Тенофовир дизопроксил фумарат (TDF) ва Энтекавир (ETV) аналогҳои нуклеоз(т)ид мебошанд, ки барои фурӯ нишондани репликатсияи вирусӣ дар сирояти музмини вируси гепатити B (HBV) истифода шуда, самаранокии баланди зиддивирусӣ ва монеаи баланди муқовимат доранд. Ин таҳқиқоти когорти ретроспективӣ хатари карсиномаи гепатоселлюлярӣ (HCC)-ро дар 127 шахси калонсоли гирифтори моноинфексияи HBV, ки дар беморхонаи сатҳи сеюм дар ҷануби Бразилия дар солҳои 2014–2021 TDF ё ETV истифода мекарданд, муқоиса кардааст. Дар гурӯҳи TDF 66 ва дар гурӯҳи ETV 61 бемор буданд; дар давраи таҳқиқот дар гурӯҳи TDF 2 ва дар гурӯҳи ETV 8, дар маҷмӯъ 10 ҳолати HCC гузориш шудааст. Таҳлили хом ба нафъи TDF баҳодиҳии RR=0,23 (%95 ФЭ 0,05–1,046; p=0,057)-ро дод; аммо пас аз тасҳеҳ барои синну сол ва сирроз/фибрози пешрафта таъсири табобат RR=0,33 (%95 ФЭ 0,068–1,685; p=0,186) гардид ва аҳамияти оморӣ нишон надод. Аз ин рӯ, таҳқиқот бартарии TDF-ро нисбат ба ETV исбот намекунад; балки нишон медиҳад, ки фарқиятҳои профили ибтидоии беморон метавонанд ба муқоисаи хом таъсири назаррас расонда бошанд.

Заминаи асосии клиникии таҳқиқот он аст, ки дар гурӯҳи ETV бемории пешрафтаи ҷигар бештар дида шудааст. Муаллифон гузориш додаанд, ки интихоби табобат аз тавсияҳои ондавраи Бразилия таъсир гирифтааст; истифодаи ETV дар беморони сирроздор ва истифодаи TDF дар беморони ҷавонтар ва бидуни сирроз эҳтимоли бештар дошт. Аз ин рӯ, ду гурӯҳи табобатӣ бо рандомизатсия ташкил нашуда, хатарҳои ибтидоии онҳо баробар набуданд. Дар таҳлили тасҳеҳшуда сирроз/фибрози пешрафта бо HCC робитаи қавӣ нишон дод; ин натиҷа нишон медиҳад, ки таъсири хоми зоҳирии доруи зиддивирусӣ бояд аз вазнинии бемории заминавӣ ҷудо карда шавад.

Мушкили клиникӣ байни гепатити музмини B ва HCC

Сирояти музмини HBV метавонад бо репликатсияи тӯлонии вирусӣ, фибрози пешравандаи ҷигар, сирроз ва инкишофи карсиномаи гепатоселлюлярӣ алоқаманд бошад. Аналогҳои нуклеоз(т)ид бо фурӯ нишондани афзоиши вирус ҳадаф доранд, ки пешрафти беморӣ ва хатари合? мушкилиҳои вобаста ба ҷигарро коҳиш диҳанд. TDF ва ETV аз имконоти асосии зиддивирусӣ барои ин мақсад мебошанд.

Масъалаи таҳқиқотии кори манбаъ на он қадар қобилияти ду дору дар фурӯ нишондани вирус, балки он аст, ки оё онҳо аз ҷиҳати хатари дарозмуддати HCC аз ҳам фарқ мекунанд ё не. Баъзе таҳқиқоти мушоҳидавии қаблӣ хатари пасттари HCC-ро ба нафъи TDF гузориш додаанд, дар ҳоле ки таҳқиқоти дигар байни ду табобат фарқи аҳамиятнок наёфтаанд. Муҳаққиқон ин баҳсро дар маълумоти воқеии беморхонаи ҷануби Бразилия баррасӣ кардаанд.

Оё Ин Таҳқиқот Нишон Медиҳад, ки TDF Нисбат ба ETV Аз HCC Беҳтар Муҳофизат Мекунад?

Не. Гарчанде дар гурӯҳи TDF ҳолатҳои HCC камтар буданд ва RR-и хом 0,23 ҳисоб шуд, p=0,057 ба ҳадди аҳамиятнокии p<0,05, ки худи таҳқиқот муқаррар кардааст, намерасад; илова бар ин, фосилаи эътимоди %95 арзиши 1-ро дар бар мегирад. Вақте барои синну сол ва сирроз/фибрози пешрафта тасҳеҳ анҷом дода шуд, RR-и табобат ба 0,33 боло рафт ва p=0,186 шуд. Аз ин рӯ, таҳқиқоти манбаъ хулосаро дастгирӣ намекунад, ки TDF нисбат ба ETV бартарии мустақил ва аз ҷиҳати оморӣ тасдиқшуда дар пешгирии HCC нишон додааст.

Чаро нишондиҳандаи хом танҳо кофӣ нест?

Дар таҳқиқоти ретроспективии мушоҳидавӣ гурӯҳҳои табобатӣ ба таври тасодуфӣ ташкил намешаванд. Қарорҳои клиникӣ метавонанд аз синну соли бемор, вазнинии беморӣ, бемориҳои ҳамроҳ ва дастурҳои замони табобат таъсир гиранд. Дар ин таҳқиқот зиёдтар будани бемории пешрафтаи ҷигар дар гурӯҳи ETV нишон медиҳад, ки хатари ибтидоии HCC байни ду гурӯҳ баробар набуд.

Муаллифон махсусан қайд мекунанд, ки тавсияҳои ондавраи Бразилия ба тақсимоти табобат таъсир мерасонданд: беморони сирроздор эҳтимоли бештар доштанд ба ETV ва беморони ҷавонтару бидуни сирроз ба TDF равона шаванд. Ин ҳолат метавонад омили омехтакунандаи вобаста ба интихоби табобат эҷод кунад. Ба ибораи дигар, танҳо бо нигоҳ кардан ба таносуби хоми ҳолатҳои HCC муайян кардан мумкин нест, ки чӣ қадар аз фарқи хом ба дору ва чӣ қадар ба вазнинии ибтидоии бемории ҷигар вобаста аст.

Чаро Хатари Хом ва Хатари Тасҳеҳшуда Натиҷаҳои Гуногун Доданд?

Хатари хом танҳо ҳодисаҳои мушоҳидашудаи HCC-ро дар гурӯҳҳои TDF ва ETV мустақим муқоиса мекунад, дар ҳоле ки регрессияи тасҳеҳшудаи Пуассон тағйирёбандаҳоеро ба монанди синну сол ва сирроз/фибрози пешрафта, ки метавонанд ба хатари HCC низ таъсир расонанд, ба модел ворид кардааст. Барои TDF, RR аз 0,23 ба RR-и тасҳеҳшудаи 0,33 тағйир ёфт ва фосилаи эътимод васеъ боқӣ монд; арзиши p барои таъсири табобат 0,186 буд. Баръакс, сирроз/фибрози пешрафта дар модели тасҳеҳшуда бо RR=8,99 ва p<0,05 ҳамчун нишондиҳандаи қавии хатари HCC боқӣ монд.

Хатари нисбӣ чиро ифода мекунад?

Хатари Нисбӣ (Relative Risk, RR) таносуби хатари ҳодисаҳо дар ду гурӯҳро нишон медиҳад. Вақте тағйирёбандаи табобат ҳамчун “TDF нисбат ба ETV” рамзгузорӣ мешавад, RR-и камтар аз 1 ба самти хатари тахминии пасттар дар гурӯҳи TDF ишора мекунад. Аммо барои тафсири боэътимоди клиникӣ ё омории RR фосилаи эътимод ва арзиши p низ бояд ба назар гирифта шаванд. Дар ин таҳқиқот фосилаи эътимоди тасҳеҳшуда барои табобат 0,068–1,685 аст; азбаски фосила 1-ро дар бар мегирад, бартарии қатъии табобат ба нафъи TDF муқаррар карда намешавад.

Нақши сирроз ва фибрози пешрафта

Сирроз ва фибрози пешрафтаи ҷигар аз ҷиҳати инкишофи HCC тағйирёбандаи асосии омехтакунанда ва пешгӯикунандаи таҳқиқот мебошанд. Дар Table 4 барои сирроз/фибрози пешрафта RR-и хом 10,94 (%95 ФЭ 2,44–48,980) ва RR-и тасҳеҳшуда 8,99 (%95 ФЭ 1,792–44,905) гузориш шуда, робитаи тасҳеҳшуда дар сатҳи p<0,05 боқӣ мондааст. Васеъ будани фосилаи эътимод инчунин ба маҳдуд будани андозаи намуна ва шумораи ҳодисаҳо ишора мекунад.

Мушкилоти фоизҳо дар ҷадвалҳои манбаъ чӣ гуна бояд баррасӣ шаванд?

Дар Table 2-и манбаъ фоизҳои баъзе сатрҳои бемории пешрафтаи ҷигар бо шумораи умумии беморони гурӯҳи табобатӣ мувофиқ ба назар намерасанд. Масалан, гарчанде сирроз/фибрози пешрафта ҳамчун 12 ҳолати TDF ва 22 ҳолати ETV дода шудааст, дар паҳлуи онҳо %35,5 ва %64,7 навишта шудааст; ин фоизҳо фоизҳои дохили гурӯҳии 66 бемори TDF ва 61 бемори ETV нестанд. Номуайянии монанди махраҷ дар сатрҳои асцит, энсефалопатия, хунравии варикозӣ ва гипертензияи порталӣ низ вуҷуд дорад. Аз ин рӯ, аз ҷиҳати илмӣ равиши бехатартарин он аст, ки дар ин мушкилиҳои клиникӣ шумораи ҳолатҳо ва арзишҳои p-и гузоришшударо дар мадди аввал гузошта, фоизҳои номуайянро ҳамчун паҳншавӣ дар гурӯҳи табобатӣ аз нав тафсир накунем.

Усул ва Натиҷаҳои Таҳқиқот

Тарҳи таҳқиқот ва манбаъҳои маълумот

Таҳқиқот таҳлили когорти ретроспективӣ мебошад, ки аз январи 2014 то декабри 2021 дар Grupo Hospitalar Conceição анҷом дода шудааст. Беморон тавассути системаи огоҳонии гепатитҳои вирусии SINAN, системаи иттилоотӣ ва назорати логистикии SICLON ва сабтҳои электронии тиббии беморхона муайян карда шуданд.

Таърифи HBV-и музмин ба мавҷуд будани HBsAg-и мусбат зиёда аз шаш моҳ ё мавҷуд будани бори вирусии муайяншавандаи HBV дар якҷоягӣ бо anti-HBc-и мусбат асос ёфтааст. Барои дохил шудан ба таҳлил, беморон бояд 18-сола ё калонтар мебуданд ва табобати TDF ё ETV-ро ҳадди ақал як сол истифода карда бошанд.

Беморони дохилнашуда

Дар бахши усулҳои манбаъ инчунин гуфта мешавад, ки беморони қаблан ташхиси HCC дошта, трансплантатсияи ҷигар гузаронда, ламивудин ва/ё интерферони пегилшуда истифода карда буданд, ба таҳлил дохил нашуданд.

Аҳолии таҳқиқот

Усули оморӣ

Таҳлил бо IBM SPSS version 25 анҷом дода шудааст. Дар омори тавсифӣ басомадҳои мутлақ ва нисбӣ, ченакҳои тамоюли марказӣ ва паҳншавӣ истифода шуданд. Барои тағйирёбандаҳои категориявӣ санҷиши хи-квадрат ё санҷиши дақиқи Fisher татбиқ шуда, дар таҳлили дутағйирёбанда Хатари Нисбӣ ва фосилаи эътимоди %95 ҳисоб карда шуд. Ҳадди аҳамиятнокии пешакӣ муайяншуда α=0,05 буд.

Барои назорати омилҳои эҳтимолии омехтакунанда регрессияи Пуассон бо дисперсияи устувор истифода шуд. Ба модели бисёртағйирёбанда синну сол, сирроз/фибрози пешрафта ва тағйирёбандаи табобат дохил шуда, натиҷа ҳамчун Хатари Нисбии тасҳеҳшуда пешниҳод гардид.

Натиҷаҳои HCC

Дар маҷмӯъ 10 ҳолати нави HCC ба %7,9 аз когорти 127-нафара рост меояд. Мақола хабар медиҳад, ки ҳамаи ҳолатҳои HCC дар беморони мард пайдо шудаанд. Баҳодиҳии инсиденти шахс-вақт барои HCC ҳамчун 1,12/100 шахс-сол дода шудааст; аммо аз сабаби имконнопазирии тасдиқи давомнокии дақиқи пайгирӣ дар бемороне, ки HCC инкишоф надодаанд, муаллифон ин арзишро бо эҳтиёт тафсир мекунанд.

Модели хом ва тасҳеҳшудаи хатари HCC

Пас Аз Таҳлили Тасҳеҳшуда Байни TDF ва ETV Фарқи Аҳамиятнок Боқӣ Монд?

Не. Вақте синну сол ва сирроз/фибрози пешрафта ба модел дохил шуданд, гарчанде RR-и тасҳеҳшуда барои TDF RR=0,33 буд, фосилаи эътимоди %95 0,068–1,685 ва p=0,186 мебошад. Аз ин рӯ, дар ин когорт далели оморӣ ба даст наомадааст, ки TDF нисбат ба ETV хатари HCC-ро мустақилона коҳиш медиҳад.

Номутавозунии гурӯҳҳо аз ҷиҳати бемории пешрафтаи ҷигар

Дар гурӯҳи ETV нишондиҳандаҳои бемории пешрафтаи ҷигар бештар гузориш шудаанд. Дар Table 2 барои сирроз/фибрози пешрафта 22 ҳолати ETV ва 12 ҳолати TDF; барои асцит 16 ҳолати ETV ва 4 ҳолати TDF; барои энсефалопатия 9 ҳолати ETV ва 3 ҳолати TDF; барои хунравии варикозӣ 15 ҳолати ETV ва 5 ҳолати TDF; барои гипертензияи порталӣ 16 ҳолати ETV ва 4 ҳолати TDF нишон дода шудаанд. Азбаски дар фоизҳои манбаъ дар ин сатрҳо номуайянии махраҷ вуҷуд дорад, муқоисаи Verianla шумораи ҳолатҳоро асос мегирад.

Камбудиҳои маълумот дар сабтҳои манбаъ

Соли дақиқи ташхиси HBV барои ҳар як бемор дастрас нест. Ҳолати HBeAg ва бори вирусии HBV ба таври низомнок мавҷуд нестанд. HCC тавассути сабти тиббӣ ё томографияи компютерӣ/тасвирбардории резонанси магнитӣ тасдиқ шудааст; аммо тарзи истифодаи таснифи LI-RADS ва соли дақиқи ошкоршавии HCC ба таври низомнок гузориш нашудаанд. Давомнокии табобати зиддивирусӣ пеш аз ташхиси HCC низ дар бисёр беморон нопурра аст.

Хулосае, ки таҳқиқот дастгирӣ мекунад

Дар ин когорт шумораи ҳолатҳои HCC, ки дар гурӯҳи TDF мушоҳида шуданд, аз гурӯҳи ETV камтар аст; аммо муқоисаи хом аз ҳадди пешакӣ муайяншудаи аҳамиятнокии оморӣ нагузашт ва пас аз тасҳеҳ барои синну сол ва бемории пешрафтаи ҷигар фарқи табобат боз ҳам номуайянтар шуд. Сирроз/фибрози пешрафта ҳамчун нишондиҳандаи қавии хатари HCC боқӣ монд. Хулосаи аз ҳама асосноки таҳқиқот ин аст, ки дар ин маҷмӯи маълумот ҳеҷ яке аз ду табобатро аз ҷиҳати пешгирии HCC боэътимод аз дигаре бартар нишон додан мумкин нест.

Хулосае, ки таҳқиқот дастгирӣ намекунад

Ин таҳқиқот нишон намедиҳад, ки TDF дар ҳамаи беморони музмини HBV аз ETV бартар аст, ETV сабаби HCC мебошад ё интихоби доруи зиддивирусӣ танҳо худ хатари HCC-ро муайян мекунад. Азбаски рандомизатсия анҷом дода нашудааст, интихоби табобат аз вазнинии беморӣ таъсир гирифтааст ва танҳо 10 ҳодисаи HCC вуҷуд дошт, даъвои бартарии сабабӣ байни доруҳо имконнопазир аст. Таҳқиқот инчунин барои муқоисаи ҳамаҷонибаи профилҳои бехатарии TDF ва ETV тарҳрезӣ нашудааст.

Маҳдудиятҳо

Муаллифон ҳамчун маҳдудияти асосӣ сабтҳои нопурраи тиббӣ ва аз даст рафтани беморонро ҳангоми пайгирӣ қайд мекунанд. Давраи нисбатан кӯтоҳи пайгирӣ арзёбии хатари дарозмуддати HCC-ро маҳдуд мекунад. Таъсири дастурҳои клиникӣ ба интихоби табобат байни гурӯҳҳо фарқи назарраси ибтидоӣ дар вазнинии беморӣ ба вуҷуд овардааст. Набудани HBeAg, бори вирусӣ, давомнокии истифодаи доруи зиддивирусӣ ва вақти ташхиси HCC ба тасҳеҳи муфассалтари хатар монеъ шудааст.

Намуна танҳо аз 127 бемор иборат буд ва дар маҷмӯъ 10 ҳодисаи HCC рух дод. Ин шумораи ками ҳодисаҳо, махсусан дар модели бисёртағйирёбанда, метавонад ба васеъ шудани фосилаҳои эътимод ва маҳдуд шудани қудрати оморӣ мусоидат кунад. Муҳаққиқон зарурати таҳқиқоти рандомизатсияшудаи назоратӣ бо муқоисаи мустақими доруҳои зиддивирусӣ ва инчунин когортҳои дурнамои калонтару дарозмуддатро таъкид мекунанд.

Номувофиқатии маълумот дар дохили манбаъ

Дар манбаъ байни баъзе ҷадвалҳо ва бахшҳои матнӣ номувофиқатиҳои рақамӣ мавҷуданд. Намунаи муҳимтарин он аст, ки арзиши p=0,057 дар баъзе ҷумлаҳо ҳамчун “аҳамиятнок” тавсиф шудааст; ин арзиш аз ҳадди p<0,05-и мақола намегузарад. Илова бар ин, байни хулоса ва Table 2 фоизҳои энсефалопатия ва гипертензияи порталӣ фарқ мекунанд. Дар Table 3 шумораи ҳолатҳои HCC дар гурӯҳи ETV “09” навишта шудааст, дар ҳоле ки бахшҳои дигари мақола 8 ҳолатро хабар медиҳанд. Аз ин рӯ, мақолаи Verianla зиддиятҳоро бесадо ислоҳ накарда, нуқтаҳои асосии мувофиқи маълумотро истифода бурдааст ва фарқиятҳоро ошкоро нишон додааст.

Ёддошт оид ба Манбаъ ва Усул

Таҳқиқоти аслӣ: Tenofovir vs. entecavir in chronic hepatitis B: A retrospective cohort study of hepatocellular carcinoma risk in a tertiary hospital in southern Brazil

Муаллифон: Adriana Neis Stamm, Cristiane Valle Tovo, Andressa Noal, Camila Ubirajara Silva, Jaysa Pizzi, Pedro Moreno Fonseca, Dimas Alexandre Kliemann.

Муаллифи масъул: Dimas Alexandre Kliemann.

Муассисаҳо: Hospital Nossa Senhora da Conceição; Universidade Federal de Ciências da Saúde de Porto Alegre (UFCSPA); UFCSPA Internal Medicine Department and Graduate Program in Hepatology; Hospital Sanatório Partenon; Hospital Santa Casa de Porto Alegre, Бразилия.

Маҷалла / ношир: Brazilian Journal of Infectious Diseases; аз номи Sociedade Brasileira de Infectologia — Elsevier España, S.L.U.

Ҷилд / рақами мақола: 30 (2026), 104603.

DOI: 10.1016/j.bjid.2025.104603.

Ҷадвали вақти нашр: Гирифта шудааст 8 апрели 2025; қабул шудааст 21 ноябри 2025; онлайн нашр шудааст 17 декабри 2025; соли ҷилди библиографӣ 2026.

Навъи манбаъ: Original Article; таҳқиқоти когорти ретроспективии мушоҳидавӣ.

Литсензия: Creative Commons Attribution 4.0 International (CC BY 4.0).

Муҳити таҳқиқот: Grupo Hospitalar Conceição, ҷануби Бразилия; беморхонаи давлатии сатҳи сеюм.

Давраи таҳқиқот: Январ 2014–Декабр 2021.

Намуна: 127 калонсоли гирифтори моноинфексияи HBV; 66 истифодабарандаи TDF ва 61 истифодабарандаи ETV.

Манбаъҳои маълумот: SINAN, SICLON ва сабтҳои электронии тиббии GHC.

Омори асосӣ: санҷиши дақиқи Fisher, санҷиши хи-квадрат, RR ва фосилаи эътимоди %95; регрессияи Пуассон бо дисперсияи устувор; α=0,05.

Этика: Grupo Hospitalar Conceição Research Ethics Committee; протокол 61,185,722.6.0000.5530. Азбаски ҷумлаи манбаъ дар бораи ризоияти огоҳона дар матни нашршуда нопурра/осебдида аст, радкунӣ аз ризоият ба таври қатъӣ муайян нашудааст.

Маблағгузорӣ: Аз ташкилотҳои маблағгузории давлатӣ, тиҷоратӣ ё ғайритиҷоратӣ гранти махсус гирифта нашудааст.

Дастрасии маълумот: Маҷмӯи маълумотро бо дархости асоснок аз муаллифи масъул гирифтан мумкин аст.

Бархӯрди манфиатҳо: Муаллифон бархӯрди манфиатҳоро гузориш накардаанд.

Саҳми муаллифон: Дар PDF изҳороти ҷудогонаи CRediT/саҳми муаллифон мавҷуд нест.

Маҳдудияти асосии методологӣ: Табобат рандомизатсия нашудааст; дар гурӯҳи ETV аз ибтидо бемории пешрафтаи ҷигар бештар буд. Намунаи хурд, танҳо 10 ҳодисаи HCC, тағйирёбандаҳои нопурраи клиникӣ ва номуайянии давомнокии пайгирӣ имкон намедиҳанд, ки байни доруҳо бартарии сабабӣ муқаррар карда шавад.