Tenofovir dizoproksil fumarat (TDF) va Entekavir (ETV) surunkali Gepatit B virusi (HBV) infeksiyasida virus replikatsiyasini bostirish uchun qo‘llanadigan, yuqori virusga qarshi samaradorlik va rezistentlikka yuqori to‘siqqa ega nukleo(z)tid analoglaridir. Ushbu retrospektiv kohort tadqiqoti janubiy Braziliyadagi uchinchi bosqich shifoxonada 2014–2021 yillar oralig‘ida TDF yoki ETV qabul qilgan, HBV monoinfeksiyasi bo‘lgan 127 nafar katta yoshli bemorda gepatotsellyulyar karsinoma (HCC) xavfini taqqosladi. TDF guruhida 66, ETV guruhida 61 bemor bo‘lgan; tadqiqot davrida TDF guruhida 2, ETV guruhida 8 ta, jami 10 ta HCC holati qayd etilgan. Xom tahlil TDF foydasiga RR=0,23 (%95 IO 0,05–1,046; p=0,057) bahosini bergan; biroq yosh va sirroz/ilg‘or fibroz bo‘yicha tuzatishdan keyin davolash ta’siri RR=0,33 (%95 IO 0,068–1,685; p=0,186) bo‘lgan va statistik ahamiyat ko‘rsatmagan. Shu sababli tadqiqot TDF ETVdan ustun ekanini isbotlamaydi; boshlang‘ich bemor profillaridagi farqlar xom taqqoslashga sezilarli ta’sir qilgan bo‘lishi mumkinligini ko‘rsatadi.

Tadqiqotning asosiy klinik konteksti ETV guruhida ilg‘or jigar kasalligi ko‘proq uchraganidir. Mualliflar davolash tanloviga o‘sha davrdagi Braziliya tavsiyalari ta’sir qilganini; sirrozli bemorlarda ETV, yoshroq va sirrozi bo‘lmagan bemorlarda esa TDF qo‘llanishi ehtimoli yuqoriroq bo‘lganini bildirgan. Shu sababli ikki davolash guruhi randomizatsiya orqali shakllantirilmagan va ularning boshlang‘ich xavflari teng bo‘lmagan. Tuzatilgan tahlilda sirroz/ilg‘or fibroz HCC bilan kuchli bog‘liqlik ko‘rsatgan; bu topilma virusga qarshi preparatning ko‘rinayotgan xom ta’sirini asosiy kasallik og‘irligidan ajratish zarurligini ko‘rsatadi.

Surunkali Gepatit B va HCC o‘rtasidagi klinik muammo

Surunkali HBV infeksiyasi uzoq davom etuvchi virus replikatsiyasi, jigar fibrozining rivojlanishi, sirroz va gepatotsellyulyar karsinoma rivojlanishi bilan bog‘liq bo‘lishi mumkin. Nukleo(z)tid analoglari virus ko‘payishini bostirib, kasallikning rivojlanishi va jigar bilan bog‘liq asoratlar xavfini kamaytirishga qaratilgan. TDF va ETV shu maqsadda qo‘llanadigan asosiy virusga qarshi variantlar qatoriga kiradi.

Manba tadqiqotidagi ilmiy muammo ikki preparatning virusni bostirish qobiliyatidan ko‘ra, uzoq muddatli HCC xavfi jihatidan bir-biridan farq qiladimi yoki yo‘qmi degan savoldir. Oldingi kuzatuv tadqiqotlarining ayrimlari TDF foydasiga HCC xavfi pastroq ekanini bildirgan, boshqa tadqiqotlar esa ikki davolash o‘rtasida ahamiyatli farq topmagan. Tadqiqotchilar ushbu munozarani janubiy Braziliyadagi real klinik shifoxona ma’lumotlari asosida o‘rgangan.

Ushbu Tadqiqot TDF ETVga Qaraganda HCCdan Yaxshiroq Himoya Qilishini Ko‘rsatadimi?

Yo‘q. TDF guruhida HCC holatlari kamroq kuzatilgan va xom RR 0,23 deb hisoblangan bo‘lsa-da, p=0,057 tadqiqotning o‘z p<0,05 ahamiyatlilik chegarasiga yetmaydi; bundan tashqari, %95 ishonch oralig‘i 1 ni o‘z ichiga oladi. Yosh va sirroz/ilg‘or fibroz bo‘yicha tuzatish kiritilganda davolash RRsi 0,33 ga ko‘tarilgan va p=0,186 bo‘lgan. Shu sababli manba tadqiqoti TDFning ETVga nisbatan mustaqil va statistik jihatdan tasdiqlangan HCC ustunligini ko‘rsatadi degan xulosani qo‘llab-quvvatlamaydi.

Nega xom ko‘rsatkichning o‘zi yetarli emas?

Retrospektiv kuzatuv tadqiqotlarida davolash guruhlari tasodifiy shakllantirilmaydi. Klinik qarorlarga bemorning yoshi, kasallik og‘irligi, hamroh kasalliklari va davolash davridagi klinik qo‘llanmalar ta’sir qilishi mumkin. Ushbu tadqiqotda ETV guruhida ilg‘or jigar kasalligi ko‘proq bo‘lgani ikki guruhdagi boshlang‘ich HCC xavfi teng emasligini anglatadi.

Mualliflar ayniqsa o‘sha davrdagi Braziliya tavsiyalari davolash tayinlanishiga ta’sir qilganini ta’kidlaydi: sirrozli bemorlar ETVga, yoshroq va sirrozi bo‘lmagan bemorlar TDFga yo‘naltirilishi ehtimoli yuqoriroq edi. Bu holat davolash tanloviga bog‘liq chalg‘ituvchi omil yuzaga keltirishi mumkin. Boshqacha aytganda, HCCdagi xom farqning qanchasi preparatga, qanchasi boshlang‘ich jigar kasalligi og‘irligiga tegishli ekanini faqat xom holatlar nisbatiga qarab aniqlab bo‘lmaydi.

Nega Xom Xavf va Tuzatilgan Xavf Turli Natija Berdi?

Xom xavf TDF va ETV guruhlarida kuzatilgan HCC hodisalarini bevosita taqqoslaydi, tuzatilgan Puasson regressiyasi esa yosh va sirroz/ilg‘or fibroz kabi HCC xavfiga mustaqil ta’sir qilishi mumkin bo‘lgan o‘zgaruvchilarni modelga kiritgan. TDF uchun RR 0,23 dan tuzatilgan RR 0,33 ga o‘zgargan va ishonch oralig‘i kengligicha qolgan; davolash ta’sirining p qiymati 0,186. Aksincha, sirroz/ilg‘or fibroz tuzatilgan modelda RR=8,99 va p<0,05 bilan HCC uchun kuchli xavf belgisi bo‘lib qolgan.

Nisbiy xavf nimani anglatadi?

Nisbiy Xavf (Relative Risk, RR) ikki guruhdagi hodisa xavflarining nisbatini ko‘rsatadi. Davolash o‘zgaruvchisi “TDFga qarshi ETV” sifatida kodlanganda RRning 1 dan kichik bo‘lishi TDF guruhida taxminiy xavf pastroq yo‘nalishda ekanini ko‘rsatadi. Biroq RRni klinik yoki statistik jihatdan ishonchli talqin qilish uchun ishonch oralig‘i va p qiymati ham hisobga olinishi kerak. Ushbu tadqiqotda davolash uchun tuzatilgan ishonch oralig‘i 0,068–1,685; oraliq 1 ni o‘z ichiga olgani sababli TDF foydasiga qat’iy davolash ustunligini belgilab bo‘lmaydi.

Sirroz va ilg‘or fibrozning roli

Sirroz va ilg‘or jigar fibrozi HCC rivojlanishi nuqtai nazaridan tadqiqotdagi asosiy chalg‘ituvchi va prognostik o‘zgaruvchidir. Table 4 da sirroz/ilg‘or fibroz uchun xom RR 10,94 (%95 IO 2,44–48,980), tuzatilgan RR esa 8,99 (%95 IO 1,792–44,905) deb qayd etilgan va tuzatilgan bog‘liqlik p<0,05 darajasida qolgan. Ishonch oralig‘ining kengligi namuna va hodisalar soni cheklanganini ham ko‘rsatadi.

Manba jadvallaridagi foiz muammolariga qanday yondashish kerak?

Manbadagi Table 2 da ilg‘or jigar kasalligiga oid ayrim qatorlardagi foizlar davolash guruhidagi umumiy bemorlar soniga mos kelmaydigandek ko‘rinadi. Masalan, sirroz/ilg‘or fibroz 12 TDF va 22 ETV holati sifatida berilganiga qaramay, yonida %35,5 va %64,7 ko‘rsatilgan; bu foizlar 66 TDF va 61 ETV bemorining guruh ichidagi foizlari emas. Shunga o‘xshash maxraj noaniqligi assit, ensefalopatiya, varikoz qon ketishi va portal gipertenziya qatorlarida ham mavjud. Shu sababli ilmiy jihatdan eng xavfsiz yondashuv ushbu klinik asoratlarda holatlar soni va qayd etilgan p qiymatlarini asosiy o‘ringa qo‘yish, noaniq foizlarni davolash guruhi prevalensiyasi sifatida qayta talqin qilmaslikdir.

Tadqiqot Usuli va Natijalari

Tadqiqot dizayni va ma’lumot manbalari

Tadqiqot 2014 yil yanvaridan 2021 yil dekabrigacha Grupo Hospitalar Conceiçãoda o‘tkazilgan retrospektiv kohort tahlilidir. Bemorlar SINAN virusli gepatit xabarnoma tizimi, SICLON logistika axborot va nazorat tizimi hamda shifoxonaning elektron tibbiy yozuvlari orqali aniqlangan.

Surunkali HBV ta’rifi olti oydan ortiq vaqt davomida HBsAg musbat bo‘lishi yoki musbat anti-HBc bilan birga aniqlanadigan HBV virus yuklamasi mavjudligiga asoslangan. Tahlilga kiritilish uchun bemorlar 18 yosh yoki undan katta bo‘lishi va TDF yoki ETV davosini kamida bir yil olgan bo‘lishi kerak edi.

Kiritilmagan bemorlar

Manbaning metodlar bo‘limida avvaldan HCC tashxisi qo‘yilgan, jigar transplantatsiyasidan o‘tgan, lamivudin va/yoki pegillangan interferon qabul qilgan bemorlar ham tahlilga kiritilmagani qayd etilgan.

Tadqiqot populyatsiyasi

Statistik usul

Tahlil IBM SPSS version 25 yordamida o‘tkazilgan. Tavsifiy statistikada mutlaq va nisbiy chastotalar, markaziy tendensiya va tarqalish ko‘rsatkichlari qo‘llangan. Kategorik o‘zgaruvchilar uchun xi-kvadrat yoki Fisher aniq testi qo‘llanib, bivariat tahlilda Nisbiy Xavf va %95 ishonch oralig‘i hisoblangan. Oldindan belgilangan ahamiyatlilik chegarasi α=0,05 edi.

Potensial chalg‘ituvchi omillarni nazorat qilish maqsadida robust dispersiyali Puasson regressiyasi qo‘llangan. Ko‘p o‘zgaruvchili modelga yosh, sirroz/ilg‘or fibroz va davolash o‘zgaruvchisi kiritilgan; natija tuzatilgan Nisbiy Xavf ko‘rinishida taqdim etilgan.

HCC natijalari

Jami 10 ta yangi HCC holati 127 kishilik kohortning %7,9 iga to‘g‘ri keladi. Maqolada barcha HCC holatlari erkak bemorlarda yuz bergani bildiriladi. HCC uchun shaxs-vaqt insidensiyasi taxmini 1,12/100 shaxs-yil deb berilgan; biroq HCC rivojlanmagan bemorlarda aniq kuzatuv muddatini tasdiqlab bo‘lmagani sababli mualliflar bu qiymatni ehtiyotkorlik bilan talqin qilgan.

Xom va tuzatilgan HCC xavf modeli

Tuzatilgan Tahlildan So‘ng TDF va ETV O‘rtasida Ahamiyatli Farq Qoldimi?

Yo‘q. Yosh va sirroz/ilg‘or fibroz modelga kiritilganda TDF uchun tuzatilgan RR=0,33 bo‘lishiga qaramay, %95 ishonch oralig‘i 0,068–1,685 va p=0,186. Demak, ushbu kohortda TDF ETVga nisbatan HCC xavfini mustaqil ravishda kamaytirishini ko‘rsatuvchi statistik dalil olinmagan.

Ilg‘or jigar kasalligi bo‘yicha guruhlar nomutanosibligi

ETV guruhida ilg‘or jigar kasalligi ko‘rsatkichlari ko‘proq qayd etilgan. Table 2 da sirroz/ilg‘or fibroz uchun 22 ETV va 12 TDF holati; assit uchun 16 ETV va 4 TDF holati; ensefalopatiya uchun 9 ETV va 3 TDF holati; varikoz qon ketishi uchun 15 ETV va 5 TDF holati; portal gipertenziya uchun 16 ETV va 4 TDF holati ko‘rsatilgan. Ushbu qatorlardagi manba foizlarida maxraj noaniqligi bo‘lgani uchun Verianla taqqoslashida holatlar soni asos qilib olingan.

Manba yozuvlaridagi ma’lumot yetishmovchiligi

HBV tashxisining aniq yili har bir bemor uchun mavjud emas. HBeAg holati va HBV virus yuklamasi tizimli ravishda mavjud emas. HCC tibbiy yozuv yoki kompyuter tomografiyasi/magnit-rezonans tasvirlash bilan tasdiqlangan; biroq LI-RADS tasnifidan foydalanish usuli va HCCning aniq aniqlangan yili tizimli ravishda qayd etilmagan. HCC tashxisidan oldingi virusga qarshi davolash muddati ham ko‘plab bemorlarda yetishmaydi.

Tadqiqot qo‘llab-quvvatlaydigan xulosa

Ushbu kohortda TDF guruhida kuzatilgan HCC holatlari soni ETV guruhidagidan kam; biroq xom taqqoslash oldindan belgilangan statistik ahamiyatlilik chegarasidan o‘tmagan va yosh hamda ilg‘or jigar kasalligi bo‘yicha tuzatishdan keyin davolash farqi yanada noaniqlashgan. Sirroz/ilg‘or fibroz esa HCC uchun kuchli xavf ko‘rsatkichi bo‘lib qolgan. Tadqiqotning eng asosli xulosasi shuki, ushbu ma’lumotlar to‘plamida HCCning oldini olish bo‘yicha ikki davolashdan birining ikkinchisidan ishonchli ustunligi ko‘rsatilmagan.

Tadqiqot qo‘llab-quvvatlamaydigan xulosa

Ushbu tadqiqot TDF barcha surunkali HBV bemorlarida ETVdan ustun ekanini, ETV HCCga sabab bo‘lishini yoki virusga qarshi preparat tanlovi o‘zi HCC xavfini belgilashini ko‘rsatmaydi. Randomizatsiya o‘tkazilmagani, davolash tanloviga kasallik og‘irligi ta’sir qilgani va atigi 10 ta HCC hodisasi bo‘lgani sababli preparatlar o‘rtasida sababiy ustunlik da’vosini ilgari surib bo‘lmaydi. Tadqiqot, shuningdek, TDF va ETVning xavfsizlik profillarini keng qamrovda taqqoslash uchun ishlab chiqilmagan.

Cheklovlar

Mualliflar asosiy cheklovlar sifatida to‘liq bo‘lmagan tibbiy yozuvlar va kuzatuv davomida bemorlarning yo‘qolishini ko‘rsatadi. Nisbatan qisqa kuzatuv davri uzoq muddatli HCC xavfini baholashni cheklaydi. Davolash tanloviga klinik qo‘llanmalar ta’sir qilgani guruhlar o‘rtasida boshlang‘ich kasallik og‘irligida sezilarli farq yaratgan. HBeAg, virus yuklamasi, virusga qarshi preparatni qo‘llash davomiyligi va HCC tashxisi vaqtining yetishmasligi xavfni yanada batafsil tuzatishga to‘sqinlik qilgan.

Namuna atigi 127 bemordan iborat bo‘lgan va jami 10 ta HCC hodisasi yuz bergan. Hodisalar sonining kamligi, ayniqsa ko‘p o‘zgaruvchili modelda, ishonch oraliqlarining kengayishi va statistik quvvatning cheklanishiga hissa qo‘shishi mumkin. Tadqiqotchilar virusga qarshi preparatlarni bevosita taqqoslaydigan randomizatsiyalangan nazoratli tadqiqotlar hamda uzoqroq davom etadigan va kattaroq prospektiv kohortlar zarurligini ta’kidlaydi.

Manba ichidagi ma’lumot nomuvofiqliklari

Manbada ayrim jadvallar va matn bo‘limlari o‘rtasida sonli nomuvofiqliklar mavjud. Eng muhim misol p=0,057 qiymatining ayrim jumlalarda “ahamiyatli” deb ta’riflanishidir; bu qiymat maqolaning p<0,05 chegarasidan o‘tmaydi. Bundan tashqari, qisqa mazmun bilan Table 2 o‘rtasida ensefalopatiya va portal gipertenziya foizlari farq qiladi. Table 3 da ETV guruhidagi HCC holatlari soni “09” deb yozilgan, maqolaning boshqa bo‘limlarida esa 8 ta holat qayd etilgan. Shu sababli Verianla maqolasi ziddiyatlarni sukut bilan tuzatmagan, izchil asosiy ma’lumot nuqtalaridan foydalangan va farqlarni ochiq ko‘rsatgan.

Manba va Usul Haqida Izoh

Asl tadqiqot: Tenofovir vs. entecavir in chronic hepatitis B: A retrospective cohort study of hepatocellular carcinoma risk in a tertiary hospital in southern Brazil

Mualliflar: Adriana Neis Stamm, Cristiane Valle Tovo, Andressa Noal, Camila Ubirajara Silva, Jaysa Pizzi, Pedro Moreno Fonseca, Dimas Alexandre Kliemann.

Mas’ul muallif: Dimas Alexandre Kliemann.

Muassasalar: Hospital Nossa Senhora da Conceição; Universidade Federal de Ciências da Saúde de Porto Alegre (UFCSPA); UFCSPA Internal Medicine Department and Graduate Program in Hepatology; Hospital Sanatório Partenon; Hospital Santa Casa de Porto Alegre, Braziliya.

Jurnal / nashriyot: Brazilian Journal of Infectious Diseases; Sociedade Brasileira de Infectologia nomidan Elsevier España, S.L.U.

Jild / maqola raqami: 30 (2026), 104603.

DOI: 10.1016/j.bjid.2025.104603.

Nashr vaqt jadvali: Qabul qilingan 8 aprel 2025; qabul qilingan 21 noyabr 2025; onlayn nashr 17 dekabr 2025; bibliografik jild yili 2026.

Manba turi: Original Article; retrospektiv kuzatuv kohort tadqiqoti.

Litsenziya: Creative Commons Attribution 4.0 International (CC BY 4.0).

Tadqiqot muhiti: Grupo Hospitalar Conceição, janubiy Braziliya; uchinchi bosqich davlat shifoxonasi.

Tadqiqot davri: Yanvar 2014–Dekabr 2021.

Namuna: HBV monoinfeksiyasi bo‘lgan 127 nafar katta yoshli bemor; 66 TDF va 61 ETV foydalanuvchisi.

Ma’lumot manbalari: SINAN, SICLON va GHC elektron tibbiy yozuvlari.

Asosiy statistika: Fisher aniq testi, xi-kvadrat testi, RR va %95 ishonch oralig‘i; robust dispersiyali Puasson regressiyasi; α=0,05.

Etika: Grupo Hospitalar Conceição Research Ethics Committee; protokol 61,185,722.6.0000.5530. Xabardor qilingan rozilikka oid manba jumlasi nashr qilingan matnda to‘liq bo‘lmagani/buzilgani sababli rozilikdan voz kechish aniq tasdiqlanmagan.

Moliyalashtirish: Davlat, tijorat yoki notijorat moliyalashtirish tashkilotlaridan maxsus grant olinmagan.

Ma’lumotlardan foydalanish: Ma’lumotlar to‘plamini asosli so‘rov asosida mas’ul muallifdan olish mumkin.

Manfaatlar to‘qnashuvi: Mualliflar manfaatlar to‘qnashuvi yo‘qligini bildirgan.

Mualliflar hissasi: PDFda alohida CRediT/mualliflar hissasi bayonoti mavjud emas.

Asosiy metodologik cheklov: Davolash randomizatsiya qilinmagan; ETV guruhida boshlang‘ich holatda ilg‘or jigar kasalligi ko‘proq bo‘lgan. Kichik namuna, atigi 10 ta HCC hodisasi, yetishmaydigan klinik o‘zgaruvchilar va kuzatuv muddatining noaniqligi preparatlar o‘rtasida sababiy ustunlikni aniqlashga imkon bermaydi.