Моделсозии муодилаҳои сохторӣ бо усули қисман хурдтарин квадратҳо — Partial Least Squares Structural Equation Modeling (PLS-SEM), равиши моделсозии бисёртағйирёбандаест, ки барои арзёбии робитаҳои мустақим ва ғайримустақим миёни якчанд мафҳуми ниҳонӣ дар дохили як модели сохторӣ истифода мешавад. Ин таҳқиқот бо истифода аз PLS-SEM робитаи панҷ хислати бузурги шахсият, саводнокии молиявӣ ва дарки хавфро бо қарорҳои сармоягузорӣ ба фондҳои муштарак дар байни 385 сармоягузори фаъоли фондҳои муштарак дар шаҳри Бенгалуруи Ҳиндустон меомӯзад; махсусан месанҷад, ки оё дарки хавф дар робитаҳои байни шахсият ва саводнокии молиявӣ бо қарори сармоягузорӣ нақши миёнаравӣ дорад ё не.

Модели сохторие, ки таҳқиқот гузориш медиҳад, %57,2 дисперсияи тағйирёбандаи қарори сармоягузорӣ ва %48,3 дисперсияи дарки хавфро шарҳ медиҳад. Аз рӯи бузургии мутлақи коэффитсиент, қавитарин пешгӯйи мустақими қарори сармоягузорӣ дарки хавф аст (\(\beta=-0{,}318\)); пас аз он саводнокии молиявӣ (\(\beta=+0{,}263\)) ва conscientiousness, ки онро метавон ҳамчун масъулиятнокӣ/худинтизомӣ шарҳ дод (\(\beta=+0{,}241\)), меоянд. Робитаи манфие гузориш шудааст, ки бо паст шудани холҳои қарори сармоягузорӣ ҳангоми баланд шудани дарки хавф мувофиқ аст.

Аз миёни панҷ хислати бузурги шахсият, кушодагӣ — openness (\(\beta=+0{,}183\)), масъулиятнокӣ — conscientiousness (\(\beta=+0{,}241\)) ва экстраверсия — extraversion (\(\beta=+0{,}142\)) бо қарори сармоягузорӣ робитаи мустақими мусбат ва аз ҷиҳати оморӣ аҳамиятнок нишон доданд. Невротизм — neuroticism бошад, робитаи манфӣ дорад (\(\beta=-0{,}198\)). Роҳи мустақими мувофиқапазирӣ — agreeableness — ба қарори сармоягузорӣ бо \(\beta=+0{,}074\) ва \(p=0{,}131\) аз ҷиҳати оморӣ аҳамиятнок нест.

Баръакс, роҳи ғайримустақими мувофиқапазирӣ → дарки хавф → қарори сармоягузорӣ аҳамиятнок аст (\(\beta=-0{,}044\), \(p=0{,}014\), фосилаи эътимоди %95 бо ислоҳи ғараз \([-0{,}079,-0{,}009]\)). Манбаъ ин сохторро ҳамчун миёнаравии пурра тасниф мекунад. Дар роҳҳои дигари шахсият ва дар роҳи саводнокии молиявӣ дарки хавф миёнаравии қисмӣ нишон медиҳад.

Ин натиҷаҳо далели сабабият нестанд. Таҳқиқот буришӣ аст, иштирокчиён ба ҷойи интихоби тасодуфии эҳтимолӣ бо усулҳои интихоби мақсаднок ва «тӯдаи барфӣ» интихоб шудаанд ва қарори сармоягузорӣ ба худгузоришдиҳӣ асос ёфтааст. Натиҷаҳо сармоягузорони фаъоли фондҳои муштаракро дар Бенгалуру тавсиф мекунанд; онҳоро бо ҳамон коэффитсиентҳо ба шаҳрҳои дигар, кишварҳои дигар ё тамоми аҳолии сармоягузорон умумӣ кардан мумкин нест.

Масъалаи асосии таҳқиқот чист?

Таҳқиқот аз масъалае оғоз мекунад, ки танҳо ба сатҳи дониши молиявӣ нигаристан барои шарҳи рафтори сармоягузорӣ шояд кофӣ набошад. Тибқи равиши асосии муаллифон, қарори сармоягузорӣ метавонад на танҳо аз дониши молиявии шахс, балки аз хусусиятҳои шахсияти ӯ ва аз он ки эҳтимол ё ҷиддияти талафоти молиявиро чӣ гуна дарк мекунад, таъсир гирад.

Дар заминаи Бенгалуру муҳаққиқон махсусан мавҷудияти «холигии гузариш аз огоҳӣ ба иштирок»-ро таъкид мекунанд. Тибқи маълумоти соли 2025, ки дар манбаъ оварда шудааст, дар Ҳиндустон %63 хонаводаҳо дар бораи ҳадди ақал як маҳсулоти бозори коғазҳои қиматнок маълумот доранд, аммо танҳо %9,5 дар бозорҳо фаъолона иштирок мекунанд ва %36 ҳамчун дорои дониш дар бораи маҳсулот гузориш шудаанд. Барои Карнатака сатҳи иштирок дар бозори коғазҳои қиматнок дар манбаъ %11,6 нишон дода шудааст. Ин рақамҳо аз пурсиши худи таҳқиқот нестанд, балки маълумоти заминавие мебошанд, ки аз гузоришҳои берунаи дар муқаддима истинодшуда гирифта шудаанд.

«Қарори сармоягузорӣ» дар ин таҳқиқот чӣ маъно дорад?

Тағйирёбандаи вобастаи таҳқиқот Mutual Fund Investment Decision — MFID, яъне қарори сармоягузорӣ ба фонди муштарак аст. Ин тағйирёбанда таърихи муомилот нест, ки аз ҳисоби воқеии бонкӣ ё сармоягузорӣ гирифта шуда бошад. Дар пурсишномаи сохторёфта барои чен кардани рафтор ва қарорҳои сармоягузорӣ бандҳои худгузоришдиҳӣ истифода шудаанд, ки аз Paliwal (2018), Srivastava ва ҳамкорон (2023), инчунин Harini ва Subramanian (2023) мутобиқ карда шудаанд.

Аз ин рӯ, ибораи «қарори сармоягузорӣ боло рафт» маънои онро надорад, ки ҳаҷми воқеии портфел ё маблағи сармоягузоришуда бо фоизи муайян зиёд шудааст. Он робитаи байни сохторҳои ниҳонии стандартшуда ва холҳои пурсишномаро дар модели PLS-SEM ифода мекунад.

Дарки хавф чист?

Дарки хавф — Risk Perception (RP), сохтори равониест, ки арзёбии субъективии шахсро дар бораи эҳтимоли талафоти молиявӣ ва андозаи талафот ифода мекунад. Дар таҳқиқот дарки хавф, илова бар тағйирёбандае, ки қарори сармоягузориро мустақиман пешгӯӣ мекунад, ҳамчун тағйирёбандаи миёнарав моделсозӣ шудааст, ки роҳҳои ғайримустақимро байни шахсият ва саводнокии молиявӣ бо қарори сармоягузорӣ интиқол медиҳад.

Мантиқи тағйирёбандаи миёнаравро метавон дар се қадам тасаввур кард: аввал як хусусият бо дарки хавф робита дорад; дарки хавф бо қарори сармоягузорӣ робита дорад; ба ин тартиб, як қисми робитаи хусусияти ибтидоӣ бо қарори сармоягузорӣ метавонад тавассути дарки хавф интиқол ёбад. Ин сохтор худ аз худ сабабияти пайдарпайи замониро исбот намекунад; махсусан, азбаски ин таҳқиқот буришӣ аст, коэффитсиентҳои миёнаравӣ робитаҳои омории роҳ мебошанд.

Модели панҷ хислати бузурги шахсият чиро ифода мекунад?

Дар таҳқиқот истифода шудааст Big Five чорчӯбаи шахсият, ки аз панҷ андоза иборат аст:

• Openness — Кушодагӣ: кушодагӣ ба таҷрибаҳо, ғояҳо ва алтернативаҳои нав.
• Conscientiousness — Масъулиятнокӣ / худинтизомӣ: майл ба рафтори банақшагирифта, тартибнок ва ҳадафманд.
• Extraversion — Экстраверсия: андозаи шахсият, ки бо ҳамкории иҷтимоӣ, ташаббускорӣ ва рӯй овардан ба ҷаҳони беруна робита дорад.
• Agreeableness — Мувофиқапазирӣ: андозае, ки бо ҳамкорӣ, ҳамоҳангии иҷтимоӣ ва ҳассосият ба андешаҳои дигарон робита дорад.
• Neuroticism — Невротизм: андозае, ки бо изтироб, ноустувории эҳсосӣ ва майл ба эҳсосоти манфӣ алоқаманд аст.

Ин шарҳҳо барои фаҳмондани маънои андозаҳои шахсияте мебошанд, ки мақола истифода мекунад; онҳо маънои онро надоранд, ки рафтори як сармоягузори муайянро танҳо аз рӯи холи шахсият дақиқ пешгӯӣ кардан мумкин аст.

Асосҳои назариявии таҳқиқот

Таҳқиқот се чорчӯбаи асосии назариявиро истифода мебарад. Назарияи дурнамо — Prospect Theory, барои шарҳ додани он истифода шудааст, ки одамон дар шароити номуайянӣ фоида ва талафотро ҳатман симметрӣ арзёбӣ намекунанд ва эҳтимоли талафот метавонад ба қарор таъсири қавӣ расонад. Big Five Personality Framework, робитаи фарқиятҳои шахсиятро бо муносибат ва рафтори молиявӣ чорчӯба мекунад. Financial Literacy Framework бошад, дониши молиявиро ҳамчун салоҳияти маърифатие баррасӣ мекунад, ки ба фаҳмидан ва арзёбии маҳсулоти мураккаби молиявӣ кӯмак мекунад.

Гипотезаҳои таҳқиқот

Мантиқи сохтории таҳқиқот

Намуна аз кӣ иборат аст?

Гурӯҳи ҳадаф сармоягузороне мебошанд, ки дар фондҳои муштарак дар Бенгалуру фаъоланд ва дар 12 моҳи охир ҳадди ақал як фаъолияти сармоягузорӣ доштаанд. Интихоб бо усули тасодуфии эҳтимолӣ не, балки бо интихоби мақсаднок ва интихоби «тӯдаи барфӣ» анҷом дода шудааст.

Ба иштирокчиён тавассути се канали асосӣ дастрасӣ пайдо шудааст:

1. миёнаравҳои молиявии дар SEBI сабтиномшуда ва Registered Investment Advisers — канали RIA,
2. ҷомеаҳои рақамии сармоягузорӣ ба монанди Zerodha, Groww ва LinkedIn,
3. ҷойҳои кории бахшҳои IT ва молия дар минтақаҳои Electronic City, Whitefield, Koramangala ва HSR Layout.

Дар маҷмӯъ 412 пурсишнома паҳн шуда, 385 пурсишномаи қобили истифода ба даст омадааст. Манбаъ сатҳи бозгашти қобили истифодаро %93,4 гузориш медиҳад.

SIP — Systematic Investment Plan, равиши нақшаи сармоягузорӣ мебошад, ки ба сармоягузории мунтазам дар фосилаҳои муайян асос меёбад. Нишондиҳандаи %51,2 дар таҳқиқот тамоми сармоягузорони Ҳиндустонро не, балки иштирокчиёни ҳамин намунаро тавсиф мекунад.

Андозаи намуна чӣ гуна асоснок карда шудааст?

Манбаъ ду асос меорад. Якум «қоидаи 10×» барои PLS-SEM аст ва муаллифон барои ҳафт роҳи сохторӣ андозаи ҳадди ақали намунаро 350 гузориш медиҳанд. Дуюм ҳисобкунии G*Power аст: дар шароити \(f^2=0{,}15\), \(\alpha=0{,}05\), қувва \(=0{,}95\), шумораи пешгӯйҳо \(=7\), ҳадди ақал \(N=246\) нишон дода шудааст. Азбаски намунаи воқеӣ \(N=385\) аст, манбаъ андозаи намунаро мувофиқи ҳар ду меъёр кофӣ мешуморад.

Дар ин ҷо \(f^2\) параметри андозаи таъсир аст, ки саҳми як пешгӯйро ба дисперсияи шарҳдодашуда дар модел ифода мекунад. \(\alpha=0{,}05\) ҳадди аҳамиятнокиро барои қарори мусбати бардурӯғ ифода мекунад; қувваи 0,95 бошад, сатҳи ҳадафии эҳтимоли ошкор кардани таъсири воқеиро дар ҳолати мавҷуд будани таъсири андозаи муайян ифода менамояд.

Пурсишнома чӣ гуна сохта шудааст?

Пурсишнома ба панҷ бахш, ки дар маҷмӯъ 58 банд доранд, тақсим шудааст:

Пурсишнома ба забонҳои англисӣ ва каннада омода шуда, техникаи тарҷумаи бозгашт — back-translation — аз Brislin истифода шудааст. Таҳқиқоти озмоишӣ бо \(n=30\) иштирокчӣ анҷом дода шуда, эътиборнокии мазмун бо ҳайати се нафар коршинос арзёбӣ шудааст. Манбаъ гузориш медиҳад, ки дар марҳилаи озмоишӣ ҳамаи қиматҳои Cronbach alpha аз 0,70 боло ва қиматҳои Content Validity Index — CVI ҳадди ақал 0,80 буданд.

Дар ин ҷо як ҷузъиёти такрорпазирӣ намерасад: дар бахши усул барои саводнокии молиявӣ 10, барои дарки хавф 10 ва барои қарори сармоягузорӣ 15 банд муайян шудааст, аммо модели ченкунӣ дар Ҷадвали 1 барои ҳар яке аз ин сохторҳо \(K=5\) гузориш медиҳад. Манбаъ шарҳ намедиҳад, ки кадом бандҳо хориҷ шудаанд ё чаро \(K\) камтар аст. Ин холигӣ аз ҷониби Verianla бо фарзия пур карда нашудааст.

Чаро PLS-SEM истифода шудааст?

Муаллифон мегӯянд, ки PLS-SEM-ро ба сабаби мувофиқ буданаш барои арзёбии робитаҳои мураккаби миёнаравӣ дар як модел, қобилияти кор бо фарзияҳои камтар сахт дар бораи тақсимот ва сохтори ба пешгӯӣ нигаронидашуда интихоб кардаанд. Таҳлил дар барномаи SmartPLS 4 дар ду марҳила анҷом дода шудааст:

1. Модели ченкунӣ: арзёбӣ шудааст, ки бандҳои пурсишнома сохторҳои ниҳонии дахлдорро боэътимод ва эътиборнок чен мекунанд ё не.
2. Модели сохторӣ: коэффитсиентҳои роҳҳои мустақим ва ғайримустақим байни сохторҳо санҷида шудаанд.

Метрикаҳои модели ченкунӣ чӣ маъно доранд?

Манбаъ модели ченкуниро бо борҳои берунӣ, Cronbach alpha, Composite Reliability — CR, Average Variance Extracted — AVE ва Heterotrait-Monotrait ratio — HTMT арзёбӣ кардааст.

Cronbach alpha (\(\alpha\)), нишондиҳандаи ҳамоҳангии дохилии бандҳое мебошад, ки интизор меравад як сохторро чен кунанд. Дар таҳқиқот қиматҳо барои ҳамаи сохторҳо аз 0,70 боло мебошанд.

Composite Reliability — CR, меъёри эътимоднокии таркибист, ки арзёбӣ мекунад нишондиҳандаҳои сохтори ниҳонӣ то чӣ андоза якҷоя ченкунии ҳамоҳанг медиҳанд. Дар манбаъ ҳамаи қиматҳои CR аз 0,70 болоанд.

Average Variance Extracted — AVE, меъёри эътиборнокии конвергентӣ мебошад, ки арзёбӣ мекунад сохтори ниҳонӣ то чӣ андоза дисперсияи нишондиҳандаҳои худро шарҳ дода метавонад. Ҳадди қабули манбаъ \(AVE \ge 0{,}50\) аст ва ҳамаи сохторҳо аз ин ҳадд болотаранд.

HTMT, меъёри эътиборнокии фарқкунанда мебошад, ки арзёбӣ мекунад ду сохтори ниҳонии гуногун аз ҳамдигар ба қадри кофӣ фарқ мекунанд ё не. Ҳадди дар манбаъ истифодашуда \(HTMT<0{,}85\) аст. Баландтарин қимати гузоришшуда 0,617 буда, байни MFID ва RP мебошад.

β, SE, t, p ва фосилаи эътимодро чӣ гуна хондан мумкин аст?

Шарҳҳои математикии зерин натиҷаҳои нави таҳқиқот нестанд, балки заминаи омӯзишӣ барои дуруст хондани оморҳои дар манбаъ гузоришшуда мебошанд.

\(\beta\) — коэффитсиенти роҳ: Самт ва бузургии стандартшудаи робитаи байни ду сохторро ифода мекунад. \(\beta\)-и мусбат нишон медиҳад, ки ҳангоми боло рафтани як тағйирёбанда дигараш ҳам дар модел майли болоравӣ дорад; \(\beta\)-и манфӣ робитаи самти муқобилро нишон медиҳад.

SE — Standard Error: номуайянии интихобиро дар баҳодиҳии коэффитсиент ифода мекунад. SE-и хурдтар барои ҳамон бузургии коэффитсиент баҳодиҳии дақиқтарро маъно медиҳад.

Ба таври сода, омори санҷишии дар ҷадвал додашударо бо робитаи зерин хондан мумкин аст:

\[ t \approx \frac{\beta}{SE} \]

Масалан, дар роҳи кушодагӣ → қарори сармоягузорӣ \(\beta=0{,}183\) ва \(SE=0{,}041\) аст. Таносуб тақрибан \(0{,}183/0{,}041=4{,}46\) буда, бо \(t=4{,}463\)-и дар манбаъ гузоришшуда мувофиқ аст.

Қимати p, меъёри эҳтимолест, ки бо ба даст омадани омори санҷишӣ ба андозаи мушоҳидашуда ё шадидтар дар зери фарзияи таъсири сифрӣ алоқаманд аст. Манбаъ роҳҳоро дар сатҳи \(p<0{,}05\) аҳамиятнок мешуморад.

%95 BCCI — Bias-Corrected Confidence Interval, фосилаи эътимод бо ислоҳи ғараз аст, ки аз бознамунагирии bootstrap ба даст меояд. Таҳқиқот 5.000 бознамунагирии bootstrap истифода кардааст. Хусусан дар санҷиши миёнаравӣ, дар бар нагирифтани сифр аз ҷониби фосилаи эътимод бо аҳамиятнок дониста шудани таъсири ғайримустақим дар манбаъ мувофиқ аст.

R² чиро нишон медиҳад?

\(R^2\) қисми дисперсияи тағйирёбандаи вобастаро ифода мекунад, ки аз ҷониби пешгӯйҳои модел шарҳ дода мешавад. Аз ҷиҳати мафҳумӣ:

\[ R^2 = 1- \frac{\text{açıklanamayan hata varyansı}} {\text{toplam varyans}} \]

Дар таҳқиқот:

• \(R^2(\text{MFID})=0{,}572\): %57,2 дисперсияи қарори сармоягузорӣ бо сохторҳои пешгӯйи модел шарҳ дода мешавад.
• \(R^2(\text{RP})=0{,}483\): %48,3 дисперсияи дарки хавф бо сохторҳои пешгузаштаи модел шарҳ дода мешавад.

Ин фоизҳо маънои онро надоранд, ки %57,2 шахсон дуруст пешгӯӣ шудаанд. Ин ҳиссаи дисперсияи омории шарҳдодашуда аст.

Q², SRMR ва NFI чиро нишон медиҳанд?

Q², нишондиҳандаи мувофиқати пешгӯист, ки дар манбаъ бо усули blindfolding ҳисоб шудааст. Барои MFID 0,381 ва барои RP 0,311 гузориш шудааст.

SRMR — Standardized Root Mean Square Residual, ҷамъбасти фарқи бақияи стандартшуда байни сохторҳои коррелятсионии мушоҳидашуда ва аз ҷониби модел аз нав ҳосилшуда мебошад. Дар таҳқиқот SRMR=0,062 аст.

NFI — Normed Fit Index, индексест, ки мувофиқати моделро ба шакли муқоисавӣ ҷамъбаст мекунад. Дар таҳқиқот NFI=0,913 гузориш шудааст.

Манбаъ мегӯяд, ки ин қиматҳо дар ҳудуди меъёрҳои тавсияшудаи истифодашуда қарор доранд ва мувофиқати модели сохторӣ қобили қабул аст.

Усул ва Натиҷаҳои Таҳқиқот

Тарҳи таҳқиқот

Таҳқиқот як тадқиқоти позитивистӣ ва дедуктивии пурсишномаи буришӣ мебошад. Азбаски ҳамаи тағйирёбандаҳо дар як давраи умумии таҳқиқот чен шудаанд, тирҳои самтдор дар модел самти назариявии гипотезаро нишон медиҳанд, аммо худ аз худ пайдарпаии сабабу натиҷаи дар тӯли вақт тасдиқшударо муқаррар намекунанд.

Назорати ғарази усули умумӣ

Азбаски дар таҳқиқот бисёр тағйирёбандаҳо аз як воситаи пурсишнома гирифта шудаанд, common method bias — ғарази усули умумӣ — арзёбӣ шудааст. Манбаъ се натиҷаро гузориш медиҳад:

• Дисперсияи як омили Harman: %28,6; аз ҳадди %50-и дар манбаъ истифодашуда пасттар.
• Коррелятсияи marker variable: \(r=0{,}09\).
• Фосилаи VIF: 1,23–2,87; аз ҳадди 3,3-и дар манбаъ истифодашуда пасттар.

Муаллифон бар асоси ин санҷишҳо ба хулоса меоянд, ки ғарази усули умумӣ барои модел таҳдиди муҳим нест. Ин натиҷа нишон намедиҳад, ки маълумоти худгузоришдиҳӣ аз ҳамаи ғаразҳои эҳтимолӣ пурра пок аст; таҳқиқот ғарази мақбулдонии иҷтимоиро низ ҳамчун маҳдудият эътироф мекунад.

Натиҷаҳои роҳҳои мустақим

Қавитарин робитаи мустақим кадом аст?

Аз рӯи бузургии мутлақи коэффитсиентҳои стандартшуда, роҳи дарки хавф → қарори сармоягузорӣ бо \(|\beta|=0{,}318\) бузургтарин коэффитсиенти мустақим аст ва самташ манфӣ мебошад. Саводнокии молиявӣ бо \(\beta=0{,}263\) дар ҷойи дуюм ва conscientiousness бо \(\beta=0{,}241\) дар ҷойи сеюм қарор доранд.

Ибораи «қавитарин» дар ин ҷо коэффитсиентҳои стандартшудаи роҳҳои мустақимро дар дохили ҳамин модели сохторӣ муқоиса мекунад. Он ба таври умумӣ исбот намекунад, ки дарки хавф дар ҷаҳони воқеӣ аз ҳамаи омилҳои дигари иқтисодӣ, институтсионалӣ ва шахсӣ муҳимтар аст.

Таъсири миёнаравӣ чӣ гуна ҳисоб мешавад?

Дар модели оддии миёнаравӣ таъсири ғайримустақим аз ҷиҳати мафҳумӣ чунин аст:

\[ \text{Dolaylı etki}=a\times b \]

Дар ин ҷо \(a\) робитаи тағйирёбандаи ибтидоиро бо тағйирёбандаи миёнарав ва \(b\) робитаи тағйирёбандаи миёнаравро бо тағйирёбандаи натиҷа ифода мекунад. Таҳқиқоти PLS-SEM аҳамиятнокии ин таъсирҳои ғайримустақимро бо 5.000 бознамунагирии bootstrap ва фосилаҳои эътимоди %95 бо ислоҳи ғараз санҷидааст.

Фарқи миёнаравии пурра ва миёнаравии қисмӣ

Миёнаравии пурра, мувофиқи таснифоти дар манбаъ истифодашуда, ҳолатест, ки роҳи мустақими тағйирёбандаи ибтидоӣ ба тағйирёбандаи натиҷа аҳамиятнок нест, аммо роҳи ғайримустақим тавассути тағйирёбандаи миёнарав аҳамиятнок аст. Барои мувофиқапазирӣ роҳи мустақими \(AGR\rightarrow MFID\) аҳамиятнок нест (\(p=0{,}131\)); аммо роҳи ғайримустақими \(AGR\rightarrow RP\rightarrow MFID\) аҳамиятнок аст (\(p=0{,}014\)). Аз ин рӯ, манбаъ H4d-ро ҳамчун миёнаравии пурра тасниф мекунад.

Миёнаравии қисмӣ дар ҳолате аст, ки ҳам робитаи мустақим ва ҳам робитаи ғайримустақим тавассути миёнарав аҳамиятноканд. Барои кушодагӣ, масъулиятнокӣ, экстраверсия, невротизм ва саводнокии молиявӣ манбаъ ҳамин таснифро истифода мебарад.

Натиҷаи невротизм чӣ гуна бояд тафсир шавад?

Робитаи мустақими невротизм бо қарори сармоягузорӣ манфӣ аст (\(\beta=-0{,}198\)). Илова бар ин, таъсири ғайримустақими он тавассути дарки хавф низ бо \(\beta=-0{,}104\) манфӣ буда, дар байни роҳҳои миёнаравии шахсият дар Ҷадвали 3 аз рӯи бузургии мутлақ калонтарин коэффитсиенти ғайримустақим мебошад.

Ин натиҷа маънои онро надорад, ки ҳар шахсе, ки холи невротизмаш баланд аст, сармоягузорӣ намекунад. Модел нишон медиҳад, ки дар намунаи омӯхташуда, вақте бо сохторҳои дигар якҷоя арзёбӣ мешавад, холҳои баландтари невротизм аз ҷиҳати оморӣ бо холҳои пасттари қарори сармоягузорӣ робита доранд.

Натиҷаи саводнокии молиявӣ чӣ гуна бояд тафсир шавад?

Роҳи мустақими саводнокии молиявӣ ба қарори сармоягузорӣ мусбат аст (\(\beta=0{,}263\), \(p<0{,}001\)). Дар муҳокимаи манбаъ холи миёнаи саводнокии молиявӣ 6,43/10 ва холи миёнаи қарори сармоягузорӣ 3,61/5 гузориш шудааст.

Манбаъ ҳамчунин мегӯяд, ки саводнокии молиявӣ дарки хавфро бо \(\beta=-0{,}276\) коҳиш медиҳад ва ҳангоми якҷоя шудани ин роҳ бо коэффитсиенти манфии RP → MFID таъсири ғайримустақими FL → RP → MFID мусбат, яъне \(\beta=0{,}088\), мешавад. Тибқи тафсири муаллифон, саводнокии молиявӣ тавассути ду канал робита дорад: роҳи татбиқи мустақими дониш ва роҳи ғайримустақим тавассути бозкалибркунии дарки хавф.

Чаро натиҷаи мувофиқапазирӣ махсусан муҳим аст?

Коэффитсиенти мустақими мувофиқапазирӣ ба қарори сармоягузорӣ аҳамиятнок нест. Аммо дар муҳокимаи манбаъ гуфта мешавад, ки роҳи \(AGR\rightarrow RP\) дорои \(\beta=+0{,}138\) аст ва ин афзоиши дарки хавф ба миёнарави робитаи манфӣ бо қарори сармоягузорӣ табдил меёбад. Манбаъ инро бо рафтори гурӯҳӣ ва дарки хавфе, ки иҷтимоӣ интиқол меёбад, дар заминаи Бенгалуру алоқаманд мекунад.

Аммо дар ин нуқта манбаъ хатои матнӣ дорад: дар ҷумлаи дахлдори муҳокима ибораи “relationship between teachers' attitudes and students' attitudes” навишта шудааст. Саволи таҳқиқот, Ҷадвали 2, Ҷадвали 3 ва қисми боқимондаи ҳамон параграф муносибати омӯзгор/донишҷӯро не, балки мувофиқапазирӣ, дарки хавф ва қарори сармоягузорӣ ба фонди муштаракро меомӯзанд. Verianla ин ҷумларо ҳамчун дуруст тарҷума накарда, сохтори санҷишшавандаи ҷадвалро асос гирифтааст.

Модел чӣ қадар қудрати шарҳдиҳӣ дорад?

Барои қарори сармоягузорӣ \(R^2=57{,}2\%\) ва барои дарки хавф \(R^2=48{,}3\%\) гузориш шудааст. Манбаъ дар бахши натиҷа мегӯяд, ки аз 13 гипотеза 12-тояш дастгирӣ шудаанд. Роҳи мустақими дастгиринашуда H1d, яъне робитаи мувофиқапазирӣ → қарори сармоягузорӣ аст; аммо барои ҳамин тағйирёбанда роҳи ғайримустақими H4d тавассути дарки хавф аҳамиятнок мебошад.

Тавсияҳои амалии таҳқиқот

Муаллифон пешниҳод мекунанд, ки барномаҳои омӯзиши молиявӣ барои SEBI ва AMFI танҳо ба интиқоли дониш маҳдуд нашаванд, балки андозаҳои равонии хавф, аз қабили гурез аз талафот, вазни аз ҳад зиёди эҳтимолҳо ва набудани назорати даркшударо низ дар бар гиранд.

Барои Asset Management Companies — AMC ва паҳнкунандагони фондҳо гуфта мешавад, ки профилсозии муштарӣ бар асоси шахсият метавонад дар равандҳои onboarding истифода шавад; барои мушовирони молиявӣ бошад, омӯзиш метавонад дар сохтори думарҳилавӣ ташкил шавад, ки аввал дониши молиявӣ ва баъдан бозарзёбии дарки хавф тавассути таҳлили сенария ва визуализатсияи талафотро дар бар мегирад.

Аз нуқтаи назари платформаҳои fintech, манбаъ пешниҳод мекунад, ки механизмҳои далели иҷтимоӣ — масалан, портфелҳои ҳамсолон ё ҷадвалҳои пешсафон — махсусан дар корбароне, ки холи мувофиқапазириашон баланд аст, дарки хавфро зиёд карда метавонанд. Ин бахш тавсияи амалии муаллифон аст; таҳқиқот ин тавсияҳоро бо дахолати тасодуфии назоратшаванда санҷида нашудааст.

Натиҷаҳое, ки таҳқиқот дастгирӣ мекунад

• Дар 385 сармоягузори фаъоли фондҳои муштарак дар Бенгалуру дарки хавф бо қарори сармоягузорӣ робитаи сохтории қавӣ ва манфӣ нишон дод.
• Саводнокии молиявӣ бо қарори сармоягузорӣ робитаи мустақими мусбат дорад.
• Масъулиятнокӣ дар байни хислатҳои шахсият қавитарин коэффитсиенти мустақими мусбатро бо қарори сармоягузорӣ дорад.
• Невротизм ҳам мустақиман ва ҳам ғайримустақим тавассути дарки хавф робитаи манфӣ нишон дод.
• Барои мувофиқапазирӣ роҳи мустақим аҳамиятнок нест; роҳи ғайримустақим тавассути дарки хавф аҳамиятнок аст ва манбаъ онро миёнаравии пурра тасниф мекунад.
• Модел %57,2 дисперсияи қарори сармоягузорӣ ва %48,3 дисперсияи дарки хавфро шарҳ медиҳад.
• Қиматҳои α, CR, AVE ва HTMT, ки барои модели ченкунӣ гузориш шудаанд, ба меъёрҳои қабули дар манбаъ истифодашуда ҷавоб медиҳанд.

Натиҷаҳое, ки таҳқиқот дастгирӣ намекунад

• Нишон дода нашудааст, ки хислатҳои шахсият ҳатман сабаби рафтори сармоягузорӣ мебошанд.
• Ба таври тулонӣ исбот нашудааст, ки дарки хавф бо гузашти вақт қарори сармоягузориро тағйир медиҳад.
• Натиҷаҳо аз намунаи миллии эҳтимолие, ки тамоми аҳолии Ҳиндустонро намояндагӣ кунад, гирифта нашудаанд.
• Нишон дода нашудааст, ки коэффитсиентҳои Бенгалуруро бо ҳамон андоза ба Туркия ё кишварҳои дигар интиқол додан мумкин аст.
• Қарори сармоягузории худгузоришшуда бо сабтҳои воқеии муомилот тасдиқ нашудааст.
• Ба таври таҷрибавӣ санҷида нашудааст, ки тавсияҳои маҳсулоти молиявӣ бар асоси шахсият натиҷаҳои сармоягузориро беҳтар мекунанд.
• Тавсияҳои интерфейси корбарии fintech бо озмоиши назоратшавандаи UX санҷида нашудаанд.

Маҳдудиятҳои таҳқиқот

Манбаъ шаш маҳдудияти асосиро нишон медиҳад:

1. Тарҳи буришӣ: хулосабарории сабабиро маҳдуд мекунад.
2. Худгузоришдиҳӣ: қарори сармоягузорӣ метавонад аз ғарази мақбулдонии иҷтимоӣ таъсир гирад.
3. Як шаҳр: заминаи Бенгалуру қобилияти умумисозиро маҳдуд мекунад.
4. Интихоби мақсаднок: азбаски намуна эҳтимолӣ нест, эътиборнокии берунии расмиро нисбат ба аҳолӣ маҳдуд мекунад.
5. Миқёси кӯтоҳи шахсият: BFI-S-и 15-банда дар муқоиса бо NEO-PI-R-и фарогиртар метавонад нозукиҳои андозаҳои шахсиятро маҳдуд кунад.
6. Ченкунии таркибии дарки хавф: дарки хавф ба зер-андозаҳо, аз қабили эҳтимоли талафот, андозаи талафот ва назорати даркшуда ҷудо карда нашудааст.

Тавсияҳо барои таҳқиқоти оянда

Муаллифон барои оянда таҳқиқоти тулониро бо истифода аз сабтҳои воқеии муомилот аз AMC ё платформаҳои fintech; санҷидани ҷинс, синну сол ва даромад ҳамчун модератор; муқоисаҳои бисёршаҳрӣ бо фарогирии Mumbai, Delhi ва Hyderabad; ҷудо кардани дарки хавф ба зер-андозаҳо ва озмоишҳои рафтории дахолати тасодуфӣ барои санҷидани абзорҳои бозкалибркунии хавф, ки аз рӯи шахсият ҳадафманд карда шудаанд, пешниҳод мекунанд.

Ёддошт оид ба Манбаъ ва Усул

Унвони аслӣ: An Investigation of Investor Personality and Financial Literacy as Predictors of Mutual Fund Investment Decisions: The Meditating Influence of Risk Perception

Ёддошти унвон: Дар манбаъ “Meditating Influence” навишта шудааст. Гарчанде усул ва тамоми мазмуни омории мақола таҳлили mediation/миёнаравиро тавсиф мекунанд, унвони аслӣ хомӯшона ба “Mediating” ислоҳ карда нашудааст.

Муаллифон: Chiranjeevi; Naveen Kumar H S.

Тартиби муаллифон: Дар манбаъ Chiranjeevi якум ва Naveen Kumar H S дуюм аст.

Аффилиатсияҳо: Барои ҳар ду муаллиф ибораҳои Research Scholar — Nitte Meenakshi Institute of Technology, Bengaluru; Assistant Professor — Dr. NSAM First Grade College, Bengaluru; Nitte (Deemed to be University) дар манбаъ оварда шудаанд.

Corresponding author: Дар матни манбаъ ба таври равшан нишон дода нашудааст.

Изҳороти саҳми баробар: Дар манбаъ изҳороти алоҳидаи саҳми баробар вуҷуд надорад.

Навъи манбаъ: Гузориши таҳқиқотии конфронсӣ, ки дар International Conference Proceedings on Advanced Multidisciplinary Research and Innovation (ICAMRI – 2026) нашр шудааст.

Диапазони саҳифаҳо дар манбаъ: 1–9; дар PDF-и боршуда саҳифаҳои 12–20.

ISBN: 978-81-688512-6-9.

DOI-и чопшуда дар манбаъ: 10.65647/msp/131/2026.

Ҳудуди DOI: Ҳамин DOI дар поёни саҳифаҳои мақолаҳои китоби маводи конфронс ба таври умумӣ истифода шудааст. Манбаъ мақоми онро байни DOI-и алоҳидаи мақола ва DOI-и ҷилд ба таври равшан ҷудо намекунад; Verianla DOI-и алоҳидаи мақола эҷод накардааст.

Маълумоти нашри китоби маводи конфронс: First Edition; August 2026.

Фарқи дохилиманбаъӣ дар бораи санаи конфронс: Дар яке аз саҳифаҳои ташкилии китоби маводи конфронс конфронс ҳамчун “15th August 2025” нишон дода шудааст, дар ҳоле ки номи ҷилд ICAMRI – 2026 ва соли нашр August 2026 мебошад. Ин санаҳо дар манбаъ ҳамин тавр якҷоя мавҷуданд.

Созмон: University of Edenberg, Lusaka, Zambia, Africa; манбаъ инчунин дар бораи ҳамкории академӣ бо S.T. Hindu College, Sree Ayyappa College for Women, Don Bosco College ва Women's Christian College маълумот медиҳад.

Ҳолати баррасии ҳамтоён: Пешгуфтори китоби маводи конфронс изҳор мекунад, ки ҳар як матн аз ҷониби ҳайате иборат аз баррасигарони таҷрибадор ва мутахассисони соҳа дар доираи rigorous peer-review process арзёбӣ шудааст. Ин изҳороти худи китоби конфронс аст; Verianla онро ба мақоми баррасии мустақили маҷалла васеъ намекунад.

Ҳуқуқи муаллиф: Манбаъ нишонаҳои © Publisher ва “All Rights Reserved”-ро дорад; инчунин иборае мавҷуд аст, ки нусхабардориро бе иҷозати хаттии пешакӣ маҳдуд мекунад. Аз ин рӯ тарҳи саҳифа ё нусхаи визуалии ҷадвалҳои манбаъ истифода нашудааст; натиҷаҳои ададӣ ба ҷадвалҳои тозаи HTML табдил дода шуда, схемаи мафҳумӣ мустақилона аз нав сохта шудааст.

Навъи таҳқиқот: Таҳқиқоти миқдории пурсишномавии позитивистӣ, дедуктивӣ ва буришӣ.

Ҷуғрофияи таҳқиқот: Бенгалуру, Карнатака, Ҳиндустон.

Намуна: 385 сармоягузори фаъол, ки дар 12 моҳи охир фаъолияти фонди муштарак доштанд.

Усули интихоб: Интихоби мақсаднок ва «тӯдаи барфӣ».

Нармафзор: SmartPLS 4.

Таҳлили асосӣ: Partial Least Squares Structural Equation Modeling — PLS-SEM.

Санҷиши миёнаравӣ: 5.000 бознамунагирии bootstrap ва %95 bias-corrected confidence intervals.

Меъёрҳои модели ченкунӣ: outer loading ≥ 0,70; Cronbach α ≥ 0,70; CR ≥ 0,70; AVE ≥ 0,50; HTMT < 0,85.

Гузоришҳои модели сохторӣ: коэффитсиентҳои роҳ, \(R^2\), \(f^2\), \(Q^2\), SRMR ва NFI.

Ғарази усули умумӣ: санҷиши як омили Harman ва равиши marker variable; манбаъ инчунин қиматҳои VIF-ро гузориш медиҳад.

Дастрасии маълумот: Дар манбаъ маҷмӯаи алоҳидаи маълумоти кушода ё изҳороти дастрасии маълумот вуҷуд надорад.

Кумитаи этикӣ / розигии иштирокчӣ: Дар матни мақолаи коркардшуда тасдиқи алоҳидаи кумитаи этикӣ ё изҳороти informed-consent муайян нашудааст. Набудани он исбот намекунад, ки раванди ахлоқӣ гузаронида нашудааст; танҳо маънои онро дорад, ки матни манбаъ инро ба таври равшан гузориш намедиҳад.

Маблағгузорӣ: Изҳороти алоҳидаи маблағгузорӣ муайян нашудааст.

Бархӯрди манфиатҳо: Изҳороти алоҳидаи бархӯрди манфиатҳо муайян нашудааст.

CRediT / саҳми муаллифон: Изҳороти алоҳидаи саҳми CRediT вуҷуд надорад.

Камбудии муҳими такрорпазирӣ: Дар усули пурсишнома барои саводнокии молиявӣ 10, барои дарки хавф 10 ва барои қарори сармоягузорӣ 15 банд муайян шудааст, аммо модели ченкунӣ дар Ҷадвали 1 барои ин сохторҳо \(K=5\) гузориш медиҳад. Манбаъ шарҳ намедиҳад, ки кадом бандҳо хориҷ шудаанд ё сабаби ин фарқ чист.

Номувофиқии матнии дохилиманбаъӣ: Ҳангоми шарҳи H4d дар муҳокима, дар як ҷумла ибораи “teachers' attitudes and students' attitudes” мавҷуд аст. Аммо таҳқиқот муносибати омӯзгорон ё донишҷӯёнро намеомӯзад; гипотезаи дахлдор ва Ҷадвали 3 роҳи мувофиқапазирӣ → дарки хавф → қарори сармоягузорӣ ба фонди муштаракро нишон медиҳанд. Verianla тафсирро ба ҷадвали санҷишшаванда ва тарҳи таҳқиқот асос додааст.

Ёддошти адабиёт: Дар рӯйхати адабиёт ҳадди ақал дар як сабт ҷойниҳоди “[cite specific journal]” дида мешавад ва барои баъзе таҳқиқоте, ки дар матни мақола ба онҳо истинод шудааст, маълумоти пурраи библиографӣ дар охири гузориши нӯҳсаҳифагии намоён мавҷуд нест. 

Ҳадди асосии тафсир: Натиҷаҳо робитаҳои пешгӯии оморӣ ва миёнаравӣ мебошанд. Бо сабаби тарҳи буришӣ, худгузоришдиҳӣ ва интихоби ғайриэҳтимолӣ, онҳо набояд ҳамчун натиҷаҳои сабабӣ ё мустақиман ба аҳолии умумӣ умумисозишаванда тафсир шаванд.