Universitetda ingliz tilini ikkinchi til sifatida o‘rganayotgan talabalar uchun gapirish faqat lug‘at va grammatika bilimiga emas; ravonlik, talaffuz, o‘zaro muloqot, o‘ziga ishonch va real vaqt rejimida til hosil qilishga ham bog‘liq murakkab ko‘nikmadir. Ushbu tadqiqot Myanmadagi East Yangon University’da tahsil olayotgan 40 nafar ikkinchi kurs Matematika talabasining sakkiz haftalik rolli o‘yin va tengdoshlar baholashi dasturidagi gapirish ko‘rsatkichlarini o‘rganadi.

Talabalar dastlabki ikki hafta to‘liq yozilgan ssenariylar asosida ishlagan, keyingi ikki hafta yarim ssenariyli nutqqa o‘tgan va beshinchi-oltinchi haftalarda ochiq muhokama hamda taqdimotlarda qatnashgan. Dastur davomida talabalar bir-birini fluency, vocabulary, grammar, pronunciation va communicative ability yo‘nalishlarida uch darajali rubric yordamida baholagan.

Tadqiqotning natijalar bo‘limida o‘nta talabalar guruhidan oltitasi communicative ability yo‘nalishida Excellent, uchtasi fluency yo‘nalishida Excellent, uchtasi grammar yo‘nalishida Excellent va ikkitasi pronunciation yo‘nalishida Excellent deb baholangani ko‘rinadi. Vocabulary esa barcha guruhlarda Good deb xabar qilingan.

Muallif ushbu guruh natijalarini talaba darajasiga o‘girib, communicative ability yo‘nalishida 24/40 talaba (%60) Excellent darajasiga yetganini bildiradi. Biroq asosiy natijalar jadvali alohida talabalar ballarini emas, to‘rt kishilik guruhlar ballarini taqdim etgani sababli bu foizlarni individual o‘lchov sifatida ehtiyotkorlik bilan talqin qilish kerak.

Tadqiqotning abstract bo‘limida pre- va post-intervention speaking-performance scores yig‘ilgani aytiladi. Ammo Results bo‘limida berilgan asosiy miqdoriy jadval aniq pre-test/post-test taqqoslashini ko‘rsatmaydi. Shu sababli sakkiz haftalik dastur qanchalik katta haqiqiy before–after o‘sishni yuzaga keltirganini manba ma’lumotlaridan qayta hisoblab bo‘lmaydi.

Talabalarning aksariyati peer feedback-ni foydali deb baholagan bo‘lsa-da, manba ayni paytda 30/40 talaba kuzatilayotgan paytda noqulaylik bildirganini qayd etadi. Bu holat tengdoshlar baholashi talabalarga foydali bo‘lishi mumkinligini, biroq gapirish tashvishini avtomatik ravishda yo‘q qilmasligini ko‘rsatadi.

Peer assessment nima uchun gapirishni o‘qitishda qo‘llanishi mumkin?

An’anaviy chet tili sinfida fikr-mulohazaning asosiy manbai odatda o‘qituvchidir. Katta guruhlarda har bir talabaning yetarlicha gapirishi va batafsil individual fikr-mulohaza olishi qiyin bo‘lishi mumkin.

Peer assessment yondashuvida talabalar faqat gapiruvchi emas, balki boshqa talabaning ko‘rsatkichlarini belgilangan mezonlar asosida baholaydigan faol ishtirokchilarga ham aylanadi.

Bu jarayon nazariy jihatdan ikki xil o‘rganish imkoniyatini yaratishi mumkin: talaba o‘z nutqini rivojlantirar ekan, ayni vaqtda boshqa bir kishining ko‘rsatkichlarini qaysi mezonlar bilan baholashni o‘rganadi.

Sakkiz Haftalik Ta’lim Qanday Bosqichlashtirildi?

Tadqiqot yordamni birdaniga olib tashlash o‘rniga uni uch bosqichda kamaytirgan.

1–2. haftalar: To‘liq ssenariyli rolli o‘yin

Talabalar barcha gaplari oldindan berilgan dialoglardan foydalangan. Maqsad boshlang‘ich bosqichda til hosil qilish yukini kamaytirish va talabalarga tayyor functional-language qoliplarini taqdim etish edi.

3–4. haftalar: Yarim ssenariyli rolli o‘yin

Talabalarga tayyor til ramkalari berilgan, biroq gaplarni yangi kontekstga moslashtirish talab qilingan.

5–6. haftalar: Ssenariysiz rolli o‘yin

Talabalar o‘qituvchi belgilagan mavzular bo‘yicha yanada mustaqil muhokamalar va taqdimotlar o‘tkazgan.

Bu tuzilma:

yuqori yordam → kamaytirilgan yordam → mustaqil ishlab chiqish

ko‘rinishida scaffolding modelini yaratgan.

Gapirish Qanday Baholandi?

Oral-based rubric besh xususiyatdan foydalangan:

Har bir yo‘nalish:

1 = Weak, 2 = Good, 3 = Excellent

tarzida baholangan.

Natijalarda Eng Kuchli Yo‘nalish Qaysi Edi?

Manba Table 1’da o‘nta guruhdan oltitasi communicative ability yo‘nalishida 3 = Excellent deb baholanganini ko‘rsatadi.

Grammar va fluency yo‘nalishlarida uchtadan guruh Excellent darajasida.

Pronunciation yo‘nalishida faqat ikki guruh Excellent bahosini olgan.

Vocabulary esa barcha o‘nta guruhda 2 = Good deb xabar qilingan.

Shu sababli manba kommunikativ qobiliyatni eng muvaffaqiyatli yo‘nalish, vocabulary-ni esa rivojlanish cheklanganroq bo‘lgan yo‘nalishlardan biri sifatida talqin qiladi.

“%60 Talaba Excellent” Natijasi Qanday Hosil Bo‘ladi?

Tadqiqotdagi har bir guruh to‘rt talabadan iborat.

Communicative ability yo‘nalishida olti guruh Excellent bo‘lishi:

\[ 6\times4=24 \]

talabaga to‘g‘ri keladi.

Shu sababli manba:

\[ 24/40=60\% \]

natijasini beradi.

Biroq Table 1 to‘rt talabaning har biri uchun alohida ball ko‘rsatmaydi. Natija guruh darajasidagi score asosida chiqarilganga o‘xshaydi. Shu sababli uni “24 talabaning har biri mustaqil ravishda Excellent oldi” deb o‘qimaslik kerak.

Tadqiqot Haqiqiy Pre-Test/Post-Test Rivojlanishini Ko‘rsatadimi?

Abstract bo‘limida quantitative data doirasida pre- va post-intervention speaking-performance scores yig‘ilgani aytiladi.

Bunga qarshi ravishda, Results bo‘limida taqdim etilgan asosiy quantitative table boshlang‘ich va yakuniy o‘lchovlarni ikki alohida ustunda ko‘rsatmaydi.

Shu sababli:

“Fluency X balldan Y ballga ko‘tarildi”

yoki:

“Communicative ability %Z oshdi”

kabi haqiqiy pre/post effekt kattaliklarini PDF’dagi ma’lumotlardan hisoblab bo‘lmaydi.

Bu hisobot yetishmovchiligi maqoladagi “measurable improvement” iborasining mustaqil ravishda qayta ishlab chiqilishini cheklaydi.

Talabalar Tengdoshlar Fikr-Mulohazasini Qanday Qabul Qildi?

Manba talabalar peer feedback-ni speaking improvement uchun teacher feedback-dan ko‘ra foydaliroq deb baholaganini bildiradi.

Ochiq javoblarda talabalar boshqa talabaning ko‘z bilan aloqa qilishi va muloqotdagi xatti-harakatlarini kuzatish o‘ziga ishonchni oshirishi mumkinligini, rivojlantirilishi kerak bo‘lgan jihatlar aniq ko‘rsatilishini foydali deb bilganini va training period davomida nutqida rivojlanish sezganini bildirgan.

Biroq kuzatilish muhim tashvish manbai bo‘lib qolgan.

Manba:

30/40 talaba = %75

uchun teacher yoki peer observation vaqtida noqulaylik bildirilganini qayd etadi.

Bu natija foydali fikr-mulohaza bilan speaking anxiety bir vaqtda mavjud bo‘lishi mumkinligini ko‘rsatadi.

Manba Grafiklariga Nega Ehtiyotkorlik bilan Yondashish Kerak?

Figure 2

Matnda eye contact eng yuqori, grammar esa eng past ekani aytiladi. Ammo chop etilgan grafikda “Always” kategoriyasida gesture eng yuqori ko‘rinishga ega, pronunciation esa pastroq ko‘rinadi.

Bundan tashqari, ayrim response-series yig‘indilari 40 ishtirokchi bilan oson mos kelmaydi.

Figure 3

Teacher observation, peer observation va feedback qabul qilinishiga oid to‘rtta Likert-seriya ko‘rsatilgan.

Ammo grafikda ayni savol uchun chizilgan to‘rtta javob kategoriyasining vizual qiymatlari ko‘p nuqtalarda N=40 ga yig‘ilmaydi.

Shu sababli grafiklardagi xom chastotalardan yangi foiz hisoblarini chiqarish xavfsiz emas.

Verianla mazmunida faqat manba matnida aniq xabar qilingan 30/40 kabi qiymatlardan foydalanish va grafiklarni aynan qayta chizmaslik kerak.

Bu Tadqiqot Haqiqatan “Akademik Nutq”ni O‘lchaydimi?

Maqola sarlavhasida Academic Speaking iborasi qo‘llanadi. Biroq intervention va achievement-test topshiriqlarining muhim qismi restoran, klinika, xarid, sport, kundalik hayot, oziq-ovqat va umumiy muhokama kabi B1 darajasidagi kommunikativ topshiriqlardan iborat.

Ssenariysiz bo‘limda taqdimot va muhokamalar bo‘lgani uchun akademik muloqotga yaqin ayrim elementlar mavjud. Ammo tezis himoyasi, akademik seminar, ilmiy poster taqdimoti yoki fan bo‘yicha maxsus akademik muhokama bevosita baholanmagan.

Shu sababli natijalarni ehtiyotkorroq tarzda:

universitet muhitidagi EFL nutq va muloqot ko‘rsatkichi

deb ta’riflash kerak.

Tadqiqot Usuli va Natijalari

Ishtirokchilar

40 nafar ikkinchi kurs Matematika talabasi: 20 erkak, 20 ayol.

Tanlanma

Ishtirokchilar ko‘ngilli qiziqishlari asosida tanlangan; random sampling qilinmagan.

Vaqt

Sakkiz hafta, haftasiga taxminan ikki soat; jami taxminan 16 soat.

Role-play rivoji

Fully scripted → semi-scripted → non-scripted.

Baholash shkalasi

Weak = 1, Good = 2, Excellent = 3.

Group-level communicative ability

10 guruhdan 6 tasi Excellent, 4 tasi Good.

Group-level fluency

3 guruh Excellent, 5 guruh Good, 2 guruh Weak.

Group-level grammar

3 guruh Excellent, 7 guruh Good.

Group-level pronunciation

2 guruh Excellent, 6 guruh Good, 2 guruh Weak.

Vocabulary

Barcha 10 guruh Good.

Talaba qarashi

Manba 30/40 talaba kuzatilayotganida noqulaylik his qilganini, shunga qaramay peer feedback-ni teacher feedback-dan ko‘ra foydaliroq deb baholaganini bildiradi.

Jins

Manba erkak talabalar pair/group activities tashkil qilishda biroz yuqoriroq ishtirok ko‘rsatganini bildiradi. Biroq bu farq uchun inferential statistical test yoki effect size xabar qilinmagan.

Tadqiqot qo‘llab-quvvatlaydigan xulosalar

Sakkiz haftalik bosqichma-bosqich role-play va peer-assessment dasturi oxirida ayrim gapirish yo‘nalishlarida yuqori guruh rubric ballari kuzatilgan. Communicative ability guruh darajasidagi eng kuchli yo‘nalishlardan biridir. Talabalar peer feedback-ni foydali deb qabul qilgan. Speaking anxiety esa to‘liq yo‘qolmagan.

Tadqiqot qo‘llab-quvvatlamaydigan xulosalar

Peer assessment gapirish ko‘nikmasidagi rivojlanishning yagona sababi ekani ko‘rsatilmagan. Aniq pre/post natijalar jadvali bo‘lmagani uchun rivojlanishning miqdoriy kattaligini qayta hisoblab bo‘lmaydi. Guruh ballaridan chiqarilgan individual foizlar haqiqiy individual scoring bilan teng deb qabul qilinmasligi kerak. Natijalarni Myanmadagi barcha universitetlarga yoki barcha EFL talabalariga umumlashtirib bo‘lmaydi. Tadqiqot maxsus akademik gapirish topshiriqlarida bevosita malaka dalilini bermaydi.

Manba va Usul Haqida Izoh

Asl tadqiqot:Developing Academic Speaking Through Peer Assessment: Evidence from Myanmar’s Higher Education EFL Classrooms

Muallif: Aye Pa Pa Myo (PhD).

Muassasalar: School of Foreign Languages, Nanjing Normal University; Department of English, Pathein University.

Tadqiqot maydoni: East Yangon University, Myanmar.

Platforma: SSRN.

SSRN nashr sanasi: 10 iyun 2026.

DOI: 10.2139/ssrn.6911007.

Manba turi: 25 sahifalik preprint research paper.

Taqriz holati: Preprint not peer reviewed.

Dizayn: Convergent mixed-methods; 40 ko‘ngilli talaba; sakkiz haftalik role-play va peer-assessment intervention; oral rubric va post-intervention questionnaire.

Asosiy metodologik cheklovlar: Kichik va bitta muassasaga oid tanlanma; ko‘ngillilikka asoslangan selection; nazorat guruhining yo‘qligi; Results bo‘limida aniq pre/post taqqoslash jadvali yo‘qligi; asosiy rubric natijalarining guruh darajasida taqdim etilishi; mustaqil expert-rater reliability ma’lumoti xabar qilinmagani; ayrim questionnaire grafiklarida matn, shkala va chizilgan qiymatlar o‘rtasidagi nomuvofiqliklar.

Mualliflik huquqi / qayta foydalanish izohi: Manba PDF’da ochiq Creative Commons qayta foydalanish litsenziyasi ko‘rinmaydi. Manbadagi role-play dialoglari, rubric shakli va grafik kompozitsiyalari aynan qayta ishlatilmasligi kerak.

Verianla bayon qilish tamoyili: Ushbu mazmun manba preprintining to‘liq matn tarjimasi emas. Sakkiz haftalik intervention, rubric tizimi, xabar qilingan natijalar va manba ichidagi metodologik cheklovlar saqlangan holda mustaqil va tanqidiy o‘quv tuzilmasi yaratilgan.