martínez-Gonzalez.

Məsul müəllif: Miguel Ángel Martínez-Gonzalez.

Qurumlar: University of Navarra Department of Occupational Medicine; Instituto de Investigación Sanitaria de Navarra (IdiSNA); Royal Hospital for Women, Sydney; Hospital Universitario Infanta Leonor; University of Navarra Department of Preventive Medicine and Public Health, Institute of Nutrition & Health; University Hospital of Navarra; Public University of Navarra; CIBERobn / Instituto de Salud Carlos III; Harvard T.H. Chan School of Public Health.

Jurnal: Diabetology.

Nəşriyyat: MDPI.

Nəşr məlumatı: Diabetology 2026, 7, 89.

DOI: 10.3390/diabetology7050089

Göndərilmə: 11 fevral 2026.

Reviziya: 17 aprel 2026.

Qəbul: 24 aprel 2026.

Nəşr: 6 may 2026.

Mənbə növü: Prospektiv müşahidə kohort tədqiqatı.

Əsas məlumat mənbəyi: Seguimiento Universidad de Navarra (SUN) Project, İspaniya.

Lisenziya: Creative Commons Attribution (CC BY).

Etik təsdiq: University of Navarra Institutional Review Board, CEI 2001/30; təsdiq tarixi 30 avqust 2001.

İştirak/razılıq: SUN Layihəsində iştirak tədqiqatın məqsəd və prosedurlarının izah edildiyi dəvət məktubuna məlumatlandırılmış könüllü cavab əsasında həyata keçirilmişdir. Mənbə ayrıca imzalanmış boş razılıq formasının olmadığını və bu prosedurun etik komitə tərəfindən təsdiqləndiyini bildirir.

Maliyyələşmə: SUN Layihəsi; Spanish Government Instituto de Salud Carlos III, European Regional Development Fund (FEDER) çərçivəsində PI23/01332 və PI24/01723 layihələri və Navarra Regional Government 19/2023 tərəfindən dəstəklənmişdir.

Məlumatların əlçatanlığı: Məlumatlar məxfilik və etik məhdudiyyətlər səbəbindən ictimaiyyətə açıq deyil; əsaslandırılmış müraciət əsasında corresponding author vasitəsilə giriş qiymətləndirilə bilər.

Maraqlar toqquşması: Müəlliflər bu tədqiqatla əlaqəli maraqlar toqquşması bildirməmişlər.

Müəllif töhfələri: M.Á.M.-G. və A.F.-M. tədqiqat sualını formalaşdırmış və tədqiqatı dizayn etmişlər. A.F.-M. məlumatların kurasiyası və statistik analizə cavabdehdir. A.F.-M., A.F., A.G., M.L.-V., M.B.-R. və M.Á.M.-G. ilkin mətnin hazırlanmasına; bütün müəlliflər isə müvafiq rolları çərçivəsində elmi nəzərdən keçirməyə töhfə vermişlər.

Süni intellekt istifadəsi barədə bəyanat: Mənbə ChatGPT-5.3-ün yalnız dil redaktəsi və yazı dəstəyi məqsədilə istifadə edildiyini; məlumat analizi, statistik modelləşdirmə və ya nəticələrin şərhinə cəlb edilmədiyini açıq şəkildə bildirir.

Əsas metodoloji sərhəd: Tədqiqat müşahidə xarakterli olduğundan daha yüksək hərəkət-təlimatı uyğunluğu ilə daha aşağı T2D insidansı arasında əlaqə göstərə bilər, lakin müdaxiləyə bağlı səbəbli risk azalmasını təkbaşına sübut edə bilməz.

Vizual yenidənqurma qeydi: Mənbənin Şəkil 1-i iştirakçı seçim axınını; Şəkil 2-si fiziki aktivlik, oturaq davranış, yuxu və üç hədəfə tam uyğunluq üçün düzəldilmiş HR dəyərlərini; Şəkil 3-ü isə cins, yaş, BMI və siqaret alt qruplarındakı HR və etimad intervallarını göstərir. Verianla üçün onların piksel düzülüşünü kopyalamaq əvəzinə eyni elmi məlumatları orijinal axın sxemi, müqayisə qrafiki və forest-plot düzülüşündə yenidən çəkmək uyğundur.

Sağlamlıq məlumatı sərhədi: Bu mətn elmi tədqiqatın təhsil məqsədli izahıdır. Fərdi diabet riskinin hesablanması, diaqnoz və ya şəxsə uyğun məşq, yuxu və ya müalicə tövsiyəsi deyil.