Rahbar tarafkashligi nimani anglatadi?

Idrok etilgan rahbar tarafkashligi (Perceived Leader Favoritism, PLF), xodimlarning rahbar ayrim xodimlarga boshqalarga qaraganda ko‘proq afzallik yoki imtiyoz beradi, deb o‘ylashini anglatadi. Bu imtiyoz resurslardan foydalanish, qo‘llab-quvvatlash, e’tirof, vazifalar, rivojlanish imkoniyatlari yoki rahbar bilan munosabatlarning sifati kabi sohalarda idrok etilishi mumkin.

Tadqiqotning maqsadi rahbar haqiqatan ham obyektiv ravishda tarafkashlik qiladimi-yo‘qmi, buni mustaqil qaydlar orqali aniqlash emas. O‘lchanayotgan o‘zgaruvchi xodimlarning tarafkashlikni idrok etishidir. Bu farq muhim; chunki tadqiqotning butun psixologik va xulq-atvor modeli xodim idrok etgan ish joyi tajribasiga qurilgan.

Qarama-qarshi mahsuldor ish xulqi nima?

Qarama-qarshi mahsuldor ish xulqi (Counterproductive Work Behavior, CWB), xodimning ish joyidagi shaxslarga yoki tashkilotga zarar yetkazishi mumkin bo‘lgan ixtiyoriy xatti-harakatlarini ifodalovchi tashkiliy xulq-atvor tushunchasidir.

Tadqiqot CWBni ikki alohida natija o‘zgaruvchisiga ajratadi:

Tadqiqot bu xatti-harakatlar har bir xodimda namoyon bo‘ladi, deb da’vo qilmaydi. Model o‘lchangan o‘zgaruvchilar o‘rtasidagi statistik munosabatlarni sinaydi.

Rashk va yovuz hasad bir xil tuyg‘umi?

Yo‘q. Tadqiqotning muhim nazariy hissalaridan biri ushbu ikki salbiy ijtimoiy tuyg‘uni alohida konstruksiyalar sifatida ko‘rib chiqishidir.

Hamkasbga nisbatan rashk (jealousy), inson qadrlaydigan munosabat, maqom yoki rahbarning e’tibori boshqa bir xodim sababli tahdid ostida deb o‘ylashi bilan bog‘lanadi. Masalan, xodimning “rahbarim endi meni emas, uni qo‘llab-quvvatlayapti” tarzidagi munosabat tahdidi haqidagi idroki rashk mexanizmiga yaqinroq.

Yovuz hasad (malicious envy) esa ustunroq holatdagi xodim bilan yuqoriga yo‘naltirilgan ijtimoiy taqqoslashdan kelib chiqadigan, shaxsning o‘z noqulayligiga va boshqa shaxsning ustun mavqeiga qaratilgan dushmanona tuyg‘uni anglatadi. Manba buni insonni o‘zini yaxshilashga undaydigan benign hasaddan ajratadi; yovuz hasadda afzal holatdagi shaxsning mavqeini pasaytirish istagi oldinga chiqishi mumkin.

Shunday qilib, tadqiqot modelida bu ikki tuyg‘u bir-birining bosqichi emas. Rahbar tarafkashligini idrok etishdan kelib chiqadigan ikki parallel psixologik yo‘l sifatida baholangan.

Ijtimoiy taqqoslash nazariyasi modelni qanday tushuntiradi?

Tadqiqotning birinchi asosiy nazariy tayanchi Ijtimoiy taqqoslash nazariyasidir. Xodimlar o‘z mavqeini, mavjud imkoniyatlarini va ularga bo‘lgan munosabatni atrofidagi xodimlar bilan taqqoslashi mumkin.

Rahbar ayrim xodimlarga ko‘proq qo‘llab-quvvatlash yoki imkoniyat berayotgandek idrok etilganda, bu farq ko‘rinadigan taqqoslash mezonini yaratishi mumkin. O‘zini noqulay holatda ko‘rgan xodim natijalarni adolatsiz deb baholashi va salbiy ijtimoiy taqqoslashlarni boshdan kechirishi mumkin.

Tadqiqot modeliga ko‘ra, ushbu taqqoslashlarning ehtimoliy hissiy natijalaridan biri munosabat tahdidiga asoslangan rashk, ikkinchisi esa afzal holatdagi hamkasbga nisbatan yovuz hasaddir.

Affektiv hodisalar nazariyasi nimani qo‘shadi?

Affektiv hodisalar nazariyasi (Affective Events Theory), ish joyida yuz bergan yoki idrok etilgan hodisalar xodimlarda hissiy reaksiyalarni yuzaga keltirishi va bu tuyg‘ular keyingi xatti-harakatlar bilan bog‘liq bo‘lishi mumkinligini tushuntirish uchun qo‘llanadi.

Ushbu tadqiqotda idrok etilgan rahbar tarafkashligi salbiy ish joyi hodisasi; rashk va yovuz hasad esa ushbu hodisa bilan bog‘liq hissiy reaksiyalar sifatida modellashtiriladi. Qarama-qarshi mahsuldor ish xulqlari esa modelning xulq-atvor natijalarini tashkil etadi.

Shu tariqa tadqiqot faqat “tarafkashlik bilan yomon xatti-harakat o‘rtasida aloqa bormi?” degan savolni emas, balki “bu munosabat qaysi hissiy yo‘llar orqali yuz berayotganini ko‘rish mumkinmi?” degan savolni ham sinaydi.

Sinovdan o‘tkazilgan gipotezalar qaysilar edi?

Manbada sinovdan o‘tkazilgan 12 yo‘lning barchasi qo‘llanilgan statistik ahamiyat mezonlari bo‘yicha qo‘llab-quvvatlangan.

Rahbar tarafkashligi bilan eng kuchli hissiy aloqa qaysi edi?

Standartlashtirilgan yo‘l koeffitsiyentlari bo‘yicha idrok etilgan rahbar tarafkashligining yovuz hasad bilan aloqasi β = 0.579, hamkasbga nisbatan rashk bilan aloqasi esa β = 0.515 deb topildi. Har ikkala yo‘l uchun p < 0.001 qayd etilgan.

Ta’sir o‘lchamlari ham xuddi shu tartibni ko‘rsatdi. PLF → yovuz hasad yo‘li uchun f² = 0.504, PLF → rashk uchun f² = 0.360 hisoblandi.

Ushbu natijalar tadqiqot namunasida tarafkashlikni idrok etish ayniqsa salbiy ijtimoiy taqqoslashga asoslangan yovuz hasad bilan kuchli bog‘liqligini ko‘rsatadi. Biroq yo‘l koeffitsiyenti o‘z-o‘zidan tarafkashlik hasadning sababi ekanini isbotlamaydi.

Rashk qaysi xatti-harakatlar bilan kuchliroq bog‘liq edi?

Rashk ham shaxslararo, ham tashkilotga qaratilgan qarama-qarshi mahsuldor xatti-harakatlar bilan kuchli ijobiy aloqalarni ko‘rsatdi. Rahbar/hamkasblarga qaratilgan yo‘l β = 0.425, tashkilotga qaratilgan yo‘l β = 0.408 deb hisoblandi.

Ta’sir o‘lchami bo‘yicha rashkning tashkilotga qaratilgan CWB bilan aloqasi f² = 0.276, shaxslararo CWB bilan aloqasi f² = 0.232 edi.

Yovuz hasadning xulq-atvor yo‘llari qanday edi?

Yovuz hasad ham CWBning har ikkala turi bilan sezilarli darajada bog‘liq edi. Shaxslarga qaratilgan CWB uchun β = 0.239, tashkilotga qaratilgan CWB uchun β = 0.343 topildi.

Shunday qilib, yovuz hasadning tashkilotga qaratilgan qarama-qarshi mahsuldor xatti-harakat bilan aloqasi shaxslararo xatti-harakat bilan aloqasidan yuqoriroq ko‘rinadi. Tegishli f² qiymatlari mos ravishda 0.176 va 0.066.

To‘g‘ridan-to‘g‘ri tarafkashlik yo‘llari nimani ko‘rsatdi?

Idrok etilgan rahbar tarafkashligi, hissiy vositachi o‘zgaruvchilar modelga kiritilganda ham, CWBning har ikkala turi bilan ijobiy va statistik jihatdan ahamiyatli to‘g‘ridan-to‘g‘ri aloqani ko‘rsatdi.

Ushbu to‘g‘ridan-to‘g‘ri yo‘llarning f² qiymatlari mos ravishda 0.031 va 0.045. Tadqiqot modelida tarafkashlikning tuyg‘ular bilan bog‘liq yo‘llari to‘g‘ridan-to‘g‘ri CWB yo‘llaridan ko‘ra yaqqolroq ko‘rinadi.

Rashk haqiqatan ham vositachi mexanizmmi?

Modelda rashk orqali o‘tadigan ikkala bilvosita yo‘l ham ahamiyatli.

Har ikkala bootstrap ishonch oralig‘i ham nolni o‘z ichiga olmaydi. Shu sababli rashk tadqiqotning strukturaviy modelida tarafkashlikni idrok etish bilan CWBning ikki shakli o‘rtasidagi ahamiyatli parallel bilvosita yo‘llardan biridir.

Yovuz hasad orqali o‘tadigan bilvosita yo‘llar qanchalik katta edi?

Shu tariqa yovuz hasad ham rashkdan mustaqil ravishda statistik jihatdan ahamiyatli ikkinchi parallel vositachilik mexanizmini tashkil etdi.

Model xatti-harakatlarning qanchasini tushuntiradi?

Model tashkilotga qaratilgan qarama-qarshi mahsuldor xatti-harakatlardagi dispersiyaning %60,1 ini va rahbar/hamkasblarga qaratilgan xatti-harakatlardagi dispersiyaning %48,6 sini tushuntiradi. Rahbar tarafkashligi, shuningdek, yovuz hasaddagi dispersiyaning %33,5 i va rashkdagi dispersiyaning %26,5 i bilan bog‘liq model izohini ta’minlaydi.

Q² qiymatlarining barchasi noldan yuqori va manba ularni modelning prognozlashga yaroqliligini qo‘llab-quvvatlovchi dalil sifatida baholaydi.

Rahbarlar nuqtai nazaridan tadqiqotning xabari nima?

Tadqiqotning boshqaruvga oid xulosasi shuki, xodimlar faqat yakuniy mukofot yoki lavozim ko‘tarilishi natijasiga emas, balki qaror qanday qabul qilingani va nima uchun ularga turlicha munosabat qilinganiga ham e’tibor berishi mumkin.

Mualliflar vazifalarni taqsimlash, ish faoliyatini baholash, lavozimga ko‘tarish, mukofotlash va rivojlanish imkoniyatlarida aniq va obyektiv mezonlardan foydalanishni; bu mezonlarni xodimlarga ko‘rinadigan tarzda tushuntirishni tavsiya qiladi.

Shuningdek, rahbarlar treninglarida xolis qaror qabul qilish, xodimlarga izchil munosabat, shaffof muloqot, muntazam fikr-mulohaza va rivojlanish imkoniyatlarini adolatli taqsimlashga e’tibor qaratish tavsiya etiladi.

Bular tajribada alohida-alohida sinovdan o‘tkazilgan intervensiyalar emas. Ular tadqiqot natijalari va nazariy doirasidan kelib chiqqan boshqaruv tavsiyalaridir.

Turkiyadagi mehmonxonalar va korxonalar uchun qanday talqin qilinishi kerak?

Turkiyadagi mehmonxonalar va boshqa insonlar o‘rtasidagi aloqasi yuqori korxonalar nuqtai nazaridan tadqiqot rahbarlarning xodimlarga turlicha munosabatini faqat adolat idroki bilan emas, balki jamoa ichidagi ijtimoiy taqqoslash va hissiy muhit bilan birgalikda o‘rganish kerakligi haqida sinovdan o‘tkazilishi mumkin bo‘lgan modelni taqdim etadi.

Ayniqsa vazifalar taqsimoti, smenalar, bonuslar, lavozim ko‘tarilishi, ta’lim imkoniyatlari yoki rahbar e’tibori xodimlar tomonidan taqqoslanadigan holga kelganda idrok etilgan tarafkashlik tashkiliy xulq-atvor tadqiqotlari uchun muhim o‘zgaruvchi bo‘lishi mumkin.

Biroq tadqiqot Turkiyadan ma’lumot yig‘magan. Namuna faqat Sharm El-Sheikhdagi 17 mehmonxonadan olinganligi sababli koeffitsiyentlar Turkiyadagi turizm korxonalarida yoki boshqa tarmoqlarda ham aynan shunday bo‘ladi, deb aytib bo‘lmaydi. Mahalliy namunalarda mustaqil tasdiqlash zarur.

Tadqiqot qo‘llab-quvvatlaydigan xulosalar

• Idrok etilgan rahbar tarafkashligi ham shaxslararo, ham tashkilotga qaratilgan qarama-qarshi mahsuldor ish xulqlari bilan ijobiy bog‘liq.
• Idrok etilgan rahbar tarafkashligi hamkasbga nisbatan rashk va yovuz hasad bilan ijobiy bog‘liq.
• Rashk qarama-qarshi mahsuldor xulqning har ikkala turi bilan ijobiy bog‘liq.
• Yovuz hasad qarama-qarshi mahsuldor xulqning har ikkala turi bilan ijobiy bog‘liq.
• Rashk rahbar tarafkashligi va ikki CWB natijasi o‘rtasida ahamiyatli parallel bilvosita yo‘llarni hosil qildi.
• Yovuz hasad ham xuddi shu munosabatlarda mustaqil va ahamiyatli parallel bilvosita yo‘llarni hosil qildi.
• Model tashkilotga qaratilgan CWB dispersiyasining %60,1 ini, rahbar/hamkasblarga qaratilgan CWB dispersiyasining %48,6 sini tushuntirdi.

Tadqiqot isbotlamagan xulosalar

• Tarafkashlik xodimlarda albatta rashk yoki yovuz hasadni keltirib chiqarishi tajribada isbotlanmagan.
• Rashk yovuz hasadga aylanishi yoki uni sababiy ravishda oshirishi sinovdan o‘tkazilmagan.
• Xodimlarda psixiatrik yoki psixopatologik buzilish rivojlanishi o‘rganilmagan.
• Rahbarlar haqiqatan obyektiv ravishda tarafkashlik qilishi mustaqil ma’lumotlar bilan tasdiqlanmagan; tadqiqot xodimlar idrokini o‘lchaydi.
• Qarama-qarshi mahsuldor xatti-harakatlar rahbar kuzatuvlari yoki tashkiliy qaydlar orqali tasdiqlanmagan.
• Natijalarni barcha Misr mehmonxonalariga, boshqa tarmoqlarga yoki mamlakatlarga umumlashtirish mumkinligi ko‘rsatilmagan.
• Turkiyadagi xodimlar uchun ham ayni koeffitsiyentlar amal qilishi tasdiqlanmagan.

Tadqiqot usuli va natijalari

Tadqiqot dizayni

Tadqiqot miqdoriy va ko‘ndalang kesimli so‘rov dizaynidan foydalangan. Ma’lumotlar 2025-yil dekabrdan 2026-yil yanvargacha bo‘lgan ikki oylik davrda Sharm El-Sheikhdagi mehmonxona xodimlaridan onlayn tarzda yig‘ilgan.

Jami 17 mehmonxonaning ishtirok roziligi olingan. Ishtirokchilarga tadqiqotchilarning mehmonxonalarda ishlaydigan hamkasblari, magistratura talabalari va bitiruvchilar tarmoqlari orqali murojaat qilingan.

Namuna olish usuli ehtimolsiz qulay namuna olishdir. To‘ldirilgan 436 ta so‘rovnoma tahlilda ishlatilgan.

Ishtirokchilar kimlar edi?

Qaysi shkalalar ishlatildi?

Barcha asosiy tadqiqot bandlari 1 = “mutlaqo qo‘shilmayman” dan 5 = “mutlaqo qo‘shilaman” gacha bo‘lgan besh ballik Likert shkalasi bilan baholandi.

O‘lchovlar bo‘limida 27 mehmonxona xodimi bilan pilot tadqiqot o‘tkazilgani qayd etilgan. Namuna olish bo‘limida shuningdek so‘rovnoma besh nafar akademik tomonidan ko‘rib chiqilgani va ma’lumot yig‘ishdan oldin 15 xodim bilan dastlabki sinov o‘tkazilgani aytiladi. Manba ushbu ikki xodim guruhi bir-biridan mustaqil ikki bosqich bo‘lgan-bo‘lmaganini batafsil tushuntirmaydi.

Umumiy metod og‘ishi qanday baholandi?

Barcha asosiy o‘zgaruvchilar ayni ishtirokchilarning o‘z-o‘zini hisobotlariga tayanganligi sababli umumiy metod dispersiyasi xavfi alohida baholandi.

Protsedura jihatidan ishtirok ixtiyoriy bo‘ldi, anonimlik va maxfiylik ta’minlandi hamda ishtirokchilarga to‘g‘ri yoki noto‘g‘ri javob yo‘qligi tushuntirildi.

Harman bir faktor testida birinchi faktor umumiy dispersiyaning %42,027 ini tushuntirdi va mualliflar qo‘llagan %50 chegarasidan past bo‘ldi.

To‘liq kollinearlik baholashida eng yuqori VIF qiymati 2,942 bo‘lib, 3,3 chegarasidan past topildi.

Bundan tashqari, “Destination Identification” tadqiqotning asosiy konstruksiyalaridan nazariy jihatdan mustaqil marker variable sifatida modelga qo‘shildi va asosiy natijalar o‘zgarmagani bildirildi.

Bu tekshiruvlar yaqqol umumiy metod og‘ishi belgilarini ko‘rsatmagan bo‘lsa-da, bir vaqtli o‘z-o‘zini hisobot dizaynidan kelib chiqadigan xavfni butunlay bartaraf etmaydi.

PLS-SEM qanday qo‘llandi?

Ma’lumotlar SmartPLS 4 yordamida Partial Least Squares Structural Equation Modelling orqali tahlil qilindi.

Tahlilning birinchi bosqichida o‘lchov modeli band yuklamalari, Cronbach alfa, kompozit ishonchlilik, konvergent validlik va diskriminant validlik orqali baholandi.

Ikkinchi bosqichda R², Q², f² va standartlashtirilgan yo‘l koeffitsiyentlari yordamida strukturaviy model baholandi; gipoteza testlarining ahamiyati 5000 bootstrap qayta namunalash orqali hisoblandi.

O‘lchov modeli qanchalik ishonchli edi?

Barcha band yuklamalari manbada qo‘llangan 0.70 chegarasidan yuqori bo‘lib, 0.718–0.869 oralig‘ida qayd etilgan.

Barcha HTMT nisbatlari 0.85 dan past. Eng yuqori HTMT qiymati tashkilotga qaratilgan CWB bilan rahbar/hamkasblarga qaratilgan CWB o‘rtasida 0.807 deb topilgan.

Tavsifiy o‘rtacha qiymatlar qanday edi?

Bu qiymatlar besh ballik Likert shkalasining namuna ichidagi o‘rtacha qiymatlaridir; xatti-harakatlarning real hayotdagi sodir bo‘lish chastotasi sifatida talqin qilinmasligi kerak.

Gipoteza testlarining barchasi

2-rasm nimani ko‘rsatadi?

Tadqiqotning strukturaviy model vizuali rahbar tarafkashligini idrok etishdan ikki parallel hissiy konstruksiyaga va u yerdan qarama-qarshi mahsuldor xulqning ikki xil natijasiga olib boruvchi yo‘llarni bitta modelda ko‘rsatadi.

Rasmda rashk uchun R² = 0.265, yovuz hasad uchun R² = 0.335, shaxslararo CWB uchun R² = 0.486 va tashkilotga qaratilgan CWB uchun R² = 0.601 qiymatlari ko‘rsatilgan. Vizualdagi asosiy yo‘l koeffitsiyentlari 5-jadvaldagi qiymatlar bilan mos keladi.

Tadqiqotning asosiy metodologik cheklovlari

• Ko‘ndalang kesimli dizayn vaqt va sababiy ketma-ketlikni tasdiqlay olmaydi.
• Barcha asosiy o‘zgaruvchilar ayni xodimlarning o‘z-o‘zini hisobotlariga asoslangan.
• Qulay namuna olish tanlov og‘ishi va reprezentativlik muammosini keltirib chiqarishi mumkin.
• Tadqiqot faqat Misrning Sharm El-Sheikh shahridagi mehmonxona xodimlarini qamrab oladi.
• Rahbar tarafkashligining obyektiv qaydlari mustaqil ravishda o‘lchanmagan.
• Xodimning haqiqiy CWB xatti-harakatlari rahbar, hamkasb yoki ma’muriy qaydlar kabi boshqa manbalardan tasdiqlanmagan.
• Model faqat rashk va yovuz hasadni hissiy vositachilar sifatida sinaydi; ishonch, tashkiliy sinizm yoki hissiy charchash kabi boshqa mexanizmlar baholanmagan.

Mualliflar kelajakda longitudinal va eksperimental tadqiqotlar, ko‘p manbali ma’lumotlar, vaqt oralig‘i bilan olib boriladigan tadqiqotlar, ehtimolli namuna olish hamda turli mamlakatlar va tarmoqlarda qayta tasdiqlashni tavsiya etadilar.

Manba va usul haqida izoh

Tam özgün çalışma adı: The Toxic Dynamics of Perceived Leader Favoritism: How Jealousy and Malicious Envy Drive Counterproductive Work Behavior

Mualliflar: Ibrahim A. Elshaer; Chokri Kooli; Alaa M. S. Azazz; Sameh Fayyad; Yahia Zakaria Aly; Hani Alshaiti.

Mualliflar tartibi: Manba tadqiqotidagi asl tartib aynan saqlangan.

Teng hissa/teng birinchi mualliflik: Bildirilmagan.

Mas’ul mualliflar: Ibrahim A. Elshaer va Chokri Kooli.

Muassasalar: Department of Management, College of Business Administration, King Faisal University, Saudiya Arabistoni; Department of Management, Faculty of Social Sciences and Humanities, Royal Military College of Canada, Kanada; Graduate School of Public and International Affairs, University of Ottawa, Kanada; Department of Social Studies, Arts College, King Faisal University, Saudiya Arabistoni; Hotel Management Department, Faculty of Tourism and Hotels, Suez Canal University, Misr; Faculty of Tourism and Hospitality, King Salman International University, Misr; Hospitality Management Department, Egyptian Higher Institute for Tourism and Hotels, Misr; Department of Accounting, College of Business Administration, King Faisal University, Saudiya Arabistoni.

Jurnal: Administrative Sciences.

Nashriyot: MDPI, Basel, Switzerland.

Jild / son / maqola raqami: 16 / 8 / 361.

DOI: 10.3390/admsci16080361

Rasmiy nashr havolasi: https://doi.org/10.3390/admsci16080361

Nashr jarayoni: Tadqiqot 3-iyun 2026-yilda qabul qilingan, 22-iyul 2026-yilda qayta ko‘rib chiqilgan, shu kunning o‘zida qabul qilingan va 25-iyul 2026-yilda nashr etilgan.

Manba turi va taqriz holati: Administrative Sciences jurnalida nashr etilgan taqrizdan o‘tgan original tadqiqot maqolasi; preprint emas.

Litsenziya: Creative Commons Attribution (CC BY) litsenziyasi ostida ochiq kirish shaklida nashr etilgan.

Moliyalashtirish: Tadqiqot King Faisal University, Deanship of Scientific Research, Vice Presidency for Graduate Studies and Scientific Research tomonidan KFU263083 raqamli grant doirasida qo‘llab-quvvatlangan.

Etik tasdiq: Tadqiqot Helsinki deklaratsiyasiga muvofiq o‘tkazilgan va King Faisal University etika qo‘mitasi tomonidan KFU-263083 protokol kodi bilan 25-iyul 2025-yilda tasdiqlangan.

Ongli rozilik: Tadqiqotda qatnashgan barcha shaxslardan ongli rozilik olingani qayd etilgan.

Ma’lumotlarning mavjudligi: Ma’lumotlar moslik mezonlariga javob beradigan tadqiqotchilarga so‘rov asosida taqdim etilishi mumkinligi va birinchi muallif bilan alohida ravishda elektron pochta orqali bog‘lanish kerakligi ko‘rsatilgan.

Manfaatlar to‘qnashuvi: Mualliflar manfaatlar to‘qnashuvini bildirmagan.

Mualliflar hissasi: Konseptuallashtirish I.A.E., C.K. va S.F.; metodologiya I.A.E., S.F., C.K., H.A., Y.Z.A. va A.M.S.A.; dasturiy ta’minot I.A.E. va S.F.; validatsiya I.A.E., Y.Z.A., C.K. va S.F.; formal tahlil I.A.E. va A.M.S.A.; tadqiqot I.A.E., S.F., C.K., Y.Z.A. va A.M.S.A.; resurslar va ma’lumotlarni kuratsiya qilish I.A.E.; dastlabki qoralama S.F., I.A.E., Y.Z.A., H.A. va A.M.S.A.; ko‘rib chiqish va tahrirlash I.A.E., S.F., C.K., Y.Z.A. va A.M.S.A.; vizualizatsiya I.A.E.; maslahat I.A.E. va S.F.; loyiha boshqaruvi I.A.E., S.F. va A.M.S.A.; moliyalashtirishni jalb qilish I.A.E. va A.M.S.A. tomonidan bajarilgan.

Asosiy usul: Sharm El-Sheikhdagi 17 mehmonxonada ishlaydigan 436 kishidan 2025-yil dekabr–2026-yil yanvar davrida qulay namuna olish orqali onlayn so‘rov ma’lumotlari yig‘ilgan. Idrok etilgan rahbar tarafkashligi, hamkasbga nisbatan rashk, yovuz hasad va ikki xil qarama-qarshi mahsuldor ish xulqi besh ballik Likert shkalalari bilan o‘lchangan; SmartPLS 4 yordamida PLS-SEM qo‘llangan. Strukturaviy yo‘llar va to‘rtta parallel bilvosita munosabat 5000 bootstrap qayta namunalash asosida baholangan.

Manba ichidagi model izohi: Annotatsiya rashk yovuz hasadni kuchaytiradi degan taassurot beruvchi ketma-ket bayondan foydalangan bo‘lsa-da, konseptual model va gipoteza sinovlarida rashk → yovuz hasad yo‘li mavjud emas. Ikki tuyg‘u parallel vositachi o‘zgaruvchilardir. Verianla izohi sinovdan o‘tkazilgan modelga asoslanadi.

Terminologiya izohi: Manba annotatsiyasida “psychopathological mechanisms” iborasi ishlatilgan; tadqiqot klinik psixopatologiya yoki psixiatrik tashxisni o‘lchamaydi. Shu sababli bu ibora xodimlarda ruhiy kasallik bor degan ma’noda talqin qilinmagan.

Dastlabki sinov hisobotiga izoh: Manbaning bir bo‘limida 27 xodimlik pilot tadqiqot, boshqa bo‘limida esa besh akademik baholashi va 15 xodimlik dastlabki sinov qayd etilgan. Ushbu bosqichlarning o‘zaro bog‘liqligi batafsil tushuntirilmagan.

Asosiy talqin chegarasi: Tadqiqot ko‘ndalang kesimli, o‘z-o‘zini hisobotga asoslangan va ehtimolsiz qulay namuna qo‘llagan. Shu sababli PLS-SEMda qayd etilgan yo‘nalgan to‘g‘ridan-to‘g‘ri va bilvosita yo‘llar statistik munosabatlarni ifodalaydi; qat’iy sababiy jarayonlar sifatida baholanmasligi kerak.

Ushbu Verianla kontentidagi ilmiy usul, model, koeffitsiyentlar, namuna ma’lumotlari va natijalar faqat ko‘rib chiqilgan original tadqiqotga asoslanadi. Tashqi manbalar bibliografik identifikatsiya va nashr holatini tasdiqlash maqsadida ishlatilgan; asosiy ilmiy mazmunga tashqaridan yangi eksperimental ma’lumot, koeffitsiyent, mexanizm yoki natija qo‘shilmagan.