Бемории музмини обструктивии шуш (БМОШ; chronic obstructive pulmonary disease, COPD) бемории шуш аст, ки бо нишонаҳои музмини нафаскашӣ ва маҳдудшавии доимии ҷараёни ҳаво мегузарад. Тавонбахшии шуш (PR) бошад, равиши сохторёфтаи тавонбахшӣ мебошад, ки машқ, омӯзиши нафаскашӣ ва чораҳои дастгиркунандаи қобилияти функсионалиро муттаҳид мекунад. Ин таҳқиқоти проспективии дахолатӣ тағйироти вобаста ба фаъолияти ҷисмонӣ, диспноэ, бори нишонаҳо ва қобилияти машқро пас аз барномаи сеҳафтаинаи инфиродӣ ва хонагии PR дар беморони аз 60-сола боло бо БМОШ-и вазнин, ки дар манбаъ ҳамчун GOLD марҳилаи IV муайян шудаанд, арзёбӣ кард. Дар 40 беморе, ки таҳқиқотро анҷом доданд, тақсимоти диспноэи mMRC ба дараҷаҳои пасттар гузашт; холҳои COPD Assessment Test (CAT) коҳиш ёфтанд; Barthel Index, масофаи санҷиши роҳравии шашдақиқаина (6MWT) ва арзишҳои SpO₂ дар ҳолати истироҳат/пас аз машқ афзоиш ёфтанд. Аммо азбаски дар таҳқиқот гурӯҳи назоратии муқоисашаванда вуҷуд надошт, наметавон хулоса кард, ки ин тағйирот танҳо аз барномаи тавонбахшӣ ба вуҷуд омадаанд.

Барнома дар тӯли се ҳафта бо тавсияи ҳафт ҷаласа дар як ҳафта гузаронида шуд ва ҳадаф ин буд, ки иштирокчиён ҳадди ақал 15 ҷаласаро анҷом диҳанд. Ҳар ҷаласа тақрибан 45–60 дақиқа давом кард. Барнома аз гармкунӣ ва кашиш, ҳаракатҳои фаъоли буғумҳо, қувватбахшии муқовимати паст, машқи тобоварӣ бар пояи роҳравӣ, машқҳои нафаскашӣ, омӯзиши мувозинат-роҳравӣ, дренажи постуралӣ ва оромсозӣ иборат буд. Шиддати машқ ба таври инфиродӣ бо ҳадафи дараҷаи эҳсосшудаи кӯшиш (Rate of Perceived Exertion, RPE) 4–6 ва %50–70'i захираи тахминии набзи дил (Heart Rate Reserve, HRR) танзим карда шуд.

Дар таҳқиқот ибтидо 47 бемор ворид карда шуд; бинобар авҷгирии нафаскашӣ, ки бистарӣ шуданро талаб мекард, 7 нафар хориҷ шуданд ва 40 нафар барномаро анҷом доданд. Синни миёнаи гурӯҳи анҷомдиҳанда 66,43 ± 2,99 сол буд. Холҳои CAT аз 26,95 ± 3,61 то 21,85 ± 3,94 коҳиш ёфтанд, дар ҳоле ки Barthel Index аз 17,53 ± 1,57 то 18,28 ± 0,96 ва масофаи 6MWT аз 224,25 ± 107,19 метр то 320,90 ± 108,99 метр зиёд шуд. Барои ин се тағйирёбанда p < 0,001 гузориш дода шуд. Дар ченкуниҳои SpO₂ пеш ва пас аз машқ низ афзоишҳои хурдтар, вале аз ҷиҳати оморӣ аҳамиятнок муайян гардиданд.

Бозёфтҳо нишон медиҳанд, ки PR-и кӯтоҳмуддати хонагӣ дар ин гурӯҳи таҳқиқотии гирифтори БМОШ-и вазнин иҷрошаванда буда, бо тағйироти мусбати пеш-пас дар баъзе ченакҳои клиникӣ алоқаманд аст. Бо вуҷуди ин, хурд будани намуна, инфиродӣ будани вояҳои машқ, набудани гурӯҳи назоратӣ ва танҳо се ҳафта будани пайгирӣ тафсири сабабӣ ва дарозмуддати натиҷаҳоро маҳдуд мекунанд.

Тавонбахшии Шуш дар БМОШ-и Вазнин Чиро Ҳадаф Қарор Медиҳад?

Тавонбахшии шуш раванди сохторёфтаи тавонбахшӣ аст, ки дар шахси гирифтори БМОШ на танҳо ба ченакҳои шуш, балки ҳамзамон ба диспноэ, таҳаммулпазирии машқ, фаъолияти рӯзмарра, камҳаракатии ҷисмонӣ ва рафтори канорагирӣ аз машқ равона мешавад. Дар ин таҳқиқот ҳадафи тавонбахшии шуш бартараф кардани бемории шуш набуд, балки дастгирии қобилияти ҷисмонӣ ва фаъолияти рӯзмарра, ки аз сабаби БМОШ-и вазнин коҳиш ёфтаанд, ва кӯмак ба бемор барои ташаккули рафтори устувори фаъолияти ҷисмонӣ дар хона буд.

Дар беморони гирифтори БМОШ тангии нафас метавонад майли канорагирӣ аз фаъолияти ҷисмониро зиёд кунад. Бо кам шудани фаъолият, тобоварӣ ва фаъолияти мушакҳо метавонанд коҳиш ёбанд; дар натиҷа шахс ҳатто дар сатҳҳои пасттари бори ҷисмонӣ душворӣ мекашад. Мантиқи тавонбахшие, ки таҳқиқоти манбаъ ба он такя мекунад, кӯшиш мекунад ин давраро бо машқи назоратшаванда ва инфиродӣ бишканад.

Сабаби асосии омӯзиши равиши хонагӣ ин аст, ки барои беморони БМОШ-и вазнин иштирок дар тавонбахшии марказӣ метавонад бинобар вазъи саломатӣ, бемориҳои ҳамроҳ, мушкилоти ҳаракат ё дастрасӣ ба маркази клиникӣ душвор бошад. Дар таҳқиқот барномаи хонагӣ дар клиника омӯзонда шуда, тавассути тамоси ҳафтаинаи видеоӣ ё телефонӣ пайгирӣ гардид.

Чаро беморони гирифтори БМОШ-и вазнин интихоб шуданд?

Таҳқиқотчиён махсусан омӯхтанд, ки оё барномаи соддаи хонагӣ, ки таҷҳизоти кам талаб мекунад, дар беморони марҳилаи пешрафтаи беморӣ ва бо қобилияти ҷисмонии рӯзмарраи ба таври назаррас маҳдуд иҷрошаванда аст ё не. Иштирокчиён ҳадди ақал 60-сола, аз ҳар ду ҷинс ва беморони аз ҷиҳати клиникӣ устувори БМОШ буданд, ки дар манбаъ тибқи меъёрҳои GOLD 2024 ҳамчун марҳилаи IV муайян шудаанд.

Дар Ҷадвали 2-и манбаъ арзиши ибтидоии FEV₁ 0,75 ± 0,10 L ва фоизи FEV₁ %68 ± 9 гузориш шудааст. Таҳқиқот ҳамин иштирокчиёнро ҳамчун GOLD марҳилаи IV тавсиф мекунад, аммо робитаи ин ду унсури гузоришро дар матн алоҳида шарҳ намедиҳад. Verianla ин арзишҳоро бетағйир ва бе баровардани таснифи нав, ҳамон тавре ки дар манбаъ гузориш шудаанд, нигоҳ медорад.

Тавонбахшии Хонагии Шуш дар Ин Таҳқиқот Чӣ Гуна Амалӣ Шуд?

Барномаи хонагӣ барномаи бисёрҷузъии тавонбахшӣ буд, ки пас аз оптимизатсияи табобати тиббӣ оғоз шуда, се ҳафта давом кард ва мувофиқи қобилияти ҷисмонӣ ва вазъи саломатии ҳар бемор инфиродӣ карда шуд. Ҳафт ҷаласа дар як ҳафта тавсия шуд, дар се ҳафта ҳадди ақал 15 ҷаласа ҳадаф қарор гирифт ва як ҷаласа тақрибан 45–60 дақиқа давом кард.

Арзёбии ибтидоӣ

Пеш аз оғози барнома дар ҳамаи иштирокчиён анамнези муфассал ва муоинаи клиникӣ гузаронида шуд. Сатҳи оксиген дар ҳолати истироҳат (SpO₂), спирометрия пеш аз бронходилататор, Barthel Index, миқёси диспноэи тағйирёфтаи Medical Research Council (mMRC), COPD Assessment Test (CAT) ва санҷиши роҳравии шашдақиқаина (6MWT) арзёбӣ шуданд.

Ченкуниҳои ибтидоӣ дар байни соатҳои 08.00–10.00 аз ҷониби гурӯҳи бисёрсоҳа, ки табиби бемориҳои қафаси сина ва мутахассиси тавонбахширо дар бар мегирифт, анҷом дода шуданд. Вазъи ғизоии иштирокчиён низ мунтазам арзёбӣ шуда, аз ҷониби парҳезшиноси клиникӣ тавсияҳои инфиродӣ дода шуданд.

Басомад ва шиддати машқ

Пешрафти машқ аз рӯи нишондиҳандаҳои бехатарӣ арзёбӣ шуд: бемор бояд маҷмӯи машқи ҷориро бо RPE < 4 анҷом дода тавонад, ҳодисаи десатуратсия бо паст шудани SpO₂ аз %88 рух надиҳад ва дар ҷаласа афзоиши диспноэ ё хастагӣ гузориш нашавад.

Гармкунӣ ва ҳаракатҳои буғум

Ҳар барнома қисмати 5–10 дақиқаинаи гармкунӣ ва кашишро дар бар гирифт. Машқҳои фаъоли доираи ҳаракати буғумҳо барои андомҳои болоӣ ва поёнӣ иҷро шуданд. Даврзании китф, флексия-экстензияи оринҷ, даврзании банди даст ва ҳаракатҳои кос, зону ва тағоям дар ду маҷмӯъ, барои ҳар буғум 10–12 такрор иҷро шуданд. Байни маҷмӯъҳо тақрибан 30 сония истироҳат дода шуд.

Қувватбахшӣ

Дар қисмати қувватбахшӣ гантелҳои сабуки 1–2 kg ё тасмаҳои муқовимат истифода шуданд. Ҳаракатҳое чун biceps curl, shoulder press, экстензияи зону дар ҳолати нишаста ва боло бурдани пошна дар ду маҷмӯъ ва 8–10 такрор иҷро шуданд. Байни маҷмӯъҳо тақрибан як дақиқа истироҳат дода шуд.

Машқи тобоварӣ

Машқи тобоварӣ асосан аз роҳравии босуръат иборат буд. Давомнокӣ мувофиқи натиҷаи ибтидоии 6MWT ва таҳаммулпазирии инфиродӣ муайян шуда, дар тӯли ҳафтаҳо тадриҷан зиёд карда шуд. Давомнокии ҳадаф дар доираи 10–30 дақиқа буд.

Машқҳои нафаскашӣ

Барнома нафаскашии диафрагмалӣ, нафаскашӣ бо лабони ғуншуда, машқҳои васеъ кардани қафаси сина ва машқи мушакҳои нафаскаширо дар бар гирифт. Дар машқҳои мушакҳои нафаскашӣ incentive spirometer ё пуфак истифода шуда, ҳар машқ 5–10 маротиба такрор карда шуд.

Омӯзиши мувозинат ва роҳравӣ

Дар ҷузъи мувозинат ва роҳравӣ машқҳои тана-шикум, 20 такрори marching дар ҳолати нишаста, 10 такрори pelvic tilt, истодан дар як по барои 10–15 сония ва 10 қадам роҳ рафтан бо тартиби пошна-ангушт дохил шуданд. Истодан дар як по се такрор ва роҳравии пошна-ангушт дар ду маҷмӯъ иҷро шуд.

Дренажи постуралӣ ва оромсозӣ

Дар дренажи постуралӣ барои мусоидат ба ҳаракати секретҳои бронхӣ аз роҳҳои ҳавоии канорӣ ба минтақаҳои марказитар ҳолатҳое истифода шуданд, ки аз қувваи ҷозиба истифода мебаранд. Ҳолатҳо мувофиқи сегменти дахлдори шуш интихоб ва 5–15 дақиқа нигоҳ дошта шуданд. Сипас нафаси чуқур, кӯтоҳ нигоҳ доштани нафас ва хориҷ кардани секрет бо сулфаи қавии назоратшаванда анҷом дода шуд.

Пас аз машқ 5–10 дақиқа оромсозии тадриҷии мушакҳо ва нафаскашии роҳнамоишуда анҷом дода шуд.

Таҷҳизоти истифодашуда

• Тасмаи муқовимат ё гантели сабук
• Incentive spirometer ё пуфак
• Pulse oximeter
• Курсӣ барои машқҳои нишастан ва дастгирӣ

Қоидаҳои бехатарӣ

Ба иштирокчиён дастурҳои шифоҳӣ ва хаттии бехатарӣ дода шуданд. Ҳангоми паст шудани SpO₂ аз %88, дарди қафаси сина, сарчархӣ ё тангии шадиди нафас талаб карда шуд, ки машқ қатъ карда шавад. Машқ дар муҳити хуб шамолхӯрда, доштани телефон барои ҳолати фавқулода ва нӯшидани моеъи кофӣ тавсия шуд. Ба иштирокчиёни дорои индекси пасти массаи бадан ғизои дорои сафедаи зиёд тавсия шуд.

Риояи барнома чӣ гуна пайгирӣ шуд?

Риояи барнома мувофиқи таърифи пешакӣ ҳамчун фаъолияти ҷисмонӣ ҳадди ақал панҷ рӯз дар як ҳафта, ҳадди ақал 30 дақиқа дар як рӯз ва анҷоми ҳадди ақал 150 дақиқа машқ дар як ҳафта арзёбӣ шуд. Иштирокчиён дар дафтарҳои ҳаррӯза навъи машқ, давомнокӣ, сатҳи RPE ва нишонаҳои аз сар гузаронидаашонро сабт карданд. Дар тамосҳои ҳафтаинаи телефонӣ ё WhatsApp иҷро ва омилҳои мушкилкунандаи риоя арзёбӣ шуданд.

Натиҷаҳои бехатарӣ

Дар таҳқиқот ҳодисаи ҷиддии номатлуб гузориш нашуд. Дар шаш нафар дарди муваққатии мушак, дар чор нафар диспноэи муваққатии сабук мушоҳида шуд. Як иштирокчӣ бинобар бемории вирусии ба барнома вобаста набуда як ҷаласаро аз даст дод.

mMRC, CAT, Barthel ва 6MWT дар Ин Таҳқиқот Чиро Чен Карданд?

Дар таҳқиқот миқёси mMRC дараҷаи таъсири диспноэ ба фаъолияти рӯзмарраро, CAT бори нишонаҳои вобаста ба БМОШ-ро, Barthel Index мустақилияти функсионалӣ дар фаъолияти асосии рӯзмарра ва 6MWT масофаи дар шаш дақиқа роҳрафташавандаро арзёбӣ кард. Ин чор ченак имкон доданд, ки тавонбахшии шуш на танҳо аз рӯи як нишондиҳандаи нафаскашӣ, балки ҳамзамон аз рӯи нишонаҳо, функсия ва қобилияти ҷисмонӣ арзёбӣ шавад.

Миқёси диспноэи mMRC

mMRC дар таҳқиқот барои дараҷабандии шиддати диспноэ истифода шуд. Дар ибтидо %47,5'i беморон дараҷаи III, %35'i дараҷаи II, %12,5'i дараҷаи I ва %5'i дараҷаи IV доштанд. Бемори дараҷаи 0 набуд.

CAT

CAT миқёсе аст, ки бори нишонаҳои БМОШ-ро дар зиндагии ҳаррӯзаи бемор арзёбӣ мекунад. Дар ин таҳқиқот миёнаи ибтидоӣ 26,95 ± 3,61 буд.

Barthel Index

Barthel Index барои арзёбии мустақилияти функсионалӣ дар фаъолияти рӯзмарра истифода шуд. Миқёси дар манбаъ истифодашуда дар доираи 0–20 дода шуд ва миёнаи ибтидоӣ 17,53 ± 1,57 буд.

6MWT

Санҷиши роҳравии шашдақиқаина бо чен кардани масофае, ки шахс дар шаш дақиқа тай карда метавонад, дар бораи қобилияти функсионалии машқ маълумот дод. Миёнгини ибтидоӣ 224,25 ± 107,19 метр буд.

SpO₂

Сатҳи оксигени периферӣ (SpO₂) дар ҳолати истироҳат ва пас аз 6MWT арзёбӣ шуд. Дар ибтидо миёнаи SpO₂ дар ҳолати истироҳат %93,98 ± 2,20 ва арзиши пас аз санҷиш %87,77 ± 5,08 гузориш шуд.

Усул ва Натиҷаҳои Таҳқиқот

Тарҳи таҳқиқот

Таҳқиқот ҳамчун таҳқиқоти проспективӣ ва дахолатӣ гузаронида шуд. Таҳқиқот аз Ноябр 2024 то Январ 2025 дар клиникаи тавонбахшии вобаста ба Ain Shams University анҷом дода шуд. Дар манбаъ иштирокчиён тибқи GOLD 2024 ҳамчун беморони БМОШ-и марҳилаи IV муайян шудаанд.

Таҳқиқот дар низоми Pan African Clinical Trial Registry бо PACTR202502532021451 рақам ба қайд гирифта шуд.

Шартҳои дохилкунӣ ва хориҷкунӣ

Беморони дохилшуда ҳадди ақал 60-сола буданд, иштирокчиёни ҳар ду ҷинс қабул шуданд, аз ҷиҳати клиникӣ устувор буданд ва дар манбаъ ҳамчун GOLD марҳилаи IV тасниф шудаанд.

Шахсони гирифтори бемории равонӣ; онҳое, ки дар анамнез ё санҷишҳояшон омоси бадсифат ё бемории иммунологӣ доштанд ва онҳое, ки дар давраи дохилкунӣ авҷгирии нафаскаширо аз сар гузаронданд, ки бистарӣ шуданро талаб мекард, аз таҳқиқот хориҷ карда шуданд.

Андозаи намуна

Ҳисоби намуна бар асоси тағйири холи диспноэ аз 5,7 то 4,8 пас аз машқ дар таҳқиқоти Lan ва ҳамкоронаш аз соли 2018 анҷом дода шуд. Хатои алфа %5 ва қувваи оморӣ %90 қабул шуда, намунаи зарурӣ 40 бемор ҳисоб карда шуд. Барои ҳисоби андозаи намуна STATA 10 истифода шуд.

Ҷараёни иштирокчиён

Ёддошти гузоришии манбаъ: Ҳарчанд дар хулосаи мақола ибораи “40 бемор ба таҳқиқот ворид карда шуд” омадааст, қисми муфассали натиҷаҳо хабар медиҳад, ки 47 бемор дар ибтидо ба таҳқиқот ворид шуда, 7 нафар хориҷ ва 40 нафар онро анҷом додаанд. Verianla ин ду ифодаро ба як арзиш табдил дода, хомӯшона ислоҳ намекунад.

Хусусиятҳои асосии иштирокчиён

Таҳлили оморӣ

Маълумот бо IBM SPSS Statistics for Windows версияи 27.0 таҳлил шуд. Маълумоти миқдории параметрӣ ҳамчун миёна, инҳирофи стандартӣ ва доира; маълумоти ғайрипараметрӣ ҳамчун медиана ва доираи байниквартилӣ тавсиф шуд. Тағйирёбандаҳои сифатӣ ҳамчун шумора ва фоиз пешниҳод шуданд.

Барои муқоисаи маълумоти ғайрипараметрӣ ё ординалии ҷуфтшуда санҷиши Wilcoxon signed-rank истифода шуд. Дар Ҷадвали 3 барои муқоисаҳои пайвастаи пеш-пас, ба монанди CAT, Barthel ва SpO₂/масофаи 6MWT, paired t-test гузориш шуд. Сатҳи эътимоди %95 ва ҳадди хатои %5 истифода шуданд. Манбаъ p > 0,05-ро ғайриаҳамиятнок, p < 0,05-ро аҳамиятнок ва p < 0,01-ро “аз дараҷаи баланд аҳамиятнок” тасниф кардааст.

Натиҷаҳои Барномаи Сеҳафтаинаи Хонагӣ Чӣ Гуна Тафсир Шаванд?

Пас аз тавонбахшии сеҳафтаинаи хонагии шуш дар ин гурӯҳи 40-нафара тақсимоти диспноэ ба дараҷаҳои сабуктари mMRC гузашт, холи CAT коҳиш ёфт, Barthel Index ва масофаи 6MWT афзуданд ва дар арзишҳои SpO₂ афзоишҳои хурд мушоҳида шуданд. Ин натиҷаҳо тағйироти пас аз барномаро нишон медиҳанд; азбаски гурӯҳи назоратӣ набуд, бо ин тарҳи таҳқиқот наметавон алоҳида муайян кард, ки чӣ қадар аз тағйирот танҳо аз дахолати тавонбахшӣ ба вуҷуд омадааст.

Ёддошти гузоришии манбаъ: Дар хулосаи мақола барои CAT, Barthel ва 6MWT дар маҷмӯъ ибораи “коҳиш” истифода шудааст. Аммо Ҷадвали 3-и манбаъ нишон медиҳад, ки холи CAT коҳиш ва холи Barthel ҳамроҳ бо масофаи 6MWT афзоиш ёфтааст. Ҷадвали боло бевосита аз рӯи арзишҳои ададии нашршуда тартиб дода шудааст.

Тағйир дар тақсимоти диспноэ

Барои тағйири пеш-пас дар тақсимоти mMRC бо санҷиши Wilcoxon signed-rank p < 0,001 гузориш шуд. Пеш аз барнома гурӯҳи калонтарин дараҷаи III буд, пас аз барнома бошад гурӯҳи калонтарин дараҷаи I гардид.

Бори нишонаҳо: CAT

Миёнаи CAT аз 26,95 ± 3,61 то 21,85 ± 3,94 коҳиш ёфт. Манбаъ барои ин фарқ p < 0,001 гузориш дод. Коҳиши CAT дар доираи ченкунии таҳқиқот нишон медиҳад, ки бори нишонаҳои вобаста ба БМОШ пас аз барнома пасттар гузориш шудааст.

Функсияи рӯзмарра: Barthel Index

Миёнаи Barthel Index аз 17,53 ± 1,57 то 18,28 ± 0,96 афзоиш ёфт ва p < 0,001 гузориш шуд. Ин бозёфт нишон медиҳад, ки сатҳи ченшудаи фаъолияти рӯзмарра пас аз барнома баландтар буд.

Қобилияти машқ: 6MWT

Масофаи роҳравии шашдақиқаина аз 224,25 ± 107,19 метр то 320,90 ± 108,99 метр афзоиш ёфт ва барои фарқ p < 0,001 гузориш шуд. Яке аз тағйироти барҷастаи қобилияти ҷисмонӣ дар таҳқиқот ҳамин афзоиши масофаи роҳравӣ мебошад.

Сатҳи оксиген

Миёнаи SpO₂ дар истироҳат аз %93,98 ± 2,20 то %94,55 ± 2,22 афзоиш ёфт; p = 0,032 гузориш шуд. SpO₂ пас аз 6MWT бошад, аз %87,77 ± 5,08 то %89,35 ± 4,90 афзуд; p = 0,044 гузориш шуд.

Ин ду тағйири SpO₂ аз ҳадди аҳамиятнокии оморӣ гузаштанд, аммо бар хилофи натиҷаҳои p < 0,001 барои CAT, Barthel ва масофаи 6MWT, манбаъ онҳоро дар сатҳи p < 0,05 ҳамчун “аҳамиятнок” тасниф кардааст.

Риояи барнома

Дар гурӯҳи таҳқиқотӣ сатҳи миёнаи риоя %88,2 ± %7,5 гузориш шуд. Аз 40 иштирокчӣ 38'i, яъне %95'i, ба сатҳи риояи зиёда аз %75 расиданд.

Ёддошти гузоришии манбаъ: Дар қисми муҳокима ибораи “риояи миёна тақрибан %95” истифода шудааст. Дар қисми натиҷаҳо бошад риояи миёна %88,2 ± %7,5 аст; рақами %95 ҳиссаи 38/40 иштирокчиро нишон медиҳад, ки риояи зиёда аз %75 доштанд. Verianla ин ду омори гуногунро ҷудо нигоҳ медорад.

Ҳодисаҳои номатлуб

Дар ҷараёни барнома ҳодисаи ҷиддии номатлуб гузориш нашуд. Дар шаш иштирокчӣ дарди муваққатии мушак ва дар чор иштирокчӣ диспноэи муваққатии сабук мушоҳида шуд. Як бемор бинобар бемории вирусии ба барнома вобаста набуда як ҷаласаро аз даст дод.

Ҷиҳатҳои қавии таҳқиқот

• Тамаркуз ба гурӯҳи синни калон ва БМОШ-и вазнин, ки фаъолияти рӯзмарраашон метавонад ба таври назаррас маҳдуд бошад.
• Гузориши протоколи муфассали тавонбахшӣ, ки дар хона иҷрошаванда ва таҷҳизоти камталаб аст.
• Арзёбии нишонаҳо, функсия, оксигенатсия ва қобилияти роҳравӣ дар як таҳқиқот.
• Нишон додани ҳадҳои RPE, HRR ва SpO₂ барои шиддати машқ ва бехатарӣ.
• Пайгирии риоя бо сабтҳои ҳаррӯза ва иртиботи ҳафтаинаи фосилавӣ.
• Гузориши алоҳидаи ҳодисаҳои номатлуб.

Маҳдудиятҳои асосии таҳқиқот

• Гурӯҳи назоратии муқоисашаванда вуҷуд надорад.
• Таҳлил бо 40 иштирокчӣ маҳдуд аст; ин метавонад умумисозии натиҷаҳоро коҳиш диҳад.
• Шумора ва шиддати маҷмӯи машқҳо мувофиқи қобилияти бемор тағйир ёфт; ҳамаи иштирокчиён як вояи машқро нагирифтанд.
• Барнома танҳо се ҳафта давом кард; устувории дарозмуддат дар ин таҳқиқот бевосита чен карда нашуд.
• Тарҳи пеш-пас исбот карда наметавонад, ки тағйироти мушоҳидашуда танҳо аз дахолат ба вуҷуд омадаанд.

Натиҷаҳое, ки таҳқиқот дастгирӣ мекунад

• PR-и сеҳафтаинаи инфиродӣ ва хонагӣ дар ин гурӯҳи таҳқиқотӣ амалӣ карда шуд.
• Пас аз барнома тақсимоти диспноэи mMRC ба дараҷаҳои пасттар гузашт.
• Холи CAT пас аз барнома пасттар буд.
• Barthel Index ва масофаи 6MWT пас аз барнома баландтар буданд.
• Дар арзишҳои SpO₂ дар истироҳат ва пас аз роҳравӣ афзоишҳои аз ҷиҳати оморӣ аҳамиятнок гузориш шуданд.
• Дар ҷараёни барнома ҳодисаи ҷиддии номатлуб гузориш нашуд.
• Риояи миёна баланд буд ва қисми зиёди иштирокчиён зиёда аз %75 риоя нишон доданд.

Натиҷаҳое, ки таҳқиқот дастгирӣ намекунад

• Исбот нашудааст, ки тавонбахшии хонагии шуш дар ҳамаи беморони БМОШ-и вазнин ҳамон натиҷаро медиҳад.
• Нишон дода нашудааст, ки ҳамаи тағйироти мушоҳидашуда танҳо аз барномаи тавонбахшӣ ба вуҷуд омадаанд.
• Дар ин таҳқиқот санҷида нашудааст, ки барномаи хонагӣ аз тавонбахшии марказии шуш беҳтар аст.
• Нишон дода нашудааст, ки дастовардҳои сеҳафтаина моҳҳо ё солҳо нигоҳ дошта мешаванд.
• Дар ин таҳқиқот мустақиман чен карда нашудааст, ки барнома бистарӣ шудан ё фавтро коҳиш медиҳад.
• Ин таҳқиқот шиддатҳои гуногуни машқро ба таври рандомизатсияшуда муқоиса накардааст.

Этика ва бақайдгирӣ

Таҳқиқот аз ҷониби Ain Shams University Faculty of Medicine Research Ethics Committee бо FMASU R264/2024 рақам тасдиқ шуд. Ба иштирокчиён таҳқиқот шарҳ дода шуда, розигии хаттӣ гирифта шуд. Таҳқиқот инчунин дар Pan African Clinical Trial Registry бо PACTR202502532021451 рақам ба қайд гирифта шуд.

Ёддошт оид ба Манбаъ ва Усул

Таҳқиқоти аслӣ: Pulmonary rehabilitation in severe chronic obstructive pulmonary disease: Is there any benefit?

Муаллифон: Hala A.E. Sabah; Rehab Mohammed; Samia M. Rashad.

Муаллифи масъул: Hala Sabah.

Муассиса 1: Department of Physical Medicine, Rheumatology and Rehabilitation, Faculty of Medicine, Ain Shams University, Cairo, Egypt.

Муассиса 2: Department of Chest Disease, Faculty of Medicine, Ain Shams University, Cairo, Egypt.

Маҷалла: African Journal of Disability.

Ношир / соҳиби иҷозатнома: AOSIS.

Навъи мақола: Original Research; таҳқиқоти проспективӣ, якшоха, дахолатии пеш-пас.

Ҷилд / мақола: 15(0), a1766.

DOI: 10.4102/ajod.v15i0.1766.

Санаҳои нашр: Қабул барои баррасӣ 01 Июн 2025; пазируфта шуд 12 Ноябр 2025; нашр 14 Январ 2026; бознашр 05 Феврал 2026.

Ёддошти бознашр: Мақола бо DOI ва QR коди навшуда бознашр шудааст; ношир изҳор доштааст, ки ин ислоҳ аҳамиятнокии бозёфтҳо ё тафсири умумиро тағйир надодааст.

Иҷозатнома: Дар PDF Creative Commons Attribution 4.0 International (CC BY 4.0).

Давраи таҳқиқот: Ноябр 2024–Январ 2025.

Тасдиқи ахлоқӣ: Ain Shams University, Faculty of Medicine Research Ethics Committee; FMASU R264/2024.

Бақайдгирии таҳқиқот: Pan African Clinical Trial Registry; PACTR202502532021451.

Маблағгузорӣ: Муаллифон изҳор доштаанд, ки барои таҳқиқот, муаллифӣ ё нашр дастгирии молиявӣ нагирифтаанд.

Бархӯрди манфиатҳо: Муаллифон изҳор доштаанд, ки робитаи молиявӣ ё шахсие вуҷуд надорад, ки метавонад ба омодасозии мақола таъсири номуносиб расонад.

Дастрасии маълумот: Муаллифон изҳор доштаанд, ки маълумоти дастгиркунандаи таҳқиқот ва бозёфтҳо дар мақола ва манбаъҳои он мавҷуданд.

Саҳми муаллифон: Hala A.E. Sabah дар нақшҳои консептуализатсия, методология, таҳқиқот, навиштани тарҳи аслӣ, санҷиш, куратсияи маълумот, бозбинӣ-таҳрир ва дарёфти маблағ иштирок кардааст. Rehab Mohammed ба консептуализатсия, методология, навиштани тарҳи аслӣ, визуализатсия, санҷиш, назорат ва дарёфти маблағ саҳм гузоштааст. Samia M. Rashad нақшҳои методология, таҳлили расмӣ, навиштани тарҳи аслӣ, визуализатсия, санҷиш, назорат ва дарёфти маблағро иҷро кардааст. Ҳамаи муаллифон дар муҳокимаи натиҷаҳо саҳм гузошта, версияи ниҳоиро тасдиқ ва барои тамомияти бозёфтҳо масъулият қабул кардаанд.

Маҳдудияти асосии методологӣ: Гурӯҳи назоратӣ вуҷуд надорад; шумораи иштирокчиён маҳдуд аст; таъйини машқ инфиродӣ шудааст ва тарҳи кӯтоҳмуддати пеш-пас таъсири сабабиро худ аз худ исбот намекунад.

Ёддоштҳои гузоришии дохилии манбаъ: Шумораи иштирокчиёни ибтидоӣ дар хулоса ва қисми натиҷаҳо гуногун ифода шудааст; хулоса самти Barthel ва 6MWT-ро дар маҷмӯъ ҳамчун “коҳиш” тавсиф мекунад, дар ҳоле ки Ҷадвали 3 барои ҳар ду ченак афзоиш нишон медиҳад; ибораи тақрибан %95 дар муҳокима барои риоя ва миёнаи %88,2 ± %7,5 дар қисми натиҷаҳо оморҳои гуногун мебошанд.

Ёддошти бозбаёни Verianla: Ин муҳтаво сохтори ҷумла ё параграфи мақолаи аслиро бозтавлид намекунад. Усул, рақамҳо, шароити ченкунӣ, натиҷаҳо ва маҳдудиятҳо дар сатҳи маълумоти илмӣ ҷудо шуда, барои Verianla ҳамчун ядрои мустақил, омӯзишӣ ва барои тарҷума бехатари илмии тоҷикӣ аз нав сохта шудаанд. Ҷадвалҳои манбаъ ҳамчун скриншот истифода нашуда, маълумоти миқдории зарурӣ дар тарҳи нави ҷадвал пешниҳод шудаанд.