24 сааттык кыймыл көрсөткүчү — физикалык активдүүлүк, отурукташкан жүрүм-турум жана уйку боюнча сунушталган үч күнүмдүк кыймыл жүрүм-турум максатынын канчасы аткарылганын 0-дөн 3-кө чейин көрсөткөн курамдык жашоо образынын өлчөмү. SUN долбоорунун алкагында жүргүзүлгөн бул проспективдүү когорттук изилдөө баштапкы учурда диабети жок 13.321 университет бүтүрүүчүсүндө бул көрсөткүчкө шайкештик менен кийин өнүккөн 2-типтеги диабеттин ортосундагы байланышты изилдеген. Болжол менен 192.102 адам-жылдык байкоодо 141 тастыкталган жаңы 2-типтеги диабет учуру аныкталган. Көп өзгөрмөлүү талдоодо үч максаттын баарына шайкеш келген катышуучуларда эч бир максатка шайкеш келбегендерге салыштырмалуу 2-типтеги диабет коркунучу төмөн болгон (HR 0,47; %95 ИА 0,24–0,93). Бирок изилдөө байкоочу мүнөздө; жыйынтыктар үч жүрүм-турумду чогуу колдонуу диабетти себептик түрдө %53 азайтат деп далилдебейт.

Изилдөөчүлөр физикалык активдүүлүк үчүн жумасына кеминде 150 мүнөт орточо интенсивдүү же 75 мүнөт жогорку интенсивдүү активдүүлүктү же алардын эквиваленттүү айкалышын; отурукташкан жүрүм-турум үчүн күнүнө эң көп 8 саат жалпы отуруу жана эң көп 3 саат көңүл ачуу максатындагы телевизор/компьютер экранынын убактысын; уйку үчүн болсо 24 саат ичинде 7–9 саатты негиз катары алышкан. Ар бир аткарылган максат бир упай болуп, жалпы упай 0, 1, 2 же 3 деп эсептелген.

Ар бир кошумча максатка шайкештик көп өзгөрмөлүү моделде 2-типтеги диабет коркунучунун болжол менен %19 төмөн салыштырма мааниси менен байланышкан (ар бир упай үчүн HR 0,81; %95 ИА 0,66–0,98). Бирок 1 жана 2 упай категорияларын нөл упайлуу топ менен салыштыруулар өз-өзүнчө статистикалык маанилүүлүккө жеткен эмес; эң ачык байланыш үч максатты тең аткарган топто байкалган. Ошондуктан жыйынтыктарды “көбүрөөк максат = сөзсүз ошол эле үлүштө коргоо” деген механикалык же себептик мааниде чечмелөөгө болбойт.

Эмне үчүн бүтүндөй 24 саат бирге бааланат?

Физикалык активдүүлүк, отуруу жана уйку бири-биринен толугу менен көз карандысыз жүрүм-турумдар эмес. Ар бир адамда бирдей 24 сааттык убакыт бюджети бар. Уйкуга, отурууга же физикалык активдүүлүккө бөлүнгөн убакыттын өзгөрүшү күндүн калган бөлүгүнө бөлүүгө боло турган убакытка да таасир этет. Ошондуктан изилдөөнүн негизги мамилеси жалгыз “канча көнүгүү жасалат?” деген суроого эмес, күнүмдүк кыймыл жүрүм-турумдарынын жалпы картинасын кароого багытталган.

Бул мамиле өзгөчө 2-типтеги диабет сыяктуу узак убакытта өнүгүүчү метаболикалык ооруларда маанилүү. Физикалык активдүүлүк инсулинге сезгичтик жана гликемиялык көзөмөл менен; узакка созулган отурукташкан жүрүм-турум метаболикалык тобокелдик менен; уйкунун узактыгы болсо гормоналдык жана метаболикалык жөнгө салуу менен байланыштуу. SUN изилдөөсү бул жүрүм-турумдардын биологиялык механизмдерин түздөн-түз өлчөгөн эмес, бирок үчөөнү бир эле курамдык экспозиция өлчөмүнө бириктирип, кийин өнүккөн 2-типтеги диабет менен болгон байланыштарын проспективдүү түрдө баалаган.

24 Сааттык Кыймыл Көрсөткүчү Эмнени Өлчөйт?

24 сааттык кыймыл көрсөткүчү катышуучунун физикалык активдүүлүк, отурукташкан жүрүм-турум жана уйку үчүн белгиленген үч максаттын канчасын аткарганын өлчөгөн 0–3 упайлык курамдык көрсөткүч; ар бир аткарылган компонент 1 упай, аткарылбаган компонент 0 упай берет, ал эми жогорку упай кыймыл-жүрүм-турум сунуштарына көбүрөөк шайкештикти билдирет.

1. Физикалык активдүүлүк компоненти

Физикалык активдүүлүк SUN когорту үчүн мурда валидацияланган 17 пункттан турган жарым сандык физикалык активдүүлүк сурамжылоосу менен бааланган. Чуркоо, басуу, үй жумушу, бакча жумушу жана ар кандай спорт түрлөрү сыяктуу иш-аракеттер Physical Activities Compendium'дагы метаболикалык эквивалент (MET) маанилерине ылайык классификацияланган.

Орточо интенсивдүү активдүүлүк 3–6 MET, жогорку интенсивдүү активдүүлүк ≥6 MET катары каралган. Нускама деңгээлиндеги максат — жумасына кеминде 150 мүнөт орточо интенсивдүү активдүүлүк, кеминде 75 мүнөт жогорку интенсивдүү активдүүлүк же алардын эквиваленттүү айкалышы. Изилдөөчүлөр нускама босогосуна шайкештикти энергияга негизделген түрдө ≥12,5 MET-саат/жума босогосу менен да операциялаштырган.

2. Отурукташкан жүрүм-турум компоненти

Отурукташкан жүрүм-турум үчүн эки шарт бирге аткарылышы керек болгон: жалпы күнүмдүк отуруу убактысы ≤8 саат болушу жана көңүл ачуу максатындагы телевизор/компьютер экранынын убактысы ≤3 саат/күн болушу.

Жалпы отуруу убактысы жумушту, окууну, китеп окууну, экран колдонууну жана башка отуруп жасалуучу иш-аракеттерди камтыган өз алдынча билдирүүдөн эсептелген. Өзүнчө суроо менен телевизор көрүү жана көңүл ачуу максатындагы компьютер колдонуу бааланган.

Бул өлчөөнүн маанилүү мезгилдик чектөөсү бар. SUN когортунун маалымат топтоо мезгили 1999-жылдан 2024-жылга чейин созулгандыктан, эски сурамжылоонун пункттары, айрыкча кийинки жылдары кеңири тараган смартфон жана планшет колдонууну толук камтыбай калышы мүмкүн.

3. Уйку компоненти

Уйку максаты 24 саат ичинде жалпы 7–9 саат деп аныкталган. Катышуучулардын адаттагы түнкү уйкусу менен күндүзгү уйку/үргүлөө убактысы бирге бааланган. Жалпы убакыт 7–9 саат аралыгында болсо 1 упай, андан тышкары болсо 0 упай берилген.

Көрсөткүчтүн түзүмдүк өзгөчөлүгү

Көрсөткүч салмаксыз. Башкача айтканда, физикалык активдүүлүк, отурукташкан жүрүм-турум жана уйку компоненттеринин ар бири жалпы упайга бирдей түрдө бирден упай кошот. Бул түзүлүш оңой чечмелене турган жалпы көрсөткүч берет; бирок үч жүрүм-турумдун биологиялык мааниси чындап эле тең экенин көрсөтпөйт.

SUN долбоору кайсы популяцияны байкайт?

Seguimiento Universidad de Navarra (SUN) долбоору Испанияда жайгашкан жана университет бүтүрүүчүлөрүнөн турган динамикалык проспективдүү когорт. Катышуучуларды кабыл алуу 1999-жылы башталган; социалдык-демографиялык маалыматтар, антропометрия, тамактануу, жашоо образы жана медициналык тарых баштапкы сурамжылоолор менен чогултулган. Байкоо сурамжылоолору ар эки жыл сайын жүргүзүлгөн.

Бул изилдөө үчүн 30 апрель 2024-жылга чейин топтолгон SUN маалыматтары колдонулган. Ошол учурда когортто жалпы 23.321 адам болгон. Изилдөөчүлөр талдоо үлгүсүн түзүүдө алдын ала белгиленген чыгаруу критерийлерин колдонушкан.

Катышуучуларды тандоо агымы

Аялдар үчүн күнүмдүк жалпы энергия кабыл алуусу <500 же >3500 kcal, эркектер үчүн <800 же >4000 kcal деп билдирилиши реалдуу эмес энергия кабыл алуу критерийи катары колдонулган.

2-типтеги диабет учуру кантип тастыкталды?

Жаңы диабет диагнозу катышуучунун бир гана өз алдынча билдирүүсүнө таянып жыйынтык өзгөрмөсү катары кабыл алынган эмес. Эки жылдык байкоо сурамжылоолорунда жаңы диабет диагнозун же антигипергликемиялык дары колдонгонун билдирген катышуучулар адегенде мүмкүн болгон учур катары белгиленген.

Бул адамдарга диагноздун түрү, лабораториялык көрсөткүчтөр жана дарылоо тууралуу кененирээк тастыктоо сурамжылоосу жөнөтүлгөн; уруксат болгондо медициналык жазуулар да каралган. Курамында кеминде бир эндокринолог болгон жана катышуучунун кыймыл экспозициясынын абалын билбеген чечим комиссиясы потенциалдуу учурларды баалаган.

2-типтеги диабетти тастыктоодо изилдөө мезгилинде күчүндө болгон Америкалык Диабет Ассоциациясынын критерийлери колдонулган: ач карындагы плазма глюкозасы ≥126 mg/dL; оозеки глюкозага толеранттуулук тестинде 2. сааттагы плазма глюкозасы ≥200 mg/dL; HbA1c ≥%6,5; же классикалык гипергликемия белгилери менен бирге кокустук плазма глюкозасы ≥200 mg/dL.

Кош бойлуулук диабети жана диабеттин башка түрлөрү 2-типтеги диабет учуру катары эсептелген эмес. Жаңы диабет жөнүндө билдирген, бирок тастыктоо үчүн жетиштүү маалымат бере албаган адамдар “мүмкүн болгон учур” катары калтырылып, негизги окуялардын санына киргизилген эмес. Бул процесстин аягында 141 тастыкталган жаңы 2-типтеги диабет учуру аныкталган.

Эмне үчүн проспективдүү когорттук дизайн колдонулган?

Проспективдүү когорттук дизайн кыймыл жүрүм-турумдарын диабет диагнозуна чейин өлчөөгө жана андан кийин жаңы оорунун өнүгүшүн байкоого мүмкүндүк берет. Мындай убакыттык ырааттуулук кесилиштик изилдөөлөргө салыштырмалуу маанилүү артыкчылык. Бирок экспозиция рандомизацияланбагандыктан, байкоочу аралаштыруучу факторлор толугу менен жоюлбайт.

Бул Изилдөөнүн Жыйынтыктары Себептүүлүктү Көрсөтөбү?

Жок. SUN талдоосу 24 сааттык кыймыл нускамаларына жогорку шайкештик менен 2-типтеги диабеттин төмөн инциденттүүлүгүнүн ортосунда проспективдүү байланыш көрсөтөт; бирок жүрүм-турумдар изилдөөчүлөр тарабынан рандомизацияланбагандыктан, өлчөнбөгөн же жетишсиз өлчөнгөн жашоо образы жана ден соолук өзгөчөлүктөрүнүн жыйынтыктарга кошкон салымын толук четке кагууга болбойт.

Бул айырма өзгөчө “%53 төмөн тобокелдик” деген билдирүүнү чечмелөөдө маанилүү. HR 0,47 түзөтүлгөн Cox моделинде үч максатты аткарган топтун эч бир максатты аткарбаган топко салыштырмалуу байкалган салыштырма коркунучун билдирет. Бул маани бир эле адам жүрүм-турумун өзгөртүү менен диабет ыктымалдыгын сөзсүз %53 азайтат деген эксперименттик далил эмес.

Баштапкы профилдер эмне үчүн маанилүү?

Үч максаттын баарын аткарган катышуучулар баштапкы учурда башка айрым сергек жашоо өзгөчөлүктөрү боюнча да артыкчылыктуу көрүнгөн. Мисалы, Жер Ортолук деңиз диетасынын упайы кыймыл көрсөткүчү өскөн сайын жогоруласа, орточо BMI, тамеки экспозициясы жана коңурук тартуунун таралышы жалпы алганда төмөн болгон.

Ошондуктан изилдөөчүлөр статистикалык моделдеринде жаш жана жыныс менен гана чектелбестен, билим деңгээли, BMI, тамеки экспозициясы, энергия кабыл алуу, алкоголь, атайын диета, Жер Ортолук деңиз диетасына шайкештик, коңурук тартуу, уйку апноэси, баштапкы жүрөк-кан тамыр оорулары, рак жана физикалык активдүүлүктөгү өзгөрүүлөр сыяктуу көптөгөн өзгөрмөлөрдү көзөмөлдөшкөн. Бирок статистикалык түзөтүү калдык аралаштыруучулукту нөлгө түшүрбөйт.

Изилдөөнүн Ыкмасы жана Жыйынтыктары

Талдоо үлгүсү жана байкоо

Акыркы талдоо 13.321 катышуучуну камтыган. Катышуучулардын %60,2 си аялдар болгон. Орточо жаш 37,0 жыл, стандарттык четтөө 11,4 жыл деп билдирилген. Когорт баштапкы учурда салыштырмалуу жаш жана дени сак популяцияны көрсөтөт.

Орточо байкоо болжол менен 14,4 жыл, стандарттык четтөө болжол менен 6 жыл; жалпы байкоо мөөнөтү 192.102 адам-жыл деп билдирилген. Бул убакыт ичинде 141 тастыкталган жаңы 2-типтеги диабет учуру пайда болуп, чийки инциденттүүлүк болжол менен 1000 адам-жылга 0,7 учур деп эсептелген.

Кыймыл көрсөткүчүнүн бөлүштүрүлүшү

Статистикалык модель

Изилдөөчүлөр 2-типтеги диабетке чейинки убакытты изилдөө үчүн Cox пропорционалдык коркунуч моделдерин колдонушкан. Жаш моделде негизги убакыт шкаласы катары колдонулуп, катышуучулар тобокелдик топтомуна изилдөөгө кирген жашынан тартып кошулган. Бул түзүлүш кечигип кирүүнү эсепке алууга жана жаш боюнча деталдуу көзөмөлгө мүмкүндүк берген.

Үч модель түзүлгөн: чийки модель; жаш жана жыныс боюнча түзөтүлгөн модель; жана билим деңгээли, BMI, тамеки пакет-жылы, калория кабыл алуу, алкоголь кабыл алуу, атайын диета кармоо, Жер Ортолук деңиз диетасына шайкештик, коңурук тартуу, уйку апноэси, баштапкы рак, баштапкы жүрөк-кан тамыр оорусу жана физикалык активдүүлүктөгү өзгөрүүлөрдү камтыган көп өзгөрмөлүү модель.

Талдоолор STATA 14.0 менен жүргүзүлүп, статистикалык маанилүүлүк босогосу p<0,05 деп белгиленген. Изилдөө STROBE байкоочу изилдөөлөрдү отчеттоо алкагына ылайык баяндалган.

24 Сааттык Кыймыл Көрсөткүчү менен 2-Типтеги Диабет Тобокелдигинин Ортосунда Кандай Байланыш Табылган?

Көп өзгөрмөлүү Cox моделинде үч максаттын баарын аткарган катышуучулардын 2-типтеги диабет коркунучу эч бир максатты аткарбаган топко салыштырмалуу төмөн болгон (HR 0,47; %95 ИА 0,24–0,93); ал эми бир же эки максатты гана аткарган топтордогу төмөндөөлөрдүн ишеним аралыктары 1-ди камтыгандыктан, бул категориялар өз-өзүнчө статистикалык маанилүүлүккө жеткен эмес.

Көрсөткүч 0–3 аралыгында үзгүлтүксүз өзгөрмө катары моделденгенде ар бир кошумча максат үчүн көп өзгөрмөлүү HR 0,81 (%95 ИА 0,66–0,98) болгон. Бул маани моделдин ичинде ар бир кошумча упай болжол менен %19 төмөн салыштырма коркунуч менен байланышканын көрсөтөт.

Бирок категориялык жыйынтыктардын түзүлүшү маанилүү: көп өзгөрмөлүү моделде 1 упай үчүн HR 0,70 жана 2 упай үчүн HR 0,63 болгону менен, ишеним аралыктары тиешелүүлүгүнө жараша 0,39–1,26 жана 0,35–1,11. Ошондуктан негизги категориялык талдоодо статистикалык жактан эң ачык жыйынтык 3 упай тобунда.

Сезгичтик талдоосу

Изилдөөчүлөр мүмкүн болгон тескери себептүүлүктү азайтуу максатында байкоо башталгандан кийинки алгачкы эки жылда пайда болгон учурларды чыгарган кошумча талдоо жүргүзүшкөн. Бул талдоодо 87 жаңы учур калып, нөл упайлуу топко салыштырмалуу көп өзгөрмөлүү HR маанилери бир максат үчүн 0,47 (%95 ИА 0,23–0,96), эки максат үчүн 0,52 (%95 ИА 0,26–1,02) жана үч максат үчүн 0,29 (%95 ИА 0,12–0,69) болгон.

Үй-бүлөдөгү диабет тарыхы боюнча кошумча түзөтүү негизги жыйынтыктарды олуттуу өзгөртпөгөнү да билдирилген.

Үч компонент өз-өзүнчө каралганда эмне болду?

Бул моделдерде ар бир компонент башка эки кыймыл компоненти жана негизги аралаштыруучу өзгөрмөлөр боюнча өзүнчө түзөтүлгөн. Булактагы Сүрөт 2 физикалык активдүүлүк, отурукташкан жүрүм-турум, уйку жана үч максатка толук шайкештик үчүн HR жана %95 ишеним аралыктарын бир forest-plot ичинде көрсөтөт.

Жүрүм-турумдар үзгүлтүксүз өзгөрмө катары моделденгенде

Жалпы физикалык активдүүлүк үзгүлтүксүз өзгөрмө катары моделденгенде тескери багыттагы байланыш сакталып калган (HR 0,98; %95 ИА 0,97–0,99). Ал эми телевизор/компьютер убактысы үчүн HR 1,05 (%95 ИА 0,98–1,13), жалпы отуруу убактысы үчүн HR 1,00 (%95 ИА 0,93–1,09) жана уйкунун узактыгы үчүн HR 1,29 (%95 ИА 0,56–2,96) болуп, бул байланыштар статистикалык маанилүүлүккө жеткен эмес.

Уйкунун узактыгы үчүн экинчи даражадагы мүчө да бааланып, сызыктуу эмес байланыштын пайдасына далил табылган эмес (p=0,462). Бул жыйынтык булак адабиятында билдирилген U-түрүндөгү уйку–диабет байланышы бул маалымат топтомунда ачык кайра көрсөтүлө албаганын билдирет.

Кичи топ талдоолору

Үч кыймыл максатынын баарын аткаргандар менен эч бир максатты аткарбагандардын ортосундагы байланыш жыныс, жаш, BMI жана тамеки тартуу абалы боюнча өзүнчө каралган.

Жыныс боюнча өз ара аракеттенүүгө далил табылган эмес. Жаш, BMI жана тамеки тартуу абалында өз ара аракеттенүү p маанилери күчтүүрөөк айырмачылыктарды көрсөткөнү менен, изилдөөнүн авторлору бул кичи топ талдоолору учурлардын саны аз жана ишеним аралыктары кең болгондуктан статистикалык күчү төмөн жана туруксуз болушу мүмкүн экенин ачык белгилешкен. Ошондуктан кичи топ жыйынтыктары тастыктоочу эмес, изилдөөчү жана гипотеза жаратуучу деп кабыл алынышы керек.

Курамдык көрсөткүч жеке жүрүм-турумдардан күчтүүрөөкпү?

Изилдөө муну далилдебейт. Үч максаттын баарына шайкеш келгендерде эң ачык байланыш байкалганы менен, изилдөөчүлөр маалыматтар жүрүм-турумдардын кошумчалануучу, синергиялык же башка жалпы жашоо образы профилинин көрсөткүчү экенин айырмалай албаганын баса белгилешет.

Курамдык көрсөткүчтүн максаты “үч жүрүм-турум бирге биологиялык жактан бири-бирин күчөтөт” деген тыянакты далилдөө эмес, күндүн бүтүндөй кыймыл жүрүм-турумдарына комплекстүү шайкештик өлчөмүн түзүү.

Изилдөөнүн күчтүү жактары

• Проспективдүү дизайн жана узак байкоо мөөнөтү экспозицияны жыйынтыктан мурда өлчөөгө мүмкүндүк берет.
• Жалпы байкоо болжол менен 192.102 адам-жыл.
• 2-типтеги диабет учурлары өз алдынча билдирүү менен гана кабыл алынган эмес, кошумча маалымат жана зарыл учурда медициналык жазуулар менен тастыкталган.
• Окуяларды баалоо комиссиясында кеминде бир эндокринолог болуп, комиссия экспозиция абалына сокур кармалган.
• Жаш Cox моделдеринде негизги убакыт шкаласы катары колдонулуп, кечигип кирүү эсепке алынган.
• Тамактануу, BMI, тамеки, алкоголь, уйку апноэси жана башка потенциалдуу аралаштыруучулар үчүн кеңири көп өзгөрмөлүү түзөтүү жүргүзүлгөн.
• Физикалык активдүүлүктү өлчөөдө SUN когорту үчүн валидацияланган сурамжылоо колдонулган.
• Алгачкы эки жылдагы учурларды чыгарган сезгичтик талдоосу негизги байланыштын багытын сактаган.

Изилдөөнүн чектөөлөрү

Өз алдынча билдирүү: Физикалык активдүүлүк, отуруу жана уйку объективдүү акселерометр же ага окшош түзмөктөр менен өлчөнгөн эмес. Айрыкча отуруу убактысы жана уйку үчүн туура эмес классификациялоо ыктымалдыгы бар.

Убакыт өтүшү менен экспозициянын өзгөрүшү: Отурукташкан жүрүм-турум жана уйку баштапкы учурда гана бааланган. Физикалык активдүүлүктөгү өзгөрүүлөр 2. жана 4. жылдык байкоолордон гана жарым-жартылай эсепке алынган. Орточо 14 жылдан ашык байкоодо жүрүм-турумдардын өзгөрүшү мүмкүн.

Санариптик чөйрөнүн өзгөрүшү: Телевизор жана компьютер колдонууга негизделген экран өлчөмү изилдөөнүн кийинки жылдарында смартфон жана планшет колдонууну толук чагылдырбашы мүмкүн.

Салмаксыз көрсөткүч: Үч компонентке тең бирден упай берилиши алардын чыныгы биологиялык салымы тең экенин билдирбейт. Авторлор келечекте салмакталган көрсөткүчтөр же композициялык маалымат талдоолору каралышы мүмкүн экенин белгилешет.

Окуялардын саны чектелүү: Жалпы 141 жаңы T2D учуру бар. Айрыкча нөл упай тобунда 15 жана үч упай тобунда болгону 19 окуя болушу айрым баалоолордун ишеним аралыктарын кеңейткен.

Калдык аралаштыруучулук: Көптөгөн өзгөрмөлөр боюнча түзөтүү жүргүзүлгөнүнө карабастан, өлчөнбөгөн жашоо образы же ден соолук өзгөчөлүктөрү байланышты жарым-жартылай түшүндүрүшү мүмкүн.

Тандоо жаңылыштыгы: Кыймыл көрсөткүчүн эсептөө үчүн маалыматы жетишпеген 6.347 адамдын талдоодон чыгарылышы потенциалдуу тандоо жаңылыштыгын жаратышы мүмкүн.

Жалпылануу: SUN когорту университет бүтүрүүчүлөрүнөн турат жана катышуучулар салыштырмалуу жаш жана дени сак. Жыйынтыктар билим деңгээли төмөн, жашы улуу же метаболикалык тобокелдиги жогору коомчулуктарга автоматтык түрдө жалпылана албайт.

Изилдөө колдогон жыйынтыктар

• Үч 24 сааттык кыймыл максатынын баарын аткаруу бул когортто жаңы 2-типтеги диабет коркунучунун төмөн болушу менен байланышкан.
• Ар бир кошумча аткарылган максат T2D коркунучунун төмөн жагына статистикалык тенденция көрсөткөн.
• Жеке компоненттердин арасында физикалык активдүүлүк эң күчтүү тескери байланышты көрсөткөн.
• Үч кыймыл жүрүм-турумун бир эле 24 сааттык жашоо режими ичинде бирге баалоо эпидемиологиялык жактан колдонууга ылайыктуу алкак.
• Алгачкы эки жылдагы учурлар чыгарылган сезгичтик талдоосу негизги байланыштын багытын өзгөрткөн эмес.

Изилдөө колдобогон жыйынтыктар

• Үч максатка шайкеш болуу 2-типтеги диабетти сөзсүз %53 алдын алат деп айтууга болбойт.
• Курамдык көрсөткүчтүн компоненттеринин ортосунда синергиялык биологиялык таасир далилденген эмес.
• Отурукташкан жүрүм-турум же 7–9 саат уйку компонентинин бул изилдөөнүн ичинде өз алдынча көз карандысыз коргоочу таасири тастыкталган эмес.
• Кичи топ жыйынтыктарынан жаш, BMI же тамеки тартуу абалы боюнча так жекелештирилген дарылоо/алдын алуу эрежелерин чыгарууга болбойт.
• Университет бүтүрүүчүлөрүнөн турган SUN когортундагы жыйынтыктарды бардык чоң кишилер популяциясына түздөн-түз жалпылоого болбойт.
• Өз алдынча билдирүүгө негизделген кыймыл көрсөткүчү түзмөк менен өлчөнгөн чыныгы 24 сааттык кыймыл бөлүштүрүлүшүнө эквивалент деп божомолдоого болбойт.

Булак ичиндеги отчеттоо эскертүүлөрү

Булактын кошумча материал түшүндүрмөсүндө STROBE текшерүү тизмеси Supplementary Table S1, ал эми киргизилген жана чыгарылган катышуучулардын баштапкы өзгөчөлүктөрү Supplementary Table S2 деп аныкталат. Чектөөлөр бөлүмүндөгү бир сүйлөмдө болсо киргизилген/чыгарылган катышуучуларды салыштыруу S1 деп аталат. Негизги кошумча материалдын аныктамасын эске алганда, бул отчеттоо деңгээлиндеги номерлөө дал келбестиги катары бааланышы керек.

Мындан тышкары, Сүрөт 2-де физикалык активдүүлүк максатына шайкештик үчүн HR 0,71 жана %95 ИА 0,50–0,99 билдирилген. Бул ишеним аралыгы 1-ди камтыбайт. Талкуунун кийинки бир сүйлөмүндө болсо физикалык активдүүлүк компоненти “non-significant” деп мүнөздөлөт. Verianla тексти сандык жыйынтыкты өзгөртпөйт жана бул эки билдирүүнүн ортосундагы дал келбестикти унчукпай чечпейт.

Булак жана Ыкма Жөнүндө Эскертүү

Түпнуска аталыш: Adherence to the 24 h Movement Guidelines and Type 2 Diabetes Risk in the SUN Project: A Prospective Cohort Study

Авторлор: Alejandro Fernandez-Montero; Alexander Finnemore; Anne Gribble; María Llavero-Valero; Francisco J. Basterra-Gortari; Maira Bes-Rastrollo; Miguel Ángel Martínez-Gonzalez.

Жооптуу автор: Miguel Ángel Martínez-Gonzalez.

Мекемелер: University of Navarra Department of Occupational Medicine; Instituto de Investigación Sanitaria de Navarra (IdiSNA); Royal Hospital for Women, Sydney; Hospital Universitario Infanta Leonor; University of Navarra Department of Preventive Medicine and Public Health, Institute of Nutrition & Health; University Hospital of Navarra; Public University of Navarra; CIBERobn / Instituto de Salud Carlos III; Harvard T.H. Chan School of Public Health.

Журнал: Diabetology.

Басма: MDPI.

Жарыя маалыматы: Diabetology 2026, 7, 89.

DOI: 10.3390/diabetology7050089

Тапшыруу: 11 февраль 2026.

Ревизия: 17 апрель 2026.

Кабыл алуу: 24 апрель 2026.

Жарыялоо: 6 май 2026.

Булак түрү: Проспективдүү байкоочу когорттук изилдөө.

Негизги маалымат булагы: Seguimiento Universidad de Navarra (SUN) Project, Испания.

Лицензия: Creative Commons Attribution (CC BY).

Этикалык бекитүү: University of Navarra Institutional Review Board, CEI 2001/30; бекитилген күнү 30 август 2001.

Катышуу/макулдук: SUN долбооруна катышуу изилдөөнүн максаты жана жол-жоболору түшүндүрүлгөн чакыруу катына маалыматтандырылган ыктыярдуу жооп берүү негизинде жүргүзүлгөн. Булак өзүнчө кол коюлган бош макулдук формасы болбогонун жана бул жол-жобо этика комитети тарабынан жактырылганын билдирет.

Каржылоо: SUN долбоору; Spanish Government Instituto de Salud Carlos III, European Regional Development Fund (FEDER) алкагындагы PI23/01332 жана PI24/01723 долбоорлору, ошондой эле Navarra Regional Government 19/2023 тарабынан колдоого алынган.

Маалыматтардын жеткиликтүүлүгү: Маалыматтар купуялуулук жана этикалык чектөөлөрдөн улам коомчулукка ачык эмес; негиздүү суроо-талап боюнча corresponding author аркылуу жетүү мүмкүнчүлүгү бааланышы мүмкүн.

Кызыкчылыктардын кагылышы: Авторлор бул изилдөөгө байланыштуу кызыкчылыктардын кагылышын билдиришкен эмес.

Авторлордун салымы: M.Á.M.-G. жана A.F.-M. изилдөө суроосун түзүп, изилдөөнү долбоорлошкон. A.F.-M. маалыматтарды курациялоо жана статистикалык талдоо үчүн жооптуу. A.F.-M., A.F., A.G., M.L.-V., M.B.-R. жана M.Á.M.-G. алгачкы текстти даярдоого; бардык авторлор тиешелүү ролдоруна ылайык илимий кароого салым кошушкан.

Жасалма интеллект колдонулганы тууралуу билдирүү: Булак ChatGPT-5.3 тилдик редакциялоо жана жазуу колдоосу үчүн гана колдонулганын; маалыматтарды талдоо, статистикалык моделдөө же жыйынтыктарды чечмелөөгө катышпаганын ачык билдирет.

Негизги методологиялык чек: Изилдөө байкоочу болгондуктан кыймыл-нускамага жогорку шайкештик менен T2D инциденттүүлүгүнүн төмөн болушунун ортосунда байланыш көрсөтө алат, бирок кийлигишүүгө байланышкан себептик тобокелдик азайышын өз алдынча далилдей албайт.

Визуалдык кайра куруу эскертүүсү: Булактын Сүрөт 1-и катышуучуларды тандоо агымын; Сүрөт 2-си физикалык активдүүлүк, отурукташкан жүрүм-турум, уйку жана үч максатка толук шайкештик үчүн түзөтүлгөн HR маанилерин; Сүрөт 3-ү болсо жыныс, жаш, BMI жана тамеки тартуу кичи топторундагы HR жана ишеним аралыктарын көрсөтөт. Verianla үчүн алардын пикселдик жайгашуусун көчүрүүнүн ордуна ошол эле илимий маалыматтарды оригиналдуу агым схемасы, салыштыруу графиги жана forest-plot түзүлүшүндө кайра чийүү ылайыктуу.

Ден соолук маалыматынын чеги: Бул текст илимий изилдөөнү билим берүү максатында түшүндүрөт. Ал жеке диабет тобокелдигин эсептөө, диагноз коюу же жеке көнүгүү, уйку же дарылоо сунушу эмес.