Akademik tadqiqotlar, tushunarli til

Verianla | O‘zbekcha akademik tadqiqotlar va ilm-fan

18 Noyabr 2026, Chorshanba
VERİANLA Mustaqil ilmiy nashriyot
Menyuni ochish yoki yopish
...
Bosh sahifa / Amaliy fanlar / Kompyuter fanlari / Chip Asosidagi 16 GBaud Uzluksiz O‘zgaruvchili Kvant Kalit Taqsimoti
Kompyuter fanlari

Chip Asosidagi 16 GBaud Uzluksiz O‘zgaruvchili Kvant Kalit Taqsimoti

Diskret modulyatsiyali uzluksiz o‘zgaruvchili kvant kalit taqsimoti (Discrete-Modulated Continuous-Variable Quantum Key Distribution, DM-CVQKD), optik maydonning uzluksiz quadrature o‘zgaruvchilarini coherent detection orqali o‘lchaydigan, biroq yuboriladigan coherent state-larni cheklangan sondagi diskret constellation nuqtalaridan tanlaydigan QKD yondashuvidir.

17/11/2026  Veri Anla  116 marta ko‘rildi
Chip Asosidagi 16 GBaud Uzluksiz O‘zgaruvchili Kvant Kalit Taqsimoti

Diskret modulyatsiyali uzluksiz o‘zgaruvchili kvant kalit taqsimoti (Discrete-Modulated Continuous-Variable Quantum Key Distribution, DM-CVQKD), optik maydonning uzluksiz quadrature o‘zgaruvchilarini coherent detection orqali o‘lchaydigan, biroq yuboriladigan coherent state-larni cheklangan sondagi diskret constellation nuqtalaridan tanlaydigan QKD yondashuvidir. Ushbu tadqiqot kremniy fotonik IQ uzatgichini fotonik-elektron phase-diverse coherent receiver bilan yuqori tezlikdagi CV-QKD tizimida birlashtirib, 16 GBaud simvol tezligida laboratoriya tolali tajribalarini amalga oshiradi. Manbada 20 km standard single-mode fiber ulanishida 0,289 Gb/s asimptotik va 0,246 Gb/s finite-size xavfsiz kalit tezligi qayd etilgan. Shu bilan birga tizimdagi lazer manbai chipga integratsiya qilinmagan, raqamli signalni qayta ishlash offline bajariladi va xavfsizlik tahlili Gaussian quantum channel faraziga asoslanadi.

Tadqiqotning asosiy muhandislik hissasi faqat tezroq modulyatordan foydalanish emas. Uzatgich tomonida imec iSiPP50G kremniy fotonika platformasida ishlab chiqarilgan IQ modulyator; qabul qiluvchi tomonida esa xuddi shu kremniy fotonika texnologiyasiga asoslangan phase-diverse optical front-end va maxsus ishlab chiqilgan 100 nm GaAs pHEMT transimpedance amplifier-lar birgalikda qo‘llangan. Uzatgich IQ modulyatorining 6 dB polosasi 13 GHz, qabul qiluvchining shot-noise-limited polosasi 20 GHz va qayd etilgan detection efficiency qiymati %44 ni tashkil etadi.

Alice tomonida 1550 nm to‘lqin uzunligida, taxminan 100 Hz linewidth-ga ega continuous-wave lazer ishlatilgan. Coherent state-lar 32 GSa/s da ishlaydigan 8-bit arbitrary waveform generator bilan boshqariladigan integratsiyalangan IQ modulyator orqali hosil qilingan; 0,2 roll-off qiymatiga ega root-raised-cosine pulse shaping, transmitter frequency-response yo‘qotilishini kamaytirish uchun pre-emphasis va Alice bilan Bob o‘rtasida faza tayanchini yaratish uchun 15 GHz pilot tone qo‘llangan.

Bob tomonida Alice lazeridan mustaqil ishlaydigan local oscillator qo‘llanadi. Quantum signal va local oscillator, phase-diverse coherent receiver ichida ikki conjugate quadrature-ni o‘lchash uchun ajratiladi va balanced homodyne detection amalga oshiriladi. Qabul qilingan elektr signallari 80 GSa/s real-time osiloskop bilan raqamlashtirilgach, frequency-domain equalization, frequency-offset estimation, phase recovery, delay alignment, matched filtering va downsampling bosqichlaridan o‘tkaziladi. Ushbu qayta ishlash zanjiri tajribada offline tarzda qo‘llangan.

Xavfsizlik tahlili Devetak–Winter bog‘lanishiga asoslanadi:

\[ R=\beta I(A:B)-\chi(E:B). \]

Bu yerda \(R\) kanal foydalanishi boshiga xavfsiz kalit tezligini, \(\beta\) information-reconciliation samaradorligini, \(I(A:B)\) Alice bilan Bob o‘rtasidagi mutual information-ni va \(\chi(E:B)\) collective attacks sharoitida Eve Bob haqida olishi mumkin bo‘lgan axborotning Holevo yuqori chegarasini ifodalaydi. Tadqiqotda \(\beta=0.95\) ishlatilgan. Gaussian quantum channel farazi ostida Eve axborot chegarasini baholashda tajribaviy ravishda baholangan channel parameter \(\eta\) va excess noise \(\varepsilon\) ishlatilgan.

Manbaning muhim natijasi shundaki, kanal foydalanishi boshiga eng yuqori xavfsiz bit tezligiga erishish eng yuqori real-time throughput-ni kafolatlamaydi. Masalan, 10 km ulanishda 16-state va 8 GBaud sharti 0,0669 bit/use bilan tanlangan 1-jadval shartlari orasida eng yuqori asimptotik bit/use qiymatiga ega bo‘lsa-da, finite-size throughput 0,438 Gb/s ni tashkil etadi. Xuddi shu masofada 16-state va 16 GBaud shartida asimptotik tezlik atigi 0,0425 bit/use bo‘lishiga qaramay, finite-size throughput 0,534 Gb/s ga yetadi. Bu farq simvol tezligi umumiy kalit ishlab chiqarish quvvatida kritik ekanini ko‘rsatadi.

Natijalar laboratoriya sharoitidagi 10 km va 20 km standard single-mode fiber ulanishlariga tegishli. Tadqiqot tijoriy metropolitan QKD tarmog‘ining uzoq muddatli dala sinovi emas; to‘liq composable-security tahlilini taqdim etmaydi va real-time high-speed reconciliation hali amalga oshirilmagan. Ushbu chegaralar natijalarni noto‘g‘ri tarzda “yakunlangan tijoriy kvant xavfsizlik tizimi” deb talqin qilishga yo‘l qo‘ymaydi.

Uzluksiz O‘zgaruvchili Kvant Kalit Taqsimoti Nima?

Uzluksiz o‘zgaruvchili kvant kalit taqsimoti (Continuous-Variable Quantum Key Distribution, CV-QKD), kalit axborotini yorug‘likning elektromagnit maydoniga tegishli amplitude va phase quadrature kabi uzluksiz o‘lchanadigan o‘zgaruvchilarga kodlaydigan va bu o‘zgaruvchilarni coherent detection bilan o‘lchab Alice bilan Bob o‘rtasida xavfsiz kalit hosil qilishni maqsad qiladigan QKD yondashuvidir; ushbu tadqiqotda uzluksiz quadrature o‘lchovi qo‘llanarkan, yuboriladigan quantum state alphabet 16 yoki 64 diskret coherent state bilan cheklangan.

“Continuous-variable” nega uzluksiz, modulation esa nega diskret?

Bu tadqiqot bir qarashda nomlanishi jihatidan chalkash tuyulishi mumkin: tizim bir vaqtning o‘zida continuous-variable va discrete-modulated deb ta’riflanadi. Ular bir-biriga zid emas.

Continuous-variable iborasi Bob o‘lchaydigan fizik kattaliklar, ya’ni elektromagnit maydonning quadrature komponentlari uzluksiz qiymatlar olishi mumkinligini anglatadi. Discrete modulation esa Alice ushbu uzluksiz faza fazosidagi barcha mumkin bo‘lgan coherent state-lardan foydalanish o‘rniga cheklangan state to‘plamidan tanlashini anglatadi.

Manba coherent state-ning kompleks amplitudasini:

\[ |\alpha\rangle=|x+jp\rangle \]

ko‘rinishida ifodalaydi.

Bu yerda \(x\) va \(p\) ikki conjugate optical quadrature-ni ifodalaydi. \(j\) kompleks sonlardagi mavhum birlikdir. Bu ifoda coherent state-ning faza fazosidagi ikki komponentini birgalikda ko‘rsatish uchun ishlatilgan.

Ushbu tenglama klassik elektr signalining faqat I/Q ifodasi sifatida talqin qilinmasligi kerak. Tizim quantum-noise darajasida ishlaydigan coherent optical states dan foydalanadi; xavfsizlik hisobi Bob o‘lchovlaridagi quantum noise, excess noise, channel loss va Eve olishi mumkin bo‘lgan axborot bilan birga bajariladi.

16-state va 64-state constellation nimani anglatadi?

Constellation cardinality \(M\), Alice tanlay oladigan diskret coherent-state nuqtalar sonini anglatadi. Tadqiqotda ikkita asosiy constellation ishlatilgan:

  • \(M=16\): 16 ta mumkin bo‘lgan coherent-state nuqtasi,
  • \(M=64\): 64 ta mumkin bo‘lgan coherent-state nuqtasi.

Nuqtalar teng ehtimollik bilan tanlanmaydi. Manba Gaussian-ga o‘xshash probability distribution hosil qilish uchun probabilistic shaping qo‘llaydi. 10 km tajribalarda berilgan probability-dispersion parametrlari:

\[ \nu_{16}=0.215 \]

va:

\[ \nu_{64}=0.129 \]

deb qayd etilgan.

Manba bu yerda ushbu \(\nu\) parametrlar uchun batafsil probability-mass-function tenglamasini bermaydi. Shu sababli \(\nu\) ning matematik ta’rifi manbada mavjud bo‘lmagan formula bilan to‘ldirilmagan; ishonchli aytish mumkin bo‘lgan narsa shuki, parametr 16 va 64 holatli constellation-larni ehtimollik asosida shakllantirishda ishlatiladi.

16 GBaud Nimani Anglatadi va Nega Muhim?

16 GBaud tizimning soniyasiga taxminan 16 milliard quantum symbol foydalanishiga mos keladigan simvol tezligidir; 16 GBaud to‘g‘ridan-to‘g‘ri 16 Gb/s maxfiy kalit degani emas, chunki yakuniy xavfsiz bit tezligi har bir symbol/channel use uchun olinadigan xavfsiz kalit miqdori va finite-size xavfsizlik jarimalari bilan birga belgilanadi.

Baud bilan bit/s bir xil emas

Baud soniyadagi simvollar sonini o‘lchaydi. Tizim 16 GBaud da ishlasa:

\[ R_s=16\times10^9\ \text{symbol/s} \]

bo‘ladi.

Bunga qarshi ravishda secret key rate-ning “bits/use” ko‘rinishidagi qiymati har bir quantum-channel foydalanishidan xavfsizlik tahlilidan so‘ng o‘rtacha nechta maxfiy bit ajratib olish mumkinligini ifodalaydi.

Masalan, 20 km tajribadagi manba qiymati:

\[ R_{\mathrm{asym}}=0.0181\ \text{bit/use} \]

va simvol tezligi:

\[ R_s=16\times10^9\ \text{use/s} \]

bo‘lganda oddiy arifmetik hisob bilan:

\[ 0.0181\times16\times10^9 = 2.896\times10^8\ \text{bit/s} \]

olinadi. Bu taxminan:

\[ 0.2896\ \text{Gb/s} \]

qiymatidir va manba xulosasida qayd etilgan taxminan 0,289 Gb/s asimptotik natija nega yuzaga kelishini ko‘rsatadi. Bu hisob yangi tajriba natijasi emas; manba 1-jadvalidagi bit/use va symbol-rate qiymatlarining bevosita birlik o‘zgartirishidir.

Nega yuqoriroq symbol rate ba’zan pastroq bits/use bo‘lsa ham foydali bo‘lishi mumkin?

Umumiy throughput taxminan:

\[ \text{Güvenli throughput} \sim \text{güvenli bit/use} \times \text{use/s} \]

mantiqi bilan belgilanadi.

Shu sababli sekinroq ishlaydigan tizim har bir kanal foydalanishida ko‘proq xavfsiz bit ishlab chiqarsa ham, soniyasiga kamroq kanal foydalanishi bajargani uchun umumiy kalit ishlab chiqarishi pastroq bo‘lib qolishi mumkin.

Manba 1-jadvalda 10 km uchun 16-state, 8 GBaud sharti 0,0669 bit/use qiymatiga erishar ekan, finite-size throughput 0,438 Gb/s ni tashkil qiladi. 16-state, 16 GBaud shartida bit/use 0,0425 gacha tushishiga qaramay, finite-size throughput 0,534 Gb/s gacha ko‘tariladi.

SNU nima?

Shot-Noise Unit (SNU), CV-QKD tajribalarida o‘lchanadigan noise va modulation variance qiymatlarini quantum shot-noise tayanchiga nisbatan normallashtirish uchun ishlatiladigan o‘lchamsiz birlikdir. “0,5 SNU” kabi qiymat to‘g‘ridan-to‘g‘ri ma’lum bir watt, volt yoki amper qiymati emas; bu o‘lchash tizimining shot-noise tayanchiga nisbatan normallashtirilgan variance kattaligidir.

Modulation variance \(V_M\) nimani boshqaradi?

\(V_M\), Alice coherent-state constellation-ining faza fazosidagi tarqalishini va shu orqali tizimning effective signal-to-noise ratio-siga ta’sir qiladigan modulation variance parametridir.

Tadqiqot:

\[ V_M\lesssim1\ \mathrm{SNU} \]

bo‘lgan past modulation-variance rejimiga e’tibor qaratadi.

Manba ko‘rsatgan fizik muvozanat quyidagicha:

  • \(V_M\) juda past bo‘lganda signalni Bob ajratishi qiyinlashishi va SNR kamayishi mumkin.
  • \(V_M\) oshganda kuchli modulation ko‘proq signal separation ta’minlashi mumkin.
  • Biroq \(V_M\) ning oshishi residual phase noise ta’sirini ham kuchaytirishi mumkin.
  • Shu sababli \(V_M\) ni shunchaki “imkon qadar yuqori” tanlash optimal emas.

Manba taxminan 1 SNU yoki undan past ish rejimida phase-noise ta’siri kamroq qolishi va diskret constellation Gaussian-modulated CV-QKD ishlashiga yaqinlasha olishini qayd etadi.

Excess noise nima?

Excess noise \(\varepsilon\), ideal quantum shot-noise va izohlangan yo‘qotishlardan tashqari tizimga qo‘shiladigan shovqinni ifodalovchi, xavfsizlik nuqtai nazaridan kritik parametrdir. Manba 1-jadvalda excess noise ni milli-SNU (mSNU) da beradi.

Masalan:

\[ 5.7\ \mathrm{mSNU}=0.0057\ \mathrm{SNU} \]

bo‘ladi.

Excess noise faqat elektron shovqin bilan bir xil emas. Table 1 elektron noise \(V_{\mathrm{el}}\) va excess noise \(\varepsilon\) qiymatlarini alohida ustunlarda beradi. Xavfsizlik tahlilida Eve ning mumkin bo‘lgan ta’sirini xavfsiz chegaralash uchun kanalning izohlanmagan yoki ishonilmaydigan shovqin hissasini to‘g‘ri baholash zarur.

IQ modulyator nega kerak?

In-phase and quadrature (IQ) modulyator optical field ning ikki quadrature komponentini boshqariladigan tarzda o‘zgartirish uchun ishlatiladi. Tadqiqotning integratsiyalangan transmitter ida ikki Mach–Zehnder modulator (MZM) kattaroq Mach–Zehnder interferometer (MZI) ichiga joylashtirilgan.

Har bir MZM uchun qayd etilgan:

\[ V_\pi=1.1\ \mathrm{V} \]

qiymati modulyatorda taxminan \(\pi\) faza o‘zgarishini hosil qilish uchun zarur bo‘lgan xarakterli voltage o‘lchovidir.

I va Q tarmoqlari bir-biriga nisbatan taxminan \(90^\circ\) phase shift ga ega bo‘lishi kerak. Buning uchun global MZI ustida qo‘shimcha heaters ishlatilgan.

Manba 1-rasmdagi komponent aloqalariga asoslanib Verianla uchun mustaqil qayta yaratilgan masshtabsiz blok sxemasi; manba PIC chizmasining piksel kompozitsiyasi ko‘chirilmagan.

Single-sideband suppressed-carrier rejimi nega muhim?

Manba transmitter ning muhim ish rejimlaridan biri optical single-sideband suppressed-carrier rejimi ekanini bildiradi. Ideal holatda har ikki MZM dark fringe da bias qilinadi, I va Q tarmoqlarining amplitudalari teng saqlanadi va ular orasida \(90^\circ\) phase shift ta’minlanadi. Shunda optical carrier va sideband-lardan biri kuchli bostirilishi mumkin.

Ishlab chiqarish toleranslari I va Q tarmoqlari amplitudalarini aniq tenglashtirishni qiyinlashtiradi. Manbaga ko‘ra bu nomutanosiblik ikkita muammo tug‘dirishi mumkin:

  • sideband suppression ishlashi yomonlashishi va security leakage xavfi paydo bo‘lishi mumkin,
  • phase-space constellation simmetriyasi buzilishi va carrier/phase recovery qiyinlashishi mumkin.

Shu sababli tadqiqotchilar I va Q amplitude imbalance ni tuzatish uchun ikki heater li qo‘shimcha MZI joylashtirgan. Heater sozlamasi bilan manba:

40,7 dB @ 500 MHz

sideband suppression ni qayd etadi.

Bu qiymat transmitter ning umumiy 13 GHz bandwidth qiymati bilan aralashtirilmasligi kerak. 13 GHz qiymati nested MZM-larning o‘lchangan 6 dB frequency-response bandwidth idir; 40,7 dB esa muayyan 500 MHz shartida olingan sideband suppression qiymatidir.

Edge coupler yo‘qotishi nega e’tiborga loyiq?

Manba integratsiyalangan transmitter ning edge coupler insertion loss qiymatini taxminan 8 dB deb qayd etadi. Fiber array yopishtirilishidan oldin taxminan 3,5 dB kuzatilishi mumkinligi, curing va alignment jarayonlari yo‘qotishni oshirishi aytiladi.

8 dB optik integratsiya nuqtai nazaridan yuqori yo‘qotishdir. Biroq mualliflar transmitter chiqishi maqsad quantum modulation variance ga erishish uchun baribir kuchli attenuate qilinishini va shu sababli joriy tajribada ushbu transmitter insertion loss asosiy ishlash cheklovi emasligini bildiradi.

Qabul qiluvchi arxitekturasi qanday ishlaydi?

Bob tomonidagi integrated phase-diverse receiver ham imec iSiPP50G silicon-photonics platformasida ishlab chiqarilgan. Quantum signal va local oscillator ikki grating coupler orqali chipga kiritiladi.

Bitta 1×2 MMI signallarni ikki measurement branch ga ajratadi. Waveguide heaters quadrature-lar orasida kerakli taxminan \(90^\circ\) phase shift ni hosil qiladi. Shundan so‘ng MZI va yuqori responsivity photodetector-lardan tashkil topgan balanced homodyne detector-lar optical field quadrature-larini elektr signallariga aylantiradi.

Har bir balanced photodetector jufti maxsus ishlab chiqilgan 100 nm GaAs pHEMT transimpedance amplifier ga ulangan.

Manba receiver uchun qayd etgan ikki kritik qiymat:

  • Shot-noise-limited bandwidth: 20 GHz
  • Receiver efficiency: %44

“Shot-noise-limited” iborasi elektron shovqin nol degani emas. Tegishli chastota diapazonida measurement noise floor quantum shot-noise darajasini ishonchli ajrata oladigan holatda ekanini anglatadi; Table 1 elektron noise ni alohida \(V_{\mathrm{el}}\) sifatida beradi.

Shot noise nega CV-QKD da tayanch sifatida ishlatiladi?

Coherent optical detection da vacuum fluctuations asosiy quantum-noise fonini hosil qiladi. CV-QKD tizimida modulation variance, electronics noise va excess noise kabi kattaliklar ushbu tayanchga nisbatan normallashtirilsa, turli ish sharoitlarini xavfsizlik nuqtai nazaridan taqqoslash osonlashadi.

Shu sababli SNU faqat “keraksiz shovqin” emas. Shot noise ayni paytda quantum measurement ning fizik tayanchidir. Xavfsizlik uchun kritik jihat shot-noise tayanchidan yuqorida qoladigan va ishonchli manbalar bilan izohlab bo‘lmaydigan excess noise yetarlicha past va to‘g‘ri baholangan bo‘lishidir.

15 GHz pilot tone nega yuboriladi?

Alice va Bob bir xil lazerni ulashmaydi. Bob free-running local-oscillator laser ishlatadi. Ikki mustaqil lazerning optical phase va frequency offset i vaqt o‘tishi bilan farqlanishi mumkinligi sababli Bob Alice yuborgan quadrature-larni to‘g‘ri o‘qda qayta tiklashi uchun phase reference kerak bo‘ladi.

Manba shu maqsadda quantum signal bilan birga frequency-multiplexed:

\[ f_{\mathrm{pilot}}=15\ \mathrm{GHz} \]

pilot tone dan foydalanadi.

Pilot tone to‘g‘ridan-to‘g‘ri maxfiy kalit ma’lumoti emas. Bu DSP ga Alice va Bob o‘rtasidagi frequency va phase farqini baholashga yordam beradigan tayanch signaldir.

Devetak–Winter Chegarasi Xavfsiz Kalit Tezligini Qanday Belgilaydi?

Ushbu tadqiqotda qo‘llanilgan Devetak–Winter bog‘lanishi, Alice va Bob o‘rtasida reconciliation dan so‘ng foydalanish mumkin bo‘lgan axborot miqdoridan collective attacks sharoitida Eve nazariy jihatdan olishi mumkin bo‘lgan Holevo axborotining yuqori chegarasini ayirib, kanal foydalanishi boshiga xavfsiz kalit tezligini chegaralaydi.

Manba:

\[ R=\beta I(A:B)-\chi(E:B) \]

bog‘lanishidan foydalanadi.

1. \(R\) nimani ifodalaydi?

\(R\), xavfsizlik tahlilidan keyin qoladigan secret key rate per channel use qiymatidir. Manba 5-rasm va 1-jadvalning asimptotik qismida ushbu kattalikni bit/use da beradi.

2. \(I(A:B)\) nima?

\(I(A:B)\), Alice kodlagan quantum symbols bilan Bob measurement natijalari o‘rtasidagi mutual information dir. Alice va Bob qanchalik kuchli korrelyatsiyalangan bo‘lsa, bu had shunchalik katta bo‘ladi.

Manba \(I(A:B)\) ni to‘g‘ridan-to‘g‘ri encoded va measured data asosida hisoblaganini va kattalik SNR bilan yaqindan bog‘liq ekanini bildiradi.

3. \(\beta\) nima?

\(\beta\), information reconciliation efficiency qiymatidir:

\[ 0\le\beta\le1. \]

Ideal classical post-processing holatida \(\beta=1\) bo‘lar edi. Real error-correction/reconciliation algoritmlari nazariy Shannon limitiga to‘liq erisha olmagani uchun \(\beta<1\) bo‘ladi.

Tadqiqotda:

\[ \beta=0.95 \]

ishlatilgan.

Buni Alice–Bob mutual information ning faqat %95 qismi xavfsiz kalit hisobida ishlatiladi degan qo‘pol fizik “%5 ma’lumot tashlab yuboriladi” ifodasiga keltirib bo‘lmaydi. \(\beta\), reconciliation jarayonining nazariy optimumga nisbatan efficiency parametridir.

4. \(\chi(E:B)\) nima?

\(\chi(E:B)\), Eve Bob ning classical measurement natijasi haqida quantum side information dan foydalanib olishi mumkin bo‘lgan axborotning Holevo bound bilan chegaralangan miqdoridir.

Tenglamada bu hadning ayirilishi xavfsizlikning asosiy mantiqini ko‘rsatadi:

Bob bilan Alice ning umumiy foydali axboroti Eve potensial ravishda olishi mumkin bo‘lgan axborotdan xavfsizlik zaxirasi qoldiradigan darajada katta bo‘lishi kerak.

Agar:

\[ \beta I(A:B)\le\chi(E:B) \]

bo‘lsa, tenglama musbat xavfsiz kalit ishlab chiqara olmaydi.

Gaussian channel farazi nimani anglatadi?

Manba \(\chi(E:B)\) hisobini Gaussian quantum channel farazi ostida bajaradi. Bu doirada Eve axborot chegarasini baholash uchun tajribadan baholangan asosiy kanal parametrlari:

  • channel parameter / transmission \(\eta\),
  • excess noise \(\varepsilon\)

sifatida ishlatiladi.

Bu faraz manba uchun haqiqiy metodologik cheklovdir. Mualliflar muhokama bo‘limida non-Gaussian channels ni alohida o‘rganish va xavfsizlik isbotlarini composable security ni ta’minlaydigan tarzda kengaytirishni kelajakdagi ish sifatida ko‘rsatadi.

Finite-Size va Asimptotik Xavfsiz Kalit Tezligi O‘rtasidagi Farq Nima?

Asimptotik xavfsiz kalit tezligi ma’lumot miqdori juda katta bo‘lgan ideal chegarada statistik baholash jarimalari e’tiborga olinmaydigan ishlashni ifodalasa, finite-size xavfsizlik tahlili tajribada amalda ishlatilgan cheklangan symbol blokidan channel loss va excess noise baholanayotganda yuzaga keladigan statistik noaniqlikni ham hisobga oladi; shu sababli finite-size tezligi odatda pastroq bo‘ladi.

Asimptotik natija nima emas?

Asimptotik natija real tizimning “aniq soniyalik ishlab chiqarish tezligi” emas. U cheksiz yoki juda katta ma’lumot miqdorida statistical fluctuations e’tiborsiz darajaga keladigan nazariy xavfsizlik chegarasiga yaqinlashuvdir.

Finite-size tahlilda nega ko‘proq ma’lumot kerak?

Channel transmittance va excess noise cheklangan sondagi measurement lardan baholansa, haqiqiy o‘rtacha qiymatlar measured sample dan og‘ishi mumkin. Xavfsizlik hisobi ushbu noaniqlikni Eve foydasiga konservativ tarzda chegaralashi kerak.

Manba 10 km parametr skanlarida finite-size Gaussian bounds uchun:

\[ \varepsilon_{\mathrm{PE}}=10^{-10} \]

misestimation probability dan foydalanadi.

20 km 1-jadval tajribasida:

\[ N=2\times10^7 \]

quantum symbol ishlatilgan. 10 km dagi tanlangan 1-jadval qatorlarida esa:

\[ N=2\times10^6 \]

symbol mavjud.

Kattaroq block size odatda parameter-estimation noaniqligini kamaytirishga yordam berishi mumkin; biroq bu jumla manbada yangi o‘lchangan scaling natijasi emas, finite-size statistical estimation mantiqining izohidir.

Finite-size xavfsizlik bilan composable security bir xilmi?

Yo‘q. Ushbu tadqiqot finite-size parameter estimation ni qo‘llaydi, biroq mualliflar analytical security proof larni composable security darajasigacha kengaytirishni hanuz kelajakdagi tadqiqot mavzusi sifatida ko‘rsatadi. Shu sababli maqolaning finite-size natijasi “to‘liq composable xavfsizlik isboti yakunlandi” deb talqin qilinmasligi kerak.

Tadqiqot Usuli va Natijalari

Eksperimental CV-QKD Tizimi Qanday Qurildi?

Eksperimental tizim Alice tomonida tashqi 1550 nm lazer va kremniy fotonik IQ transmitter, standard single-mode fiber quantum channel hamda Bob tomonida mustaqil local oscillator bilan ishlaydigan kremniy-fotonik/GaAs phase-diverse coherent receiver dan iborat; quantum symbols 16 GBaud gacha yuborilgan, qabul qilingan signal 80 GSa/s da raqamlashtirilgan va xavfsizlik bahosidan oldin offline DSP zanjiri bilan qayta tiklangan.

Alice — transmitter

Komponent / parametrManba qiymati yoki vazifasi
Optik manba1550 nm continuous-wave laser
Laser linewidth100 Hz
Quantum modulationDiscrete probabilistically shaped coherent states
ConstellationM = 16 yoki M = 64
Maksimal ish tezligi16 GBaud
AWGKeysight M8195A, 8 bit
AWG sampling rate32 GSa/s
Pulse shapingRoot-raised-cosine
RRC roll-off0,2
Phase reference15 GHz frequency-multiplexed pilot tone
Modulation variance boshqaruviVOA va AWG driving voltage
Xavfsizlik komponentlariFaraday isolator + optical filter
Transmitter PIC platformasiimec iSiPP50G silicon photonics
MZM \(V_\pi\)1,1 V
6 dB MZM bandwidth13 GHz
Sideband suppression40,7 dB @ 500 MHz

Bob — receiver

Komponent / parametrManba qiymati yoki vazifasi
Detection usuliIntradyne coherent detection
Local oscillatorAlice lazeridan mustaqil free-running CW laser
Receiver PICPhase-diverse silicon photonic integrated circuit
Optical splitting1×2 MMI
Quadrature phase offsetWaveguide heaters bilan taxminan 90°
DetectionBalanced homodyne detectors
TIAMaxsus ishlab chiqilgan 100 nm GaAs pHEMT
Shot-noise-limited bandwidth20 GHz
Receiver efficiency%44
DigitizerKeysight DSA Z634A RTO, 8 bit
Sampling rate80 GSa/s
AWG–RTO sinxronlash100 MHz reference clock
DSPOffline
Manba 4-rasmda tushuntirilgan tajriba tizimiga asoslanib Verianla uchun mustaqil qayta yaratilgan tizim oqimi. Fizik kabel joylashuvi va qurilma ko‘rinishi masshtabli emas.

DSP zanjiri bosqichma-bosqich

  1. Receiver ning yuqori chastotadagi roll-off xususiyatini tuzatish uchun frequency-domain whitening equalizer qo‘llanadi.
  2. Equalizer koeffitsiyentlari vacuum-noise measurement bilan aniqlangan inverse frequency response dan olinadi.
  3. 15 GHz pilot tone ning Hilbert transform i yordamida Alice va Bob lazerlari o‘rtasidagi frequency offset baholanadi.
  4. Ajratib olingan pilot phase profiliga linear phase fit qo‘llanadi.
  5. Pilot baseband ga ko‘chirilib relative phase olinadi.
  6. Quantum signal baseband ga aylantiriladi va phase correction qo‘llanadi.
  7. Yuborilgan va qabul qilingan reference samples o‘rtasida cross-correlation orqali propagation/electronics delay tuzatiladi.
  8. Matched filtering qo‘llanadi.
  9. Downsampling dan keyin quantum symbols qayta tiklanadi.
  10. Channel parameter, excess noise va xavfsizlik parametrlari hisoblanib secret-key analysis bajariladi.

10 km dagi 37 o‘lchov nimani o‘rgandi?

Manba 10 km standard single-mode fiber da \(M=16\) va \(M=64\) constellation lar bilan jami 37 measurement bajargan. Ushbu measurement larda modulation variance o‘zgartirilib:

  • secret key rate ning \(V_M\) ga bog‘liqligi,
  • excess noise ning \(V_M\) ga bog‘liqligi,
  • symbol rate o‘zgarishining excess noise ga ta’siri,
  • symbol rate o‘zgarishining bit/use secret-key rate ga ta’siri,
  • symbol rate o‘zgarishining umumiy bit/s throughput ga ta’siri

baholangan.

Manba 5-rasmdagi xom 37 measurement qiymatini jadval ko‘rinishida e’lon qilmagani sababli Verianla ushbu egri chiziqlarning oraliq koordinatalarini taxmin qilib qayta ishlab chiqmaydi.

Past modulation variance nega ajralib turadi?

Manba \(V_M\) taxminan 1 SNU yoki undan pastga tushirilganda residual phase-noise ta’siri cheklangan qolishini qayd etadi.

Sub-SNU ish hududida 64-state discrete constellation ning continuous Gaussian modulation ga nisbatan secret-key-rate farqi:

\[ \Delta R<2\times10^{-4}\ \mathrm{bit/use} \]

deb qayd etilgan va nisbiy farq:

\[ <1\% \]

ekanligi aytilgan.

Bu natija “64-state barcha sharoitda Gaussian modulation bilan butunlay bir xil” degani emas. Natija o‘rganilgan past-\(V_M\) ish hududi va tajriba sharoitlari uchun qayd etilgan.

16-state nega yuqori tezlikdagi throughput da ustunlik berdi?

Manbaga ko‘ra 64-state constellation bit/use metrikasida 16-state bilan o‘xshash yoki undan yuqori qiymatlar bera olgan. Biroq 64-state constellation ning DAC resolution va implementation imperfection larga sezgirligi yuqoriroq excess noise bilan bog‘langan.

16-state constellation pastroq modulation order tufayli yuqori symbol rate ga ko‘proq mos bo‘lgan va 16 GBaud da 5(e)-rasmda solishtirilgan normalized key throughput bo‘yicha %60 gacha yuqoriroq SKR qayd etilgan.

Shu sababli tadqiqot optimallashtirish muammosi faqat:

“Bir channel use dan maksimal nechta xavfsiz bit olish mumkin?”

emas.

Shuningdek:

“Uskuna soniyasiga nechta ishonchli quantum symbol ni qayta ishlay oladi?”

savolidir.

1-jadval: Eksperimental parametrlar va natijalar

Constellation \(M\)Symbol rateFiber\(\eta\)\(V_M\)\(V_{\mathrm{el}}\)\(\varepsilon\)Symbol soniAsimptotik SKRFinite-size SKR
1616 GBaud10 km0,519 a.u.0,667 SNU0,150 SNU7,3 mSNU2 × 1060,0425 bit/use0,534 Gb/s
6410 GBaud10 km0,514 a.u.0,703 SNU0,112 SNU8,0 mSNU2 × 1060,0486 bit/use0,400 Gb/s
168 GBaud10 km0,512 a.u.1,01 SNU0,081 SNU3,7 mSNU2 × 1060,0669 bit/use0,438 Gb/s
1616 GBaud20 km0,346 a.u.0,513 SNU0,151 SNU5,7 mSNU2 × 1070,0181 bit/use0,246 Gb/s

Izoh: Manba 1-jadval ustun sarlavhasida \(\eta\) uchun “Channel loss” iborasini va birlik sifatida “a.u.” ni ishlatadi. Jadval qiymatlari 0,519–0,346 oralig‘ida dimensionless ko‘rinishda berilgan. Manba 5(f)-rasmda esa kanal yo‘qotilishini alohida dB o‘qida ko‘rsatadi. Ushbu ikki ifoda bir-biriga yashirincha aylantirilmagan.

Manba 1-jadvalda berilgan finite-size SKR qiymatlaridan Verianla uchun qayta chizilgan. Oraliq qiymat, interpolatsiya yoki manbada bo‘lmagan measurement nuqtasi qo‘shilmagan.

Grafik nimani aniq ko‘rsatadi?

10 km dagi 16-state / 16 GBaud sharti 1-jadvalda finite-size throughput bo‘yicha eng yuqori tanlangan natijani beradi:

\[ 0.534\ \mathrm{Gb/s}. \]

20 km ga chiqilganda xuddi shu 16-state va 16 GBaud tuzilma:

\[ 0.246\ \mathrm{Gb/s} \]

finite-size xavfsiz kalit tezligigacha tushadi.

Bu pasayish channel transmission kamayishi va xavfsizlik hisobida foydalanish mumkin bo‘lgan Alice–Bob correlation zaiflashishi bilan bog‘liq.

Biroq ushbu to‘rtta bar faqat masofa ta’sirini ajratib ko‘rsatadigan nazoratli tajriba seriyasi emas. Barlarning constellation cardinality, symbol rate, modulation variance, electronics noise va sample size qiymatlari ham farq qiladi. Shu sababli barcha to‘rtta qiymat faqat “masofa oshgani uchun” farq qilgandek talqin qilinmasligi kerak.

Manba 2-jadval: Integratsiyalangan CV-QKD tadqiqotlarining simvol tezliklari

Manba referensiIntegratsiyalangan qismModulationPlatformSymbol rate
[9]Component — laserGaussianIII-V/Si3N40,25 GB
[11]Component — VOAGaussianSi0,005 GB
[13]Subsystem — Tx without laserGaussianInP0,016 GB
[12]Subsystem — balanced detectorGaussianSi0,1 GB
[10]Subsystem — balanced detectorGaussianSi1 GB
[15]Subsystem — phase-diverse receiverDiscreteSi/GaAs10 GB
[14]Full system without laserGaussianSi0,001 GB
Ushbu tadqiqotFull system without laserDiscreteSi16 GB

Bu jadval turli nashrlarning bir xil sharoitlarda o‘tkazilgan bevosita benchmark i emas. Integrated parts, modulation type, platform, xavfsizlik tahlili, masofa va receiver tuzilmalari farq qiladi. Manbaning maqsadi current work ning 16 GBaud simvol tezligi avvalgi integrated CV-QKD misollari orasida qayerda turishini ko‘rsatishdir.

Tadqiqotning kuchli tomonlari

  • Transmitter va receiver tomonida yuqori polosali fotonik integratsiya bir xil CV-QKD tizimida birlashtirilgan.
  • 16 GBaud klassik telekom miqyosidagi symbol rate quantum-secure communication kontekstida tajribaviy qo‘llangan.
  • Receiver 20 GHz shot-noise-limited bandwidth bilan ishlaydi.
  • 16-state va 64-state probabilistically shaped discrete constellation lar tajribaviy taqqoslangan.
  • 10 km da keng modulation-variance skani uchun 37 measurement o‘tkazilgan.
  • 20 km tolada musbat finite-size secret-key rate olingan.
  • Finite-size parameter estimation kanal excess noise va transmission o‘lchovlariga asoslangan.
  • Optical transmitter imbalance, sideband suppression va phase recovery kabi real implementation muammolari ochiq tarzda ko‘rib chiqilgan.

Tadqiqot qo‘llab-quvvatlaydigan xulosalar

  • Tadqiqot tajriba sharoitlarida chip asosidagi DM-CVQKD 16 GBaud simvol tezligida ishlatilishi mumkin bo‘lgan.
  • 20 km SSMF ulanishida taxminan 0,289 Gb/s asimptotik va 0,246 Gb/s finite-size xavfsiz kalit tezligi olingan.
  • 10 km da 16-state / 16 GBaud tanlangan sharti 0,534 Gb/s finite-size SKR hosil qilgan.
  • Past modulation variance phase-noise ta’sirini cheklab, discrete modulation bilan Gaussian modulation o‘rtasidagi ishlash farqini kamaytirgan.
  • 64-state constellation bit/use bo‘yicha kuchli ishlash ko‘rsata olgan.
  • 16-state constellation yuqori symbol rate tufayli umumiy bits/s throughput bo‘yicha ustunlik bergan.
  • Manba tajribalarida pastroq-order constellation lar pastroq excess noise bilan bog‘langan.
  • Integratsiyalangan transmitter dagi amplitude imbalance heater boshqaruvli qo‘shimcha MZI bilan tuzatilgan va 500 MHz da 40,7 dB sideband suppression olingan.

Tadqiqot qo‘llab-quvvatlamaydigan xulosalar

  • 16 GBaud, 16 Gb/s secret key rate degani emas.
  • 0,534 Gb/s qiymati 20 km natijasi emas; manba 1-jadvalda 10 km, M=16 va 16 GBaud shartiga tegishli.
  • 20 km dagi finite-size SKR 0,246 Gb/s dir.
  • Bu tadqiqot single-photon BB84 yoki discrete-variable QKD tajribasi emas.
  • Continuous-variable iborasi modulation alphabet mutlaqo uzluksiz Gaussian bo‘lishi kerak degani emas; bu tadqiqot discrete modulation ishlatadi.
  • Tizim lazeri chipga integratsiya qilinmagan.
  • Tizimda ishlatiladigan VOA current implementation da integratsiyalangan emas.
  • DSP offline bo‘lgani sababli tajriba to‘liq real-time end-to-end QKD network appliance namoyishi emas.
  • Finite-size security tahlili bajarilgani composable security yakunlanganini anglatmaydi.
  • Gaussian-channel xavfsizlik modeli barcha real kanal turlarini qamrab olishi ko‘rsatilmagan.
  • Manbadagi “record” yoki “fastest” iboralari maqola nashr etilgan davrdagi taqqoslash kontekstiga tegishli; ular kelajakda o‘zgarmaydigan universal rekordlar deb talqin qilinmasligi kerak.
  • 10 yoki 20 km laboratoriya tolali natija barcha real metropolitan tolali tarmoqlarda bir xil SKR kafolatlanishini ko‘rsatmaydi.

Asosiy cheklovlar va kelajak tadqiqot yo‘nalishlari

1. Lazer integratsiyasi: Transmitter circuit integratsiyalangan, biroq laser source chip tashqarisida qoladi. Mualliflar silicon platformalarga laser integration uchun transfer printing kabi usullarni kelajakdagi muhim qadam deb hisoblaydi.

2. Receiver elektronika platformasi: Current receiver maxsus GaAs pHEMT TIA ishlatadi. Manba kelajakda Si bipolar yoki CMOS texnologiyasiga o‘tish CMOS fabrication compatibility nuqtai nazaridan foydali bo‘lishini ta’kidlaydi.

3. Non-Gaussian channel: Xavfsizlik tahlili Gaussian channel farazidan foydalanadi. Non-Gaussian channels alohida baholanmagan.

4. Composable security: Manba analytical security proofs ni composable security gacha kengaytirishni kelajakda o‘rganilishi kerak bo‘lgan masala sifatida ko‘rsatadi.

5. Real-time qayta ishlash: Quantum-symbol DSP tajribada offline bajarilgan. To‘liq real-time deployment uchun ayniqsa yuqori tezlikdagi information reconciliation muhim to‘siqdir.

6. Reconciliation computation: Mualliflar high-speed reconciliation uchun GPU cluster dan foydalanishni mumkin bo‘lgan yechim yo‘nalishlaridan biri sifatida taklif qiladi; tadqiqot GPU asosidagi real-time yechimni tajribaviy ko‘rsatmagan.

7. Edge-coupler loss: Transmitter edge coupler insertion loss taxminan 8 dB. Manba alignment/curing yaxshilanishlari bilan bu integratsiya yo‘qotishini kamaytirish mumkinligini aytadi.

Manba va Usul Haqida Izoh

Yuklangan manba versiyasining to‘liq sarlavhasi: Chip-Based 16 GBaud Continuous-Variable Quantum Key Distribution

Yuklangan versiya mualliflari va tartibi: Adnan A.E. Hajomer; Axl Bomhals; Cédric Bruynsteen; Aboobackkar Sidhique; Ivan Derkach; Ulrik L. Andersen; Xin Yin; Tobias Gehring.

Teng hissa: Yuklangan versiyada Adnan A.E. Hajomer va Axl Bomhals teng hissa qo‘shgan mualliflar sifatida ko‘rsatilgan.

Corresponding authors — yuklangan versiya: Adnan A.E. Hajomer, Xin Yin va Tobias Gehring.

Affiliatsiya 1: Center for Macroscopic Quantum States (bigQ), Department of Physics, Technical University of Denmark, 2800 Kongens Lyngby, Denmark.

Affiliatsiya 2: Ghent University-imec, IDLab, Dep. INTEC, 9052 Ghent, Belgium.

Affiliatsiya 3: Department of Optics, Faculty of Science, Palacky University, 17. listopadu 12, 771 46 Olomouc, Czech Republic.

Yuklangan versiya: arXiv:2504.09308v1 [quant-ph].

ArXiv sanasi: 12 aprel 2025.

PDF yig‘ish sanasi: 15 aprel 2025.

Yuklangan versiyadagi DOI maydoni: Vaqtinchalik placeholder “10.1364/ao.XX.XXXXXX”; haqiqiy nashr qilingan DOI emas.

Amaldagi peer-reviewed nashr sarlavhasi: Chip-based 16 GBaud continuous-variable quantum key distribution.

Peer-reviewed versiya mualliflari va tartibi: Adnan A. E. Hajomer; Axl Bomhals; Cédric Bruynsteen; Aboobackkar Sidhique; Olena Kovalenko; Ivan Derkach; Vladyslav C. Usenko; Ulrik L. Andersen; Xin Yin; Tobias Gehring.

Jurnal: Optica.

Nashriyot: Optica Publishing Group.

Jild / son: 13(6).

Sahifalar: 1035–1042.

Nashr yili: 2026.

Tegishli son sanasi: 20 iyun 2026.

DOI: 10.1364/OPTICA.590832.

Manba turi: Eksperimental tadqiqot maqolasi; integrated photonic continuous-variable quantum key distribution.

Peer-review holati: Yuklangan hujjat arXiv v1 preprint versiyasidir; xuddi shu tadqiqot keyinchalik peer-reviewed Optica tadqiqot maqolasi sifatida nashr qilingan.

Preprint–published farqi: Yuklangan arXiv v1 sakkiz muallifli. 2026 Optica version of record ga Olena Kovalenko va Vladyslav C. Usenko qo‘shilgan. Yuklangan preprint da haqiqiy DOI hali yo‘q, published version DOI 10.1364/OPTICA.590832.

Litsenziya / kirish: Peer-reviewed versiya Open Access sifatida qayd etilgan va Optica Open Access Publishing Agreement doirasida nashr qilingan. Ko‘rib chiqilgan manbalardan muayyan Creative Commons litsenziya turi ishonchli tasdiqlanmagani uchun CC BY kabi aniq litsenziya faraz qilinmagan.

Asosiy tajriba turi: 10 km va 20 km standard single-mode fiber da laboratoriya CV-QKD tajribasi.

Quantum protocol: Discrete-modulated continuous-variable QKD.

Transmitter platformasi: imec iSiPP50G silicon photonics.

Receiver platformasi: imec iSiPP50G silicon photonics + maxsus 100 nm GaAs pHEMT transimpedance amplifiers.

Markaziy symbol rate: 16 GBaud gacha.

Markaziy 20 km natijasi: 0,289 Gb/s asimptotik va 0,246 Gb/s finite-size secure key rate.

Xavfsizlik modeli: Devetak–Winter bound; collective attacks; Gaussian quantum channel farazi; reconciliation efficiency \(\beta=95\%\).

10 km asosiy parametr skani: 37 measurement; M=16 va M=64 probabilistically shaped constellations; \(\nu_{16}=0.215\) va \(\nu_{64}=0.129\).

Finite-size parameter-estimation chegarasi: Manba tegishli tahlilda \(\varepsilon_{\mathrm{PE}}=10^{-10}\) misestimation probability ishlatadi.

Qayta ishlash holati: Receiver output 80 GSa/s da yozib olingan va quantum-symbol reconstruction offline DSP bilan bajarilgan.

Moliyalashtirish / qo‘llab-quvvatlash: Yuklangan versiya Danish National Research Foundation bigQ (DNRF142), QuantERA II CVSTAR / EU Horizon 2020 Grant 101017733, Czech Science Foundation project 22-28254O, Horizon Europe QSNP Grant 101114043, Digital Europe QCI.DK Grant 101091659, BeQCI Grant 101091625 va Innovation Fund Denmark CyberQ Grant 3200-00035B ko‘maklarini qayd etadi.

Ma’lumotlardan foydalanish: Manba maqoladagi natijalar asosidagi ma’lumotlar asosli so‘rov bo‘yicha mualliflardan olinishi mumkinligini bildiradi.

Manfaatlar to‘qnashuvi: Yuklangan versiyada mualliflar manfaatlar to‘qnashuvi yo‘qligini bayon qiladi.

Muallif hissalari: Yuklangan PDF da “Author contributions statement.” sarlavhasi bor, biroq undan keyingi matnda CRediT yoki individual hissa rollari ro‘yxati keltirilmagan. Shu sababli hissa rollari taxmin qilinmagan.

Asosiy metodologik cheklovlar: Tashqi laser source, tashqi VOA, offline DSP, yuqori tezlikdagi reconciliation real-time amalga oshirilmaganligi, Gaussian-channel security assumption, non-Gaussian channel tahlili yo‘qligi va composable-security kengaytmasi kelajakdagi ish sifatida qoldirilgani.


Ulashish:

Izohlar ko‘rib chiqilgandan keyin e’lon qilinadi. Izohingiz tasdiqlash jarayoniga yuboriladi va ma’qullangach ko‘rinadi.

Izoh qoldiring

E-pochta manzilingiz chop etilmaydi. Majburiy maydonlar * bilan belgilangan