Akademik tadqiqotlar, tushunarli til

Verianla | O‘zbekcha akademik tadqiqotlar va ilm-fan

18 Noyabr 2026, Chorshanba
VERİANLA Mustaqil ilmiy nashriyot
Menyuni ochish yoki yopish
...
Bosh sahifa / Ijtimoiy fanlar / Barqarorlik va siyosat / Qarshilik Repertuarlari: Bitcoin Mayningiga Qarshi Hamjamiyat Qarshiligi Uchun Hisoblash Vositalari va Infratuzilmalarni Ishlab Chiqish
Barqarorlik va siyosat

Qarshilik Repertuarlari: Bitcoin Mayningiga Qarshi Hamjamiyat Qarshiligi Uchun Hisoblash Vositalari va Infratuzilmalarni Ishlab Chiqish

Hisoblash vositalari bilan qoʻllab-quvvatlangan qarshilik repertuarlari hamjamiyatlarning ekologik va tartibga solish nizolarida faqat maʼlumot toʻplashi emas, balki texnik bilim ishlab chiqishi, mavjud bilim va kuch tengsizliklariga qarshi dalillarini ko‘rinadigan qilishi hamda davlat muassasalari bilan sanoat o‘rtasidagi texnik munozaralarda kuchliroq ishtirok etishini ko‘zlaydigan sotsiotexnik vositalar va amaliyotlardir.

17/11/2026  Veri Anla  106 marta ko‘rildi
Qarshilik Repertuarlari: Bitcoin Mayningiga Qarshi Hamjamiyat Qarshiligi Uchun Hisoblash Vositalari va Infratuzilmalarni Ishlab Chiqish

Hisoblash vositalari bilan qoʻllab-quvvatlangan qarshilik repertuarlari, hamjamiyatlarning ekologik va tartibga solish bilan bogʻliq nizolarda faqat maʼlumot toʻplashi emas, balki texnik bilim ishlab chiqishi, mavjud bilim va kuch tengsizliklariga qarshi dalillarini ko‘rinadigan qilishi hamda davlat muassasalari bilan sanoat o‘rtasidagi texnik munozaralarda kuchliroq ishtirok etishini ko‘zlaydigan sotsiotexnik vositalar va amaliyotlardir. Ushbu tadqiqot Nyu-York shtatidagi Seneka ko‘li bo‘yida joylashgan Greenidge Bitcoin mayning obyektining atrofidagi ekologik bahslarni suhbatlarga asoslangan etnografiya, hamjamiyat bilan hamkorlik, jamoatchilik fikrlarini hisoblash usulida tahlil qilish, sunʼiy yoʻldosh orqali masofadan zondlash va mobil suv haroratini oʻlchash yordamida ko‘rib chiqadi.

Tadqiqot ikki bosqichda olib borilgan. Birinchi bosqichda 19 ta anonimlashtirilgan yarim tuzilmali suhbat, ishtirokchi kuzatuv, transkripsiya va kodlash orqali Greenidge atrofidagi hamjamiyat xavotirlari va tartibga solish jarayoni o‘rganilgan. Ikkinchi bosqichda tadqiqotchilar hamjamiyat aʼzolari bilan birgalikda turli texnik aralashuvlarni loyihalagan, prototiplashtirgan va joyida sinab ko‘rgan. Maqolada batafsil ko‘rib chiqilgan uchta tizim DEC_Counts, SatHelper va GANDERdir.

DEC_Counts New York State Department of Environmental Conservation ga taqdim etilgan taxminan 4.000 ta jamoatchilik fikri faylini tozalash, matnni ajratib tahlil qilish, qoʻlda tekshirish va geografik xaritalash usullari yordamida o‘rgangan. Manbada keltirilgan tasniflangan natijalarda 3.872 ta fayl ruxsatnomani yangilashga qarshi, 38 ta fayl yangilashni qoʻllab-quvvatlovchi, 9 ta fayl esa neytral yoki tasniflanmagan deb qayd etilgan. Ushbu taqsimot mos ravishda %98,8, %0,97 va %0,23 ni tashkil qiladi.

SatHelper Landsat 8 va Landsat 9 kabi ommaga ochiq sunʼiy yoʻldosh tizimlaridan olinadigan termal tasvirlarga kirishni osonlashtirish uchun ishlab chiqilgan. Tizim joylashuv maʼlumotini ob-havo prognozi va sunʼiy yoʻldoshning oʻtish maʼlumoti bilan birlashtiradi, mos Landsat tasvirlarini oladi, ularni qirqadi va vizuallashtiradi, so‘ng GIS dasturiga ehtiyoj qoldirmasdan foydalanuvchilarga tasvir fayllari ko‘rinishida yetkazadi.

GANDER esa ko‘l yuzasida harakatlanib haroratni o‘lchash uchun ishlab chiqilgan texnik amalga oshirish imkoniyatini sinovchi prototipdir. Unda Pixhawk avtopiloti, ArduBoat firmware, PID boshqaruvli parrak va rul, Raspberry Pi 4, GPS hamda 0,1 °C aniqlikdagi TSYS01 harorat sensori qo‘llanadi. 2023-yil may oyida bajarilgan taxminan ikki soatlik missiyada tizim haroratni taxminan har soniyada bir marta qayd etib, termal oqova suv buluti bo‘ylab 4.000 dan ortiq foydalanish mumkin bo‘lgan harorat nuqtasini to‘plagan.

Tadqiqot natijasi ushbu vositalar o‘z-o‘zicha Greenidge nizosini hal qilganini yoki Bitcoin mayningining muayyan ekologik taʼsirlarini sababiy tarzda isbotlaganini ko‘rsatmaydi. Mualliflarning kengroq daʼvosi shundan iboratki, hisoblash tizimlari ekologik kurashlarda hamjamiyatlarning maʼlumot savodxonligi, texnik ekspertizasi, jamoatchilikdagi ko‘rinuvchanligi va tartibga solish jarayonlarida qatnashish salohiyatini kuchaytira oladigan “qarshilik repertuari” tarkibiy qismlariga aylanishi mumkin.

Ushbu tadqiqotda qarshilik repertuarlari nimani anglatadi?

Qarshilik repertuarlari, ijtimoiy va siyosiy aktorlar muhim jamoaviy talablarni ilgari surish uchun foydalanadigan takrorlanuvchi harakat shakllarini ifodalovchi tushunchadir; tadqiqot bu tushunchani inson-kompyuter o‘zaro taʼsiriga olib kirib, maʼlumot tahlili, masofadan zondlash, xaritalash va robotik o‘lchash kabi hisoblash vositalari ham ekologik nizolarda hamjamiyatlar foydalanishi mumkin bo‘lgan yangi kurash vositalariga aylanishi mumkinligini taʼkidlaydi.

Tadqiqotning asosiy muammosi

Maqolada ko‘rib chiqilgan muammo faqat Greenidge obyektining ekologik taʼsirlarini o‘lchash emas. Bundan ham asosiy masala ekologik nizolarda bilim ishlab chiqarish qudrati kimning qo‘lida ekanidir. Sanoat korxonalari, tartibga soluvchi idoralar, professional konsalting kompaniyalari, universitetlar va mahalliy hamjamiyatlar bir xil miqdorda texnik ekspertiza, vaqt, moliyalashtirish yoki maʼlumot infratuzilmasiga ega emas. Bu holat qaysi o‘lchovlar legitim deb qabul qilinishi va qaysi daʼvolar tartibga solish muhokamasiga kira olishini taʼsir qilishi mumkin.

Shu sababli mualliflar klassik “citizen science” yondashuvini faqat jamoatchilikdan maʼlumot yig‘ish shakli sifatida ko‘rmaydi. Tadqiqot community science, civic science va data activism anʼanalariga tayangan holda hamjamiyatlarning muammoni aniqlash, o‘lchash usulini tanlash, maʼlumotni talqin qilish va natijalardan siyosiy yoki tartibga solish muhokamasida foydalanish jarayonlarida kuchliroq ishtirok etishini muhim deb hisoblaydi.

Greenidge nega tadqiqot markazida?

Greenidge Generating Station Seneka ko‘lining g‘arbiy qirg‘og‘ida joylashgan sobiq elektr stansiyasidir. Manbada berilgan tarixiy bayonga ko‘ra, obyekt 1938-yilda ko‘mir yoqadigan elektr stansiyasi sifatida ish boshlagan, 2008-yilda foydalanishdan chiqarilgan, keyin tabiiy gazga o‘tkazilib 2017-yilda qayta ochilgan. Bitcoin narxlari oshishi bilan obyektning foydalanish shakli o‘zgargan va 2020-yildan boshlab ishlab chiqarishning katta qismi obyekt ichidagi Bitcoin mayning kompyuterlarini quvvatlantirish uchun ishlatila boshlagan.

Manba ushbu o‘zgarishdan keyin obyektning CO₂-ekvivalent emissiyalari bir yil ichida sakkiz baravar oshganini, sovitish uchun Seneka ko‘lidan kuniga taxminan 140 million gallon sovuq suv olinayotganini va bu suv qizigan holda Keuka Outlet orqali ko‘lga qaytarilayotganini bayon qiladi. Bu qiymatlar tadqiqotning o‘z manbalariga asoslangan kontekstual maʼlumotlardir; ular Verianla tomonidan mustaqil ravishda qayta o‘lchanmagan.

Mahalliy bahsning ikki asosiy yo‘nalishi tadqiqotning texnik aralashuvlarini shakllantirgan. Birinchi yo‘nalish Greenidge ning Title V havo ruxsatnomasini yangilash jarayonidagi jamoatchilik fikrlarini baholash usulidir. Ikkinchi yo‘nalish esa obyektning issiq suv chiqarishining Seneka ko‘li va Keuka Outlet atrofidagi termal sharoitlarga mumkin bo‘lgan taʼsirlaridir.

Tadqiqot nega klassik xolis kuzatuv yondashuvidan farq qiladi?

Tadqiqotchilar o‘z pozitsiyasini yashirmaydi. Tadqiqotda jamoa Greenidge va ko‘p energiya sarflaydigan kriptovalyuta mayningiga qarshi ochiq normativ pozitsiyada ekanini bildiradi; jamoa aʼzolarining ayrimlari National Coalition Against Crypto-mining tarkibida faol ekanini ham ochiq aytadi. Shu sababli tadqiqot tadqiqotchi siyosiy nizodan tashqarida turgan xolis kuzatuvchi sifatida qaraladigan dizaynga ega emas.

Bu holat natijalar avtomatik ravishda yaroqsiz degani emas; biroq natijalarni qanday talqin qilishni belgilovchi muhim metodologik xususiyatdir. Mualliflarning maqsadi tomonlarning siyosiy manfaatlarini maʼlumot ishlab chiqarishdan butunlay ajratish emas; ekologik maʼlumot ishlab chiqarish allaqachon muayyan kuch, resurs va ekspertiza munosabatlari ichida sodir bo‘lishini ko‘rsatish hamda resursi kamroq hamjamiyatlarning texnik salohiyatini oshirishdir.

Ikki bosqichli tadqiqot dizayni

BosqichVaqt va usulMaqsadAsosiy natija
1. Etnografik o‘rganish2021-yilda boshlangan 19 ta yarim tuzilmali anonim suhbat, ishtirokchi kuzatuv, transkripsiya va kodlashGreenidge nizosining hamjamiyat, tartibga solish va ekspertiza jihatlarini tushunishJamoatchilik fikri jarayonlari va termal suv ifloslanishi bo‘yicha ikki asosiy texnik aralashuv yo‘nalishini aniqlash
2. Texnik aralashuv va birgalikda ishlab chiqish2022-yil martidan boshlab Dresden ga joyida tashriflar, onlayn uchrashuvlar, elektron pochta, telefon, xabar almashish va yuzma-yuz hamkorlikHamjamiyatlar aniqlagan muammolarga qaratilgan hisoblash vositalarini ishlab chiqishDEC_Counts, SatHelper va GANDER boshchiligidagi prototiplar va maʼlumot infratuzilmalari

DEC_Counts qanday ishlaydi?

DEC_Counts, tartibga soluvchi idoraga yuborilgan jamoatchilik fikrlarini tozalaydigan, tasniflaydigan, umumiy sentiment yo‘nalishini umumlashtiradigan va joylashuv maʼlumotini ulashgan fikrlarni geografik xaritalaydigan hisoblash tahlili vositasidir; uning ilk qo‘llanishida Greenidge ning Title V havo ruxsatnomasini yangilashga oid taxminan 4.000 ta faylni o‘rganishda ishlatilgan.

Xom fayldan tahlilgacha

Tadqiqotchilar jamoatchilik fikrlarini 2022-yil mart oyida New York Freedom of Information Law doirasida DEC ga yuborilgan maʼlumot so‘rovi orqali olgan. Maʼlumotlar pochta orqali USB qurilmada yetkazilgan. Fayllar PDF, Word hujjatlari va ayrim hollarda Outlook MSG formatlarida bo‘lgani uchun ularni bevosita bitta tahlil oqimiga kiritib bo‘lmagan. Dastlabki qayta ishlashda material osonroq ajratiladigan TXT va CSV formatlariga aylantirilgan.

Dastlabki tasnif miqdoriy va sifat usullarini birlashtirgan aralash metod yondashuvi bilan bajarilgan. Fayl nomlaridagi mavzu satrlari avtomatik string parsing orqali ko‘rib chiqilgan. “Deny Greenidge’s Title V Air Permit” kabi aniq iboralar bevosita qarshi pozitsiyani bildirgan, “Greenidge Comments” kabi noaniq sarlavhalarda esa fikr matni diqqat bilan o‘qilgan. Avtomatik yondashuv keyinchalik fayllarni papkalarga ajratish va chegaraviy misollarni qoʻlda spot-check usuli bilan tekshirish orqali qoʻllab-quvvatlangan.

SinfFayllar soniJami ichidagi ulushTalqin chegarasi
Ruxsatnomani yangilashga qarshi3872%98,8Manba tadqiqoti tahlil qilgan fayllar ichidagi ulush
Ruxsatnomani yangilashni qoʻllab-quvvatlovchi38%0,97Manba tadqiqoti tahlil qilgan fayllar ichidagi ulush
Neytral / tasniflanmagan9%0,23Manba rasmida ishlatilgan toifa
Jami3919%1003-rasmdagi uch toifaning jami
Manba tadqiqotidagi 3-rasmning faktik sonlaridan Verianla uchun mustaqil ravishda qayta chizilgan ko‘rinish. Manba rasmining asl doiraviy diagramma kompozitsiyasi ko‘chirilmagan.

“Taxminan 4.000 ta fikr” bilan 3.919 ta fayl bir xil narsami?

Manba matni maʼlumotlar toʻplamini umumiy tarzda “roughly 4,000 PDF and Word files” deb atagan bo‘lsa, 3-rasmda uchta sinfning jami 3.919 ta faylni tashkil qiladi. Xuddi shu tadqiqot tartibga solish jarayoni kontekstida 3.883 dan ortiq yozma fikr va 102 ta ogʻzaki bayonot haqida ham soʻz yuritgani sababli, bu sonlar turli bosqichlar va maʼlumotlar toʻplamlarini anglatadi. Shu sababli Verianla bayonida ushbu raqamlar bir-birining oʻrnida ishlatilmagan.

Geografik xaritalash qanday amalga oshirilgan?

DEC_Counts o‘z joylashuvini ulashishni tanlagan fikrlardan manzil maʼlumotlarini ajratib olish uchun Named Entity Recognition (NER) dan foydalangan. NER — erkin matn ichidan shaxs, tashkilot, joy yoki manzil kabi muayyan obyekt turlarini avtomatik ravishda aniqlashga harakat qiladigan tabiiy tilni qayta ishlash usullarining umumiy nomidir. Ajratib olingan manzillar kenglik-uzunlik koordinatalariga aylantirilgan va Folium asosidagi interaktiv xaritada ko‘rsatilgan.

Xaritaning tadqiqot nuqtai nazaridan maqsadi shunchaki estetik nuqtali xarita yaratish emas. Jamoatchilik fikri jarayoni tashqi guruhlar tomonidan egallab olingan bo‘lishi mumkin degan daʼvoni tekshirish uchun fikr pozitsiyasi bilan geografik taqsimot o‘rtasidagi bog‘liqlik ko‘rinadigan qilingan. Manba qarshi fikrlar faqat bitta kichik hudud bilan cheklanmaganini, mahalliy va shtat miqyosida keng tarqalganini qayd etadi.

DEC_Counts ning keyingi versiyasida nimalar bor?

Maqola ishlab chiqilayotgan DEC_Counts versiyasida foydalanuvchilar turli jamoatchilik fikri maʼlumotlar to‘plamlarini yuklay olishi, maʼlumotlarni tozalashni avtomatlashtira olishi, umumiy sentiment uchun tavsiflovchi statistika ishlab chiqishi, vectorizer va K-means kabi nazoratsiz mashinaviy o‘rganish usullari yordamida kampaniya fikrlarini klasterlashi va jamoatchilik fikrini vizuallashtira olishi ko‘zda tutilganini bayon qiladi. Biroq manba ishlatilgan vectorizer turini, K qiymatini, masofa metrikasini, boshlang‘ich usulni yoki boshqa giperparametrlarni bildirmaydi. Shu sababli bu parametrlar bu yerda o‘ylab topilmagan.

SatHelper nima qiladi?

SatHelper, ommaga ochiq sunʼiy yo‘ldosh tasvirlariga kirish uchun zarur bo‘lgan texnik bosqichlarni avtomatlashtirib, muayyan joyning Landsat termal tasvirlari, sunʼiy yo‘ldosh o‘tish vaqtlari va ob-havo sharoitlarini mutaxassis bo‘lmagan hamjamiyat foydalanuvchilariga yanada qulay shaklda taqdim etishni ko‘zlaydigan masofadan zondlash vositasidir.

Nega sunʼiy yo‘ldosh tasviridan foydalanilgan?

Hamjamiyatning asosiy muammosi Greenidge dan chiqayotgan issiq suvning ko‘ldagi termal taqsimotini kattaroq hududda ko‘ra olish edi. Doimiy harorat sensorlari faqat o‘rnatilgan nuqtani o‘lchar ekan, termal oqizindi buluti shamol va ko‘l aylanishi bilan harakatlanadi. Shu sababli tadqiqotchilar bitta nuqtadagi harorat qiymatidan ko‘ra kengroq hududni ko‘rsatuvchi “tasvir” zaruratini taʼkidlaydi.

Landsat kabi sunʼiy yo‘ldosh tizimlari keng hududning sirt harorati haqida maʼlumot bera oladi va tarixiy tasvir arxivlari orqali vaqt bo‘yicha taqqoslash imkonini yaratadi. Buning evaziga manba muhim cheklovlarni ham ko‘rsatadi: Landsat tasvirlarining fazoviy va vaqtinchalik aniqligi cheklangan, o‘lchov sirt bilan bog‘liq va optik/termal kuzatuvlar bulutlardan taʼsirlanadi. Tadqiqot termal suv bulutlarini tungi tasvirlarda ishonchliroq ko‘rish mumkinligini bildiradi.

Manba tadqiqotining SatHelper usuli tavsifiga asoslanib Verianla uchun tayyorlangan masshtabsiz jarayon sxemasi. Manba 6-rasmdagi elektron pochta ekran tasviri ko‘chirilmagan.

GeoTIFF nega foydalanuvchilar uchun muammo bo‘lishi mumkin?

GeoTIFF — tasvir piksellariga geografik koordinata maʼlumotini bog‘lay oladigan raster fayl formatidir. Masofadan zondlash uchun juda qimmatli, biroq fayllar katta bo‘lishi mumkin va ularni to‘g‘ri ko‘rish uchun GIS dasturi yoki texnik bilim kerak bo‘lishi mumkin. SatHelper dizaynining g‘oyasi tadqiqot uchun mo‘ljallangan barcha xom maʼlumotni o‘zgartirish emas, balki hamjamiyat aʼzolari muayyan hududning yaqindagi tasvirlarini osonroq ko‘rib chiqishi uchun qirqilgan va ranglangan JPG yoki PNG chiqishlarini taqdim etishdir.

GANDER nega gʻoz shaklida ishlab chiqilgan?

GANDER (Geolocated Aquatic Navigation, Detection, and Evaluation Robot), ko‘l yuzasidagi harorat taqsimotini harakatlanuvchi sensor bilan namunalash uchun ishlab chiqilgan avtonom sirt transport vositasidir; tadqiqotchilar doimiy sensorlar yo‘qolgan yoki ularga aralashilgan degan o‘zaro daʼvolar sababli qurilmaga kamroq eʼtibor qaratilishi uchun tizimni Kanada gʻozi shaklidagi tijorat ov maketi ichiga joylashtirgan.

GANDER ning texnik tarkibiy qismlari

Tarkibiy qismManbada ko‘rsatilgan tuzilmaVazifa
Korpus“Big Foot Canada Goose Floater” ov maketi ichiga joylashtirilgan platformaSirt qurilmasini vizual jihatdan kamroq ko‘zga tashlanadigan qilish
AvtopilotPixhawkAvtonom harakat va waypoint navigatsiyasi
FirmwareArduBoatSirt qurilmasini boshqarish
Harakat tizimiMaxsus suv osti elektr parragi va rulItarish va yo‘naltirish
BoshqaruvPID boshqaruv sikliServo bilan boshqariladigan yo‘naltirish
Hisoblash / aloqaRaspberry Pi 4Aloqa va harorat sensori interfeysi
Harorat sensoriMeasurement Specialties TSYS010,1 °C aniqlik bilan haroratni o‘lchash
TelemetriyaMAVLink, Python Mavutil va MavProxyHarorat o‘lchovlarini Pixhawk maʼlumot oqimiga qo‘shish
Masofaviy aloqa4GTelefon yoki noutbuk orqali masofadan boshqarish

PID boshqaruv sikli nimani anglatadi?

Manba PID regulyatorining koeffitsiyentlarini yoki matematik tenglamasini bermaydi; faqat parrak va rul mexanizmini servo yo‘naltirishda PID boshqaruvi ishlatilganini bildiradi. Shuning uchun quyidagi tenglama tadqiqotning o‘lchangan natijasi yoki GANDER uchun bildirilgan parametrlar to‘plami emas, balki PID ning umumiy ishlash mantiqini tushuntiruvchi konseptual asosdir:

\[ u(t)=K_P e(t)+K_I\int_0^t e(\tau)\,d\tau+K_D\frac{de(t)}{dt} \]

Bu yerda e(t), maqsadli holat bilan o‘lchangan holat o‘rtasidagi xatoni; u(t), kontroller tomonidan aktuatorga yuborilgan buyruqni; K_P, K_I va K_D esa mos ravishda proporsional, integral va hosila koeffitsiyentlarini anglatadi. Proporsional had joriy xatoga, integral had vaqt davomida to‘plangan xatoga, hosila had esa xatoning o‘zgarish tezligiga javob beradi.

Ushbu formula uchun yagona universal fizik birliklar to‘plami yo‘q; birliklar boshqarilayotgan o‘zgaruvchi va aktuator buyrug‘ining turiga bog‘liq. Manba GANDER ning PID koeffitsiyentlari, namunalash davri yoki tuning usulini bildirmagani sababli ular Verianla tomonidan to‘ldirilmagan.

Manba 7-rasm va 8-rasmdagi metodologik munosabatlarga asoslanib Verianla uchun tayyorlangan masshtabsiz, source-derived sxema. Manbada xom scatter maʼlumotlari va korrelyatsiya koeffitsiyenti berilmagani sababli yangi miqdoriy egri chiziq yoki koeffitsiyent yaratilmagan.

Tadqiqot Usuli va Natijalari

Namuna va sifat usuli

Tadqiqotning birinchi bosqichida Greenidge holati va Bitcoin mayningi bahsiga aloqador mahalliy hamjamiyat aʼzolari, faollar va mutaxassislar bilan 19 ta yarim tuzilmali, anonimlashtirilgan suhbat o‘tkazilgan. Suhbatlar yuzma-yuz va onlayn tarzda amalga oshirilgan, transkripsiya qilingan, ruxsatnomalar, tashkilotlar, kalit so‘zlar va boshqa kichik mavzular bo‘yicha kodlangan hamda kengroq tahlil uchun vaqt chizig‘i bo‘ylab tartiblangan.

Ishtirokchilar nomlarini anonimlashtirish faqat nashr tanlovi emas. Maqola faollar ilgari taʼqibga uchraganini amaliy sabab sifatida, anonimlikni esa Institutional Review Board sertifikatsiyasining shartlaridan biri sifatida tushuntiradi. Manba IRB protokol raqamini bermaydi.

Hamjamiyat bilan birgalikda prototiplash

Ikkinchi bosqichda tadqiqotchilar 2022-yil martidan boshlab Dresden, New York ga bir necha marta joyida tashrif buyurgan. Dizayn ishlari doimiy aʼzolikka ega rasmiy “co-design workshop” shaklida olib borilmagan. Hamjamiyat aʼzolari Zoom, elektron pochta, telefon, xabar almashish, dala ishlari va yuzma-yuz uchrashuvlar orqali imkoniyatiga qarab turli darajada hissa qo‘shgan ad hoc jamoani tashkil etgan.

Tadqiqot jamoasi faqat maqolada batafsil bayon qilingan uchta vositani sinamagan. Suv namunalarida zaharli moddalar ko‘payishini o‘rganish va suv sirt haroratlarini ishtirokchi GIS/kite aerial usullari bilan xaritalash kabi boshqa aralashuvlar ham sinab ko‘rilgan. Biroq tadqiqot batafsil tahlilini DEC_Counts, SatHelper va GANDER ga qaratadi.

DEC_Counts ning asosiy natijalari

Manba 3-rasmning maʼlumot jadvaliga ko‘ra tasniflangan 3.919 ta fikr faylining 3.872 tasi ruxsatnomani yangilashga qarshi, 38 tasi qo‘llab-quvvatlovchi, 9 tasi neytral yoki tasniflanmagan. Tadqiqot ushbu taqsimotdan jamoatchilik fikrlarining juda katta ko‘pchiligi Greenidge ning havo ruxsatnomasini yangilashga qarshi ekanini ko‘rsatish uchun foydalanadi.

Bu natija “Nyu-York aholisining %98,8 i Greenidge ga qarshi edi” degani emas. Foiz tadqiqotchilar olgan va tasniflagan jamoatchilik fikri fayllari ichidagi taqsimotdir. Jamoatchilik fikrida qatnashganlar butun aholining tasodifiy namunasi ekani ko‘rsatilmagan. Bundan tashqari, kampaniyaga asoslangan ommaviy ishtirok fikrlarning shakllanish jarayonining bir qismidir. Demak, natija jamoatchilik fikrlarining yo‘nalishini tavsiflaydi; u umumiy aholi qo‘llab-quvvatlashini o‘lchaydigan ehtimollik so‘rovi natijasi emas.

Geografik xaritalash qarshi fikrlarning mahalliy va shtat miqyosidagi taqsimotini ko‘rinadigan qilgan. Biroq manba ushbu xaritadan statistik fazoviy klasterlash koeffitsiyenti, Moran's I, ishonch oralig‘i yoki shunga o‘xshash testni bildirmaydi. Shu sababli xaritadan bunday miqdoriy natija chiqarilmagan.

SatHelper ning asosiy texnik natijasi

SatHelper jamoat mablag‘i bilan moliyalashtirilgan, biroq mutaxassis bo‘lmagan foydalanuvchilar kirishda qiynalishi mumkin bo‘lgan sunʼiy yo‘ldosh maʼlumotlarini osonroq foydalaniladigan shaklga aylantirishni ko‘zlagan. Tizim joylashuv, bulut prognozi, sunʼiy yo‘ldosh o‘tishi va Landsat tasvirini birlashtirib, qayta ishlangan tasvirlarni foydalanuvchiga elektron pochta orqali yetkazadi.

Manba SatHelper Landsat 8 va 9 termal kuzatuvlariga eʼtibor qaratganini, ECOSTRESS va MODIS kabi boshqa sensorlar kelajakda vaqtinchalik aniqlikni oshirishi mumkinligini bildiradi. Bu boshqa sensorlar joriy tadqiqotda teng darajada tasdiqlangan ishlash natijasi sifatida taqdim etilmagan.

GANDER dala missiyasi

ElementManbada bildirilgan qiymat
Missiya davomiyligiTaxminan 2 soat
Vaqt2023-yil may
Sunʼiy yo‘ldosh kontekstiXuddi shu kuni Landsat o‘tishi; manba 8-rasm izohida sunʼiy yo‘ldosh rastri GANDER o‘lchovidan taxminan 3 soat oldin bo‘lgani ko‘rsatilgan
Boshlang‘ich joylashuvObyektning sovitish suvi kirish quvuridan 1 km dan ortiq masofadagi xususiy pristanga
O‘lchash chastotasiTaxminan 1 Hz
Foydalanish mumkin bo‘lgan harorat nuqtasi4.000 dan ortiq
Sensor aniqligi0,1 °C

Ikki soat davomida 1 Hz uzluksiz namunalash nazariy jihatdan ko‘proq qayd hosil qilishi mumkin bo‘lsa-da, manba faqat “4.000 dan ortiq foydalanish mumkin bo‘lgan harorat nuqtasi”ni bildiradi. Farqning sababi, filtrlash darajasi yoki maʼlumot yo‘qotilishi manbada tushuntirilmagani sababli, bu yerda hech qanday namunani tashlab ketish darajasi hisoblanmagan.

Landsat va GANDER o‘lchovlari bir xil haroratni berdimi?

Yo‘q. Tadqiqot Landsat dan chiqarilgan termal qiymatlar bilan GANDER ning suv sirt sensori o‘lchovlarining mutlaq qiymatlari mos kelmasligini, biroq termal bulutning ko‘lami va darajasi bo‘yicha aniq bog‘liqlik ko‘rsatishini bildiradi; manba ushbu bog‘liqlik uchun Pearson r, R² yoki boshqa korrelyatsiya koeffitsiyentini bermaydi.

Bu farq muhim. Sunʼiy yo‘ldosh sensori o‘lchaydigan radiativ/termal sirt signali bilan suvga tegib turgan sensorning harorat o‘lchovi bir xil fizik kuzatuv emas. Shu sababli tadqiqot GANDER maʼlumotlarini Landsat ning bevosita termometr tasdig‘i sifatida emas, balki sunʼiy yo‘ldosh tasvirlari sirt termal bulutining kengligi va nisbiy intensivligini kuzatishda foydali proxy bo‘lishi mumkinligini tekshiruvchi/taqqoslovchi vosita sifatida ishlatadi.

Mualliflar ushbu natijadan so‘ng GANDER ni rivojlantirishni vaqtincha to‘xtatgan. Buning sababi mobil platforma muvaffaqiyatsiz bo‘lgani emas, bepul Landsat maʼlumotlari termal bulutning umumiy tuzilishini ko‘rish uchun yetarli aniqlik bera oladi degan xulosaga kelganidir. Yuqoriroq vaqtinchalik yoki fazoviy aniqlik talab qiladigan yangi nizolar yuzaga kelsa, GANDER ga qaytish mumkinligi aytiladi.

Zararli suv o‘tlari gullashi haqida nima aniqlandi?

Tadqiqot Greenidge ning issiq suv oqizindisi zararli suv o‘tlari gullashiga bevosita sabab bo‘lishini ko‘rsatmaydi. Mualliflar termal bulut qaydlari bilan harmful algal bloom hodisalarini kelajakda bog‘lash foydali bo‘lishi mumkinligini bildiradi; biroq bu jamoaning hozirgi ekspertizasidan tashqarida ekanini va chuchuk suv biologiyasi mutaxassislari bilan hamkorlikni talab qilishini ochiq aytadi.

Shuning uchun “GANDER Bitcoin mayningi suv o‘tlari gullashiga sabab bo‘lishini isbotladi” degan xulosani ushbu tadqiqotdan chiqarib bo‘lmaydi.

Tartibga solish va siyosiy taʼsirlar qanday talqin qilinishi kerak?

Tadqiqot jamoatchilik fikrlari va ular bilan bog‘liq matbuotdagi ko‘rinuvchanlik Greenidge ning havo ruxsatnomasi jarayonida taʼsir qilgan omillardan biri bo‘lganini muhokama qiladi. DEC keyinchalik havo ruxsatnomasini yangilashni rad etgan va Nyu-York shtati qazilma yoqilg‘ida ishlaydigan elektr stansiyalarining ayrim kripto-mayning foydalanishlariga nisbatan ikki yillik moratoriy qabul qilgan. Biroq bu hodisalar DEC_Counts ning o‘zi ruxsat rad etilishiga yoki qonunchilik o‘zgarishiga sabab bo‘lganini ko‘rsatuvchi nazoratli sababiy tahlil emas.

Mualliflar o‘z texnik aralashuvlarini ham to‘g‘ridan-to‘g‘ri “yechim” sifatida taqdim etmaydi. Maqola DEC_Counts Greenidge operatsiyalarini to‘xtatmaganini va GANDER maʼlumotlari yozilish vaqtiga ko‘ra tartibga soluvchi idoralar hamda sud jarayoni aktorlari tomonidan professional qaror qabul qilish jarayonlariga kiritilmaganini ochiq aytadi.

Tadqiqotning kengroq HCI natijasi

Tadqiqotning asosiy HCI daʼvosi shuki, texnik dizayn har doim murosaga keltirish yoki optimallashtirish vositasi bo‘lishi shart emas. Ayrim hollarda hisoblash vositalarining vazifasi mavjud nizoni “yo‘qotish” emas, balki kamroq kuchga ega hamjamiyatlarning ilmiy va texnik daʼvolarini ko‘rinadigan, muhokama qilinadigan va institutsional jihatdan tushunarli qilishdir.

Bu nuqtai nazarda DEC_Counts shunchaki sentiment-analysis dasturi emas; u jamoatchilik fikrini siyosiy jihatdan foydalanish mumkin bo‘lgan bilimga aylantiradigan infratuzilmadir. SatHelper shunchaki sunʼiy yo‘ldosh maʼlumotlarini yuklab olishni avtomatlashtirish emas; ommaga ochiq, ammo texnik to‘siqlar bilan o‘ralgan ekologik maʼlumotlarga kirishni osonlashtiradi. GANDER esa shunchaki mobil termometr emas; qimmat va ruxsat talab qiladigan doimiy o‘lchash infratuzilmalariga muqobil hamjamiyat o‘lchash prototipidir.

Tadqiqot qo‘llab-quvvatlaydigan natijalar

Manba qo‘llab-quvvatlaydiManba qo‘llab-quvvatlamaydi
DEC_Counts tahlil qilgan fikrlarning juda katta qismi ruxsatnomani yangilashga qarshi ekaniNyu-York aholisining %98,8 i Greenidge ga qarshi ekani
SatHelper Landsat maʼlumotlariga kirishni hamjamiyat foydalanuvchilari uchun soddalashtira olganiSatHelper barcha suv harorati o‘lchovlarida professional dala o‘lchovining o‘rnini bosgani
GANDER keng suv sathi bo‘ylab minglab harorat nuqtalarini to‘play olganiGANDER termal ifloslanishning biologik zararini o‘z-o‘zicha isbotlagani
Landsat va GANDER maʼlumotlari termal bulutning nisbiy ko‘lami bo‘yicha bog‘liq ekaniIkki o‘lchash tizimi bir xil mutlaq harorat qiymatini bergani
Hisoblash vositalari hamjamiyatlarning texnik salohiyati va jamoatchilikdagi ko‘rinuvchanligini kuchaytira olganiTexnik vositalar o‘z-o‘zicha tartibga solish nizosini hal qilgani yoki obyekt faoliyatini to‘xtatgani
Mualliflar faol hamkorlar bilan ochiq taraf oluvchi tadqiqot amaliyotini olib borganiTadqiqot siyosiy jihatdan xolis, tasodifiy namuna asosidagi jamoatchilik fikri tadqiqoti ekani

Qayta ishlab chiqarish nuqtai nazaridan yetishmaydigan maʼlumotlar

Manba DEC_Counts uchun ishlatilgan dasturiy paketlarning aniq versiyalarini, NER modelining nomi va versiyasini, geocoding provayderini, sentiment uchun aniq qaror chegarasini, vectorizer turini yoki K-means giperparametrlarini bildirmaydi. SatHelper uchun sunʼiy yo‘ldosh kuzatuv xizmatining nomi manba matnida aniq berilmagan; REST API v1 va “radio pass” funksiyasi tilga olinadi. GANDER uchun PID koeffitsiyentlari, batafsil mexanik o‘lchamlar, batareya sig‘imi, yurish tezligi va to‘liq sensor kalibrlash tartibi berilmagan.

Bu yetishmovchiliklar tadqiqotning asosiy sotsiotexnik daʼvosini bekor qilmaydi; biroq ayni tizimni aynan qayta ishlab chiqarishni istagan tadqiqotchilar faqat maqola matni bilan to‘liq replikatsiya qila olmasligini ko‘rsatadi. Maqola kod va batafsil dizayn hujjatlari uchun veb-saytga ishora qiladi, ammo ko‘rib chiqish versiyasida manzil “WEBSITE REMOVED FOR PURPOSES OF REVIEW” deb yashirilgan.

Tadqiqotning kuchli jihatlari

Tadqiqotning muhim kuchli jihatlaridan biri usul tanlovini real hamjamiyat talablaridan kelib chiqarganidir. Tadqiqotchilar avval vosita ishlab chiqib, keyin muammo izlash o‘rniga tartibga solishdagi kechikish, jamoatchilik fikrlarining ko‘rinmay qolishi, sunʼiy yo‘ldosh maʼlumotlariga kirish qiyinligi, doimiy sensorlarning cheklangan qamrovi va o‘lchovlarning ishonchliligi kabi joyida uchraydigan muammolardan texnik dizaynga o‘tgan.

Ikkinchi kuchli jihat turli hisoblash shakllarini bir xil ekologik bahs ichida birlashtirganidir. Matn tahlili va tabiiy tilni qayta ishlash, geografik xaritalash, masofadan zondlash, API orkestratsiyasi, robotik navigatsiya va fizik harorat o‘lchovi bir-biridan mustaqil “texnologiya namoyishlari” sifatida emas, balki hamjamiyatlarning turli axborot ehtiyojlariga javob beradigan vositalar sifatida ko‘rib chiqilgan.

Asosiy cheklovlar

Mualliflar eng asosiy cheklovlardan biri kompaniyalar bilan resursi kam hamjamiyatlar va davlat idoralari o‘rtasidagi chuqur epistemik va moddiy tengsizlik ekanini bildiradi. Vositalar bu farqni maʼlum darajada kamaytira olsa-da, uni bartaraf etmagan.

Ikkinchi cheklov — vaqt. Tartibga solish va siyosiy jarayonlarda foydalanish mumkin bo‘lgan bilim ishlab chiqarish uchun to‘g‘ri maʼlumot nafaqat to‘g‘ri bo‘lishi, balki qaror qabul qilinishidan oldin ishlab chiqilishi kerak. Tadqiqotdagi takroriy ruxsat kechiktirishlari va uzoq jarayonlar texnik bilim bilan siyosiy vaqt belgilash o‘rtasidagi nomuvofiqlik misoli sifatida baholangan.

Uchinchi cheklov — dalil standarti. Hamjamiyatlar ko‘pincha sanoat faoliyatini to‘xtata oladigan darajada kuchli “qatʼiy” dalilni xohlaydi; biroq sud va tartibga soluvchi ilmda kalibrlash, chain of custody, ekspert ko‘rsatmasi va o‘lchash protokoli kabi ancha og‘ir dalil standartlari mavjud. GANDER va shunga o‘xshash arzon tizimlar qidiruv, taʼlim va tadqiqotni yo‘naltirish nuqtai nazaridan qimmatli bo‘lishi mumkin; bu ularning avtomatik ravishda yuridik jihatdan qabul qilinadigan dalil ishlab chiqarishini anglatmaydi.

Manba ichidagi vaqt chegarasi

Ushbu preprint 10 Noyabr 2026 sanasida bo‘lsa-da, tadqiqotning holat bayonining ayrim qismlari “September 2024” yozish vaqtiga ko‘ra tuzilgan va 2024-yil noyabr oyida sodir bo‘lishi kutilgan voqealarni kelasi zamonda bayon qilgan. Verianla bu sanalarni hozirgi maʼlumot bilan yashirincha yangilamagan. Ular manba matnining tarixiy versiya xususiyatlari sifatida saqlanishi kerak.

Manba va Usul Haqida Izoh

Asl sarlavha: Repertoires of Contention: Building computational tools and infrastructures for community resistance to bitcoin mining

Mualliflar va tartibi: Marina Johnson-Zafiris; Owen Marshall; Jen Liu; Joseph Ferdinando; Steven J. Jackson; Chris Csíkszentmihályi.

Teng hissa: PDF da Marina Johnson-Zafiris va Owen Marshall yulduzcha belgisi bilan “Both authors contributed equally to this research” shaklida teng hissa qo‘shgan mualliflar sifatida ko‘rsatilgan. Steven J. Jackson va Chris Csíkszentmihályi esa alohida † belgisi bilan yana teng hissa qo‘shgan juftlik sifatida ko‘rsatilgan. Manba ularni “co-first author” yoki “co-senior author” deb aniq aytmagani sababli bunday unvon qo‘shilmagan.

Muassasa: Cornell University, USA. Aloqa maʼlumotlarida Ithaca, New York, USA joylashuvi ko‘rsatilgan.

Corresponding author: PDF ning birinchi sahifasida barcha mualliflarning aloqa manzillari mavjud bo‘lsa-da, bitta corresponding author aniq belgilab qo‘yilmagan.

Platforma: arXiv.

Preprint raqami: arXiv:2611.13527v1 [cs.CY].

Nashr / yuklash sanasi: 10 Noyabr 2026.

Manba turi: Preprint / ACM ga yuborilgan manuscript. PDF da “Manuscript submitted to ACM” deb yozilgan. Ushbu versiya taqrizdan o‘tgan, nashr etilgan ACM maqolasi sifatida baholanmasligi kerak.

DOI: PDF da “https://doi.org/10.1145/nnnnnnn.nnnnnnn” ko‘rinishidagi ACM shablon placeholder mavjud; bu haqiqiy va tasdiqlangan DOI emas. Rasmiy arXiv yozuvi uchun arXiv identifikatoridan foydalanish kerak.

Rasmiy havola: https://arxiv.org/abs/2611.13527

Litsenziya: Manba PDF Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0 International (CC BY-SA 4.0) litsenziyasini ko‘rsatadi.

Tadqiqot sohasi: Human-Computer Interaction, critical computing, community/civic science, data activism, environmental justice va ekologik monitoring.

Tadqiqot dizayni: Suhbatlarga asoslangan etnografiya bilan critical technical practice yondashuvi; birgalikda dizayn, jamoat maʼlumotlarini tahlil qilish, tabiiy tilni qayta ishlash, geografik axborot tizimlari, sunʼiy yo‘ldosh orqali masofadan zondlash va robotik prototiplash bilan birlashtirilgan aralash va aralashuvga asoslangan holat tadqiqoti.

Namuna: Birinchi bosqichda n=19 ta yarim tuzilmali, anonimlashtirilgan suhbat; shuningdek ishtirokchi kuzatuv va hamjamiyat bilan hamkorlik. DEC_Counts bo‘limida taxminan 4.000 ta jamoatchilik fikri fayli ustida ishlangan, manba 3-rasmda 3.919 ta tasniflangan faylning aniq taqsimoti berilgan.

Etika: Suhbat ishtirokchilarining anonimlashtirilishi Institutional Review Board sertifikatsiyasining shartlaridan biri sifatida ko‘rsatilgan. Manba IRB protokol raqamini bildirmaydi.

Moliyalashtirish: Maqolada alohida va aniq moliyalashtirish bayonoti aniqlanmagan.

Manfaatlar to‘qnashuvi / tadqiqotchi pozitsiyasi: Alohida klassik “conflict of interest” bayonoti aniqlanmagan. Biroq tadqiqotchilar Greenidge va energiya talabchan kriptovalyuta mayningiga qarshi ochiq pozitsiyada ekanini hamda jamoaning ayrim aʼzolari National Coalition Against Crypto-mining tarkibida faol ekanini aniq bildiradi. Ushbu tadqiqotchi pozitsiyasi tadqiqotni talqin qilishda hisobga olinishi kerak.

Maʼlumot va kod mavjudligi: Tadqiqot kod va batafsil dizayn hujjatlari veb-saytda ulashilishini bildiradi; biroq ko‘rib chiqish versiyasida manzil “WEBSITE REMOVED FOR PURPOSES OF REVIEW” deb yashirilgan. Shu sababli mavjud PDF asosida kod ombori yoki qo‘shimcha materialning litsenziyasi va to‘liq mavjudligini tasdiqlab bo‘lmaydi.

Formula holati: Manba ilmiy natija ishlab chiqarish uchun markaziy matematik tenglamadan foydalanmaydi. PID boshqaruvi GANDER ning texnik komponenti sifatida tilga olinadi, biroq manba PID tenglamasi yoki koeffitsiyentlarini bermaydi. Maqoladagi umumiy PID tenglamasi faqat o‘rgatuvchi fon sifatida aniq ajratilgan.

Asosiy talqin chegarasi: Tadqiqot Greenidge obyektining barcha ekologik taʼsirlarini mustaqil ravishda miqdoriy baholab, sababiy tarzda isbotlaydigan ekologik muhandislik tadqiqoti emas. Asosiy ilmiy hissa hamjamiyatga asoslangan ekologik nizolarda hisoblash vositalari qanday loyihalanishi mumkinligi va bu vositalar bilim-kuch munosabatlari ichida qanday siyosiy va epistemik rol o‘ynashi mumkinligi masalasiga qaratilgan.


Ulashish:

Izohlar ko‘rib chiqilgandan keyin e’lon qilinadi. Izohingiz tasdiqlash jarayoniga yuboriladi va ma’qullangach ko‘rinadi.

Izoh qoldiring

E-pochta manzilingiz chop etilmaydi. Majburiy maydonlar * bilan belgilangan