Akademik tadqiqotlar, tushunarli til

Verianla | O‘zbekcha akademik tadqiqotlar va ilm-fan

18 Noyabr 2026, Chorshanba
VERİANLA Mustaqil ilmiy nashriyot
Menyuni ochish yoki yopish
...
Bosh sahifa / Amaliy fanlar / Kompyuter fanlari / QPSK va 16QAM Asosidagi WDM Aloqa Tizimlarida Post-Kvant Raqamli Imzoning Ishlashini Baholash
Kompyuter fanlari

QPSK va 16QAM Asosidagi WDM Aloqa Tizimlarida Post-Kvant Raqamli Imzoning Ishlashini Baholash

Post-kvant raqamli imzo (Post-Quantum Digital Signature, PQDS) — kvant kompyuterlari tahdid solayotgan klassik ochiq kalitli imzo tizimlariga muqobil bo‘lish uchun ishlab chiqilgan va klassik kompyuterlarda ishlaydigan raqamli imzo algoritmlari oilasidir.

17/11/2026  Veri Anla  122 marta ko‘rildi
QPSK va 16QAM Asosidagi WDM Aloqa Tizimlarida Post-Kvant Raqamli Imzoning Ishlashini Baholash

Post-kvant raqamli imzo (Post-Quantum Digital Signature, PQDS) — kvant kompyuterlari tahdid solayotgan klassik ochiq kalitli imzo tizimlariga muqobil bo‘lish uchun ishlab chiqilgan va klassik kompyuterlarda ishlaydigan raqamli imzo algoritmlari oilasidir. Ushbu tadqiqot PQDS qo‘llanilishini faqat kriptografik ishlov berish vaqti nuqtai nazaridan emas, balki hosil qilingan qo‘shimcha imzo ma’lumotining kogerent to‘lqin uzunligi bo‘yicha multiplekslash (Wavelength-Division Multiplexing, WDM) optik tizimining fizik uzatish samaradorligiga ta’siri jihatidan ham baholaydi. Tadqiqotchilar FALCON, CRYSTALS-Dilithium va SPHINCS+ asosidagi imzo yuklarini bir kanalli QPSK, 16-kanalli WDM QPSK va 16-kanalli WDM 16QAM konfiguratsiyalari bilan bog‘laydigan qatlamlararo simulyatsiya doirasini yaratgan; bit xatolik darajasi (BER), Q-faktor, uzatish masofasi, uzatish vaqti va spektral samaradorlik kabi ko‘rsatkichlarni o‘rgangan.

Tadqiqotning asosiy xulosasi shuki, kriptografik imzo ma’lumotga qo‘shadigan yukni fizik optik qatlamdan mustaqil deb hisoblab bo‘lmaydi. Manbada qo‘llanilgan asosiy payload munosabati \(L_{\mathrm{total}}=L_{\mathrm{data}}+L_{\mathrm{sig}}\) ko‘rinishidadir. Imzo kattalashgani sari uzatiladigan jami bitlar soni ortadi; bu ortish ko‘proq belgi, uzoqroq uzatish vaqti hamda manba modeliga ko‘ra chiziqli/chiziqli bo‘lmagan tolali buzilishlarning ko‘proq to‘planishi bilan bog‘lanadi. Shu sababli nafaqat imzo algoritmining kriptografik xavfsizligi, balki imzo hajmi va hisoblash vaqti ham optik tizim loyihasining bir qismiga aylanadi.

40 Gb/s ish nuqtasida manba bir kanalli QPSK uchun taxminan 203 km, 16-kanalli WDM QPSK uchun 194 km va 16-kanalli WDM 16QAM uchun 103 km maksimal yetib borish masofasini bildirgan. Bunga qarshi, 70 km doimiy masofada jami sig‘im mos ravishda 40 Gb/s, 640 Gb/s va 1280 Gb/s deb berilgan. Shunday qilib, yuqori tartibli 16QAM va ko‘p kanalli WDM sig‘imni oshirar ekan, shovqin, xromatik dispersiya, kanallararo xalaqit va tola chiziqli bo‘lmaganliklariga sezgirlikni ham oshiradi.

Ushbu natijalarni talqin qilishdagi eng muhim chegara — tadqiqot haqiqiy optik dala tajribasi emasligidir. Fizik uzatish OptiSystem 15 ichida modellashtirilgan; haqiqiy lazer, fotodiod, optik tola liniyasi, FPGA yoki tijoriy post-kvant tarmoq qurilmasida uchdan-uchgacha tekshiruv o‘tkazilmagan. Mualliflar ham haqiqiy apparat nuqsonlari, ayrim qutblanish ta’sirlari, yuqori tartibli chiziqli bo‘lmagan ta’sirlar va apparat tezlashtirishli PQDS tatbiqlari mavjud simulyatsiyada to‘liq qamrab olinmaganini qayd etadilar. Shu sababli keltirilgan kilometr, BER va Q-faktor qiymatlari manbada belgilangan simulyatsiya sharoitlariga tegishlidir.

Tadqiqotning kvant bilan aloqasi ham to‘g‘ri chegarada tushunilishi kerak. Tadqiqotda kvant kompyuteri ishlatilmagan va Shor yoki Grover algoritmi simulyatsiya qilinmagan. “Post-kvant” atamasi FALCON, Dilithium va SPHINCS+ kabi raqamli imzo dizaynlari kvant hujumlariga chidamli bo‘lishi uchun ishlab chiqilganini anglatadi. Tadqiqotning eksperimental/simulyatsiya mavzusi ushbu imzo tuzilmalarining klassik optik tolali aloqa tizimiga keltiradigan tizim yukidir.

Post-Kvant Raqamli Imzo Nima va Ushbu Tadqiqotda Nima Uchun Ishlatiladi?

Post-kvant raqamli imzo — xabarning manbai va yaxlitligini tekshirish uchun qo‘llanadigan, xavfsizligi kvant hujumlariga chidamli bo‘lishi maqsad qilingan matematik masalalar oilalariga tayanuvchi raqamli imzo mexanizmidir; ushbu tadqiqotda PQDS ma’lumotni shifrlash uchun emas, yuborilayotgan ma’lumotni imzolash va qabul qiluvchida tekshirish uchun qo‘llanadi, imzo hajmi esa optik liniya orqali tashiladigan jami payload-ni oshiradi.

Bu yerda “post-kvant” nimani anglatadi?

Klassik raqamli imzolarning muhim qismi RSA yoki elliptik egri chiziq kriptografiyasi kabi matematik tuzilmalarga asoslanadi. Manba yetarlicha kuchli kvant algoritmlari ushbu klassik ochiq kalitli tuzilmalarning xavfsizligiga tahdid solishini asosiy motivatsiya sifatida qabul qiladi. Post-kvant kriptografiyasi esa klassik kompyuterda ishlaydigan, biroq ma’lum kvant hujumlari hisobga olinib turli matematik asoslar ustida qurilgan algoritmlarni anglatadi.

Bu tadqiqot kvant aloqa tajribasi emas. Tola orqali tashiladigan yorug‘lik kogerent klassik optik aloqaning signalidir. PQDS amallari ham klassik protsessorda ishlaydigan dasturiy kriptografik amallardir. Shu bois “kvant-xavfsiz optik tizim” ifodasi tolani kvant fizik kanal sifatida ishlatilayotganini anglatmaydi.

Nima uchun FALCON, Dilithium va SPHINCS+ taqqoslanadi?

Manba uch xil PQDS yondashuvini taqqoslaydi. FALCON va CRYSTALS-Dilithium panjara asosidagi imzo dizaynlaridir. SPHINCS+ esa hash asosidagi imzo dizaynidir. Ushbu algoritmlarning public key, signature hajmi, kalit yaratish, imzolash va tekshirish xarajatlari bir-biridan farq qiladi. Tadqiqotning qatlamlararo yondashuvida bu farqlar faqat CPU vaqti emas, balki liniyaga qo‘shiladigan ma’lumot miqdori nuqtai nazaridan ham muhimdir.

Manbada o‘tkazilgan dasturiy darajadagi taqqoslashda FALCON-512 pastroq imzolash kechikishi va tizim mosligi jihatidan keyingi asosiy uzatish tahlillari uchun tanlangan. Bu tanlov tadqiqotning o‘z sharoitlariga tegishli; FALCON-512 barcha qurilmalar, protokollar va xavfsizlik darajalarida universal ravishda eng yaxshi PQDS degan xulosani bermaydi.

Imzolash jarayoni bosqichma-bosqich qanday kechadi?

  1. Yuboriladigan kirish ma’lumoti olinadi.
  2. Ma’lumot SHA-256 bilan qayta ishlanib, qat’iy uzunlikdagi xulosa olinadi.
  3. Xulosa tanlangan post-kvant raqamli imzo algoritmi bilan imzolanadi.
  4. Hosil qilingan raqamli imzo asl ma’lumot bilan birga payload-ga qo‘shiladi.
  5. Jami ma’lumot binary bit oqimiga aylantiriladi.
  6. Bitlar QPSK yoki 16QAM belgilariga moslashtiriladi.
  7. Signal bir kanalli yoki 16-kanalli WDM optik tizimidan o‘tkaziladi.
  8. Kogerent qabul qiluvchi va DSP zanjiri qabul qilingan bitlarni qayta chiqaradi.
  9. Qabul qiluvchi ayni hash funksiyasi va jo‘natuvchining public key-idan foydalanib raqamli imzoni tekshiradi.
  10. BER, Q-faktor, uzatish vaqti va maksimal yetib borish masofasi kabi ishlash ko‘rsatkichlari baholanadi.
Manba tadqiqotidagi 1-rasmning usul munosabatlariga tayangan holda Verianla uchun mustaqil qayta yaratilgan masshtabsiz qatlamlararo sxema.

QPSK va 16QAM O‘rtasidagi Farq Nima va Nega U Uzatish Masofasiga Ta’sir Qiladi?

QPSK har bir belgida 2 bit tashiydigan to‘rt holatli faza modulyatsiyasi, 16QAM esa har bir belgida 4 bit tashiydigan va amplituda hamda faza ma’lumotini birgalikda ishlatadigan 16 holatli modulyatsiyadir; 16QAM bir xil belgi tezligida ko‘proq bit tashib spektral samaradorlikni oshiradi, ammo constellation nuqtalari bir-biriga yaqinroq bo‘lgani sababli shovqin, faza xatosi, dispersiya va tola chiziqli bo‘lmaganliklari belgilarni bir-biriga aralashishiga osonroq olib keladi.

Modulyatsiya tartibi bilan bit tezligi o‘rtasidagi munosabat

Manbada har bir belgi uchun bitlar soni:

\[ k=\log_2 M \]

munosabati bilan aniqlanadi. Bu yerda \(M\) modulyatsiyaning nechta turli belgi holatiga ega ekanini ko‘rsatadi. QPSK uchun \(M=4\) bo‘lgani sababli \(k=2\); 16QAM uchun \(M=16\) bo‘lgani sababli \(k=4\).

Manba Tenglama (1)-da bit tezligini:

\[ R=kR_s=R_s\log_2 M \tag{1} \]

ko‘rinishida beradi.

\(R\) — bit tezligi bo‘lib, bit/s birligida qaralishi mumkin. \(R_s\) — bir soniyadagi belgilar soni bo‘lib, baud/belgi-soniya o‘lchamidadir. \(M\) o‘lchovsiz modulyatsiya tartibidir. Bir xil \(R_s\) sharoitida \(M\) ning 4 dan 16 gacha oshishi har bir belgidagi bitlar sonini 2 dan 4 gacha oshiradi. Shu sababli 16QAM sig‘im nuqtai nazaridan afzallikka ega.

QPSK va 16QAM o‘rtasidagi belgi zichligi farqini tushuntirish uchun Verianla tomonidan tayyorlangan konseptual, masshtabsiz sxema; eksperimental constellation ma’lumoti emas.

Nega bir-biriga yaqinroq nuqtalar ko‘proq xatolik xavfini tug‘diradi?

Qabul qiluvchi shovqin va kanal buzilishlarini o‘z ichiga olgan o‘lchovdan qaysi belgi yuborilganini aniqlaydi. Ikki ideal belgi nuqtasi orasidagi masofa kattalashgan sari ma’lum kattalikdagi shovqinning qaror chegarasidan oshib ketishi qiyinlashadi. 16QAM-da bir xil signal fazosiga ko‘proq holat joylashtirilgani uchun belgi nuqtalari zichroqdir. Shu sababli manbada 16QAM QPSK-ga nisbatan shovqin, xromatik dispersiya va chiziqli bo‘lmagan buzilishlarga sezgirroq ekani ko‘rinadi.

WDM nima?

To‘lqin uzunligi bo‘yicha multiplekslash (Wavelength-Division Multiplexing, WDM) — bir xil optik tola ustida turli optik to‘lqin uzunliklarini mustaqil ma’lumot kanallari sifatida bir vaqtning o‘zida tashishga xizmat qiladigan multiplekslash usulidir. Tadqiqotning ko‘p kanalli modellarida 16 ta mustaqil kanal ishlatilgan.

WDM jami sig‘imni sezilarli darajada oshirishi mumkin. Biroq kanallar soni ortganda va ular bir-biriga yaqinlashganda kanallararo xalaqit hamda chiziqli bo‘lmagan optik o‘zaro ta’sirlar ham muhimlashadi.

SPM, XPM va FWM nimani anglatadi?

Self-Phase Modulation (SPM) — optik kanalning o‘z quvvatiga bog‘liq Kerr effekti sababli o‘z fazasini o‘zgartirishidir. Cross-Phase Modulation (XPM) — bir WDM kanalidagi quvvat o‘zgarishining shu tolada boshqa kanallarning fazasiga ta’sir qilishidir. Four-Wave Mixing (FWM) — turli optik chastotalarning chiziqli bo‘lmagan muhitda aralashishi natijasida yangi chastota komponentlari paydo bo‘lishi mumkin bo‘lgan hodisadir. Manba ayniqsa zich kanal oraliqlari va yuqori jami optik quvvat sharoitida XPM va FWM ishlash yo‘qotishiga hissa qo‘shishini qayd etadi.

BER, Q-Faktor, SNR va OSNR Nimalarni O‘lchaydi?

BER qabul qilingan bitlarning qanchasi xato ekanini, Q-faktor signal qaror sohalarining shovqinga nisbatan ajraluvchanligini, SNR elektr signal quvvatining shovqinga nisbatini, OSNR esa optik tashuvchi quvvatining ma’lum optik diapazondagi shovqinga nisbatini ifodalaydi; ushbu tadqiqotda bu ko‘rsatkichlar birgalikda qo‘llanib, imzo yuki, modulyatsiya va tola masofasining qabul qilingan signal sifatiga ta’siri baholangan.

Nega kogerent qabul qiluvchi mahalliy osillatordan foydalanadi?

Kogerent qabul qiluvchi kelayotgan optik signalni mahalliy osillator (Local Oscillator, LO) lazeri bilan aralashtirib, nafaqat optik quvvat ma’lumotini, balki elektr maydonning faza va amplituda ma’lumotini ham tiklay oladi. Bu xususiyat QPSK va 16QAM kabi faza/amplitudaga asoslangan modulyatsiyalarni yechishga imkon beradi.

Manba ikkita muvozanatlangan detektor chiqishini:

\[ V_A=E_sE_L\sin(\omega_s-\omega_L)t \tag{2} \]

va

\[ V_B=E_sE_L\sin(\omega_L-\omega_s)t \tag{3} \]

ko‘rinishida beradi.

Bu yerda \(E_s\) kiruvchi signal maydoni amplitudasi, \(E_L\) mahalliy osillator maydoni amplitudasi, \(\omega_s\) signalning burchak chastotasi va \(\omega_L\) LO ning burchak chastotasidir. Manba \(V_A=-V_B\) munosabatidan foydalanib muvozanatlangan chiqishni:

\[ V_o=V_A-V_B=2V_A \tag{4} \]

ko‘rinishida ifodalaydi. Manba izohiga ko‘ra, bu tuzilma bitta fotodetektor yondashuviga nisbatan ikki karra kuchlanish, to‘rt karra quvvat va 6 dB yaxshilanish beradi. Manba matnida bu izoh “Tenglama (5)” deb atalgan bo‘lsa-da, matematik jihatdan undan darhol oldin berilgan tenglik Tenglama (4) dir; bu yerda raqam siljishi tuzatilgan ilmiy natija sifatida talqin qilinmagan.

SNR tenglamasi

Manba termal shovqin va shot noise hisobga olinganda SNR-ni:

\[ \mathrm{SNR}= \frac{i_s^2(t)} {i_{\mathrm{th}}^2(t)+i_{\mathrm{shot}}^2(t)} \tag{5} \]

ko‘rinishida beradi.

\(i_s^2(t)\) signal toki kvadratining o‘rtacha qiymatini, \(i_{\mathrm{th}}^2(t)\) termal shovqin toki kvadratining o‘rtacha qiymatini, \(i_{\mathrm{shot}}^2(t)\) esa shot-noise toki kvadratining o‘rtacha qiymatini ifodalaydi. Ushbu kattaliklarning nisbati o‘lchovsizdir.

Homodyne aniqlashda manba signal hadini:

\[ i_s^2(t)=R^2P_s(t)P_{\mathrm{LO}} \]

ko‘rinishida ishlatadi. Bu yerda \(R\) fotodetektor responsivity-si, \(P_s(t)\) qabul qilingan optik signal quvvati va \(P_{\mathrm{LO}}\) mahalliy osillatorning optik quvvatidir.

Manbaning Tenglama (6)-dagi birlashtirilgan SNR ifodasi:

\[ \mathrm{SNR} = \frac{R^2P_s(t)P_{\mathrm{LO}}} {4k_BT/R_L+2qR\left(P_s(t)/2+P_{\mathrm{LO}}\right)} \cdot \frac{1}{B_e} \tag{6} \]

ko‘rinishidadir. Bu yerda \(k_B\) Boltzmann doimiysi, \(T\) harorat, \(R_L\) yuk qarshiligi, \(q\) elektron zaryadi va \(B_e\) qabul qiluvchining elektr o‘tkazish polosasi kengligidir. Manba elektron zaryadini \(1.60218\times10^{-19}\,\mathrm{C}\), Boltzmann doimiysini \(1.38054\times10^{-23}\,\mathrm{J/K}\) deb beradi.

Nega LO quvvati juda oshirilganda yaxshilanish cheksiz davom etmaydi?

Manba LO quvvati signal quvvatidan yetarlicha katta bo‘lganda LO manbali shot noise termal shovqindan ustun bo‘lishini bildiradi. Bu holatda:

\[ \mathrm{SNR}\approx \frac{R}{2qB_e}P_s(t) \tag{7} \]

yaqinlashuvi qo‘llaniladi. Bu ifoda LO quvvati natijada endi bevosita qatnashmasligini ko‘rsatadi: yetarlicha kuchli LO dan keyin ishlashning asosiy chegarasi qabul qilingan signal quvvati va shovqin sharoitlariga o‘tadi. Tadqiqotning LO sweep natijalarida ham Q-faktor avval oshib, keyin to‘yingan.

SNR bilan OSNR o‘rtasidagi munosabat

Manba optik va elektr shovqin o‘lchovlarini:

\[ \mathrm{OSNR} = \frac{R_b}{2B_{\mathrm{ref}}} \mathrm{SNR} \tag{8} \]

orqali bog‘laydi.

\(R_b\) bit tezligi, \(B_{\mathrm{ref}}\) esa optik shovqinning tayanch o‘tkazish polosasidir. Manba \(B_{\mathrm{ref}}\) uchun odatda 0,1 nm, taxminan 12,5 GHz tayanch qiymatini beradi.

Q-faktor bilan BER o‘rtasidagi munosabat

Manba kogerent aniqlash uchun:

\[ Q=\sqrt{\mathrm{SNR}} \]

munosabatidan foydalanadi va Gaussian shovqin farazi ostida:

\[ \mathrm{BER} = \frac{1}{2} \operatorname{erfc} \left( \frac{Q}{\sqrt{2}} \right) \tag{9} \]

tenglamasini beradi.

\(\operatorname{erfc}\) — to‘ldiruvchi xato funksiyasi. Tenglamada \(Q\) oshgani sari \(\operatorname{erfc}(Q/\sqrt2)\) kamayadi va shunga ko‘ra BER pasayadi. Shu sababli yuqori Q-faktor tadqiqot kontekstida belgilar/bitlarni ishonchliroq ajratish bilan bog‘lanadi.

PQDS Imzo Hajmi Optik Uzatishga Qanday Ta’sir Qiladi?

Tadqiqotning qatlamlararo modeli post-kvant imzoning asl ma’lumotga qo‘shilishi jami payload-ni kattalashtirishini, kattalashgan payload ko‘proq belgi va uzoqroq uzatishni talab qilishini hamda manba simulyatsiyasida ushbu qo‘shimcha uzatish yuki dispersiya, shovqin va WDM chiziqli bo‘lmaganliklari ta’sirini kuchaytirib, yetib borish masofasi va samaradorlikda o‘lchanadigan farq hosil qilishini ilgari suradi.

Jami payload tenglamasi

Manbaning eng markaziy qatlamlararo tenglamalaridan biri:

\[ L_{\mathrm{total}} = L_{\mathrm{data}} + L_{\mathrm{sig}} \tag{10} \]

ifodasidir.

\(L_{\mathrm{data}}\) imzolanadigan asl ma’lumot uzunligini; \(L_{\mathrm{sig}}\) tanlangan PQDS algoritmining imzo uzunligini; \(L_{\mathrm{total}}\) esa uzatilishi kerak bo‘lgan jami payload uzunligini ko‘rsatadi. Uchala o‘zgaruvchi bir xil uzunlik birligida, masalan bit yoki byte da ifodalanishi kerak.

Tenglama chiziqli munosabatni ko‘rsatadi: boshqa hamma narsa o‘zgarmasa, imzo hajmidagi ortish jami payload-ni aynan shu miqdorga oshiradi. Biroq fizik qatlamga ta’sirning chiziqli bo‘lishi shart emas; modulyatsiya, WDM kanallari, tola masofasi va chiziqli bo‘lmaganliklar ishtirok etganda tizim chiqishi murakkabroq xulq ko‘rsatishi mumkin.

Nega 8144 bit 8192 bitgacha kengaytiriladi?

Manba DSP bloklari tartibli ishlashi va modulyatsiya belgilarini moslashtirish bir xil saqlanishi uchun 8144 bitlik kirish ketma-ketligi keyingi mos ikkilik daraja bo‘lgan 8192 bitga tekislanganini bildiradi:

\[ L_{\mathrm{aligned}}=2^k \tag{11} \]

Bu yerdagi \(k\) — \(2^k\) asl ma’lumot uzunligiga teng yoki undan katta bo‘lgan eng kichik qiymatni beradigan butun son. 8144 uchun bu qiymat \(k=13\), chunki \(2^{13}=8192\).

Bu tekislash yangi ma’lumot hosil qilmaydi; hisoblash bloklari ma’lumotni tartibli o‘lchamda qayta ishlashini ta’minlaydi.

Jami belgilar soni qanday hisoblanadi?

Manba belgilar sonini:

\[ N_{\mathrm{sym}} = \frac{L_{\mathrm{aligned}}} {\log_2 M} \tag{12} \]

ko‘rinishida ta’riflaydi.

8192 bitlik tekislangan yuk uchun manba formulasi qo‘llanganda QPSK-da \(\log_2 4=2\) bo‘lgani uchun 4096 belgi; 16QAM-da \(\log_2 16=4\) bo‘lgani uchun 2048 belgi kerak bo‘ladi. Bu qiymatlar Tenglama (12) ning to‘g‘ridan-to‘g‘ri matematik natijasidir; yangi simulyatsiya topilmasi emas.

Bu munosabat 16QAM nega ayni bit miqdorini qisqaroq belgilar ketma-ketligi bilan tashiy olishini tushuntiradi. Biroq qisqaroq belgilar ketma-ketligi 16QAM fizik buzilishlarga ko‘proq sezgir bo‘lgani sababli avtomatik ravishda yaxshiroq uchdan-uchgacha tizim degani emas.

Nega jami WDM quvvati kanal soni bilan birga muhim bo‘lib qoladi?

Manba jami optik quvvatni konseptual ravishda:

\[ P_{\mathrm{tot}} = \sum_{i=1}^{N}P_{\mathrm{ch},i} \]

ko‘rinishida ko‘rib chiqadi. \(N\) — kanallar soni, \(P_{\mathrm{ch},i}\) esa har bir kanalning optik quvvatidir. Ko‘p sonli kanal bir xil tolada tarqalganda jami quvvatning ortishi Kerr chiziqli bo‘lmaganliklarini kuchaytirishi mumkin. Shu sababli bir kanalli tizimga mos launch power 16-kanalli WDM uchun mos bo‘lmasligi mumkin.

Tadqiqot Usuli va Natijalari

Simulyatsiya Tizimi Qanday Qurildi?

Tadqiqotchilar post-kvant imzolangan bit oqimini OptiSystem 15 ichida modellashtirilgan bir kanalli va 16-kanalli kogerent optik tizimlarga uzatib, launch power, mahalliy osillator quvvati, bit tezligi, kanal oralig‘i va tola uzunligi bo‘yicha parametr skanlarini o‘tkazgan; optimallashtirilgan ish nuqtalarida BER, Q-faktor, uzatish vaqti, sig‘im va maksimal yetib borish masofasini taqqoslagan.

Simulyatsiya dasturi va hisoblash muhiti

Optik uzatish simulyatsiyalari OptiSystem 15 da bajarilgan. Manbada hisoblash kompyuteri:

  • Intel Core i7-10750H, 2.60 GHz,
  • 40 GB RAM,
  • Windows 10 Home 64-bit

deb ko‘rsatilgan. PQDS kechikish natijalari dasturiy darajadagi bajarishga tegishli; FPGA yoki maxsus DSP/kriptografiya tezlatgichi ishlatilmagan.

Bir kanalli asosiy simulyatsiya parametrlari

ParametrManba qiymati
Tayanch to‘lqin uzunligi1550 nm
Laser linewidth0,1 MHz
QutblanishYagona
Quvvat skan oralig‘i−30 dan 30 dBm gacha
SMF so‘nishi0,2 dB/km
SMF dispersiyasi16 ps/nm/km
DCF dispersiyasi−80 ps/nm/km
Amplifier gain20 dB
Noise figure4
Sequence length8192
ModulyatsiyaQPSK / 16QAM
FiltrGaussian

16-kanalli WDM parametrlari

ParametrManba qiymati
To‘lqin uzunligi oralig‘i1550–1556 nm
Kanal oralig‘i0,8 / 0,4 / 0,2 nm
Laser linewidth0,1 MHz
Tola so‘nishi0,2 dB/km
SMF dispersiyasi16 ps/nm/km
DCF dispersiyasi−80 ps/nm/km
Amplifier gain20 dB
Noise figure4
Kanallar soni16
MUX o‘tkazish polosasi kengligi160 GHz
Sequence length8192
QAM constellation turiSquare

Natijalar bo‘limida qo‘shimcha ravishda berilgan tola-model parametrlari

Natijalar bo‘limida tola kanali uchun batafsilroq parametrlar to‘plami berilgan:

  • Tayanch to‘lqin uzunligi: 1552,5 nm,
  • so‘nish: 0,2 dB/km,
  • xromatik dispersiya: 16,75 ps/nm/km,
  • dispersiya qiyaligi: 0,075 ps/nm²/km,
  • \(\beta_2=-20\,\mathrm{ps^2/km}\),
  • nonlinear refractive index \(n_2=2.6\times10^{-20}\,\mathrm{m^2/W}\),
  • samarali yuza: 80 µm²,
  • differential group delay: 0,2 ps/km,
  • fractional Raman contribution: 0,18,
  • orthogonal Raman factor: 0,75,
  • maksimal nonlinear phase shift: 3 mrad,
  • periodic boundary conditions.

Manba ichidagi hisobot eslatmasi: 1-jadval va 2-jadvalda to‘lqin uzunligi/dispersiya qiymatlari 1550 nm va 16 ps/nm/km bo‘lsa, natijalar bo‘limida 1552,5 nm va 16,75 ps/nm/km qiymatlaridan foydalanilgan. Manba bu farq qaysi quyi model yoki konfiguratsiyadan kelib chiqqanini alohida tushuntirmaydi. Shu sababli qiymatlar bitta parametr to‘plami sifatida birlashtirilmagan.

Uzatuvchi bit tezligini optimallashtirish

Tadqiqotda barcha asosiy konfiguratsiyalar uchun Q-faktorning bit tezligiga bog‘liq o‘zgarishi skan qilingan. Manba taxminan 40 Gb/s atrofida umumiy optimal ish nuqtasini bildiradi. Pastroq tezliklarda o‘tkazish polosasidan foydalanish samarasizlashishi, yuqoriroq tezliklarda esa xromatik dispersiya va belgilararo xalaqit ta’sirlari ishlashni pasaytirishi qayd etiladi.

40 Gb/s atrofida manbada berilgan taxminiy maksimal Q-faktorlar:

TizimTaxminiy Q-faktor
Bir kanalli QPSK≈25
16-kanalli WDM QPSK≈21
16-kanalli WDM 16QAM≈5

Launch power-ni optimallashtirish

Juda past launch power sharoitida qabul qilingan signal OSNR nuqtai nazaridan zaif qoladi. Quvvat oshirilganda Q-faktor ko‘tariladi; biroq ma’lum nuqtadan keyin SPM, XPM va FWM kabi chiziqli bo‘lmagan ta’sirlar ustunlashadi va ishlash yana pasayadi. Shu sababli Q-faktor launch power bilan bir yo‘nalishda oshmasligi, balki optimal nuqtaga ega ekanligi ko‘rinadi.

TizimOptimal Tx quvvati
Bir kanalli QPSK≈15 dBm
16-kanalli WDM QPSK≈−7 dBm / kanal
16-kanalli WDM 16QAM≈−10 dBm / kanal

Bir kanalli tizim bilan WDM o‘rtasidagi katta quvvat farqi ko‘p kanalli tizimda jami optik quvvat va kanallararo chiziqli bo‘lmagan o‘zaro ta’sirlarning ortishi bilan bog‘lanadi.

LO quvvati natijalari

Mahalliy osillator quvvati oshirilganda dastlab kogerent aniqlash samaradorligi va Q-faktor ko‘tariladi. Ma’lum quvvatdan keyin tizim shot-noise-limited rejimiga yaqinlashadi va qo‘shimcha LO quvvati sezilarli qo‘shimcha foyda bermaydi. Manbaning optimal tizim jadvalida Rx/LO ish nuqtalari bir kanalli QPSK uchun 5 dBm, 16-kanalli WDM QPSK uchun 15 dBm va WDM 16QAM uchun 10 dBm deb berilgan.

Gaussian, Bessel va Chebyshev filtrlari

Manba uch turdagi qabul qiluvchi filtrni BER–OSNR munosabati orqali taqqoslagan. QPSK tomonda Gaussian filtr eng past BER-ni ta’minlagan. Shunga qaramay, filtrlar o‘rtasidagi farq QPSK va 16QAM o‘rtasidagi modulyatsiya farqidan kichikroq. Tadqiqot talqiniga ko‘ra tizim mustahkamligini belgilaydigan asosiy omil filtr turidan ko‘ra modulyatsiya formatidir.

PQDS algoritmlari va uzatish masofasi

Doimiy 8144 bitlik boshlang‘ich ma’lumot ketma-ketligidan foydalanib, turli imzo algoritmlari hosil qiladigan payload kengayishining yetib borish masofasiga ta’siri alohida o‘rganilgan. Manba matnida:

PQDSTaxminiy maksimal masofaManba talqini
FALCON-512≈204 kmIxchamroq imzo va past payload kengayishi
FALCON-1024≈200 kmFALCON-512 ga yaqin
CRYSTALS-Dilithium oilasi≈180–182 kmO‘rta darajadagi payload/ishlash muvozanati
SPHINCS+ oilasi≈76 km darajasiKatta signature payload sababli pastroq masofa

Bu taqqoslash algoritmning matematik xavfsizligidan alohida bo‘lgan tizim loyihalash o‘lchovini ham ko‘rsatadi: kattaroq signature uzatish tizimi nuqtai nazaridan kattaroq payload degani. Ammo masofadagi farqni faqat algoritmning “yaxshi” yoki “yomon”ligi sifatida talqin qilish kerak emas; tadqiqot ushbu algoritmlarni ma’lum ma’lumot uzunligi va simulyatsiya modeli doirasida taqqoslagan.

Kanal oralig‘i natijalari

16-kanalli WDM QPSK tizimi uchun manba uch xil kanal oralig‘ini taqqoslaydi:

Kanal oralig‘iTaxminiy masofa
0,2 nm95 km
0,4 nm194 km
0,8 nm200 km
Manba tadqiqotidagi 15-rasm va unga hamroh matndagi taxminiy masofa qiymatlaridan Verianla uchun qayta chizilgan. Manba 0,4 nm ni masofa va spektral samaradorlik o‘rtasidagi muvozanatli ish nuqtasi sifatida talqin qiladi.

0,8 nm eng uzoq masofani ta’minlasa-da, kengroq kanal oralig‘i doimiy jami spektrda kamroq kanal joylashtirish mumkinligini anglatadi. Shu sababli manba 0,4 nm ni masofa va spektral samaradorlik o‘rtasidagi muvozanatli ish nuqtasi sifatida talqin qiladi.

Uch tizimning maksimal masofasi

TizimBit tezligiMaksimal masofaOptimal ish nuqtasi
Bir kanalli QPSK40 Gb/s203 kmTx = 15 dBm, Rx/LO = 5 dBm
16-kanalli WDM QPSK40 Gb/s194 kmTx = −7 dBm, Rx/LO = 15 dBm
16-kanalli WDM 16QAM40 Gb/s103 kmTx = −10 dBm, Rx/LO = 10 dBm
Manba 3-jadvalidagi aniq qiymatlardan Verianla uchun qayta chizilgan maksimal masofa grafigi.

70 km da sig‘im taqqoslanishi

TizimMasofaJami sig‘imOptimal ish nuqtasi
Bir kanalli QPSK70 km40 Gb/sTx = 15 dBm, Rx/LO = 5 dBm
16-kanalli WDM QPSK70 km640 Gb/sTx = −7 dBm, Rx/LO = 15 dBm
16-kanalli WDM 16QAM70 km1280 Gb/sTx = −10 dBm, Rx/LO = 10 dBm

16QAM ning 1280 Gb/s bilan eng yuqori sig‘imni berishi har bir belgida QPSK dan ikki baravar ko‘p bit tashishi va bir vaqtning o‘zida 16 ta to‘lqin uzunligi kanali ishlatilishi bilan bog‘liq. Biroq ayni tizimning maksimal masofasi 103 km gacha tushishi sig‘im–mustahkamlik murosasini ko‘rsatadi.

Uzatish vaqti natijalaridagi manba ichki birlik nomuvofiqligi

13-rasmni izohlovchi matn ma’lumot hajmi ortishi bilan bir kanalli QPSK uzatish vaqti taxminan 0,58 ms dan 248 ms gacha, 16-kanalli WDM QPSK vaqti 38 ms dan 740 ms gacha va 16-kanalli WDM 16QAM vaqti 15 ms dan 580 ms gacha oshganini bildiradi.

Bunga qarshi, manba 5-jadvalining “Transmission Time” qatorida bir kanalli QPSK uchun 58 s, WDM QPSK uchun 38 min va WDM 16QAM uchun 15 min deb yozilgan. Bu ikki birlik/qiymat to‘plami bir-biriga mos emas va manba qaysi qator tuzatilgan qiymat ekanini tushuntirmaydi. Verianla bu noaniqlikni hal qilish uchun birlikni taxmin qilmagan; shu sababli uzatish-vaqti da’volari manba ichida alohida hisobotlar sifatida saqlanishi kerak.

Umumiy tizim taqqoslanishi

XususiyatBir kanalli QPSK16-kanalli WDM QPSK16-kanalli WDM 16QAM
Spektral samaradorlikPastO‘rtaYuqori
Maksimal masofa203 km194 km103 km
Q-faktorYuqori, ≈25O‘rta, ≈21Past, ≈5
BER ishlashiEng yaxshiO‘rtaEng zaif
Buzilishlarga sezgirlikPastO‘rtaYuqori
PQDS yukiga sezgirlikPastO‘rtaYuqori
Tizim murakkabligiPastO‘rtaYuqori
Kanallararo xalaqitPastO‘rtaYuqori
MustahkamlikYuqoriO‘rtaPast
Manba tavsiya qilgan qo‘llanish yo‘nalishiUzoq masofaMuvozanatliYuqori sig‘im

Tadqiqot qo‘llab-quvvatlaydigan xulosalar

  • PQDS imzo hajmi va hisoblash kechikishi yuqori tezlikdagi optik aloqada tizim loyihalash parametri sifatida hisobga olinishi kerak.
  • Manba simulyatsiyasida FALCON-512 keyingi uzatish tahlillari uchun eng mos ishlash/moslik muvozanatini ta’minlagan.
  • Bir kanalli QPSK o‘rganilgan uch asosiy tizim orasida eng uzoq maksimal masofani ta’minlagan.
  • 16-kanalli WDM QPSK sig‘imni sezilarli oshirgan, biroq bir kanalli QPSK ga nisbatan masofani biroz kamaytirgan.
  • 16-kanalli WDM 16QAM eng yuqori sig‘imni ta’minlagan, ammo eng qisqa maksimal masofa va eng yuqori fizik-buzilish sezgirligiga ega bo‘lgan.
  • Kanal oralig‘ini juda toraytirish WDM sig‘im zichligini oshirar ekan, kanallararo xalaqit va chiziqli bo‘lmagan ta’sirlarni kuchaytirishi mumkin.
  • Manba sharoitida 0,4 nm kanal oralig‘i masofa va spektral samaradorlik o‘rtasidagi muvozanatli nuqta sifatida baholangan.
  • Launch power haddan tashqari oshirilganda chiziqli bo‘lmagan tola ta’sirlari sababli ishlash pasayishi mumkin; ko‘proq optik quvvat har doim ham yaxshiroq emas.
  • LO quvvati ma’lum darajadan keyin to‘yinish xulqini ko‘rsatadi.
  • Apparat tezlashtirish imzolash/tekshirish vaqtini kamaytirishi mumkin, ammo katta signature keltiradigan asosiy payload kengayishini yo‘q qilmaydi.

Tadqiqot qo‘llab-quvvatlamaydigan umumlashtirishlar

  • 203 km, 194 km yoki 103 km qiymatlari haqiqiy dala optik tola liniyalarida kafolatlangan masofalar emas.
  • FALCON-512 barcha post-kvant qo‘llanmalarida eng yaxshi imzo algoritmi ekani ko‘rsatilmagan.
  • SPHINCS+ kriptografik jihatdan FALCON dan “yomonroq” degan xulosa chiqarib bo‘lmaydi; tadqiqot fizik-tizim yuki va dasturiy kechikish jihatidan taqqoslaydi.
  • 16QAM har qanday sharoitda QPSK dan yomonroq degan xulosa chiqarib bo‘lmaydi; 16QAM sig‘im jihatidan yaqqol afzallikka ega, ammo ushbu simulyatsiyada masofa/mustahkamlik evaziga bu afzallik yuzaga kelgan.
  • Tadqiqot haqiqiy kvant kompyuteriga qarshi hujum sinovini o‘tkazmagan.
  • Tadqiqot PQDS algoritmlarining uzoq muddatli kriptotahliliy xavfsizligini isbotlamaydi.
  • Tadqiqot kvant kalit taqsimoti yoki kvant optik aloqa tajribasi emas.
  • Simulyatsiya modeli haqiqiy qurilmalarning barcha faza shovqini, kalibrlash, qutblanish va yuqori tartibli nonlinear nuqsonlarini qamrab olmaydi.

Tadqiqot cheklovlari

Mualliflar OptiSystem ichidagi transmitter, receiver va DSP modullari ideal yoki idealga yaqin sozlamalarda ishlashini bildiradi. Haqiqiy tizimlarda uchraydigan component mismatch, calibration error, faza shovqini va ayrim yuqori tartibli nonlinear ta’sirlar to‘liq modellashtirilmagan.

Muayyan qutblanishdan kelib chiqadigan ta’sirlar ham aniq modellashtirilmagan. Shu sababli haqiqiy ko‘p kanalli WDM ulanishlarida simulyatsiyadagidan ko‘proq ishlash yo‘qotilishi yuz berishi mumkin.

Kriptografik kechikishni baholash dasturiy bajarishga asoslanadi. FPGA, maxsus DSP yoki boshqa hardware acceleration usullari modellashtirilmagan. Bunday tezlatgichlar signing va verification latency ni kamaytirishi mumkinligi qayd etilgan.

Shunga qaramay, hardware acceleration signature ma’lumot paketiga qo‘shadigan bitlar sonini yo‘q qilmaydi. Shu sababli payload expansion va uning sequence length/uzatish vaqti ga ta’siri alohida tizim cheklovi bo‘lib qoladi.

Kelajakdagi tadqiqot yo‘nalishlari orasida hardware-aware PQDS tatbiqlari, yanada realistik fizik modellar, coherent optical OFDM va elastic WDM arxitekturalari bor.

Manba va Usul Haqida Izoh

Asl sarlavha: Performance Evaluation of Post-Quantum Digital Signature in QPSK- and 16QAM-Based WDM Communication Systems

Mualliflar: Duaa J. Khalaf; Arwa A. Moosa; Tayseer S. Atia.

Mualliflar tartibi: Manbada berilgan tartib aynan saqlangan.

Teng hissa: Manbada teng hissa/teng birinchi mualliflik bayonoti yo‘q.

Mas’ul mualliflar: Duaa J. Khalaf va Tayseer S. Atia.

Affiliatsiya 1: Department of Computer Engineering, College of Engineering, Al-Iraqia University, Baghdad 10047, Iraq.

Affiliatsiya 2: Department of Networks Engineering and Cyber Security, College of Engineering, Al-Iraqia University, Baghdad 10047, Iraq.

Jurnal: Computers.

Nashriyotchi: MDPI.

Jild / son / maqola raqami: Volume 15, Issue 5, Article 290.

DOI: 10.3390/computers15050290.

Qabul qilingan sana: 23 Mart 2026.

Reviziya sanasi: 24 Aprel 2026.

Qabul qilingan sana: 28 Aprel 2026.

Nashr sanasi: 1 May 2026.

Manba turi: Tadqiqot maqolasi; OptiSystem asosidagi qatlamlararo simulyatsiya tadqiqoti va dasturiy darajadagi PQDS ishlash taqqoslanishi.

Taqriz holati: Taqrizli jurnalda chop etilgan maqola. Maqola “Emerging Trends in Network Security and Applied Cryptography” maxsus soniga kiradi.

Litsenziya: Creative Commons Attribution (CC BY).

Rasmiy nashr qaydi: MDPI Computers, Volume 15, Issue 5, Article 290; DOI 10.3390/computers15050290.

Preprint holati: Ko‘rib chiqilgan manba chop etilgan jurnal versiyasidir. Manba PDF ichida alohida ko‘rib chiqilishi kerak bo‘lgan preprint versiyasi ko‘rsatilmagan.

Moliyalashtirish: Mualliflar tadqiqot tashqi moliyalashtirish olmaganini bildirgan.

Ma’lumotlar mavjudligi: Natijalarni qo‘llab-quvvatlovchi ma’lumotlarni mas’ul muallifdan asosli so‘rov asosida olish mumkinligi qayd etilgan.

Manfaatlar to‘qnashuvi: Mualliflar manfaatlar to‘qnashuvi yo‘qligini bayon qilgan.

Mualliflar hissasi: Tayseer S. Atia — konseptuallashtirish, metodologiya va rahbarlik/supervision; Duaa J. Khalaf — dasturiy ta’minot, dastlabki qo‘lyozmani yozish va tadqiqot; Arwa A. Moosa — ko‘rib chiqish va tahrirlash. Barcha mualliflar chop etilgan versiyani o‘qib tasdiqlagani bildirildi.

Asosiy usul: Kirish ma’lumoti SHA-256 bilan qayta ishlangan, FALCON/Dilithium/SPHINCS+ raqamli imzolari bilan xavfsiz payload yaratilgan va OptiSystem 15 ichida QPSK/16QAM modulyatsiyali bir kanalli hamda 16-kanalli WDM tizimlari modellashtirilgan. Launch power, LO power, bit rate, channel spacing va fiber length skan qilinib BER, Q-faktor, uzatish vaqti, sig‘im va maksimal masofa o‘rganilgan.

Asosiy uslubiy chegara: Natijalar haqiqiy optik tola dala tajribasi emas. Ular OptiSystem modelining muayyan sharoitlariga asoslanadi. Haqiqiy transmitter/receiver nuqsonlari, calibration mismatch, ayrim polarization impairments, yuqori tartibli nonlinear ta’sirlar va hardware-accelerated PQDS implementation to‘liq modellashtirilmagan.

Manba ichidagi parametr nomuvofiqligi: 1/2-jadvalda 1550 nm va SMF uchun 16 ps/nm/km qiymatlari berilgan bo‘lsa, natijalar bo‘limidagi batafsil tola modelida 1552,5 nm va 16,75 ps/nm/km berilgan. Manba bu ikki parameter set o‘rtasidagi farqni aniq muvofiqlashtirmaydi.

Manba ichidagi uzatish vaqti nomuvofiqligi: 13-rasm matnida millisoniya miqyosidagi vaqtlar berilgan, 5-jadvalda esa soniya/daqiqa miqyosidagi boshqa qiymatlar mavjud. Manba birliklar farqini tushuntirmagani sababli Verianla bu qiymatlarni bir-biriga o‘girmagan yoki taxminiy tuzatish qilmagan.

Tenglama raqami eslatmasi: Manbada \(V_o=V_A-V_B=2V_A\) bo‘lgan Tenglama (4) dan darhol keyin 6 dB yaxshilanish izohi “Equation (5)” iborasi bilan beriladi. Bu manba ichida raqamlash siljishiga o‘xshaydi; ilmiy mazmun yashirincha qayta raqamlanib yangi manba da’vosiga aylantirilmagan.

Kvant talqini uchun chegara: Tadqiqot kvant kompyuteri, kvant kanal yoki Shor/Grover hujumi simulyatsiyasi emas. Kvant konteksti post-kvant raqamli imzolar kelajakdagi quantum-capable hujumchilarga qarshi ishlab chiqilishi bilan bog‘liq.


Ulashish:

Izohlar ko‘rib chiqilgandan keyin e’lon qilinadi. Izohingiz tasdiqlash jarayoniga yuboriladi va ma’qullangach ko‘rinadi.

Izoh qoldiring

E-pochta manzilingiz chop etilmaydi. Majburiy maydonlar * bilan belgilangan