Ushbu tadqiqot turli barg ranglariga ega uchta Camellia sinensis kultivaridan bir xil standart qayta ishlash ketma-ketligi bilan ishlab chiqarilgan yassi yashil choylarning sensor va kimyoviy profillarini taqqoslovchi oziq-ovqat metabolomikasi tadqiqotidir. Yashil bargli Fuding Dabai Tea (FDDB), sariq bargli Zhonghuang No. 2 (ZH2) va binafsha bargli Zijuan (ZJ) ishlatilgan; choylar sensor panel, rang oʻlchovi, UPLC-ESI-MS/MS asosidagi keng maqsadli metabolomika, gaz xromatografiyali elektron burun (GC-E-nose), headspace qattiq fazali mikroekstraksiya–gaz xromatografiyasi–massa spektrometriyasi (HS-SPME-GC-MS), PCA, OPLS-DA va nisbiy hid faolligi qiymati (rOAV) yordamida tavsiflangan.

Sensor natijalar uchta choy sezilarli darajada farqli profillar hosil qilganini koʻrsatgan. ZH2 eng yuqori umami va yangilik hissini hamda eng past achchiqlikni koʻrsatgan. FDDB eng yuqori shirin keyingi taʼm qiymatiga ega boʻlgan. ZJ esa eng yuqori burishtiruvchanlik va achchiqlik, eng past umami hamda ayni paytda eng kuchli gulsimon va mevasimon aroma profilini koʻrsatgan.

UPLC-MS/MS asosidagi keng maqsadli metabolomik tahlil jami 2050 uchuvchan boʻlmagan metabolitni aniqlagan. Asosiy sinflar flavonoidlar (%23,56), fenolik kislotalar (%15,27), aminokislotalar va ularning hosilalari (%10,44) hamda lipidlar (%8,88) boʻlgan. Manba natijalariga koʻra ZH2 da aminokislotalar va ularning hosilalari ko‘proq toʻplangan va bu holat yangi/umami xususiyati bilan bogʻlangan. ZJ da flavonoidlar, fenolik kislotalar va nukleotidlar yuqoriroq darajalarda topilgan; ular ZJ ning kuchli achchiqlik va burishtiruvchanlik profili bilan birga baholangan.

HS-SPME-GC-MS tahlilida 1100 uchuvchan birikma aniqlangan. Uchuvchan birikmalarning asosiy sinflari terpenoidlar (%21,66), efirlar (%15,65), ketonlar (%12,10), geterosiklik birikmalar (%10,83) va aldegidlar (%7,10) sifatida bildirilgan. Biroq 1100 birikmaning barchasi sensor nuqtayi nazardan bir xil darajada muhim emas. Manbada qoʻllangan rOAV mezoniga koʻra FDDB da 94, ZH2 da 75 va ZJ da 90 birikma asosiy aroma-faol birikma sifatida tasniflangan.

Tadqiqotning muhim talqin cheklovi har bir barg rangi uchun faqat bitta kultivar ishlatilganidir. Shu sababli tadqiqot FDDB, ZH2 va ZJ oʻrtasida kuchli kimyoviy va sensor farqlar borligini koʻrsatadi; biroq barg rangini kultivar/genotip taʼsiridan mustaqil sababiy oʻzgaruvchi sifatida ajratib bermaydi. “Binafsha rang aromani bevosita hosil qiladi” yoki “sariq rang umamini oʻzi oshiradi” kabi xulosalarni ushbu tajriba dizaynidan chiqarib boʻlmaydi.

Manbada ayrim raqamli nomuvofiqliklar mavjud. Uchuvchan boʻlmagan metabolit PCA si va uchuvchan metabolit PCA si uchun matnda berilgan PC1/PC2 nisbatlari tegishli rasmlarda yozilgan nisbatlar bilan bir xil emas. Bundan tashqari, uchuvchan boʻlmagan differensial metabolitlar soni natijalar matni bilan maqolaning xulosa paragrafida mos kelmaydi. Ushbu farqlar Verianla tomonidan yashirincha tuzatilmagan va tegishli boʻlimlarda ochiq koʻrsatilgan.

Tadqiqotning asosiy muammosi nima?

Choy bargi rangi faqat vizual xususiyat emas. Turli choy kultivarlarida barg rangi pigment metabolizmi, aminokislotalar, flavonoidlar, fenolik moddalar va boshqa metabolitlar bilan birga oʻzgarishi mumkin. Ushbu komponentlarning bir qismi choy taʼmiga, bir qismi aromasiga, yana bir qismi damlamaning rangiga hissa qoʻshishi mumkin.

Biroq turli rangli choy kultivarlarini taqqoslashda ikki masalani bir-biridan ajratish kerak: birinchisi, barg rangi bilan birga kuzatiladigan metabolik farqlar; ikkinchisi esa kultivarning genetik tuzilishiga xos farqlardir. Ushbu tadqiqot uch xil rang fenotipiga ega uch kultivarni bir xil yashil choy jarayoniga kiritib, yakuniy mahsulotlarning sensor va kimyoviy profillarini taqqoslagan.

Ushbu Tadqiqot Barg Rangi Oʻzi Choy Sifatini Belgilashini Isbotlaydimi?

Yoʻq. Tadqiqotda yashil rang uchun faqat FDDB, sariq rang uchun faqat ZH2 va binafsha rang uchun faqat ZJ ishlatilgani sababli “rang” va “kultivar/genotip” tajriba dizaynida bir-biridan ajratilmagan. Natijalar ushbu uch kultivar bir xil yashil choy qayta ishlash sharoitida turli metabolit, aroma, taʼm va rang profillarini hosil qilishini kuchli tarzda koʻrsatadi; biroq barg rangining boshqa genetik farqlardan mustaqil sababiy taʼsirini oʻzi isbotlamaydi.

Taqqoslangan uchta kultivar

Yangi barglar “bir kurtak + bir barg” standartida, 2024 yil bahorida Xitoyning Sichuan provinsiyasidagi Guangyuan City shahrida Gaoyangbifeng Tea Co., Ltd. hududidan yigʻib olingan.

Uchta kultivar bir xil usulda qanday qayta ishlangan?

Uchala kultivar ham yassi shakldagi yashil choyga aylantirilgan va bir xil umumiy jarayon qoʻllangan. Bu standartlashtirish muhim, chunki tadqiqotchilarning maqsadi turli qayta ishlash usullarini emas, turli kultivarlarning bir xil jarayon sharoitida hosil qilgan sifat profillarini taqqoslashdir.

Soʻlitish bosqichi

Yangi barglar quyoshli kunlarda terilgan va yaxshi shamollatiladigan yopiq muhitda tabiiy ravishda soʻlitilgan. Soʻlitish barglarda soʻlish, toʻqimaning yumshashi, rangning toʻqroq boʻlishi, namlik miqdorining %68–72 darajaga kelishi va oʻtsimon hidning yanada yangi hidga aylanishi kuzatilguncha taxminan 5–8 soat davom ettirilgan.

Soʻlitish faqat choydagi suvni kamaytiradigan bosqich deb qaralmasligi kerak. U bargning mexanik xususiyatlarini va keyingi issiqlik/shakllantirish jarayoniga javobini ham oʻzgartiradi. Biroq ushbu tadqiqot soʻlitish paytida metabolitlarning vaqt boʻyicha kinetikasini alohida oʻlchamagan; uchala kultivarga bir xil jarayon qoʻllangan.

Fiksatsiya va shakllantirish

Soʻlitilgan barglar 240 °C da tovada qizdirilgan. Manba barglar soʻlgani va barg bandlari yumshagani sari bosim har 30 soniyada bosqichma-bosqich oshirilganini bildiradi.

Soʻng barglar tekis taglikli wok ichida yassi shaklga keltirilgan. Dastlabki wok harorati 110 °C qilib belgilangan va 15 daqiqa saqlangan.

Manba matni ushbu bosqichda “humidity was maintained between 20%” iborasini ishlatadi. Inglizcha ibora oraliq yoki yuqori/quyi chegarani toʻliq tushuntirmagani sababli Verianla bu yerda “%20 dan past”, “%20 atrofida” yoki boshqa qiymatni oʻylab topmaydi.

Yakuniy bosqichda wok harorati 90 °C qilib belgilangan va barglarning namlik miqdori %5–6 gacha tushguncha qizdirish davom ettirilgan.

Sensor panel qanday tashkil qilingan?

Sensor baholash Xitoyning GB/T 23776-2018 standartiga muvofiq olib borilgan. Panel 10 kishidan iborat bo‘lgan: 6 erkak va 4 ayol; oʻrtacha yosh 30 deb berilgan.

Quruq choy koʻrinishini baholash uchun har bir namunadan 200 g oq kvadrat likopchaga joylashtirilgan. Damlash baholashida esa 3 g choy oq chinni piyolada 150 mL qaynoq suv bilan tayyorlangan va 4 daqiqa damlangan. Damlama keyin chinni kosaga suzib olingan; damlama rangi, aroma va taʼm baholangan.

Aroma va taʼm xususiyatlarining intensivligi 0–10 shkalada baholangan. Nol tegishli xususiyat sezilmasligini, 10 esa kuchli sezilishini anglatadi. Maqolaning radar grafiklarida yangilik, achchiqlik, burishtiruvchanlik, umami, shirin keyingi taʼm; aroma tomonida esa yangi, gulsimon, mevasimon, xushboʻy va qovurilgan kabi xususiyatlar taqqoslangan.

Sensor topilmalar

ZH2: Eng yuqori umami va yangilik hissini koʻrsatgan, uchta choy orasida eng past achchiqlik ZH2 da bildirilgan.

FDDB: Eng yuqori shirin keyingi taʼm qiymatiga ega boʻlgan.

ZJ: Eng yuqori burishtiruvchanlik va achchiqlik, eng past umami hamda ayni paytda eng aniq gulsimon va mevasimon aroma ZJ da kuzatilgan.

Mualliflar uchta choyning quruq koʻrinishi, damlamasi va damlangan barg xususiyatlari bir-biridan farq qilganini va uchala kultivar ham yashil choyni qayta ishlash uchun mos sifat koʻrsatganini talqin qilgan.

L*a*b* rang tizimi nimani oʻlchaydi?

CIE L*a*b* tizimi ranglarni uchta oʻq boʻylab ifodalaydi:

• L*: yorugʻlik oʻqidir. 0 qora rangga, 100 oq rangga yaqinlashadi.
• a*: qizil–yashil oʻqidir. Musbat qiymat qizil tomonga, manfiy qiymat yashil tomonga yoʻnaladi.
• b*: sariq–koʻk oʻqidir. Musbat qiymat sariq tomonga, manfiy qiymat koʻk tomonga yoʻnaladi.

Oʻlchov CM-5 kolorimetri va D65 yorugʻlik manbai bilan bajarilgan, har bir namuna uch marta oʻlchangan.

Manba ichidagi oʻlchov obyekti noaniqligi: Usul boʻlimi “dry tea leaves” iborasini ishlatsa, natijalar boʻlimi va Figure 1D ayni L*a*b* maʼlumotlarini choy damlamasining rangi sifatida taʼriflaydi. Shu sababli quyidagi jadval “Figure 1D da damlama rangi sifatida taqdim etilgan qiymatlar” deb belgilangan.

Bir xil ustundagi turli ustki belgi harflari manba Figure 1 izohiga koʻra \(p<0.05\) darajada ahamiyatli farqni koʻrsatadi. FDDB eng yuqori L* qiymatiga, ZH2 eng manfiy a* qiymatiga va eng yuqori b* qiymatiga ega. Shu sababli manba ZH2 damlamasini yanada aniq yashil/sariq rang xususiyatlari bilan, FDDB ni esa yuqoriroq yorugʻlik bilan bogʻlagan.

Metabolomika nima va bu yerda nima maqsadda ishlatilgan?

Metabolomika biologik namunadagi ko‘plab kichik molekulalarni bir xil analitik doirada oʻlchash va namunalar orasidagi metabolik farqlarni taqqoslashdir. Ushbu tadqiqotda uchuvchan boʻlmagan birikmalar UPLC-ESI-MS/MS asosidagi keng maqsadli metabolomika bilan, uchuvchan aroma komponentlari esa HS-SPME-GC-MS bilan oʻrganilgan.

Ushbu ikki analitik qatlam turli savollarga javob beradi. Uchuvchan boʻlmagan metabolitlar ayniqsa taʼm, ogʻizdagi sezgi va kimyoviy tarkib bilan bogʻliq. Uchuvchan birikmalar esa aroma hosil boʻlishiga hissa qoʻshadigan, gaz fazasiga oʻta oladigan moddalarni qamrab oladi.

2050 uchuvchan boʻlmagan metabolit qanday tahlil qilingan?

Choy namunalari avval vakuumli muzlatib quritgichda quritilgan, keyin MM 400 maydalagichda 30 Hz chastotada maydalangan.

Har bir namunadan 50 mg kukun olingan va −20 °C da oldindan sovitilgan 1,2 mL %70 suvli metanol bilan aralashtirilgan. Ekstraksiya 4 °C da 3 soat davom etgan va namuna har 30 daqiqada vortekslangan.

Ekstraksiyadan soʻng namuna 12.000 rpm da 3 daqiqa sentrifugalangan, yuqori faza 0,22 µm gʻovakli membranadan oʻtkazilgan va UPLC-ESI-MS/MS tahliliga olingan.

Miqdoriy oʻlchashda multiple reaction monitoring (MRM) ishlatilgan. MRM massa spektrometriyasida tanlangan prekursor ion → mahsulot ion oʻtishlarini kuzatish orqali maqsad metabolitlarni yanada selektiv oʻlchash imkonini beruvchi oʻlchash rejimidir.

Manba asosiy PDF da barcha Q1/Q3 ion juftliklarini bermaydi; ular Supplementary Table S1 da joylashganini bildiradi. Yuklangan asosiy PDF da Supplementary Table S1 yoʻqligi sababli Verianla ushbu ion juftliklarini oʻylab topmaydi.

Uchuvchan boʻlmagan metabolitlarning sinflari

PCA nimani koʻrsatadi?

Asosiy komponentlar tahlili (principal component analysis, PCA) koʻplab oʻzgaruvchilarga ega maʼlumotlar toʻplamidagi umumiy dispersiyani kamroq sonli birikma oʻqlarga qisqartiradi. PCA nazoratsizdir; yaʼni namunalarning FDDB, ZH2 yoki ZJ ekani haqidagi maʼlumot modelga guruhlarni ajratishni oʻrgatish uchun ishlatilmaydi.

Uch guruhning PCA fazosida bir-biridan ajralishi oʻlchangan metabolit profillari koʻp oʻzgaruvchili jihatdan farqli ekanini koʻrsatadi. Biroq PCA oʻqlarida ajralishning oʻzi qaysi metabolit sensor farqning “sababi” ekanini koʻrsatmaydi.

Manba ichidagi PCA nomuvofiqligi: Uchuvchan boʻlmagan metabolitlar uchun natijalar matni PC1 = %37,35 va PC2 = %25,88 deb yozadi, manba Figure 2B oʻqlarida esa PC1 = %44,66 va PC2 = %25,41 koʻrinadi. Ushbu ikki maʼlumot toʻplamidan qaysi biri yakuniy toʻgʻri qiymat ekani asosiy PDF ichida tushuntirilmagan.

OPLS-DA nima qiladi?

Orthogonal Partial Least Squares Discriminant Analysis (OPLS-DA) guruh maʼlumotidan foydalanib namuna guruhlarini ajratuvchi nazoratli koʻp oʻzgaruvchili usuldir. PCA dan farqli ravishda OPLS-DA ning maqsadi maʼlumotdagi umumiy dispersiyani koʻrsatishdan koʻra sinflar oʻrtasidagi farqni tushuntiruvchi oʻzgaruvchilarni taʼkidlashdir.

Nazoratli modellar maʼlumotga haddan tashqari moslashishi mumkinligi sababli manba 200 permutatsiya testini qoʻllagan. Maqola Supplementary Figure S3 ga asoslanib Q² qiymatlari 0,9 dan oshganini va \(p<0.05\) ekanini; bu yuqori ishonchlilik va ortiqcha moslashuv yoʻqligi sifatida talqin qilinganini bildiradi. Supplementary Figure S3 yuklangan asosiy PDF ichida boʻlmagani sababli Verianla permutatsiya egri chiziqlarini mustaqil ravishda qayta baholamaydi.

VIP va Log2FC chegaralari nimani anglatadi?

Ikki guruh orasidagi differensial uchuvchan boʻlmagan metabolitlarni tanlashda ikki shart birgalikda qoʻllangan:

• \(\mathrm{VIP}\geq1\)
• \(|\log_2FC|\geq1\)

VIP (Variable Importance in Projection) OPLS-DA modelida oʻzgaruvchining guruhlar ajralishiga qoʻshgan hissasining umumlashtirilgan oʻlchovidir. VIP ≥ 1 metabolit model nuqtayi nazaridan nisbatan muhim ekanini koʻrsatuvchi tanlash chegarasidir; biologik mexanizm isbotlanganini anglatmaydi.

Manba Log2FC tenglamasini ochiq chop etmaydi. Qoʻllangan chegara qiymatining matematik maʼnosini tushuntirish uchun quyidagi standart taʼrif faqat konseptual izoh sifatida beriladi:

\[ \log_2FC=\log_2\left(\frac{X_2}{X_1}\right) \]

\(X_2/X_1\): ikki guruh orasidagi moʻllik nisbatidir.

\(\log_2FC=+1\): ikkinchi guruhdagi qiymat birinchi guruhga nisbatan 2 baravar ekanini anglatadi.

\(\log_2FC=-1\): ikkinchi guruhdagi qiymat birinchi guruhning yarmi ekanini anglatadi.

Demak, \(|\log_2FC|\geq1\) kamida ikki baravar oshish yoki kamida ikki baravar kamayish kattaligiga mos keladi. Bu tenglama tadqiqotning yangi natijasi emas; manbada qoʻllangan Log2FC tanlash mezonining matematik izohidir.

Uchuvchan boʻlmagan differensial metabolitlar

Manba natijalar boʻlimidagi Figure 3C izohi va matnga koʻra:

Uchta taqqoslashning Venn tahlilida 123 metabolit differensial roʻyxatlarning umumiy kesishmasida joylashgani bildirilgan. Bu “123 metabolit uchala choyda ham bor” degani emas; Venn diagrammasi differensial metabolit toʻplamlarining kesishmasini koʻrsatadi.

Manba ichidagi raqamli nomuvofiqlik: Maqolaning xulosa paragrafi ayni taqqoslashlar uchun mos ravishda 902, 895 va 1180 differensial metabolit bildiradi. Bu qiymatlar 3.2.2 boʻlimidagi 360, 555 va 639 sonlari bilan bir xil emas. Asosiy PDF bu farq sababini tushuntirmaydi. Shu sababli Verianla asosiy topilmalar jadvalida Figure 3C bilan bevosita mos keladigan 360/555/639 sonlaridan foydalanadi, xulosa paragrafidagi 902/895/1180 qiymatlarini esa alohida manba nomuvofiqligi sifatida saqlaydi.

ZH2 ning yangi va umami taʼmi bilan qaysi birikmalar bogʻlangan?

Manba ZH2 da 18 ta farqlovchi aminokislota toʻplanishini kuchliroq umami va shirin/yangi taʼm profili bilan bogʻlaydi. Misol sifatida L-arginine, L-glutamic acid va cycloleucine nomlari keltiriladi.

Bu bogʻliqlik kimyoviy profil va sensor kuzatuv mos ekanini koʻrsatadi; biroq tadqiqot alohida aminokislotalarni sof holda qoʻshib yoki olib tashlab sababiy sensor tasdiqlash oʻtkazmagan. Shu sababli “18 ta aminokislota ZH2 ning barcha umamisini oʻzi hosil qiladi” degan xulosa chiqarilmasligi kerak.

ZJ ning achchiqligi va burishtiruvchanligi qaysi metabolitlar bilan bogʻlangan?

ZJ yuqoriroq flavonoid, fenolik kislota va nukleotid toʻplanishini koʻrsatgan. Manba ayniqsa besh fenolik kislota va toʻrt flavonoid ZJ ning aniqroq achchiq va burishtiruvchi profilida rol oʻynashi mumkinligini bildiradi.

Misol sifatida (1′R,3R,5R,8′S)-dihydrophaseic acid-O-β-D-glucoside va cyanidin 3-xyloside nomlari beriladi.

Tadqiqot Usuli va Natijalari

GC-E-nose nima?

Tadqiqotda ishlatilgan GC-E-nose uchuvchan moddalarni avval gaz xromatografiyasi kolonlarida tez ajratadigan, soʻng alangali ionizatsiya detektorlari orqali namunalarning uchuvchan “barmoq izini” taqqoslashga xizmat qiladigan tizimdir. Klassik metall oksid sensorli elektron burundan farqli ravishda bu yerda ikki xromatografik kolon ishlatilgan.

Har bir namunadan 0,5 g olingan, 20 mL yopiq shisha vial ichiga solingan va tahlildan oldin 65 °C da 30 daqiqa ushlab turilgan.

Tashuvchi gaz yuqori tozalikdagi geliy boʻlib, oqim 1 mL/dak qilib belgilangan. Uchuvchan moddalar Tenax TA uchuvchan konsentratorida 20 °C da 30 soniya ushlab turilgan; soʻng 240 °C da 30 soniya termik desorbsiya qoʻllangan.

Ajratish ikki kolon bilan parallel ravishda bajarilgan:

• MXT-5: kuchsiz qutbli kolon.
• MXT-1701: oʻrta qutbli kolon.
• Kolon oʻlchami: 20 m × 0,18 mm ichki diametr × 0,4 µm plyonka.

Harorat dasturi 50 °C da 5 soniya ushlab turishdan boshlangan, harorat 0,2 °C/s tezlikda 120 °C gacha, keyin 0,4 °C/s tezlikda 250 °C gacha koʻtarilgan va 250 °C da 10 soniya ushlab turilgan. Ikki FID detektori 260 °C da ishlatilgan. Tahlillar uch takrorli tarzda bajarilgan.

GC-E-nose PCA natijasi

GC-E-nose maʼlumotlarining PCA tahlilida manba matni PC1 umumiy dispersiyaning %77,61 ini, PC2 esa %13,88 ini tushuntirishini bildiradi. Jami tushuntirilgan dispersiya:

\[ 77.61\%+13.88\%=91.49\% \]

Bu oddiy yigʻindi dastlabki ikki komponent GC-E-nose uchuvchan barmoq izi maʼlumotlarining taxminan %91,49 ini ikki oʻlchamda ifodalashini koʻrsatadi.

FDDB, ZH2 va ZJ PCA fazosida alohida klasterlar hosil qilgan. Ushbu natija GC-E-nose tizimi uchala kultivarning aroma barmoq izlarini tez ajrata olganini koʻrsatadi.

Manba natijalar matni klasterlarning zichligini “biologik takrorlarning yuqori qayta ishlab chiqilish qobiliyati” sifatida talqin qiladi. Biroq usul/statistika boʻlimi uchuvchan va uchuvchan boʻlmagan tahlil takrorlarini “uchta texnik takror; mustaqil ekstraksiyalar va asbob inyeksiyalari” sifatida taʼriflaydi. Mustaqil biologik hosil yigʻimlari yoki mustaqil ishlab chiqarish partiyalari nechta ekani asosiy PDF da yetarlicha aniq emas. Shu sababli takror tuzilishi boʻyicha manba ifodalarini bir-biridan ajratish kerak.

HS-SPME-GC-MS bilan uchuvchanlar qanday oʻlchangan?

Uchuvchan tahlil uchun choy namunalari suyuq azot muhitida kukun holiga keltirilgan. Har bir namunadan 500 mg darhol 20 mL headspace vial ichiga oʻtkazilgan. Vial ichida fermentativ reaksiyalarni bostirish maqsadida NaCl bilan toʻyingan eritma ishlatilgan.

Namunalar avtomatik headspace solid-phase microextraction (HS-SPME) bilan uch marta ekstraksiya qilingan va Agilent 8890 GC-7000D MS tizimi bilan tahlil qilingan.

Manba asosiy PDF SPME tolasi qoplamasining kimyosini yoki tola modelini koʻrsatmaydi va bu tafsilot uchun oldingi usulga havola qiladi. Shu sababli tola turi Verianla tomonidan taxmin qilinmagan.

GC-MS tizimi:

• Kolon: DB-5MS, %5 phenyl-polymethylsiloxane.
• Oʻlcham: 30 m × 0,25 mm × 0,25 µm.
• Tashuvchi gaz: geliy.
• Chiziqli oqim: 1,2 mL/dak.
• Inyektor: 250 °C.
• Ionizatsiya: 70 eV elektron bombardimoni.
• Quadrupole: 150 °C.
• Ion manbai: 230 °C.
• Transfer liniyasi: 280 °C.

Pech harorati dasturi:

1. 40 °C da 3,5 daqiqa.
2. 10 °C/dak bilan 100 °C gacha koʻtarilish.
3. 7 °C/dak bilan 180 °C gacha koʻtarilish.
4. 25 °C/dak bilan 280 °C gacha koʻtarilish.
5. 280 °C da 5 daqiqa ushlab turish.

Maqsad birikmalarning sifat va miqdoriy tahlili selected ion monitoring (SIM) rejimida bajarilgan. Ishlatilgan miqdoriy va sifat ionlari Supplementary Table S2 da joylashgani sababli yuklangan asosiy PDF dan ularning toʻliq roʻyxatini chiqarib boʻlmaydi.

Uchuvchan metabolit miqdorini hisoblashda ichki standart sifatida [2,3,4,5,6-²H₅]-benzyl acetate ishlatilgan. Manba ichki standartning tozaligini %95 va izotopik ²H boyligini %98 atom sifatida beradi.

1100 Uchuvchan Birikmaning Barchasi Choy Aromasini Bir Xil Darajada Belgilaydimi?

Yoʻq. HS-SPME-GC-MS taxminan 1100 uchuvchan birikmani aniqlagan; biroq sensor aroma hissasi faqat birikmaning mavjudligiga emas, uning miqdori va inson hid sezish chegarasiga nisbatan qanchalik taʼsirli ekaniga bogʻliq. Shu sababli tadqiqot rOAV dan foydalangan va rOAV ≥ 1 mezonida FDDB, ZH2 va ZJ uchun mos ravishda 94, 75 va 90 asosiy aroma-faol uchuvchan moddani aniqlagan.

Uchuvchan birikmalar sinflari

Uchuvchan metabolit PCA si

HS-SPME-GC-MS bilan oʻlchangan 1100 uchuvchan birikmaning PCA tahlilida uch guruh alohida joylashuvlarga tushgan. Bu FDDB, ZH2 va ZJ ning umumiy uchuvchan metabolomlari bir-biridan farqli ekanini koʻrsatadi.

Manba ichidagi PCA nomuvofiqligi: Natijalar matni PC1 = %59,70 va PC2 = %20,31 deb yozadi. Bunga qarshi ravishda, manba Figure 5C oʻqlarida PC1 = %49,18 va PC2 = %20,43 koʻrinadi. Asosiy PDF bu farq sababini tushuntirmagani uchun Verianla ushbu qiymatlardan birini yashirincha “toʻgʻri” deb qabul qilmaydi.

Uchuvchan differensial birikmalar

1100 uchuvchan birikma asosida bajarilgan OPLS-DA uch guruh ajralganini koʻrsatgan. Manba 116 birikmani VIP > 1 mezoni boʻyicha ajralib turuvchi differensial uchuvchan birikma sifatida belgilagan.

Misol sifatida quyidagi birikmalar nomlari keltirilgan:

• (+)-Dihydrocaryone
• cis-Dihydrocaryone
• o-Decylhydroxylamine
• 4-Hexenoic acid acetate
• 10-undecylenol
• (E)-3-hexenoic acid
• trans-2-hexenyl acetate
• (E)-3-hexenyl acetate

Juft taqqoslashlarda:

Manba Figure 6 izohida Venn diagrammasini xato tarzda “differentially non-volatile metabolites” deb ataydi; biroq rasm joylashgan boʻlim, ishlatilgan 1100 oʻzgaruvchi va atrofdagi barcha izohlar uchuvchan metabolit tahliliga tegishli. Shu sababli bu ibora manba ichidagi yorliqlash nomuvofiqligi sifatida baholanishi kerak.

Uchta kultivarning aroma profili

Manba aroma profili tahlilida ZH2 va ZJ FDDB ga nisbatan aniqroq yashil, mevasimon va shirin aroma xususiyatlarini koʻrsatganini, ZJ esa qoʻshimcha ravishda kuchliroq yogʻochsimon xususiyatga ega ekanini bildiradi.

Ushbu asbobga asoslangan natijalar sensor panelning ZJ uchun bildirgan kuchli gulsimon va mevasimon aromasi bilan umuman mos deb topilgan.

rOAV Nima va Yuqori rOAV Nimani Anglatadi?

Nisbiy hid faolligi qiymati (relative odor activity value, rOAV) uchuvchan birikmaning oʻlchangan darajasi va hid sezish chegarasini birgalikda ishlatib, birikmaning umumiy aroma ustidagi ehtimoliy sensor ahamiyatini baholaydigan mezondir. Manba rOAV tenglamasini asosiy matnda chop etmaydi va oldingi usulga havola qiladi; shu sababli Verianla manbada mavjud boʻlmagan tenglamani qoʻshmagan. Maqola rOAV ≥ 1 boʻlgan birikmalarni asosiy aroma-faol birikma sifatida tasniflaydi va yuqoriroq rOAV umumiy aroma profiliga kuchliroq potensial hissa bilan bogʻliq ekanini qabul qiladi.

Asosiy aroma-faol birikmalar soni

Bu sonlar “FDDB ning hidi yaxshiroq” yoki “94 aroma birikmasiga ega boʻlgani uchun aromatikroq” degani emas. Aroma sifati birikmalar sonidan tashqari birikmalarning kimligi, rOAV qiymati va hid xususiyati bilan bogʻliq.

Uchta choyda umumiy boʻlgan yuqori ahamiyatli aroma birikmalaridan misollar

Manba 1-nonen-3-one, 3(2H)-furanone, dihydro-2-methyl- va pyrazine, 2-methoxy-3-(1-methylethyl)- bilan birga yana 54 birikma uchala kultivarda umumiy ekanini bildiradi. Bu ifoda jami 57 umumiy rOAV ≥ 1 birikmaga mos keladi.

Jadvaldagi juda yuqori rOAV qiymatlari ayrim birikmalar nihoyatda past hid chegarasiga ega boʻlishi bilan bogʻliq boʻlishi mumkin. rOAV qiymatini sensor intensivlik balli bilan bevosita chiziqli shkala sifatida tushunmaslik kerak; manba bu mezondan birikmalarning aroma nuqtayi nazaridan nisbiy ahamiyatini aniqlash uchun foydalanadi.

FDDB bilan bogʻlangan aroma birikmalari

Manba FDDB ni ayniqsa quyidagi birikmalar bilan tavsiflaydi:

• 3-Buten-2-one, 4-(2,6,6-trimethyl-1-cyclohexen-1-yl)- — gulsimon/mevasimon xususiyatlar bilan bogʻlangan.
• Heptanal — manbada yangi xususiyat bilan bogʻlangan.
• Beta-Damascone — mevasimon xususiyat bilan bogʻlangan.

ZH2 ning aroma farqlanishi

Manba ZH2 ayrim uchuvchanlarni FDDB va/yoki ZJ ga nisbatan pastroq moʻllikda toʻplaganini taʼkidlaydi. Ular orasida:

• 4-Phenyl-2-butanol — gulsimon,
• 5-Octen-1-ol, (Z)- — gulsimon,
• 3(2H)-Furanone, dihydro-2-methyl- — manba muhokamasida yashil/shirin kontekstlari bilan,
• Pyrazine, 2-ethyl-3,5-dimethyl- — yashil/qovurilgan xususiyatlar bilan

bogʻlangan.

ZJ ning gulsimon, mevasimon va yogʻochsimon profilining kimyoviy muqobili

ZJ da ayniqsa:

• 2,6-Nonadienal, (E,Z)-,
• 2,6-Nonadienal, (E,E)-,
• 2-Nonenal, (E)-

yuqoriroq toʻplanish koʻrsatgan. Manba ushbu birikmalarni gulsimon, yogʻochsimon, yashil, bodringsimon yoki mevasimon hid xususiyatlari bilan bogʻlaydi va bu ZJ ning sensor paneldagi kuchli gulsimon/mevasimon profilini qoʻllab-quvvatlashini bildiradi.

Statistik va koʻp oʻzgaruvchili tahlil vositalari

Uchuvchan va uchuvchan boʻlmagan tahlillar manbada uchta texnik takror sifatida taʼriflangan; ular uchta mustaqil ekstraksiya va asbob inyeksiyalaridan iborat boʻlgan.

Maʼlumotlarni qayta ishlash uchun:

• R, versiya 4.1.2,
• Origin 2026,
• MetaboAnalystR, versiya 1.0.1,
• Metware Cloud

ishlatilgan.

PCA, cluster analysis va OPLS-DA qoʻllangan. PCA dan oldin unit variance (UV) scaling bajarilgan. OPLS-DA dan oldin maʼlumotlarga log₂ transformatsiyasi qoʻllangan va oʻrtacha markazlash bajarilgan; qoʻshimcha masshtablash qilinmagan.

Tadqiqot qoʻllab-quvvatlaydigan natijalar

• FDDB, ZH2 va ZJ bir xil yassi yashil choy jarayonidan keyin sezilarli darajada farqli sensor profillar hosil qilgan.
• ZH2 yangilik va umami jihatidan ajralib turgan va eng past achchiqlikni koʻrsatgan.
• FDDB eng yuqori shirin keyingi taʼm profiliga ega.
• ZJ eng yuqori achchiqlik va burishtiruvchanlikni hamda eng aniq gulsimon/mevasimon aromani koʻrsatgan.
• Uchala choyning uchuvchan boʻlmagan metabolomlari PCA, OPLS-DA va klasterlash tahlillarida ajralgan.
• 2050 uchuvchan boʻlmagan metabolit aniqlangan.
• ZH2 aminokislotalar va ularning hosilalari, ZJ esa flavonoidlar va fenolik kislotalar boʻyicha farqli toʻplanish naqshlarini koʻrsatgan.
• GC-E-nose uchala choyning uchuvchan barmoq izlarini ajrata olgan.
• HS-SPME-GC-MS taxminan 1100 uchuvchan birikmani aniqlagan.
• FDDB, ZH2 va ZJ uchun mos ravishda 94, 75 va 90 rOAV ≥ 1 aroma-faol uchuvchan moddalar bildirilgan.
• ZJ ning uchuvchan profili sensor jihatdan kuzatilgan gulsimon va mevasimon xususiyatga mos birikma farqlarini koʻrsatgan.

Tadqiqot qoʻllab-quvvatlamaydigan natijalar

• “Barg rangi oʻzi taʼm va aromadagi barcha farqlarning sababidir” degan xulosa qoʻllab-quvvatlanmaydi.
• “Sariq bargli barcha choylar ZH2 kabi yuqori umami beradi” degan xulosa qoʻllab-quvvatlanmaydi.
• “Binafsha bargli barcha kultivarlar ZJ bilan bir xil uchuvchan profilga ega” degan xulosa qoʻllab-quvvatlanmaydi.
• 2050 metabolitning barchasi sensor sifat jihatidan bir xil darajada muhim emas.
• 1100 uchuvchan birikmaning barchasi asosiy aroma birikmasi emas.
• VIP ≥ 1 metabolitning sensor taʼsir mexanizmi tajribada isbotlanganini anglatmaydi.
• PCA da guruhlarning ajralishi sababiylikni koʻrsatmaydi.
• rOAV qiymati sensor panelda sezilgan aroma intensivligining bevosita sonli ekvivalenti emas.
• Ushbu tadqiqot turli yetishtirish hududlari, hosil mavsumlari yoki turli qayta ishlash protokollarini taqqoslamagan.
• Ushbu tadqiqot inson salomatligiga oid klinik foydani sinovdan oʻtkazmagan.

Tadqiqotning uslubiy cheklovlari

Har bir rang uchun bitta kultivar: Yashil, sariq va binafsha barg ranglari mos ravishda FDDB, ZH2 va ZJ bilan ifodalangan. Rang va kultivar taʼsiri tajribada ajratilmagan.

Bitta hosil konteksti: Yangi barglar 2024 yil bahorida bitta ishlab chiqarish hududidan olingan. Turli yil, mavsum, yetishtirish hududi va agronomik sharoitlar mustaqil omil sifatida sinovdan oʻtkazilmagan.

Bitta qayta ishlash protokoli: Uchta kultivar bir xil yassi yashil choy jarayoni bilan taqqoslangan. Natijalar turli fiksatsiya, quritish yoki shakllantirish usullarida bir xil boʻlishi shart emas.

Texnik va biologik takror taʼrifi toʻliq aniq emas: Statistika boʻlimi uchta texnik takror va mustaqil ekstraksiya/inyeksiyalarni taʼriflasa, GC-E-nose natijalar matni “biological replicates” iborasini ishlatadi. Asosiy PDF mustaqil biologik ishlab chiqarish partiyalarining tafsilotini toʻliq tushuntirmaydi.

Sensor panel cheklangan hajmda: Panel 10 kishidan iborat. Ushbu tadqiqot katta miqyosli isteʼmolchi xohish-istaklari tadqiqoti emas.

Supplementary maʼlumotlar asosiy PDF da yoʻq: MRM Q1/Q3 ion juftliklari, SIM ionlari va vakillik spektr/xromatogrammalar qoʻshimcha materialga qoldirilgan.

rOAV tenglamasi asosiy matnda berilmagan: Manba oldingi tadqiqotdagi usulga havola qiladi. Shu sababli Verianla manbada yoʻq aniq tenglama yoki hisob tafsilotini oʻylab topmagan.

PCA qiymatlarida manba ichidagi nomuvofiqlik mavjud: Ham uchuvchan boʻlmagan, ham uchuvchan PCA tahlilida matndagi tushuntirilgan dispersiya foizlari bilan rasm oʻqlari mos kelmaydi.

Differensial metabolitlar sonida manba ichidagi nomuvofiqlik mavjud: 3.2.2 boʻlimidagi 360/555/639 sonlari bilan natijalar boʻlimidagi 902/895/1180 sonlari farq qiladi.

Rang oʻlchov obyekti manba ichida izchil nomlanmagan: usul boʻlimi quruq choy bargi iborasini, natijalar va Figure 1D esa damlama rangi iborasini ishlatadi.

Manba va Usul Haqida Izoh

Asl tadqiqot: Characterization of Non-Volatile and Volatile in Flat Green Teas Processed by Green, Yellow, and Purple-Colored Leaves Using Multi-Sensory Analysis and Metabolomics

Mualliflar: Yumeng Ding; Yuxin Shen; Lihe Qi; Kai Zhang; Yuxuan Ouyang; Chuan Yue.

Mualliflar tartibi: Asl maqoladagi tartib saqlangan.

Teng hissa: Manbada teng birinchi mualliflik/teng hissa bayonoti yoʻq.

Masʼul muallif: Chuan Yue.

Muassasa 1: Integrative Science Center of Germplasm Creation in Western China (CHONGQING) Science City, College of Food Science, Southwest University, Chongqing 400715, China.

Muassasa 2: Chongqing Agricultural Technology Extension Station, Chongqing 400715, China.

Muassasa 3: Chongqing Key Laboratory of Speciality Food Co-Built by Sichuan and Chongqing, Southwest University, Chongqing 400715, China.

Jurnal: Foods.

Nashriyot: MDPI, Basel, Switzerland.

Boʻlim: Foodomics.

Manba turi: Article; asl eksperimental oziq-ovqat tahlili va metabolomika tadqiqoti.

Taqriz holati: Taqrizdan oʻtuvchi ilmiy jurnalda chop etilgan version of record.

Jild / son / maqola raqami: Foods 2026, 15(11), 1862.

DOI: 10.3390/foods15111862.

Yuborilgan sana: 20 Aprel 2026.

Tahrir sanasi: 19 May 2026.

Qabul sanasi: 22 May 2026.

Nashr sanasi: 24 May 2026.

Rasmiy qayd: DOI 10.3390/foods15111862 orqali MDPI / Foods.

Litsenziya: Creative Commons Attribution (CC BY).

Sensor standart: GB/T 23776-2018.

Asosiy analitik usullar: sensor baholash; CM-5 kolorimetr; UPLC-ESI-MS/MS keng maqsadli metabolomika; MRM; GC-E-nose; HS-SPME-GC-MS; SIM; PCA; HCA; OPLS-DA; VIP; Log2FC; rOAV.

Supplementary Materials: Figure S1: 30 ta vakillik uchuvchan boʻlmagan birikmaning MS/MS spektrlari; Figure S2: 30 ta vakillik uchuvchan boʻlmagan birikmaning UPLC-MS/MS xromatogrammalari; Figure S3: uchuvchan boʻlmagan OPLS-DA modellarining permutatsiya testlari; Figure S4: 30 ta vakillik uchuvchan birikmaning MS/MS spektrlari; Figure S5: 30 ta vakillik uchuvchan birikmaning GC-MS/MS xromatogrammalari; Table S1: uchuvchan boʻlmagan birikmalar uchun MRM Q1/Q3 ion juftliklari; Table S2: uchuvchan birikmalar uchun SIM miqdoriy/sifat ion juftliklari. Ushbu qoʻshimcha materiallar yuklangan asosiy PDF ichiga kiritilmagan.

Moliyalashtirish: Chongqing Technology Innovation and Application Demonstration Project, CSTB2022TIAD-KPX0093; National College Student Innovation and Entrepreneurship Program Project in Southwest University, 202510635018 va S202510635251.

Etik kengash: Maqola choy sensor baholashini xalqaro oziq-ovqat sensor tahlili standartlari doirasida etik kengash nazoratini talab qiluvchi tadqiqotdan tashqarida deb bildiradi.

Maʼlumotli rozilik: Tadqiqotda qatnashgan barcha shaxslardan maʼlumotli rozilik olingani bildirilgan.

Maʼlumotlar mavjudligi: Asl hissalar maqola va Supplementary Materials ichida mavjudligi; qoʻshimcha savollar masʼul muallifga yoʻnaltirilishi mumkinligi bildirilgan.

Manfaatlar toʻqnashuvi: Mualliflar manfaatlar toʻqnashuvi yoʻqligini eʼlon qilgan.

Mualliflar hissasi: Konseptuallashtirish: Chuan Yue. Usul: Yumeng Ding, Yuxin Shen va Chuan Yue. Formal tahlil: Yumeng Ding, Yuxin Shen, Yuxuan Ouyang, Kai Zhang va Lihe Qi. Tadqiqot: Yumeng Ding, Yuxin Shen, Lihe Qi, Kai Zhang, Yuxuan Ouyang va Chuan Yue. Maʼlumotlar kuratsiyasi: Yumeng Ding, Lihe Qi va Yuxuan Ouyang. Dastlabki qoralama: Yumeng Ding va Chuan Yue. Koʻrib chiqish va tahrirlash: Chuan Yue va Yumeng Ding. Nazorat: Chuan Yue. Moliyalashtirishni olish: Chuan Yue.

Manba ichidagi nomuvofiqlik 1 — uchuvchan boʻlmagan PCA: natijalar matni PC1/PC2 = %37,35/%25,88; Figure 2B oʻqlari %44,66/%25,41.

Manba ichidagi nomuvofiqlik 2 — uchuvchan PCA: natijalar matni PC1/PC2 = %59,70/%20,31; Figure 5C oʻqlari %49,18/%20,43.

Manba ichidagi nomuvofiqlik 3 — uchuvchan boʻlmagan differensial metabolit soni: 3.2.2 boʻlimida ZH2–FDDB = 360, ZJ–FDDB = 555, ZJ–ZH2 = 639; natijalar boʻlimida ayni tartibda 902, 895 va 1180 yozilgan.

Manba ichidagi nomuvofiqlik 4 — rang oʻlchov obyekti: usul boʻlimi quruq choy bargi iborasini, natijalar boʻlimi va Figure 1D choy damlamasi rangi iborasini ishlatadi.

Manba ichidagi nomuvofiqlik 5 — Figure 6 izohi: uchuvchan metabolit boʻlimidagi Venn diagrammasi caption ichida “differentially non-volatile metabolites” deb atalgan; uning atrofidagi boʻlim va tahlil uchuvchan metabolitlarga tegishli.

Takror dizayni qaydi: manba statistika boʻlimida metabolomika/uchuvchan tahlillar uchun uchta texnik takror, yaʼni mustaqil ekstraksiya va asbob inyeksiyalari taʼriflangan. Bunga qarshi ravishda GC-E-nose natijalari “biological replicates” terminini ishlatadi. Mustaqil biologik ishlab chiqarish partiyalarining tuzilishi asosiy PDF da toʻliq tushuntirilmagan.

Asosiy talqin cheklovi: Uchta kultivar bir xil yashil choy jarayonida turli sensor, uchuvchan va uchuvchan boʻlmagan profillar koʻrsatgan. Biroq har bir barg rangini faqat bitta kultivar ifodalagani sababli rang fenotipining genotipdan mustaqil sababiy taʼsiri ushbu tadqiqotda ajratilmagan.