Bir xil ingliz tili topshirigʻi bir talabani ragʻbatlantirishi, boshqa talabani esa butunlay chekinishga olib kelishi mumkin. Ushbu tadqiqot bu farq faqat qoʻllanilgan oʻqitish texnikasi bilan emas, balki talabaning sinfda boshdan kechiradigan psixologik tajribasi bilan ham bogʻliq boʻlishi mumkinligini taʼkidlaydi.

Tadqiqot Self-Determination Theory — Oʻzini oʻzi belgilash nazariyasi — doirasida uchta asosiy psixologik ehtiyojga eʼtibor qaratadi: avtonomiya, kompetentlik va aloqadorlik. Avtonomiya talabaning tanlov va ixtiyoriylikni his etishini, kompetentlik oʻzini qobiliyatli va rivojlanayotgan deb his qilishini, aloqadorlik esa sinfda bogʻliqlik va mansublikni his etishini anglatadi.

Tadqiqotda Yangon University of Educationda tahsil olayotgan 28 nafar toʻrtinchi kurs talabasi qatnashgan. Talabalar yetti kishidan iborat toʻrtta guruhga boʻlingan va ikki oy davomida oʻqish, gapirish va yozish koʻnikmalarini qamrab olgan sakkizta topshiriqqa asoslangan faoliyatni bajargan.

Xom kuzatuv maʼlumotlari toʻrtta guruh sakkizta topshiriq davomida jami 274 ishtirok ballini olganini va oʻqish topshiriqlari gapirish hamda yozish topshiriqlariga qaraganda yuqoriroq kunlik xom ishtirokni yuzaga keltirganini koʻrsatadi. Talabalar soʻrovnomasi ham guruhga asoslangan oʻrganishga nisbatan umuman ijobiy javoblarni bildiradi.

Maqola bu natijalarni taxminan %70 faol ishtirok etgan va %30 chekingan talabalar ajralishi sifatida talqin qiladi; ijobiy guruhda avtonomiya, kompetentlik va aloqadorlik ehtiyojlari qondirilganini, chekingan guruhda esa ayniqsa avtonomiya va kompetentlik nuqtayi nazaridan ehtiyojlarning toʻsilishi kuzatilganini ilgari suradi.

Biroq bu %70/%30 ajralishi 28 talabaning individual ballaridan qanday chiqarilgani PDFda koʻrsatilmagan. Soʻrovnoma bir joyda 20 bandli, natijalar boʻlimida esa 14 bandli deb taʼriflangan; shuningdek, bandlar soni va javoblar yigʻindisida bir-biriga mos kelmaydigan qiymatlar mavjud.

Tadqiqot pre-post oʻlchovli kvazi-eksperimental yondashuvni ham muhokama qilsa-da, xulosa qismida pre-test va nazorat guruhi yoʻqligi aniq qayd etilgan. Shu sababli ehtiyojlarning qondirilishi ishtirokning oshishiga sababiy vositachilik qilgani yoki kommunikativ kompetensiyani oshirgani mavjud dizayn asosida qatʼiy tasdiqlanmaydi.

Manbaning eng kuchli pedagogik xabari yanada ehtiyotkor: yaxshi ishlab chiqilgan topshiriqning oʻzi barcha talabalar ishtirokini kafolatlamaydi. Talabaning tanlov hissi, topshiriqning qiyinlik darajasi va guruh ichidagi ijtimoiy tajribasi bir xil oʻquv faoliyatining turli odamlarda juda turlicha natijalar berishiga hissa qoʻshishi mumkin.

Self-Determination Theory ushbu tadqiqotda nimani tushuntirishga urinadi?

Task-Based Language Teaching talabaning mazmunli topshiriqlar orqali tildan foydalanishini maqsad qiladi. Biroq bir xil topshiriq dizayni barcha talabalarda bir xil motivatsiyani yuzaga keltiradi deb taxmin qilib boʻlmaydi.

Self-Determination Theory bu individual farqni uchta psixologik ehtiyoj orqali talqin qiladi.

Avtonomiya: Talabaning topshiriqni faqat tashqi bosim tufayli emas, balki oʻz tanlovi va ishtiroki bilan bajarayotganini his qilishi.

Kompetentlik: Topshiriq talabaning qobiliyatlariga mos qiyinlikda boʻlishi va talaba oʻzining rivojlanayotganini his qila olishi.

Aloqadorlik: Talabaning sinfda qoʻllab-quvvatlash, qabul qilinish va ijtimoiy bogʻliqlikni his qilishi.

Tadqiqotning asosiy taklifi shuki, TBLT topshiriq tuzilishini, SDT esa talabaning bu topshiriqni psixologik jihatdan qanday boshdan kechirishini tushuntirishi mumkin.

Bir Xil Topshiriq Nega Turli Talabalarda Turli Natija Berishi Mumkin?

Guruh faoliyati bir talabaga tanlov, doʻstlar koʻmagi va muvaffaqiyat hissini berishi mumkin. Xuddi shu faoliyat boshqa talaba uchun majburiy guruh ishi, muvaffaqiyatsizlik qoʻrquvi yoki tengdoshlar bahosidan xavotirni yuzaga keltirishi mumkin.

Shu sababli oʻqitish usuli texnik jihatdan bir xil qolsa ham, talabalarning psixologik ehtiyoj profillari farq qilishi mumkin.

Manbaning eng qimmatli nazariy farqlashi shudir:

TBLT topshiriq nima ekanini tushuntiradi; SDT esa talaba nega bu topshiriqda qatnashishi yoki nega undan chekinishini tushuntirishga urinadi.

Tadqiqot Qanday Oʻtkazildi?

Tadqiqotda 28 nafar toʻrtinchi kurs, ingliz tilidan boshqa mutaxassislikda tahsil olayotgan talaba qatnashgan.

Talabalar yetti kishidan iborat toʻrtta guruhga boʻlingan.

Dastur ikki oy davomida sakkiz sessiyadan iborat boʻlgan. Har bir sessiya uchun 30 daqiqa koʻrsatilgan.

Manbada umumiy vaqt 120 daqiqa deb yozilgan; biroq sakkizta 30 daqiqalik sessiya matematik jihatdan 240 daqiqani tashkil etadi. Shu sababli tadqiqot davomiyligini hisobot qilishda manba ichidagi arifmetik nomuvofiqlik mavjud.

Topshiriqlar Psixologik Ehtiyojlarni Qanday Qoʻllab-quvvatlashga Uringan?

Avtonomiyani qoʻllab-quvvatlash uchun talabalarga mavzu, munozara yoki rol tanlovi berilgan.

Kompetentlik uchun gap-fill, sequencing, structured prompt va model-text kabi scaffolding vositalaridan foydalanilgan.

Aloqadorlik uchun guruhlarni taqqoslash, tengdosh savollari, tengdosh fikr-mulohazasi, guruh konsensusi va tengdosh tahriri kabi hamkorlikka asoslangan amaliyotlardan foydalanilgan.

Bu tuzilma bitta topshiriq ichida pedagogik dizayn bilan psixologik ehtiyojlarni qoʻllab-quvvatlashni birlashtirishni maqsad qiladi.

Ishtirok Maʼlumotlari Nimani Koʻrsatadi?

Manba bu xom qiymatlarni %71–%84 oraligʻidagi guruh ishtirok koeffitsiyentlari va umumiy %76 sifatida talqin qiladi.

Biroq ishlatilgan maksimal ball/maxraj aniq emas. Jadvalda toʻrtta guruhning kunlik qiymatlari 10 gacha yetgani holda, manba kunlik maksimum sifatida 50 va umumiy maksimum sifatida 360 dan foydalanadi. Bu qiymatlar bir xil baholash tizimi ichida oʻzaro mos emas.

Shu sababli Verianla bayonida xom ballar saqlanadi, manbadagi foizlar esa qatʼiy qayta hisoblangan koeffitsiyentlar sifatida ishlatilmaydi.

Qaysi Topshiriq Turida Ishtirok Yuqoriroq Edi?

Oʻqish kunlarining xom yigʻindilari 34, 36, 40 va 38.

Gapirish kunlarida 27 va 30; yozish kunlarida 26 va 32 ball.

Kunlik oʻrtachalar:

\[ Reading=37 \]

\[ Writing=29 \]

\[ Speaking=28,5 \]

boʻladi.

Shu sababli oʻqish topshiriqlari yuqoriroq ishtirokni yuzaga keltirgani yaqqol koʻrinadi.

Biroq manba matnidagi “reading > speaking > writing” tartibi oʻz xom maʼlumotlariga mos kelmaydi; yozishning kunlik oʻrtachasi gapirishnikidan biroz yuqori.

%70 Faol va %30 Chekingan Natija Qanday Talqin Qilinishi Kerak?

Maqola talabalarning %70 qismini faol, %30 qismini esa chekingan deb tavsiflaydi.

Biroq Results boʻlimida aniq koʻrsatilgan ifoda soʻrovnoma javoblarining taxminan %70 qismi ishtirok yoʻnalishida va %30 qismi chekinish yoʻnalishida ekanini bildiradi.

Javob foizini bevosita talaba foiziga aylantirish uchun individual talabalar ballari va tasniflash chegarasi koʻrsatilishi kerak.

PDF bu individual tasniflash jadvalini taqdim etmaydi.

Shuning uchun %70/%30 ajralishi manba xabar qilgan talqin sifatida saqlanishi mumkin; biroq 28 talabaning aniq 70/30 nisbatida ikki guruhga boʻlingani mustaqil ravishda tasdiqlanmaydi.

Soʻrovnoma Nega Qayta Tekshirilishi Kerak?

Abstract va methodology soʻrovnomani 20 bandli deb taʼriflaydi.

SDT mapping jadvali ham Item 1–20 oraligʻidagi bandlardan foydalanadi.

Bunga qarshi ravishda Results boʻlimidagi soʻrovnoma faqat Item 1–14 ni koʻrsatadi va matn uni 14-item questionnaire deb ataydi.

Xuddi shu boʻlimda 14 True, 6 False va 4 None natijasi berilgan.

Bu uch sonning yigʻindisi 24 boʻlgani uchun u na 14, na 20 bandli yagona soʻrovnoma bilan bevosita mos keladi.

Bundan tashqari, keyingi discussion boʻlimlari Item 17 va Item 18 soʻrovnomada yoʻqligini aniq aytadi; holbuki oldingi SDT mapping jadvali bu ikki banddan foydalanadi.

Shu sababli avtonomiya, kompetentlik, aloqadorlik va amotivation quyi ballari aynan qanday hisoblangani mavjud PDFdan qayta tiklab boʻlmaydi.

Ehtiyojlarning Qondirilishi Haqiqiy Vositachi Oʻzgaruvchi Sifatida Sinovdan Oʻtkazildimi?

Tadqiqotning nazariy modelida ehtiyojlarning qondirilishi topshiriq dizayni bilan ishtirok oʻrtasidagi vositachi oʻzgaruvchi sifatida taʼriflangan.

Biroq manbada regression-based mediation, path analysis yoki indirect-effect estimation haqida hisobot berilmagan.

Shu sababli ehtiyojlarning qondirilishining statistik vositachilik taʼsiri koʻrsatilgan deb aytib boʻlmaydi.

Tadqiqot asosan quyidagini qiladi:

kuzatilgan talaba reaksiyalarini SDT tushunchalari orqali talqin qiladi.

Bu farq sababiy daʼvo nuqtayi nazaridan muhimdir.

Kommunikativ Kompetensiya va Ishtirok Bir Xil Narsami?

Yoʻq.

Ishtirok talabaning topshiriqqa qay darajada qatnashishini; kommunikativ kompetensiya esa tildan qanchalik samarali va toʻgʻri foydalana olishini anglatadi.

Manba communicative competence gains haqida gapiradi; biroq asosiy Results jadvali guruh ishtirok ballarini koʻrsatadi.

Shuningdek, pre-test yoʻqligi manbaning conclusion qismida aniq qayd etilgan.

Shu sababli kommunikativ kompetensiya intervention natijasida qanchalik oshganini miqdoriy hisoblash mumkin emas.

Tadqiqot Usuli va Natijalari

Ishtirokchilar

28 nafar toʻrtinchi kurs, ingliz tilidan boshqa mutaxassislik talabasi; yetti kishidan iborat toʻrtta guruh.

Tanlanma

Koʻngilli qiziqish va istakka asoslangan tanlov; manba self-selection bias xavfini tan oladi.

Davomiylik

Ikki oy davomida sakkiz sessiya. Manba har bir sessiya uchun 30 daqiqa va jami 120 daqiqani bildiradi; bu ikki qiymat arifmetik jihatdan mos emas.

Topshiriqlar

Oʻqish, gapirish va yozish koʻnikmalarini qamrab olgan sakkizta integratsiyalashgan topshiriq.

Nazariy asos

Self-Determination Theory: avtonomiya, kompetentlik va aloqadorlik.

Asosiy xom ishtirok natijasi

Toʻrtta guruh jami 274 kuzatuv ishtirok ballini hosil qilgan. Guruhlarning xom yigʻindilari 64, 70, 64 va 76.

Koʻnikma naqshi

Oʻqish topshiriqlari eng yuqori xom kunlik ishtirokni koʻrsatgan. Yozish va gapirish bir-biriga yaqin boʻlib, xom kunlik oʻrtachada yozish juda oz yuqoriroq.

Soʻrovnoma natijasi

Manba umumiy tendensiyani %70 ishtirok va %30 chekinish sifatida talqin qiladi; biroq bu nisbatlarning talaba darajasidagi tasnifi PDFda koʻrsatilmagan.

Ehtiyoj profillari

Faol deb talqin qilingan javoblar avtonomiya tanlovi, kompetentlik/oʻziga ishonch va guruh aloqadorligi bilan bogʻlangan. Chekingan javoblar esa ayniqsa avtonomiya va kompetentlik ehtiyojlarining toʻsilishi orqali izohlangan.

Etika

Manba Yangon University of Educationdan etik ruxsat olinganini bildiradi.

Tadqiqot qoʻllab-quvvatlaydigan natijalar

Bir sinfdagi talabalar topshiriqqa asoslangan faoliyatlarda turli darajada qatnashgani kuzatilgan. Oʻqish topshiriqlari kuzatuv boʻyicha yuqoriroq ishtirokni yuzaga keltirgan. Guruh, tanlov va scaffolding dizayni talaba motivatsiyasi uchun muhim boʻlishi mumkinligini koʻrsatuvchi natijalar mavjud. SDT bu farqlarni avtonomiya, kompetentlik va aloqadorlik nuqtayi nazaridan talqin qilish uchun foydali nazariy asos beradi.

Tadqiqot qoʻllab-quvvatlamaydigan natijalar

Ehtiyojlarning qondirilishi ishtirokka sababiy vositachilik qiladi degan holat statistik jihatdan isbotlanmagan. TBLT talabalarning kommunikativ kompetensiyasini qanchalik oshirgani pre/post test boʻlmagani uchun hisoblab boʻlmaydi. %70 faol / %30 chekingan ajralishi individual talaba darajasida qanday tuzilgani koʻrsatilmagan. Natijalarni 28 talabadan tashqaridagi Myanmar EFL/ESP populyatsiyalariga bevosita umumlashtirib boʻlmaydi.

Manba va Usul Haqida Izoh

Asl tadqiqot:Investigating Basic Psychological Needs and Learner Engagement in EFL Academic Contexts: An SDT-Based Approach for English for Specific Purposes

Muallif: Aye Pa Pa Myo (PhD).

Muassasa: Nanjing Normal University, School of Foreign Languages; Pathein University, Department of English.

Tadqiqot maydoni: Yangon University of Education, Myanmar.

Platforma: SSRN.

SSRN nashr sanasi: 11 iyun 2026.

DOI: 10.2139/ssrn.6916029.

Manba hajmi: 23 sahifa.

Nashr turi: Preprint research paper.

Taqriz holati: Preprint not peer reviewed.

Litsenziya: All rights reserved; no reuse allowed without permission.

Asosiy nazariy asos: Self-Determination Theory va Task-Based Language Teaching.

Asosiy metodologik cheklovlar: N=28 kichik va koʻngilli tanlanma; nazorat guruhining yoʻqligi; pre-testning mavjud emasligi; ishtirok foizlaridagi izohlanmagan maxraj nomuvofiqligi; 20-item/14-item questionnaire ziddiyati; questionnaire response sonlarining arifmetik mos kelmasligi; Item 17–18 nomuvofiqligi; formal mediation tahlili oʻtkazilmagani; communicative competence va participation oʻlchovlari aniq ajratilmagani; questionnaire psixometrik ishonchlilik koeffitsiyentlari xabar qilinmagani.

Adabiyotlar boʻyicha izoh: Questionnaire Nunan (2011)dan moslashtirilgani bildirilgan boʻlsa-da, PDFning koʻrinadigan references boʻlimida Nunan (2005) yozuvi mavjud; 2011 manbasi koʻrinmaydi.

Mualliflik huquqi / qayta foydalanish izohi: Manba tadqiqot ochiq qayta foydalanish litsenziyasi ostida emas. Coursebook topshiriqlari, questionnaire jumlalari va manba jadvallari soʻzma-soʻz qayta ishlatilmasligi kerak.

Verianla bayon tamoyili: Ushbu mazmun manba preprintning toʻliq matn tarjimasi emas. SDT yondashuvi, topshiriq tuzilishi, xom participation maʼlumotlari va manba ichidagi metodologik muammolar saqlangan holda mustaqil, tanqidiy va oʻrgatuvchi ilmiy bayon yaratilgan.