α-Fosfonosinnamatlar — uglerod-uglerod qoʻsh bogʻining α-holatida dialkoksifosforil guruhi va β-holatida aril yoki geteroaril guruhini tutuvchi, umumiy holda 2-(dialkoksifosforil)-3-(getero)arilakrilat tuzilishidagi koʻp funksiyali organofosfor birikmalardir. Kumarin-3-fosfonatlar esa ushbu kimyoning halqali analoglari qatoriga kiradigan va fosfonat guruhini kumarin skeletining 3-holatida tutadigan birikmalardir. Igor V. Trushkov, Andrey V. Kuleshov va Vitaly A. Shcherbinin tayyorlagan ushbu sharh mazkur birikmalarni sintez qilish uchun ishlab chiqilgan usullarni jamlab, qaysi usul qaysi substrat va selektivlik muammosi uchun mos ekanini tanqidiy tarzda taqqoslaydi.

Sharh α-fosfonosinnamatlarga erishish uchun beshta asosiy bogʻ hosil qilish strategiyasini ajratib koʻrsatadi: fosfonoatsetatlarning aldegidlar yoki N-tosiliminlar bilan Knoevenagel kondensatsiyasi; 2-bromofosfonoatsetatlarning aldegidlar bilan trialkilarsin vositachiligidagi kondensatsiyasi; sinnamat efirlarining Mn(III) yoki Ag(I) vositachiligidagi radikal fosforillanishi; arilpropiolatlarning fosfin-katalizli gidrofosfonillanishi va arildiazoniy tuzlarining α-fosfonoakrilatlar bilan Heck birikishi. Ushbu yoʻllar bir xil mahsulotga turli bogʻlarni turli bosqichlarda hosil qilish orqali yetib boradi va bir-birining oddiy variantlari emas.

Sharhning asosiy xulosasi — barcha substratlar uchun amal qiladigan yagona “eng yaxshi” sintez usuli yoʻqligidir. Knoevenagel kondensatsiyasi eng koʻp qoʻllanadigan usuldir; biroq unum va kimyoselektivlik aldegidning elektron tuzilishiga, ishlatilgan amin turiga, erituvchiga, kislota yoki Lewis kislotasi ko-katalizatoriga va haroratga kuchli bogʻliq. TiCl₄/amin tizimlari koʻp hollarda yuqori (E)-selektivlik va ishonchli unum taʼminlasa, Reetz tomonidan ishlab chiqilgan (i-PrO)₃TiCl asosidagi sharoitlar kinetik nazorat ostida (Z)-izomerlarni tayyorlash jihatidan ajralib turadi.

Kumarin-3-fosfonat kimyosi murakkabroq. Salitsilaldegidlarda orto-gidroksi guruhi dastlab hosil boʻlgan ochiq zanjirli mahsulotning turli markazlariga hujum qila olgani sababli bir xil boshlangʻich moddalardan 3-fosfonokumarinlar, [1,2]benzoksafosfininlar deb ham ataladigan 2-fosfakumarinlar yoki boshqa yon mahsulotlar hosil boʻlishi mumkin. Mahsulot taqsimoti katalizator, erituvchi, qoʻshimchalar, quritish sharoitlari va hatto ayrim tajribalarda Dean–Stark qurilmasining geometriyasigacha oʻzgarishi mumkin. TiCl₄/piridin tizimi kumarin-3-fosfonatlarga nisbatan yuqori kimyoselektivligi bilan; DBU/NaI tizimi esa muayyan 2-fosfakumarinlarni tayyorlashdagi afzalligi bilan ajralib turadi.

Ushbu ish yangi tajriba oʻtkazmagan, yangi maʼlumot yaratmagan va usullarni bir xil laboratoriya sharoitida bevosita taqqoslamagan. Shu sababli turli nashrlardagi unum foizlarini yagona standart tajribaning natijalari kabi tartiblash mumkin emas. Sharhning qiymati qariyb oltmish yillik sintetik adabiyotdagi usullar, mexanizmlar, selektivlik muammolari, toʻliq boʻlmagan hisobotlar va zid natijalarni umumiy kimyoviy doirada baholashidadir.

Vinilfosfonatlar nega muhim?

Vinilfosfonatlar fosfonat guruhi uglerod-uglerod qoʻsh bogʻiga bogʻlangan organofosfor birikmalardir. Fosfonat guruhi sintez kimyosida muhim funksional guruh boʻlsa-da, manba sharhida taʼkidlanganidek, oʻzi nisbatan kuchsiz elektron tortuvchi guruhdir. Shu sababli faqat fosfonat bilan faollashtirilgan C=C bogʻi nukleofil qoʻshilish va ayrim sikloqoʻshilish reaksiyalariga nisbatan cheklangan reaktivlik koʻrsatishi mumkin.

Qoʻsh bogʻning α-holatiga qoʻshimcha elektron tortuvchi guruh, ayniqsa ester funksiyasi qoʻshilganda elektron tanqisligi ortadi. α-Fosfonosinnamatlarning sintetik qiymatining asosiy sabablaridan biri shudir: bir molekulada fosfonat, ester, aril/geteroaril guruh va faollashtirilgan alken funksiyalari birga mavjud. Bunday tuzilma keyingi Michael qoʻshilishlari, siklopropanlanishlar va turli halqa hosil qilish reaksiyalari uchun koʻp funksiyali sintetik qurilish bloki boʻlishi mumkin.

“α” va “β” holatlari nimani anglatadi?

Karbonil guruhiga bevosita qoʻshni uglerod anʼanaviy ravishda α-uglerod, undan keyingi uglerod esa β-uglerod deb ataladi. Koʻrib chiqilayotgan asosiy α-fosfonosinnamat skeletida fosfonat guruhi α-uglerodda, aril yoki geteroaril guruhi esa alkenning boshqa uglerodida joylashgan. Bunday joylashuv ham elektron taqsimotiga, ham keyingi reaksiyalarda qaysi uglerod elektrofil xususiyat koʻrsatishiga taʼsir qiladi.

Fosfonat va fosfat bir xil narsa emas

Fosfonat tuzilmalarida fosfor atomi organik uglerod skeletiga bevosita P–C bogʻi orqali bogʻlangan organofosfor tuzilma mavjud. Fosfat efirlarida esa organik guruh fosforga odatda kislorod orqali bogʻlanadi. Ushbu sharhning asosiy birikmalari fosfonatlardir; fosfat va fosfonat atamalari bir-birining oʻrnida ishlatilmasligi kerak.

Kumarin-3-fosfonat nima?

Kumarin — benzol halqasi bilan kondensirlangan α-piron tipidagi kislorodli geterotsiklik skelet. Kumarin-3-fosfonatlarda fosfonat funksiyasi ushbu geterotsiklik tizimning 3-holatida joylashadi. Sharh bu tuzilmalarni faqat mustaqil birikmalar sinfi sifatida emas, balki α-fosfonosinnamat kimyosining halqali analoglari sifatida ham koʻrib chiqadi.

2-Fosfakumarin nima?

Manbada 2-phosphacoumarin deb ham ataladigan [1,2]benzoksafosfinin tuzilmalarida fosfor atomi geterohalqaning bevosita tarkibiy qismidir. Shu sababli u kumarin-3-fosfonatdan strukturaviy jihatdan farq qiladi: kumarin-3-fosfonatda fosfonat oʻrinbosar boʻlsa, 2-fosfakumarinda fosfor geterotsiklik skeletning ichida joylashgan.

(E) va (Z) izomerlar nimani anglatadi?

C=C qoʻsh bogʻi atrofida erkin aylanish boʻlmagani sababli oʻrinbosarlarning nisbiy yoʻnalishi turli geometrik izomerlarni hosil qilishi mumkin. CIP ustuvorlik qoidalariga koʻra yuqori ustuvor guruhlar qoʻsh bogʻning qarama-qarshi tomonlarida boʻlsa (E), bir tomonida boʻlsa (Z) belgilanishi ishlatiladi. α-Fosfonosinnamat sintezida (E)/(Z) nisbati faqat strukturaviy tafsilot emas; mahsulotning keyingi reaktivligi va sintetik qoʻllanishiga taʼsir qilishi mumkinligi sababli usul tanlashning markaziy omilidir.

Kimyoselektivlik va diastereoselektivlik oʻrtasidagi farq

Kimyoselektivlik reaksiya tizimining mumkin boʻlgan turli kimyoviy oʻzgarishlardan qaysi birini afzal koʻrishini ifodalaydi. Masalan, fosfonoatsetat bilan aldegid reaksiyasida maqsadli Knoevenagel mahsuloti oʻrniga Horner–Wadsworth–Emmons mahsulotining hosil boʻlishi kimyoselektivlik muammosidir. Salitsilaldegidlarda ochiq zanjirli α-fosfonosinnamat, kumarin-3-fosfonat va 2-fosfakumarin oʻrtasida mahsulot taqsimoti yuzaga kelishi ham kimyoselektivlik muammosidir.

Diastereoselektivlik esa bogʻlanish tartibi bir xil, ammo fazoviy tuzilishi turlicha boʻlgan diastereomerlardan birining boshqasiga nisbatan afzal hosil boʻlishidir. Ushbu sharhda eng koʻp ishlatiladigan ifoda (E)/(Z) nisbatidir. “dr 95:5” ifodasi bir diastereomer ikkinchisidan taxminan 19 marta koʻproq ekanini koʻrsatadi; biroq qaysi izomer ustunligini tegishli reaksiya yozuvidan aniqlash kerak.

Sharhning beshta asosiy sintetik bogʻlanish strategiyasi

1. Knoevenagel kondensatsiyasi nega eng keng tarqalgan usul?

Knoevenagel kondensatsiyasi odatda faol metilen guruhiga ega birikma bilan aldegid yoki keton tipidagi karbonil birikmaning birikib suv yoʻqotishi orqali C=C bogʻi hosil qiladigan reaksiya sinfidir. Bu yerda faol metilen komponenti fosfonoatsetatdir. Fosfonat va ester guruhlari orasidagi uglerod protonlari nisbatan kislotali; asos taʼsirida hosil boʻlgan nukleofil tur aldegidning karbonil uglerodiga hujum qilishi va keyingi eliminatsiya bosqichlari maqsadli alkenni hosil qilishi mumkin.

Ushbu yondashuvning tarixiy boshlanishida benzaldehid bilan etil (dietoksifosforil)atsetatni atsetat angidrid ichida 160–170 °C da qizdirish orqali maqsadli mahsulot %40 gacha unum bilan hosil boʻlgani xabar qilingan. Keyingi takrorlashda faqat %12 unum va taxminan %16 benzaldehid konversiyasi kuzatilgan. Piperidin ishlatilishi reaksiyani yaxshilagan; etanolda 5 soatlik sharoitda maqsadli mahsulot %40 unum bilan olingan, shu bilan birga maqsadli Knoevenagel mahsulotiga fosfonoatsetatning Michael qoʻshilishi orqali hosil boʻlgan yon mahsulot %10 unum bilan ajratib olingan.

Benzolda taxminan %3.2 piperidin va %1.6 atsetat kislota ishlatilib suv azeotropik yoʻl bilan chiqarilganda benzaldehid misolida %70 unumga erishilgan, biroq 4-nitrobenzaldehid xuddi shunday xatti-harakat qilmagan: etanol sharoitida fosfor saqlovchi maqsadli mahsulot oʻrniga Horner–Wadsworth–Emmons mahsuloti boʻlgan etil 4-nitrosinnamat %83 unum bilan hosil boʻlgan. Bu misol sharhning asosiy xabarlaridan birini koʻrsatadi: ayni fosfonoatsetat tizimi aldegidning elektron tuzilishi oʻzgarganda boshqa reaksiya yoʻliga burilishi mumkin.

Horner–Wadsworth–Emmons reaksiyasi nega raqobatchi yoʻl?

Horner–Wadsworth–Emmons (HWE) reaksiyasi fosfonat bilan barqarorlashtirilgan karbanionlarning aldegid yoki ketonlar bilan reaksiyaga kirishib alken hosil qiladigan olefinlanish usulidir. Knoevenagel maqsadida fosfonat guruhining mahsulotda saqlanishi istalsa, HWE yoʻlida fosforli guruh eliminatsiya jarayonida qatnashadi va fosfor saqlamaydigan alken mahsuloti hosil boʻladi. Shu sababli ikkala jarayon bir xil boshlangʻich moddalardan foydalansa-da, sintetik natijalari butunlay boshqacha.

Sharh ayniqsa elektron jihatdan kambagʻal aldegidlarda HWE raqobati kuchayishi mumkinligini koʻrsatadi. Masalan, 4-nitrobenzaldehid bilan trimetil fosfonoatsetat piperidin ostida maqsadli Knoevenagel mahsulotini %47 va HWE mahsulotini %19 bergan boʻlsa, trietilamin ishlatilganda faqat HWE mahsuloti kuzatilgan. Trietilamin miqdori oshirilganda HWE mahsuloti unumi %16 dan %70 gacha koʻtarilgan.

Ikkilamchi va uchlamchi aminlar nega bir xil natija bermaydi?

Sharhda muhokama qilinadigan mexanistik modelga koʻra uchlamchi aminlar aldegidning karbonil uglerodiga hujum qilib barqaror amin-qoʻshilish oraliq mahsulotini hosil qila olmaydi; buning oʻrniga fosfonoatsetatni deprotonlab ion juftini hosil qiladi. Hosil boʻlgan nukleofil tur aldegidga qoʻshilishi mumkin; alkoksid guruhining fosforga intramolekulyar hujumi oksafosfetan-simon oraliq turga va natijada HWE mahsulotiga olib borishi mumkin.

Ikkilamchi aminlar esa karbonil uglerodiga bevosita qoʻshila olgani sababli boshqa yoʻlni ochishi mumkin. Sharhda bayon qilingan ehtimoliy mexanizmda tetraedrik oraliq mahsulot, proton koʻchishlari va amin saqlovchi oraliq tuzilmalar orqali Knoevenagel mahsuloti hosil boʻladi. Ayniqsa elektron beruvchi oʻrinbosar tutuvchi aldegidlarda ushbu yoʻl ustun boʻlishi mumkin. Biroq elektron beruvchi guruhlar karbonilga nukleofil hujumni ham sekinlashtirishi mumkinligi sababli aminning nukleofilligi muhimlashadi; bu holat ayrim misollarda pirrolidinning piperidinga qaraganda samaraliroq boʻlishini izohlash uchun ishlatilgan.

Elektron jihatdan boy va kambagʻal aldegidlar qanday tutadi?

Piperidin/atsetat kislota tizimining toluoldagi keng substrat tadqiqotida elektron jihatdan boy ayrim aromatik aldegidlar yuqori unum bergan: 4-gidroksibenzaldehid %86, pirrol-2-karbaldegid %77 va furfural %70. Benzaldehid %55, p-tolualdegid %65; 4-ftor- va 4-brombenzaldehidlar %50, 4-xlorbenzaldehid %45 unum bergan. Elektron jihatdan kambagʻal 4-triftormetil-, 4-siano- va 4-nitrobenzaldehidlarda unumlar mos ravishda %40, %36 va %30 gacha pasaygan.

Biroq tuzilma–reaktivlik munosabati mutlaq emas. Anisaldegid %35 va mesitaldegid %20 kabi kutilmagan darajada past unum bergan. Diastereoselektivlik koʻpincha (E) izomer foydasiga 86:14–95:5 oraligʻida boʻlsa, pirrol-2-karbaldegid asosan (Z) mahsulotni bergan; (E)/(Z) nisbati 31:69 deb xabar qilingan. Ushbu istisnolar sababli faqat “elektron jihatdan boy aldegid yaxshiroq” degan universal qoida chiqarib boʻlmaydi.

N-tosiliminlar nega muhim muqobil?

Aldegid oʻrniga N-tosilimin ishlatish ayrim tizimlarda reaksiya samaradorligini sezilarli oshirgan. Trietil fosfonoatsetat bilan N-tosiliminlarning t-BuOK ishtirokida THF ichida 60 °C da reaksiyasi atigi 2 daqiqada yuqori (E)-selektivlik bilan mahsulot berishi mumkinligi xabar qilingan. Anisaldegid N-tosilimini bilan tayyorlangan bir misolda mahsulot %84 unum bilan olingan.

Yanada eʼtiborga molik misolda N-tosilimin bilan fosfonoatsetatlar DMSO ichida odatiy asos yoki kislota katalizatorisiz, faqat 4 Å molekulyar elak ishtirokida %85 va %88 unum hamda mos ravishda 96:4 va 94:6 diastereomer nisbatlarini bergan. Sharh ushbu natijalarni tosiliminlarning tegishli aldegidlardan reaktivroq boʻlishi mumkinligi bilan bogʻlaydi.

LiH nega ayrim ketonlarda ishlaydi?

Oddiy amin katalizi atsetofenon kabi faollashtirilmagan ketonlarda odatda muvaffaqiyatsiz boʻlgan. Bunga qarshi LiH kuchli asos sifatida ayrim metil ketonlardan reaktiv enolat turlarining hosil boʻlishini taʼminlay oladi. Muqobil elektrofil markazi boʻlmagan aril metil ketonning THF ichida 3 ekvivalent fosfonoatsetat va 6 ekvivalent LiH bilan qaytarma sovitgich ostidagi reaksiyasida maqsadli Knoevenagel mahsulotlari yagona (E)-izomer sifatida %71–74 unum bilan tayyorlangan.

Biroq 2-atsetil-5-metilfuran misolida faqat maqsadli alken hosil boʻlmagan. Enolatning karbonil uglerodiga hujumi Knoevenagel mahsulotini bergan boʻlsa, furan halqasining C(5) holatiga hujum siklopenta[d][1,2]oksafosfol mahsulotlariga olib kelgan. Tegishli eski nashrda mahsulot 25 ning stereokimyosi sxemada (E), tajribaviy nomlanishda esa (Z) deb yozilgan. Sharh mualliflari taqdim etilgan spektral maʼlumotlarga asoslanib nomlashda xato boʻlishi mumkinligini baholagan; bu talqin yangi tajribaviy tasdiq emas.

Asos + karboksil kislota tizimlari

Piperidin va benzoat kislota birga ishlatilganda turli aldegidlarning trietil fosfonoatsetat bilan reaksiyalarida %26–69 oraligʻida α-fosfonosinnamat unumlari xabar qilingan; atsetofenon, benzofenon va fluorenon reaksiyaga kirishmagan. Ushbu eski tadqiqotlarning bir qismida (E)/(Z) nisbatlari xabar qilinmagan.

Piperidin/atsetat kislota va pirrolidin/atsetat kislota tizimlarining samaradorligi substrat elektronikasiga qarab oʻzgaradi. Sharh elektron jihatdan kambagʻal aldegidlar uchun benzolda %5–10 mol piperidin va %20 atsetat kislota; elektron jihatdan boy aldegidlar uchun esa pirrolidin/atsetat kislota kombinatsiyasi odatda yaxshiroq ekanini bildiradi. Biroq bu mutlaq qoida emas.

Krawczyk–Albrecht usuli nega muhim?

Geometrik jihatdan sof (E)-mahsulot kerak boʻlganda sharh alohida ajratib koʻrsatgan usullardan biri fosfonoatsetat efiri oʻrniga 2-(dietoksifosforil)atsetat kislotadan foydalanishdir. Aldegidlar ushbu kislota bilan β-alanin (%10 mol) va atsetat kislota (%27 mol) ishtirokida kondensatsiyaga kiritilgan. Dastlabki α-fosfonosinnamat kislota mahsulotlarining taxminiy (E)/(Z) nisbati 6:1.

Ushbu aralashma ditsiklogeksilamin bilan kristall tuzga aylantirilgan va (E)-izomer fizik usulda ajratilgan. Keyin ion-almashinuv xromatografiyasi orqali diastereomerik jihatdan sof (E)-kislotalar deyarli miqdoriy unum bilan qayta olingan.

Sharh ushbu yoʻlni geometrik jihatdan sof (E)-izomer tayyorlash va miqyosni kattalashtirishga mos variant sifatida baholaydi. Bu baho barcha substratlarda bir xil unum kafolatlanadi degani emas.

Asos + Lewis kislotasi: TiCl₄/amin yondashuvi

Brønsted kislotasi oʻrniga Lewis kislotasidan foydalanish Knoevenagel oʻzgarishining kimyoselektivligini oʻzgartirishi mumkin. Sharhdagi eng muhim tizimlar titan(IV) hosilalari bilan aminlarning kombinatsiyalaridir. Taklif etilgan izohga koʻra uchlamchi amin fosfonoatsetatni samarali deprotonlasa, Ti(IV) alkoksid xarakterli oraliq turni komplekslashi va HWE yoʻliga olib boradigan oksafosfetan hosil boʻlishini bostirishi mumkin.

Lehnertning TiCl₄/N-metilmorfolin (NMM) tizimi oddiy aromatik aldegidlardan oʻrta-yuqori unumlarda va kuchli (E)-selektivlik bilan α-fosfonosinnamat bergan. Optik faol fosfonoatsetatlar bilan bajarilgan misollarda 0 °C da %78–97 mahsulot unumlari va taxminan 9:1 (E)/(Z) nisbatlari xabar qilingan. Benzaldehid misolida THF/CCl₄ aralashmasi bilan %87 unum va 96:4 gacha diastereoselektivlik bildirilgan.

Biroq nashrlar oʻrtasidagi miqdoriy natijalar butunlay bir xil emasligi ham koʻrinadi. 4-xlorbenzaldehid bilan trietil yoki trimetil fosfonoatsetatning ayni umumiy TiCl₄/NMM yondashuvi bilan qayta bajarilishida %65 unum bildirilgan va bu qiymat dastlabki tadqiqotdagidan 21 foiz punkt past boʻlgan. Sharh bunday farqlarni eʼtiborsiz qoldirmaydi va usul tanlashda adabiyotdagi unum mutlaq kafolat emasligini bilvosita koʻrsatadi.

α-Fosfonosinnamat sintezida (E) va (Z) izomer qanday nazorat qilinadi?

Manba sharhiga ko‘ra TiCl₄/amin Knoevenagel protokollarining ko‘pchiligi (E)-mahsulotni afzal ko‘rsa, Reetzning NaH bilan fosfonoatsetat tuzini hosil qilib, (i-PrO)₃TiCl bilan reaksiya olib boradigan yondashuvi kinetik sharoitda (Z)-mahsulotni selektiv berishi mumkin; past harorat (Z)-selektivlikni kuchaytirsa, haroratning ko‘tarilishi va asosiy oksid/gidroksid aralashmalari (Z)-mahsulotning termodinamik jihatdan barqarorroq (E)-izomerga aylanishini osonlashtirishi mumkin.

Reetz usulida kinetik va termodinamik nazorat

Trietil fosfonoatsetat avval NaH bilan deprotonlangan, hosil bo‘lgan tuz xlorotriizopropoksititanium [(i-PrO)₃TiCl] va so‘ng aldegid bilan ishlov berilgan. Mos sharoitlarda (Z)-izomer asosiy mahsulot sifatida olingan. NaH tarkibida NaOH yoki Na₂O bo‘lishi (Z) → (E) izomerlanishini osonlashtirishi alohida qayd etilgan.

2 ekvivalent (i-PrO)₃TiCl/Et₃N va 0 °C sharoitida ayrim (Z)-mahsulotlar %78, %89 va %72 unumlarda olingan, biroq %5–10 darajada (E)-izomer ham mavjud bo‘lgan. Bir ekvivalent trietilamin va xona haroratida esa (E)-izomer taxminan 90:10 nisbat bilan ustun bo‘lgan.

Optik faol fosfonoatsetatlarda harorat ta’siri yanada yaqqol ko‘ringan: −78 °C da muayyan (Z)-mahsulot yagona izomer sifatida hosil bo‘lgan, 0 °C da esa taxminan 1:1 (E)/(Z) aralashmasi olingan. Sharh ushbu kuzatuvlarni (Z)-mahsulot kinetik, (E)-mahsulot esa termodinamik mahsulot ekanligi doirasida talqin qiladi.

2. Radikal C–P bog‘i hosil bo‘lishi: sinnamat efirlarining fosforillanishi

Knoevenagel strategiyasida C=C bog‘i hosil bo‘layotganda fosfonatli uglerod skeleti boshidan ishlatiladi. Radikal fosforillanish yondashuvida esa oldindan mavjud bo‘lgan sinnamat efirining qo‘sh bog‘iga yangi C–P bog‘i qo‘shiladi.

Mn(OAc)₃ dialkil fosfitni oksidlab dialkilfosforil radikalini hosil qilishi mumkin. Taklif etilgan mexanizmda ushbu radikal sinnamat efirining C=C bog‘iga qo‘shiladi; hosil bo‘lgan uglerod-markazli radikal yana oksidlanib karbokation hosil qiladi va deprotonlanish maqsadli α-fosfonosinnamatni beradi.

Etil sinnamat va 4-metoksi hosilasi Mn(III) sharoitida mos ravishda %77 va %73 unum bilan faqat (E)-mahsulotlarni bergan bo‘lsa, 4-nitro hosilasi %37 unumda qolgan. Shunday qilib, Mn(OAc)₃ yondashuvi elektron jihatdan boy sinnamatlar uchun muvaffaqiyatliroq ko‘rinadi.

AgNO₃/Mg(NO₃)₂·6H₂O va mikroto‘lqin nurlanishi bilan THF ichida 70 °C da olib borilgan radikal fosforillanish esa to‘ldiruvchi substrat xatti-harakatini ko‘rsatgan; elektron tortuvchi guruhlarni tutuvchi sinnamatlarda elektron jihatdan boy tizimlarga qaraganda yaxshiroq natija bergan. Shu sababli sharh Mn(III) va Ag(I) usullarini bir-birining to‘g‘ridan-to‘g‘ri kuchli yoki zaif varianti emas, balki turli substrat elektronikasiga xizmat qiluvchi to‘ldiruvchi yondashuvlar sifatida baholaydi.

3. Arilpropiolatlarning fosfin-katalizli gidrofosfonillanishi

Arilpropiolatlar uglerod-uglerod uch bog‘ini tutuvchi efirlardir. Fosfin-katalizli usulda fosfin avval propiolatning uch bog‘iga nukleofil hujum qilib zvitterion oraliq turni hosil qiladi. Fosfitdan ushbu anion markazga proton ko‘chiriladi; hosil bo‘lgan fosfit anioni alkenilfosfoniy oraliq mahsulotiga hujum qiladi. Fosfoniy ilidi proton siljishi va fosfin ajralishidan keyin α-fosfonosinnamatga aylanadi.

Ushbu yo‘lning muhim xususiyati redoks-neytral va bosqich iqtisodiyligi yuqori bo‘lgan muqobil ekanidir. Manba shuningdek ayni o‘zgarish DABCO, DBU yoki Et₃N kabi azot nukleofillari bilan sodir bo‘lmaganini bildiradi; ya’ni fosfinning roli umumiy “har qanday asos” ta’siri emas.

4. Trialkilarsin vositachiligidagi kondensatsiya

2-Bromofosfonoatsetatlarning aldegidlar bilan tributilarsin ishtirokidagi kondensatsiyasi %71–92 oralig‘ida unumlar va faqat (E)-izomerlarni bergan. Usul erituvchisiz qo‘llash mumkinligi, yaxshi unumlari, kuchli stereoselektivligi va kislota/asosga sezgir substratlar bilan ishlay olishi jihatidan afzalliklarga ega.

Biroq sharh alohida ta’kidlaydigan jiddiy kamchilik tributilarsinning toksikligidir. Shu sababli “yuqori unum” usulni avtomatik ravishda eng maqbul usulga aylantirmaydi; xavfsizlik va amaliy moslik ham usul tanlashda hisobga olinishi kerak.

5. Heck birikishi

Boshqa konvergent yondashuvda arildiazoniy tuzlari α-fosfonoakrilatlar bilan palladiy-katalizli Heck birikishiga kiritilib trimetil α-fosfonosinnamatlar tayyorlangan. Bu strategiya aril guruhining oldindan aldegid shaklida bo‘lishini talab qilmagani uchun oson olinadigan anilinlardan kelib chiqadigan diazoniy tuzlarini sintetik kirish nuqtasi sifatida ishlatishi mumkin.

Boshqa maxsus α-fosfonosinnamat yo‘llari

Sharh shuningdek 2-benzoilfosfonoatsetatning metillanishi orqali β-metoksi-α-fosfonosinnamat tayyorlanishini va ortoamid bilan trietil fosfonoatsetat reaksiyasidan yuqori zaryad ajralishiga ega 1,4-zvitterion hosilaning %68 unum bilan sintezini ham qamrab oladi. Bular beshta asosiy umumiy usul o‘rnini bosadigan universal protokollar emas, balki muayyan strukturaviy maqsadlar uchun maxsus sintetik misollardir.

Salitsilaldegidlardan nega turli fosforli kumarin mahsulotlari hosil bo‘lishi mumkin?

Salitsilaldegidlarda karbonil guruhining orto holatidagi OH funksiyasi dastlab hosil bo‘lgan ochiq zanjirli fosfonoakrilat oraliq mahsulotida bir nechta elektrofil markazga intramolekulyar hujum qilishi mumkin; sharhdagi modelga ko‘ra (E)-ochiq zanjirli oraliq mahsulotning OH guruhi ester qismiga hujum qilsa 3-fosfonokumaringa, (Z)-oraliq mahsulotning OH guruhi fosfor markaziga hujum qilsa 2-fosfakumaringa olib borishi mumkin va shu sababli katalizator, erituvchi, qo‘shimchalar, quritish sharoitlari hamda boshlang‘ich o‘rinbosarlar mahsulot taqsimotini kuchli o‘zgartirishi mumkin.

Salitsilaldegid kimyosida mahsulot tarmoqlanishi

TiCl₄/piridin nega alohida o‘rin tutadi?

Rodios va hamkasblari turli salitsilaldegid va fosfonoatsetat kombinatsiyalarini taqqoslaganda, THF ichidagi TiCl₄/piridin tizimi sinovdan o‘tkazilgan kombinatsiyalarda faqat kumarin-3-fosfonat mahsulot sinfini bergan. Bu natija usulning kimyoselektivlik jihatidan kuchli ekanini ko‘rsatadi.

Biroq kimyoselektivlik bilan yuqori unum bir xil narsa emas. Manba Jadval 3 da ayrim TiCl₄/piridin misollarida kumarin-3-fosfonat unumlari %81 yoki %71 gacha chiqqan bo‘lsa, dietilamino o‘rinbosarli bir misolda atigi %3 bo‘lgan. Demak, “faqat maqsadli mahsulot hosil bo‘ladi” degan ifoda “maqsadli mahsulot yuqori unum bilan hosil bo‘ladi” degani emas.

Piperidin/atsetat kislota nega aralashma hosil qilishi mumkin?

Toluol qaytarma sovitgichi ostida piperidin va atsetat kislota ishlatilganda ayrim salitsilaldegid/fosfonoatsetat reaksiyalari ham kumarin-3-fosfonat 54, ham 2-fosfakumarin 57 ni hosil qilgan. Sharhdagi mexanistik izohga ko‘ra dastlabki ochiq zanjirli (E)-oraliq mahsulotning OH guruhi ester qismiga hujum qilib 3-fosfonokumarin hosil qilishi mumkin; (Z)-oraliq mahsulot esa OH guruhining fosfor atomiga hujumi bilan 2-fosfakumarin yo‘liga o‘tishi mumkin.

Manba selektivlik faqat katalizator nomiga bog‘liq emasligini alohida ko‘rsatadi. Atsetat kislota, β-alanin va molekulyar elak kabi qo‘shimchalar; eritma konsentratsiyasi; substrat o‘rinbosarlari va hatto Dean–Stark tutqichining reaksiya kolbasidan masofasi mahsulot taqsimotiga ta’sir ko‘rsatishi mumkin bo‘lgan.

DBU/NaI bilan 2-fosfakumaringa erishish

Etil (difenilfosforil)atsetat DBU va NaI bilan ishlov berilgandan so‘ng salitsilaldegid qo‘shilishi 2-fosfakumarin va HWE mahsulotini birgalikda bergan. 0 °C da 1.5 soat oxirida 2-fosfakumarin %33 va HWE mahsuloti %37 unum bilan taxminan o‘xshash miqdorlarda hosil bo‘lgan.

Harorat −78 °C gacha tushirilib, vaqt 2 soatga uzaytirilganda nisbat 2-fosfakumarin foydasiga taxminan 5:1 ga siljigan; fosfakumarin %61, HWE mahsuloti %12 unum bilan olingan. Sharh ushbu sharoitlarni 2-fosfakumaringa erishish jihatidan ajralib turuvchi usul sifatida baholaydi.

Ochiq zanjirli orto-gidroksilli α-fosfonosinnamat maqsad qilinsa nima qilish mumkin?

Erkin orto-OH guruhi intramolekulyar sikllanishda oson qatnashgani sababli salitsilaldegidni bevosita ishlatish ochiq zanjirli mahsulotni ajratishni qiyinlashtiradi. Bu muammo fenolik OH guruhini vaqtincha himoyalash orqali bartaraf etilishi mumkin.

Masalan, 2-(metoksimetoksi)benzaldehid bilan fosfonoatsetat toluolda %4 mol piperidin va %20 mol atsetat kislota ostida reaksiyaga kiritilganda ochiq zanjirli fosfonosinnamat 95:5 (E)/(Z) aralashmasi sifatida hosil bo‘lgan va sof (E)-izomer %65 unum bilan ajratib olingan. Keyin himoya guruhi olib tashlanib, zarur bo‘lsa keyingi kumarin kimyosiga o‘tilishi mumkin.

Oldindan tayyorlangan kumarinni bevosita fosforillash

Kumarin-3-fosfonat sintezi faqat salitsilaldegid kondensatsiyasiga tayanmaydi. Oldindan tayyorlangan kumarin halqasining C3 holatida bevosita C–P bog‘i hosil qilish uchun turli oksidlovchi va katalitik usullar ishlab chiqilgan.

TEMPO tajribasi nega muhim?

TEMPO uglerod-markazli va ayrim boshqa radikallarni tutib qoladigan barqaror nitroksid radikaldir. Reaksiya TEMPO qo‘shilganda kuchli bostirilsa yoki butunlay to‘xtasa, bu kuzatuv radikal oraliq turlar reaksiyada muhim rol o‘ynashini qo‘llab-quvvatlaydi. Manbada Ag(I) vositachiligidagi kumarin fosforillanishida va CuCl/DTBP bilan dekarboksillovchi fosforillanishda TEMPO reaksiyani bostirishi radikal mexanizm foydasiga nazorat sifatida ishlatilgan.

Bu tajriba o‘zi yakka holda barcha oraliq bosqichlarning tuzilishini isbotlamaydi; faqat radikal yo‘l muhim ekaniga doir mexanistik dalil beradi.

Elektrokimyoviy fosforillanishda erituvchi ta’siri

MnCl₂(bipy)/CoCl₂(bipy) tizimida kumarin, 6-metilkumarin va 7-metilkumarinni dietil fosfit bilan elektrokimyoviy fosforillash %55–70 unum bergan. CoCl₂(bipy) yolg‘iz ishlatilganda natijalar erituvchiga kuchli bog‘liq ekani ko‘ringan.

Bu taqqoslash “elektrokimyoviy usul” yorlig‘i o‘zi yakka holda samaradorlikni belgilamasligini; elektroliz muhiti ham reaksiya unumini katta darajada o‘zgartirishi mumkinligini ko‘rsatadi.

Boshqa kumarin-3-fosfonat sintez yo‘llari

Sharh bevosita kumarin fosforillanishidan tashqari boshqa halqa qurish strategiyalarini ham qamrab oladi.

• Arilpropiolatlarning radikal halqalanishi: Dialkilfosforil radikali uch bog‘ga qo‘shiladi; hosil bo‘lgan alkenil radikali fenolik halqaga intramolekulyar hujum qilib kumarin skeletini hosil qiladi.
• Fotokimyoviy yo‘l: Fenil fenilpropiolat, 25 W yashil LED, Eosin Y (%4 mol), tert-butil gidroperoksid va dietil fosfit ishlatilib kumarin-3-fosfonat %35 unum bilan olingan.
• Arbuzov + intramolekulyar Knoevenagel kaskadi: 2-Atsilfenil bromoatsetatlar trietil fosfit bilan 110 °C da erituvchisiz qizdirilgan; avval Arbuzov reaksiyasi, so‘ng intramolekulyar kondensatsiya sodir bo‘lgan, biroq maqsadli kumarinlar faqat %24–38 unum bilan hosil bo‘lgan.
• Intramolekulyar kondensatsiya: Fosfonoatsetat bilan 1,3-diketon o‘rtasida transesterifikatsiyadan keyin halqa yopilishi orqali 4-fenatsilkumarin-3-fosfonat tayyorlangan.
• Fenol annulyatsiyasi: Fenollar 2-(dialkoksifosforil)-3-metoksiakrilatlar bilan TfOH yoki MsOH katalizi ostida reaksiyaga kiritilgan. Xona haroratida ishlashi mumkin bo‘lsa-da, reaksiya vaqti 6–60 kun kabi juda uzun.
• 4-Xlorokumarin yo‘li: 4-Xlorokumarin dietil sianometilfosfonat bilan NaH/THF sharoitida reaksiyaga kiritilgan; 4-(sianometil)kumarin-3-fosfonat %36 va ekzosiklik alkiliden yon mahsuloti %33 unum bilan hosil bo‘lgan.
• Arin/DMF/fosfonoatsetat yo‘li: 2-(trimetilsilil)fenil triflat, KF, DMF va trietil fosfonoatsetatdan benzin oraliq turi, zvitterion, benzoksetan va orto-xinon metid orqali borishi taklif etilgan ko‘p bosqichli annulyatsiya bilan kumarin-3-fosfonat tayyorlangan.

Bu birikmalarning keyingi kimyosi nega qiziq?

Sharhning kirish qismida α-fosfonosinnamatlar turli nukleofillar bilan Michael qo‘shilishlarida, siklopropan sintezlarida va keyin turli geterotsiklik mahsulotlarni tayyorlashda ishlatilishi mumkinligi ko‘rsatiladi. Fosfonat va ester guruhlarining ayni faollashtirilgan C=C tizimida birga bo‘lishi keyingi o‘zgarishlarda bir nechta reaksiya markazidan foydalanish imkonini beradi.

Kumarin-3-fosfonat hosilalaridan ham turli politsiklik tuzilmalarni tayyorlashda foydalanilgani va ayrim hosilalarning fluoresans xususiyatlari sabab materiallar kimyosi nuqtai nazaridan qiziqish uyg‘otgani aytiladi. Sharhda, shuningdek, oldingi nashrlarda ayrim α-fosfonosinnamat va kumarin hosilalari uchun hujayra asosidagi biologik faollik misollari keltiriladi.

Biroq ushbu sharh biologik faollik sharhi emas va mazkur misollarni yangi davolash dalili sifatida ishlab chiqmaydi. Biologik misollar birikma sinfi nega sintez nuqtai nazaridan qiziq ekanini tushuntiruvchi adabiyot kontekstidir.

Ish qo‘llab-quvvatlaydigan va qo‘llab-quvvatlamaydigan xulosalar

Ishning Usuli va Natijalari

Bu ish qanday sharh?

Ushbu nashr yangi tajribaviy ma’lumotlar to‘plamini yaratmagan. Mualliflar α-fosfonosinnamat va ularning halqali analoglari sinteziga doir nashr etilgan organik kimyo adabiyotini reaksiya sinflari hamda bog‘ hosil qilish strategiyalariga ko‘ra birlashtirib, tanqidiy tarzda taqqoslagan.

Manbada PRISMA tipidagi sistematik sharh protokoli, ma’lumotlar bazasi qidiruv qatori, dastlabki yozuvlar soni, kiritish/chiqarish mezonlari yoki meta-analitik statistika xabar qilinmagan. Shu sababli ishni “sistematik sharh/meta-tahlil” emas, balki mexanizm va sintetik usul tanlashga qaratilgan keng qamrovli tanqidiy kimyo sharhi deb baholash kerak.

Sharhning asosiy tasniflash tizimi

Knoevenagel usuli uchun amaliy tanlov xulosasi

Kumarin-3-fosfonat sintezi uchun usul oilalari

Sharhda mexanizm qanday ko‘rib chiqilgan?

Manba barcha reaksiyalar uchun yagona umumiy mexanizm taklif qilmaydi. Turli usullarning mexanistik asoslari bir-biridan farq qiladi:

• Knoevenagel tizimlarida asos vositachiligidagi deprotonlanish, karbonilga qo‘shilish va eliminatsiya asosiy o‘rinda.
• HWE raqobatida fosfor tutuvchi oraliq tur orqali fosforli guruh ajralishi natijasida fosforsiz alken hosil bo‘ladi.
• Mn(III) va Ag(I) fosforillanishlarida dialkilfosforil radikali C=C bog‘iga qo‘shiladi.
• Fosfin-katalizli arilpropiolat reaksiyasida zvitterion, alkenilfosfoniy va fosfoniy ilidi tipidagi oraliq turlar taklif qilinadi.
• Salitsilaldegidlarda ochiq zanjirli oraliq mahsulot geometriyasi OH guruhining ester yoki fosfor markaziga intramolekulyar hujumi mahsulot sinfini o‘zgartirishi mumkinligi bilan bog‘lanadi.
• Arilpropiolat-kumarin kaskadida fosforil radikali avval uch bog‘ga, keyin hosil bo‘lgan alkenil radikali aromatik halqaga intramolekulyar qo‘shiladi.
• Arin/DMF usulida benzin, zvitterion, benzoksetan va orto-xinon metid oraliq turlari orqali annulyatsiya mexanizmi taklif qilingan.

“Taklif etilgan mexanizm” iborasi bu yerda muhim. Sharhda reaksiya sxemalarida berilgan ko‘plab mexanistik oraliq turlar bevosita ajratib olingan tajribaviy oraliq mahsulotlar emas. Ayrim o‘zgarishlarda nazorat tajribalari yoki ajratilgan oraliq mahsulotlar mexanizmni mustahkamlasa-da, barcha o‘qlar bevosita kuzatuv degani emas.

Manbada matematik tenglama bormi?

Sharhning markaziy mazmuni matematik model emas, organik reaksiya sxemalaridir. Manbada Verianla tenglama protokolini talab qiladigan markaziy matematik tenglama yo‘q. Shu sababli manbada bo‘lmagan kinetik tezlik tenglamalari, termodinamik tenglamalar yoki reaksiya unumi formulalari qo‘shilmagan.

Foiz unum, diastereomer nisbati, ekvivalent miqdori, mol foizi, harorat va vaqt kabi miqdorlar manbada tajriba sharoitlari sifatida keltirilgan. Bular mustaqil matematik modellar emas, balki turli adabiyot protokollarining tajribaviy parametrlaridir.

Manba adabiyotidagi muhim hisobot cheklovlari

• Eski tadqiqotlarning bir qismida (E)/(Z) yoki diastereomer nisbati umuman xabar qilinmagan.
• Ayrim usullarda faqat bir nechta substrat o‘rganilgan; keng substrat umumlashtirishini qilish mumkin emas.
• Ketenimin ishlatib kumarin-3-fosfonat sintez qilingan eski bir tadqiqotda reagent tafsilotlari va mahsulot unumi berilmagan.
• LiH/furan tadqiqotida mahsulot stereokimyosi sxema va tajribaviy nomlash o‘rtasida nomuvofiq; sharh mualliflari bu nomlash xatosi bo‘lishi mumkinligini baholagan.
• O‘xshash usullarning turli nashrlardagi unumlari bir xil bo‘lmasligi mumkin; 4-xlorbenzaldehid/TiCl₄-NMM misoli buning ochiq misollaridan biridir.
• Salitsilaldegid kimyoselektivligi juda kichik amaliy o‘zgarishlarga ham sezgir bo‘lishi mumkinligi sababli adabiyotdagi unum boshqa laboratoriyaga avtomatik ko‘chirilmasligi kerak.
• Sharh yangi yuzma-yuz tajribalar o‘tkazmagani sababli turli nashrlardagi unum foizlari yagona nazoratlangan taqqoslash sifatida o‘qilmasligi kerak.

Kelajakdagi tadqiqot yo‘nalishlari

Mualliflar to‘rtta asosiy rivojlanish yo‘nalishiga e’tibor qaratadi. Birinchisi, keton va ketimin kabi prokiral elektrofillarga qaratilgan katalitik assimetrik Knoevenagel yoki HWE-tipidagi yondashuvlar hanuz cheklanganligidir. Xiral fosfonosinnamatlarning enantioselektiv kaskad kimyosida ishlatilishi bu yo‘nalishni muhim qiladi.

Ikkinchi yo‘nalish fotoredoks va elektrokimyoviy C–P bog‘i hosil bo‘lishidir. Sharhda yashil LED/Eosin Y bilan bajarilgan fotokimyoviy misol ushbu usullar kengaytirilishi mumkinligiga ishora qiluvchi boshlang‘ich misol sifatida baholangan; ayniqsa ikki tomonlama fotoredoks/o‘tish metali katalizi kelajakda o‘rganilishi mumkin bo‘lgan yo‘nalishlar qatoriga kiradi.

Uchinchi yo‘nalish oqim kimyosidir. TiCl₄/amin Knoevenagel va Mn(III) fosforillanishi kabi ishonchli usullarni oqim tizimlariga o‘tkazish uzoq reaksiya vaqtlari va stoxiometrik oksidlovchi ishlatishning miqyosni kattalashtirishdagi ayrim muammolarini kamaytirishi mumkin bo‘lgan tadqiqot yo‘nalishi sifatida taklif qilingan. Bu mavjud maqolada bajarilgan oqim-kimyosi validatsiyasi emas.

To‘rtinchi yo‘nalish ushbu qurilish bloklarining maqsadga yo‘naltirilgan qo‘llanishini kengaytirishdir. Mualliflar ayniqsa RGGT kabi bisfosfonat bilan bog‘liq fermentlarni nishonga oluvchi tibbiy kimyo dasturlari va kumarin-3-fosfonatlarning fluoresans xususiyatlaridan foydalanadigan material ilovalarini ehtimoliy rivojlanish yo‘nalishlari sifatida ko‘rsatadi. Bular sharhning yangi biologik yoki material samaradorligi natijalari emas, kelajak tadqiqot yo‘nalishlaridir.

Sharhning to‘g‘ri ilmiy xulosasi

α-Fosfonosinnamat va kumarin-3-fosfonat sintezi yagona standart reaksiya retsepti bilan tushuntiriladigan soha emas. Ayni maqsad skeleti turli bog‘lash strategiyalari bilan qurilishi mumkin va usul tanlovi substrat elektronikasiga, maqsadli geometrik izomerga, reaksiyaga sezgir funksional guruhlarga, miqyoslash talabiga hamda xavfsizlik cheklovlariga qarab amalga oshirilishi kerak.

Knoevenagel kondensatsiyasi eng keng qo‘llanilgan platforma, biroq HWE raqobati va kuchli substratga bog‘liqlik sabab optimallashtirishni talab qiladi. TiCl₄/amin tizimlari (E)-mahsulotlar uchun kuchli umumiy yechim; nazoratlangan (i-PrO)₃TiCl yondashuvi esa (Z)-mahsulotga erishish uchun muhim vosita. Mn(III) va Ag(I) radikal fosforillanishlari turli elektron substratlar uchun to‘ldiruvchi xatti-harakat ko‘rsatadi; fosfin-katalizli gidrofosfonillanish bosqich iqtisodiyligi yuqoriroq muqobil beradi; arsin yo‘li yuqori selektivligiga qaramay toksiklik sabab noqulay.

Kumarin-3-fosfonatlarda eng katta muammo faqat C–P bog‘ini hosil qilish emas, balki halqalanish qaysi markazga yo‘nalishini nazorat qilishdir. TiCl₄/piridin 3-fosfonokumarin uchun kuchli kimyoselektivlik ta’minlasa, 2-fosfakumarin maqsadlarida DBU/NaI sharoitlari ajralib turadi. Ochiq zanjirli orto-gidroksilli fosfonosinnamat maqsad qilinsa, fenolni vaqtincha O-himoyalash erta halqalanishni to‘xtatish uchun samarali strategiyadir.

Manba va Usul Haqida Izoh

Asl sarlavha: α-Phosphonocinnamates and Coumarin-3-phosphonates: A Survey of Synthetic Methods

Mualliflar: Igor V. Trushkov; Andrey V. Kuleshov; Vitaly A. Shcherbinin.

Mas’ul muallif: Igor V. Trushkov.

Teng hissa: Manbada teng hissa/teng birinchi mualliflik bayonoti ko‘rsatilmagan.

Muassasa: N.D. Zelinsky Institute of Organic Chemistry, Russian Academy of Sciences, Leninsky Pr. 47, Moscow 119991, Russia.

Jurnal: Chemistry.

Nashriyot: MDPI, Basel, Switzerland.

Manba turi: Review — sintetik usullarni tanqidiy tarzda taqqoslaydigan kimyo sharhi.

Bibliografik yozuv: Chemistry 2026, 8(9), 118.

DOI: 10.3390/chemistry8090118

Rasmiy havola: https://doi.org/10.3390/chemistry8090118

Maqola vaqt jadvali: Received: 14 Iyul 2026; Revised: 13 Avgust 2026; Accepted: 22 Avgust 2026; Published: 27 Avgust 2026.

Taqriz: Chemistry, MDPI tomonidan nashr etiladigan taqrizdan o‘tuvchi ochiq kirishli kimyo jurnalidir.

Litsenziya: Manba PDF maqola Creative Commons Attribution (CC BY) litsenziyasi ostida ochiq kirishda nashr etilganini bildiradi.

Preprint holati: Ko‘rib chiqilgan manbada alohida preprint identifikatori yoki preprint versiyasi ko‘rsatilmagan.

Moliyalashtirish: Russian Science Foundation, grant 24-13-00255; mablag‘ I.V.T. uchun ko‘rsatilgan.

Ma’lumotlarning mavjudligi: Manba “yangi ma’lumot yaratilmagan yoki tahlil qilinmaganini” va ma’lumot almashish ushbu maqolaga tatbiq etilmasligini bildiradi.

Manfaatlar to‘qnashuvi: Mualliflar manfaatlar to‘qnashuvi yo‘qligini bayon qilgan.

Muallif hissalari: Manbada uchala muallif ham sharhni tayyorlashga hissa qo‘shgani va nashr etilgan versiyani o‘qib tasdiqlagani aytilgan; individual CRediT vazifa taqsimoti berilmagan.

Sharhning metodologik cheklovi: Manba yangi tajriba o‘tkazmagan va ko‘rib chiqilgan usullarni umumiy standart sharoitlarda bevosita taqqoslamagan. PRISMA tipidagi sistematik qidiruv protokoli yoki meta-tahlil xabar qilinmagan. Eski nashrlarda reaksiya sharoitlari, (E)/(Z) nisbatlari va ayrim strukturaviy tayinlashlar to‘liq bo‘lmasligi yoki zid bo‘lishi mumkinligi sababli unumlar turli nashrlar o‘rtasida nazoratlangan yuzma-yuz samaradorlik o‘lchovi sifatida talqin qilinmasligi kerak.

Manba ichidagi muhim baholash: Sharh LiH vositachiligidagi keton kondensatsiyasi nashrida mahsulot 25 uchun sxemada (E), tajribaviy bo‘limda esa (Z) nomlanishi ishlatilganini nomuvofiq deb baholaydi va taqdim etilgan spektral ma’lumotlarga ko‘ra nomlashda xato bo‘lishi mumkinligini bildiradi. Verianla bu baholashni yangi tajribaviy tasdiq sifatida taqdim etmaydi.

Asosiy talqin cheklovi: Sharhda keltirilgan biologik faollik, fluoresans va sintetik qo‘llanish misollari turli oldingi nashrlarga tegishli. Ushbu sharh yangi biologik faollik, dori samaradorligi, toksiklik yoki material samaradorligi tajribasini o‘tkazmagan.