Futures Literacy, istiḳbâli sâbit ve taḫmîn olunması lâzım gelen yegâne bir netîce olarak görmek yerine ʿadem-i ḳaṭʿiyyet ile çalışmayı, farżiyyeleri suʾâl etmeyi ve birden ziyâde mümkin yâḫud tercîḥ olunan istiḳbâlleri taḫayyül ederek bugünkü efkâr ve efʿâli taḳdîr etmeyi mümkün ḳılan bir sustainability competency'sidir. Bu tetkîḳ, muʿallim namzedlerinde Futures Literacy'yi inkişâf etdirmek maḳṣadıyla GreenComp School projesi dâḫilinde tertîb olunan ṣanʿata müstenid bir micro-credential’in pedagojik imkânlarını ve tatbîḳ müşkilâtını tedḳîḳ etmişdir. İbtidâʾî muʿallimliği birinci sınıfında bulunan on yedi ṭalebenin eşleştirilmiş ön-test/son-test anketleri, beş ṭalebe ile icrâ olunan yarı yapılandırılmış grup mülâḳātları, ṭalebe mahsûlleri, faʿâliyyet netîceleri ve muḥaḳḳıḳın teʾemmül defteri birlikte taḥlîl olunmuşdur. En ḳavî kemmî taġayyür, iştirâkçilerin Futures Literacy'yi anladıklarına dâʾir kendi beyânlarında görülmüşdür; lâkin tetkîḳ küçük bir numûneye, self-report ölçümüne ve ancak kısmen tatbîḳ olunabilmiş bir micro-credential’e müstenid olduğundan, bu netîceler fiʿlen gösterilmiş ḥaḳîḳî bir yeterlik artışı yâḫud geniş bir nüfûsa teşmîl olunabilir sebebî teʾsîr olarak tefsîr olunmamalıdır.
Tetkîḳın keyfî taḥlîli, ṣanʿata müstenid taʿallümün Futures Literacy ile münâsebetini îżâḥ eden birbiriyle merbûṭ altı pedagojik süreç ortaya ḳoymuşdur: ḥissî iştirâk, istiḳbâle müteveccih mesajların teblîği, bedenî taʿallüm, alternatif istiḳbâlleri taḫayyül, insânî ḳıymetler ve teşrîk-i mesâʿî. Ṣanʿatî ve multimodal faʿâliyyetler ṭalebelerin mümkin istiḳbâlleri tecrübe etmelerine, görünür hâle getirmelerine ve başḳalarıyla paylaşmalarına yardım etmiş; lâkin farżiyyelerin, müteḫâlif ḳıymetlerin ve ḥaḳîḳaten muḫtelif istiḳbâl perspektiflerinin tenḳîdî sûretde imtiḥânı daha maḥdûd ḳalmışdır.
Tetkîḳın ele aldığı mesele
Futures Literacy, Avrupa Komisyonu'nun GreenComp sustainability competency çerçevesinde «sürdürülebilir istiḳbâlleri taḫayyül» sâḥası altında ele alınan esâs yeterliklerden biridir. Lâkin muʿallim terbiyesi sâḥasında muʿayyen GreenComp yeterliklerinin hangi pedagojik usûllerle inkişâf etdirilebileceğine dâʾir tatbîḳî delîl maḥdûddur. Menbaʿ tetkîḳı, bilḫâṣṣa muʿallim namzedlerinde Futures Literacy'yi inkişâf etdirmek içün ṣanʿata müstenid yaklaşımların nasıl tertîb olunabileceği, ṭalebelerin bu yaklaşımları nasıl tecrübe etdiği ve tatbîḳatda hangi müşkilâtın ẓuhûr etdiği boşluğuna tevcih olunmuşdur.
Tetkîḳın literatür müṭâlaʿasında GreenComp tatbîḳātına dâʾir muḫtelif taʿlîm teşebbüsleri bulunmaḳla beraber, muʿallim namzedlerinde Futures Literacy'yi bilḫâṣṣa ṣanʿata müstenid usûllerle inkişâf etdirmeyi tedḳîḳ eden tafṣîlâtlı tatbîḳî çalışmaların nâḳıṣ olduğu beyân olunur. Binâʾenaleyh tetkîḳın ḳıymeti yalnız «ṣanʿat işe yarar mı?» suʾâline bir cevâb vermek değil, ṣanʿata müstenid pedagojinin Futures Literacy'nin hangi ebʿâdını hangi taʿallüm süreçleri vâsıṭasıyla ḥarekete getirebildiğini göstermektir.
Futures Literacy Nedir?
Futures Literacy, istiḳbâli ḳaṭʿî sûretde taḫmîn etmeye çalışmak yerine insânların istiḳbâle dâʾir farżiyyelerini fark etmelerini, ʿadem-i ḳaṭʿiyyet ile tefekkür etmelerini, birden ziyâde mümkin istiḳbâli taḫayyül etmelerini ve bu istiḳbâl tasavvurlarını bugünkü fehm ve efʿâllerini suʾâl etmek içün kullanmalarını mümkün ḳılan bir yeterlikdir; bu sebeble «istiḳbâli öngörmek» ile «alternatif istiḳbâlleri taḫayyül etmek» aynı süreç değildir.
GreenComp içindeki mevḳiʿi
GreenComp, sürdürülebilir sûretde yaşamak ve ḥareket etmek içün maʿlûmât, mahâret ve tavırları bir arada ele alan Avrupa sustainability competency çerçevesidir. Çerçevede dört yeterlik sâḥası ve cemʿan 12 yeterlik vardır. Futures Literacy; uyum sağlama ve keşfedici düşünme ile beraber sürdürülebilir istiḳbâlleri taḫayyül sâḥası altında yer alır.
Bu yaklaşım muʿallim namzedleri cihetinden bilḫâṣṣa mühimdir; zîrâ muʿallimlerden yalnız mevcûd maʿlûmâtı naḳletmeleri değil, ṭalebelerin taġayyür, ʿadem-i ḳaṭʿiyyet, sustainability, ictimâʿî mesʾûliyyet ve alternatif istiḳbâller ḥaḳḳında tefekkürünü desteklemeleri de beklenebilir. Menbaʿ tetkîḳı bu sebeble Futures Literacy'yi muʿallim namzedlerinin meslekî inkişâfıyla irtibâṭlandırır.
Ṣanʿat niçün pedagojik vâsıṭa olarak intiḫâb olundu?
Tetkîḳın pedagojik tertîbi, Dewey'in tecrübe olarak ṣanʿat yaklaşımı, Eisner'in çoklu bilme ve temsîl şekilleri ve Greene'in ḫayâl gücü ile alternatif imkânları görebilme yaklaşımıyla irtibâṭlandırılmışdır. Ayrıca socially engaged arts yaklaşımı; iştirâki, mükâlemeyi, empatiyi, müşterek maʿnâ istihsâlini ve ḥaḳîḳî ictimâʿî mesâʾil ile etkileşimi öne çıḳarır.
Ṣanʿata müstenid taʿallümün bu tetkîḳdaki vazîfesi estetik cihetden muvaffaḳ ṣanʿat mahsûlleri yetişdirmek değildir. Taṣvîrî ṣanʿatlar, drama, mûsıḳî, edebiyyât, yazı ve multimodal ifâde; ṭalebelerin istiḳbâl ḥaḳḳında tefekkür etmesine, ḥissî ve aḫlâḳî tepkilerini ifâde etmesine, başḳalarının perspektiflerini taḳdîr etmesine ve mümkin istiḳbâlleri paylaşılabilir hâle getirmesine vâsıṭa olan pedagojik âletler olarak kullanılmışdır.
Ṣanʿata Müstenid Yaklaşımlar Futures Literacy'yi Nasıl Destekleyebilir?
Ṣanʿata müstenid yaklaşımlar, istiḳbâli yalnız lafẓî yâḫud mücerred bir mübâḥase mevżûʿu olmaktan çıḳarıp görsel, dramatik, bedenî, edebî ve multimodal tecrübeler vâsıṭasıyla ḥissedilebilir, taḫayyül olunabilir ve başḳalarıyla müzâkere olunabilir hâle getirerek Futures Literacy'yi destekleyebilir; lâkin bu imkânın tam Futures Literacy'ye inkılâb edebilmesi içün yaratıcı taḫayyülün yanında farżiyyelerin, muḳābil perspektiflerin ve müteḫâlif ḳıymetlerin tenḳîdî sûretde yeniden tedḳîḳ olunduğu refleksif bir merḥale de lâzımdır.
Micro-yeterliğin karma taʿallüm tertîbi
| Cüzʾ | Mod | Menbaʿda bildirilen müddet | Ṣanʿata müstenid ḳısım | Ṣanʿat nevʿileri |
|---|---|---|---|---|
| Ḥużûren | Senkron | 9 learning hour | 9 sâʿatin 6'sı | Taṣvîrî ṣanʿatlar, drama, edebiyyât |
| Online | Asenkron | 16 learning hour | 16 sâʿatin 4–5'i | Taṣvîrî ṣanʿatlar |
Menbaʿın Tablo 1'inde bir learning hour 45 daḳîḳa olarak taʿrîf olunmuşdur. Usûl ḳısmında ayrıca ḥużûrî ḳısmın üç 3 sâʿatlik oturum sûretinde yürütüldüğü yazılıdır. Menbaʿ bu iki zaman gösteriminin aynı birimi kullanıp kullanmadığını tavżîḥ etmediğinden müddetler birleştirilmemişdir.
Sekiz taʿallüm faʿâliyyeti
| Faʿâliyyet | Mod | Esâs yaklaşım | Futures Literacy'ye hedeflenen katkı |
|---|---|---|---|
| LA1 — Taṣvîrî ṣanʿatlarla Futures Literacy | Ḥużûren | Kamusal ṣanʿat taḥlîli ve minyatür kamusal eser teşkîli | Alternatif istiḳbâlleri taḫayyül, ictimâʿî mesâʾili tefsîr ve istiḳbâle müteveccih fikirleri görsel sûretde teblîġ |
| LA2 — Taṣvîrî ṣanʿatlar ve drama | Ḥużûren | Maṭbûʿât fotoğrafları, rol icrâsı, donuk imge, ḥikâye anlatımı | Empati, perspektif alma, ʿadem-i ḳaṭʿiyyet ve birden ziyâde istiḳbâl imkânıyla çalışma |
| LA3 — Mûsıḳî, edebiyyât ve taṣvîrî ṣanʿatlar | Ḥużûren | Şarḳı dinleme, söz istihsâli, yaratıcı görsel çalışma ve görsel şiʿir | Taḫayyül ve sürdürülebilir istiḳbâllere dâʾir ḳıymetlerin görünür ḳılınması |
| LA4 — Edebiyyât ve taṣvîrî ṣanʿatlar | Ḥużûren | Görseller, muḥîṭe müteveccih edebiyyât, yaratıcı yazma ve resim | İnsânlar, insân dışı canlılar ve ṭabîʿat arasındaki münâsebetleri tefekkür; narratif taḫayyül |
| LA5 — Mesajları teblîġ | Asenkron | VoiceThread ve dijital paylaşım | Ṣanʿatî temsîlin istiḳbâle dâʾir maʿnâları nasıl şekillendirdiği üzerine tenḳîdî tefekkür |
| LA6 — Socially engaged arts | Asenkron | Socially engaged arts projelerini tedḳîḳ ve ders tertîbi | Müşterek ḥareket, iştirâk ve ṣanʿatın ictimâʿî taḥavvüldeki rolünü taḳdîr |
| LA7 — Daha iyi istiḳbâlleri taḫayyül | Asenkron | Yaratıcı istiḳbâl taḫayyülü ve kısa video | Öngörüsel ḫayâl gücü, ümîd ve sürdürülebilir istiḳbâlleri şekillendirme ḳābiliyyeti |
| LA8 — Ders üniteleri inkişâf etdirmek | Asenkron | Müfredât ve ders planı tertîbi | Futures Literacy'yi ve ṣanʿata müstenid pedagojiyi muʿallimlik tatbîḳātına naḳletme |
Tetkîḳın Usûlü ve Netîceleri
Tetkîḳ tertîbi
Tetkîḳ refleksif research yaklaşımını benimsemiş ve kemmî ile keyfî delîlleri birlikte kullanmışdır. Muḥaḳḳıḳın micro-credential’in hem tertîb edicisi ve muʿallimi hem de muḥaḳḳıḳı olması tetkîḳın mühim metodolojik ḫuṣûṣiyyetlerinden biridir. Menbaʿ, bu ikili rolün intizâr, tefsîr ve ṭalebe-muʿallim münâsebetinden neşʾet eden muḥtemel teʾsîrlerini reflexivity vâsıṭasıyla ele almaya çalışmışdır.
İştirâkçiler
Derse ibtidâʾî muʿallimliği birinci sınıfından 19 ṭalebe iştirâk etmiş; 17 ṭalebe hem ön hem son anketi ikmâl etdiği içün eşleştirilmiş kemmî taḥlîle dâḫil edilmişdir. Taḥlîl grubunda 14 ḳadın ve 3 erkek vardır. Yaşlar 18–40 arasındadır; vasatî yaş 23,5, standard sapma 7,67 senedir.
Beş ṭalebe, mülâḳāta iştirâk içün gönüllü olan daha geniş grup içinden ḳurʿa ile intiḫâb olunmuş ve iki küçük grup mülâḳātına ayrılmışdır. Mülâḳātlar ders tamamlandıḳdan ve nihâʾî notlar iʿlân olunduḳdan sonra icrâ edilerek muʿallim-ṭalebe ḳuvvet münâsebetinin muḥtemel teʾsîrini azaltmak maḳṣûd olmuşdur.
Tetkîḳ vâsıṭaları
- Muḥaḳḳıḳın teʾemmül defteri: Ḥużûrî oturumlardan sonra iştirâk, sınıf dinamikleri, tatbîḳāt ve muḥaḳḳıḳ mülâḥaẓaları ḳayd olunmuşdur.
- 18 maddelik Futures Literacy anketi: Altı tematik sâḥa ve her sâḥada üç madde; 1–5 Likert miḳyâsı.
- Yarı yapılandırılmış mülâḳāt: Ṭalebelerin mefhûmu nasıl anladıkları, mahâret ve tavırlarındaki taġayyür, ṣanʿat faʿâliyyetleri, online taʿallüm ve muʿallimlik mesleğine teʾsîrleri ele alınmışdır.
- İştirâkçi mahsûlleri ve faʿâliyyet netîceleri: Taṣvîrî ṣanʿatlar, drama, yazı, görsel şiʿir, ḥikâye ve sâʾir yaratıcı mahsûller keyfî taḥlîle dâḫil edilmişdir.
Anketin validity ve reliability ḥaddi
18 maddelik âlet daha evvel doğrulanmış tek bir anketden uyarlanmamış, GreenComp ile Futures Literacy, Futures Consciousness ve Futures Thinking literatüründeki mefhûmî yapılardan hareketle bu tetkîḳ içün inşâ edilmişdir. Content validity ve face validity, sürdürülebilir kalkınma taʿlîmi sâḥasında müteḫaṣṣıṣ bir meslekdaşın tedḳîḳiyle desteklenmiş ve küçük ifâde taṣḥîḥleri yapılmışdır.
Anketin tamâmı içün Cronbach alpha 0,81 olarak ḥesâb olunmuşdur. Lâkin altı tematik buʿdun her biri yalnız üç madde ihtivâ etdiği ve numûne n = 17 olduğu içün buʿd bazında ayrı alpha katsayıları güvenilir müstaḳil alt-miḳyâs delîli olarak taḳdîr olunmamışdır.
Kemmî taḥlîl
Taḥlîl Jamovi 2.6.44 ile icrâ olunmuşdur. Küçük numûne ve Likert verisinin ordinal mâhiyyeti sebebiyle ön-test ve son-test puanları her madde içün Wilcoxon signed-rank test ile muḳāyese olunmuşdur. Cemʿan 18 madde üzerinde icrâ olunan müteʿaddid testlerin false discovery riskini azaltmak içün Benjamini–Hochberg false discovery rate düzeltmesi tatbîḳ olunmuş ve düzeltilmiş significance ḥaddi 0,05 olarak kullanılmışdır.
Menbaʿ ayrıca rank-biserial correlation (rrb) effect size ve non-tied çift sayısını bildirir. Menbaʿda rrb = −1,00, bütün eşit olmayan çiftlerin aynı cihetde taġayyür etdiğini gösterir; bu sebeble menfî işâret tek başına «fenâlaşma» olarak tefsîr olunmamalı, ön-test ve son-test vasatîleriyle beraber okunmalıdır.
| No | Buʿd / madde | Ön M (SD) | Son M (SD) | W | Ḫâm p | BH p | Non-tied | rrb |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | Futures Literacy ıṣṭılâḥını anlama | 2.59 (0.94) | 4.29 (0.47) | 0.00 | <0.001 | 0.004 | 16 | −1.000 |
| 2 | Taḫmîn ile alternatif istiḳbâl taḫayyülünün farḳını anlama | 3.47 (1.01) | 4.18 (0.53) | 0.00 | 0.003 | 0.015 | 10 | −1.000 |
| 3 | Futures Literacy'nin taʿlîm ve cemʿiyyet içün ehemmiyyetini îżâḥ | 2.76 (0.97) | 4.59 (0.51) | 0.00 | <0.001 | 0.004 | 17 | −1.000 |
| 4 | Bir mevżûʿ içün birden ziyâde mümkin istiḳbâli taḫayyül | 4.12 (0.78) | 4.53 (0.51) | 0.00 | 0.026 | 0.079 | 6 | −1.000 |
| 5 | Arzu olunan ve arzu olunmayan istiḳbâl senaryolarını taḫayyül | 4.24 (0.66) | 4.76 (0.44) | 0.00 | 0.003 | 0.015 | 9 | −1.000 |
| 6 | Gayr-i muʿayyen yâḫud öngörülemeyen istiḳbâl senaryoları ḥaḳḳında tefekkürde râḥatlık | 3.29 (1.11) | 4.12 (0.86) | 6.50 | 0.032 | 0.082 | 10 | −0.764 |
| 7 | Bir inkişâfa teʾsîr eden ʿâmilleri tanıma | 3.47 (0.80) | 3.71 (0.69) | 0.00 | 0.072 | 0.129 | 4 | −1.000 |
| 8 | Bugünkü küçük taġayyürlerin büyük istiḳbâl netîcelerine sebeb olabileceğini fark etme | 4.00 (1.06) | 4.24 (0.97) | 2.50 | 0.203 | 0.281 | 5 | −0.667 |
| 9 | Baʿżı istiḳbâl senaryolarını niçün daha muḥtemel gördüğünü îżâḥ | 4.00 (0.87) | 4.24 (0.97) | 7.00 | 0.240 | 0.309 | 7 | −0.500 |
| 10 | Sistem dâḫilindeki ʿâmillerin birbirine nasıl teʾsîr etdiğini tanıma | 3.41 (0.71) | 3.59 (0.71) | 0.00 | 0.149 | 0.223 | 3 | −1.000 |
| 11 | Bir taġayyürün muḥtemel silsilevî netîcelerini fark etme | 3.47 (0.94) | 3.47 (1.07) | 1.50 | 1.000 | 1.000 | 2 | 0.000 |
| 12 | Bir sâḥadaki taġayyürün diğer sâḥaları nasıl teʾsîr edebileceğini îżâḥ | 3.82 (0.88) | 3.94 (1.09) | 2.50 | 0.424 | 0.508 | 4 | −0.500 |
| 13 | İstiḳbâlin gayr-i muʿayyen olması fikriyle râḥatlık | 2.71 (1.31) | 2.29 (1.16) | 21.00 | 0.026 | 0.079 | 6 | 1.000 |
| 14 | ʿAdem-i ḳaṭʿiyyeti yaratıcılık ve yeni fikirler içün furṣat görme | 3.47 (0.87) | 3.47 (0.80) | 5.00 | 1.000 | 1.000 | 4 | 0.000 |
| 15 | ʿAdem-i ḳaṭʿiyyeti anlamanın ḳarâr vermeyi ıṣlâḥ etdiğine inanma | 3.12 (0.78) | 3.18 (1.02) | 12.00 | 0.777 | 0.874 | 7 | −0.143 |
| 16 | İstiḳbâldeki inkişâflara müsbet teʾsîr edebileceğine inanma | 3.82 (0.73) | 4.12 (0.78) | 0.00 | 0.037 | 0.083 | 5 | −1.000 |
| 17 | Arzu olunan bir istiḳbâlin teşekkülüne katkı sunabilme idrâki | 3.71 (0.85) | 3.94 (0.83) | 0.00 | 0.072 | 0.129 | 4 | −1.000 |
| 18 | Bugünkü intiḫâbların istiḳbâl cihetinden mühim olduğuna inanma | 4.35 (0.79) | 4.53 (0.80) | 0.00 | 0.149 | 0.223 | 3 | −1.000 |
BH düzeltmesinden sonra 0,05 ḥaddinin altında ḳalan maddeler 1, 2, 3 ve 5'dir. Bu sebeble ḫâm p ḳıymeti 0,05'in altında olsa dahi 4, 6, 13 ve 16 numaralı maddeler müteʿaddid muḳāyese düzeltmesinden sonra istatistikî bakımdan maʿnâlı ḳabûl olunmamalıdır.
Futures Literacy'yi anlama
En vâżıḥ kemmî taġayyür mefhûmu anlama sâḥasında görülmüşdür. Üç maddenin tamâmında son-test vasatîleri daha yüksek olmuş ve bütün netîceler BH düzeltmesinden sonra maʿnâlı ḳalmışdır. Ṭalebe mülâḳātları da iştirâkçilerin Futures Literacy'yi tenḳîdî tefekkür, yaratıcılık, yenilikçilik, mesʾûliyyetli ḳarâr verme, uyum sağlama ve gelecek nesillere ḳarşı mesʾûliyyet gibi mefhûmlarla irtibâṭlandırdığını göstermişdir.
Lâkin mülâḳātlar daha dakîḳ bir manẓara ortaya ḳoymuşdur: ṭalebeler Futures Literacy'yi müstaḳil ve özgün bir mefhûmî çerçeve olarak taʿrîf etmek yerine ekseriyâ daha evvel bildikleri «tenḳîdî tefekkür», «teşrîk-i mesâʿî», «yaratıcılık», «empati» ve «mesʾûliyyet» gibi taʿlîm mefhûmları üzerinden maʿnâlandırmışdır. Müʾellif, bu maʿrûf mefhûmların Futures Literacy'nin ḫâricinde olmadığını, lâkin mefhûmun mümeyyiz ciheti olan istiḳbâle dâʾir farżiyyeleri fark ve suʾâl etme buʿdunun ayrıca vâżıḥ hâle getirilmesi lâzım geldiğini mübâḥase eder.
Alternatif istiḳbâlleri taḫayyül
İştirâkçiler ḥużûrî ṣanʿat faʿâliyyetlerinde insânlar, cemʿiyyetler ve ṭabîʿî muḥîṭ içün muḫtelif istiḳbâl imkânları istihsâl etmişdir. Kamusal ṣanʿat, drama, şarḳı ve görsel şiʿir ile muḥîṭ mevżûʿlu edebiyyât faʿâliyyetlerinde müsâvât, sulḥ, iʿtinâ, ṭabîʿatla beraber yaşama, tefrîḳin azalması ve daha sürdürülebilir yaşayış şekilleri gibi istiḳbâle müteveccih fikirler inkişâf etmişdir.
Kemmî olarak yalnız «hem arzu olunan hem arzu olunmayan istiḳbâl senaryolarını taḫayyül edebilirim» maddesindeki taġayyür BH düzeltmesinden sonra maʿnâlı ḳalmışdır. Diğer iki taḫayyül maddesinde vasatîler yükselmiş, lâkin düzeltilmiş p ḳıymetleri 0,05'in fevḳinde ḳalmışdır.
Dört taʿallüm netîcesi
Keyfî taḥlîl, ḥużûrî faʿâliyyetlerde birbiriyle tedâḫül eden dört esâs taʿallüm netîcesini taʿyîn etmişdir:
- Futures Literacy mefhûmunu ve taʿlîm cihetinden ehemmiyyetini maʿnâlandırma.
- Alternatif istiḳbâlleri taḫayyül.
- İctimâʿî ve muḥîṭî ḳıymetler üzerine tefekkür.
- İstiḳbâle müteveccih mesajları ṣanʿatî ve multimodal şekillerle teblîġ.
Altı esâs pedagojik süreç
| Süreç | Tetkîḳdaki pedagojik rolü |
|---|---|
| Ḥissî iştirâk | Ḥissiyyâtı taʿallüme giriş noḳṭası ve maʿnâ istihsâlinin sevḳ edici unsuru olarak kullanma; empati, ümîd, endîşe ve ḳırılganlık gibi ḥissiyyâtla istiḳbâle dâʾir mesâʾili şahsî sûretde maʿnâlandırma. |
| İstiḳbâle müteveccih mesajların teblîği | Ṣanʿatî ve multimodal şekillerle istiḳbâl imkânlarını başḳaları içün görünür, tefsîr olunabilir ve mübâḥase olunabilir hâle getirme. |
| Bedenî taʿallüm | Yapma, icrâ, müşâhede, resim, yazı ve ḥikâye anlatımı vâsıṭasıyla istiḳbâle müteveccih mesâʾil ile yalnız zihnî değil bedenî ve tecrübî sûretde de münâsebet kurma. |
| Alternatif istiḳbâlleri taḫayyül | Mevcûd ḥaḳîḳatin ötesine geçerek birden ziyâde mümkin yâḫud tercîḥ olunan istiḳbâli taḫayyül. |
| İnsânî ḳıymetler | Empati, iʿtinâ, mesʾûliyyet, müsâvât, sulḥ, tesânüd, insân haysiyyeti ve insân dışı ḥayâta dâʾir endîşeleri istiḳbâle dâʾir intiḫâblarla irtibâṭlandırma. |
| Teşrîk-i mesâʿî | Fikirleri paylaşma, muḫtelif katkıları birleştirme ve mümkin istiḳbâller ḥaḳḳında müşterek maʿnâlar teşkîl etme. |
Bu süreçlerin bulunduğu pedagojik siyâḳ socially engaged arts yaklaşımıdır. Tetkîḳın tefsîrine göre süreçler birbirinden müstaḳil işlememişdir: ḥiss ve beden tecrübesi taḫayyül ve tefsîri şekillendirmiş, ṣanʿat teblîği teʾmîn etmiş, ḳıymetler tercîḥ olunan istiḳbâllerin muḥtevâsına teʾsîr etmiş ve teşrîk-i mesâʿî müşterek maʿnâ istihsâline zemîn hazırlamışdır.
Ḥissî iştirâkin ḫuṣûṣî rolü
Ḥissî iştirâk tetkîḳın en bâriz temalarından biridir. Ṭalebeler ṣanʿata müstenid faʿâliyyetleri câlib-i alâḳa ve ḫâṭırda ḳalıcı bulmuş, bilḫâṣṣa hicret ve yerinden edilme gibi ictimâʿî mesâʾili ihtivâ eden drama faʿâliyyetlerinde ḳavî ḥissî tepkiler müşâhede olunmuşdur. Tetkîḳın tefsîri, ḥissin yalnız taʿallümün yanında bulunan bir yan teʾsîr değil; ṭalebelerin müşkil bir mevżûʿu evvelâ ḥissetmesine, sonra tefsîr ve ifâde etmesine imkân veren pedagojik bir şart olabileceği cihetindedir.
Bununla beraber ḥissî iştirâk yalnız müsbet değildir. Baʿżı faʿâliyyetler râḥatsızlık, ḥassâsiyyet ve şiddetli ḥissiyyât vücûda getirmişdir. Binâʾenaleyh Futures Literacy pedagojisinde «daha müsbet ḥissetmek» muvaffaḳiyyet miḳyâsı olarak görülmemelidir.
ʿAdem-i ḳaṭʿiyyet ḳarşısındaki paradoks
İştirâkçilerin birden ziyâde istiḳbâli taḫayyül ḥaḳḳındaki self-report beyânları güçlenirken, istiḳbâlin ʿadem-i ḳaṭʿiyyetiyle râḥat ḥissetme maddesinin vasatîsi 2,71'den 2,29'a düşmüşdür. Bu taġayyür ḫâm taḥlîlde p = 0,026 olmakla beraber BH düzeltmesinden sonra p = 0,079 olduğu içün maʿnâlı değildir.
Müʾellif bu cihet taġayyürünü, istiḳbâlin ʿadem-i ḳaṭʿiyyetini daha iyi fark etmenin onunla daha râḥat ḥissetmek maʿnâsına gelmeyebileceği sûretinde tefsîr eder. Tetkîḳ devrindeki bölgesel ve küresel ʿadem-i istikrâr siyâḳının ṭalebelerin ʿadem-i ḳaṭʿiyyet idrâkiyle etkileşmiş olabileceği de mülâḳātlarda ortaya çıḳmışdır. Bu tefsîr sebebî sûretde isbât olunmuş değildir; siyâḳa müteʿallıḳ keyfî veriyle desteklenen bir îżâḥdır.
Spekülatif istiḳbâl taḫayyülünün ḥaddi
Ṣanʿat faʿâliyyetleri ṭalebeleri alternatif ve ekseriyâ aḫlâḳan tercîḥ olunan istiḳbâlleri tefekkür etmeye teşvîḳ etmişdir. Müʾellif bu mahsûllerin büyük bir ḳısmını imagination-led speculative futuring mantığıyla irtibâṭlandırır. Lâkin tercîḥ olunan istiḳbâlleri taḫayyül etmek Futures Literacy'nin bütün tenḳîdî iḳtiżâlarını kendiliğinden karşılamaz.
Ṭalebelerin ibtidâʾî farżiyyelerini yeni maʿlûmât żiyâsında açıkça yeniden imtiḥân etmesi, birbirine muḫâlif istiḳbâlleri muḳāyese etmesi yâḫud çatışan ḳıymetler arasında muntazam müzâkere yapması maḥdûd ḳalmışdır. Müʾellif, daha mütekâmil bir programın taḫayyül olunan istiḳbâlleri daha sonra tenḳîdî ve refleksif sûretde yeniden tedḳîḳ eden vâżıḥ bir merḥale ihtivâ etmesi lâzım geldiğini ileri sürer.
Teşrîk-i mesâʿînin ḥaddi
Ṭalebeler grup çalışmalarında fikirleri mübâḥase etmiş, rolleri taḳsîm etmiş, teknolojik, yazılı, dramatik ve görsel katkıları kendi ḳuvvetli cihetlerine göre derʿuhde etmiş ve müşterek mahsûller teşkîl etmişdir. Lâkin tetkîḳ, gruplar içinde ciddi fikir iḫtilâfı yâḫud birbirine ḥaḳîḳaten rakîb istiḳbâl görüşlerinin müzâkeresine dâʾir maḥdûd delîl sunar.
Bu sebeble burada gösterilen teşrîk-i mesâʿî ağırlıklı olarak verimli müşterek çalışma ve müşterek maʿnâ teşkîlidir; müteḫâlif istiḳbâllerin yâḫud muḳābil ḳıymetlerin müşkil müzâkeresine dâʾir ḳavî delîl değildir.
Asenkron cüzʾün tatbîḳ müşkili
Ḥużûrî ṣanʿat faʿâliyyetlerine iştirâk ḳavî iken online asenkron cüzʾe iştirâk bâriz sûretde daha dûn ḳalmışdır. Online faʿâliyyetler taḳdîre doğrudan merbûṭ değildi ve ṭalebeler not verilen ders yüklerini evleviyyetlendirmişdir.
Birinci sınıf ṭalebeleri zaman idâresi, self-regulation ve müstaḳil çalışma ḥaḳḳında müşkilât bildirmişdir. Platformun üniversitede alışdıkları learning management system'den muḫtelif olması, teknik müşkilâtda yardım istememe temâyülü ve evvelki online taʿallüm tecrübelerinin COVID-19 devrindeki emergency remote education ile şekillenmiş olması da iştirâke teʾsîr eden ʿâmiller arasında mübâḥase olunmuşdur.
Netîce olarak sistem tefekkürü, taġayyürün sevḳ edici ḳuvvetleri, müteḳābil bağımlılıklar ve ʿadem-i ḳaṭʿiyyetin baʿżı cihetleri gibi bilḫâṣṣa asenkron cüzʾde hedeflenen ebʿâd tam olarak işlenememiş olabilir.
Bu Netîceler Futures Literacy Yeterliğinin Ḳaṭʿiyyen Artdığını İsbât Ediyor mu?
Hayır. Tetkîḳ bilḫâṣṣa Futures Literacy'yi anlama ve baʿżı istiḳbâl taḫayyülü maddelerinde ḳavî self-report taġayyürleri ve bunlarla muvâfıḳ keyfî taʿallüm misâlleri gösterir; lâkin anket self-report esâslıdır, numûne n = 17'dir, ölçüm âleti siyâḳa maḫṣûṣ olarak inşâ edilmişdir ve müdâḫalenin online ḳısmı tam tatbîḳ olunmamışdır; bu sebeble netîceler objektif sûretde gösterilmiş umûmî yeterlik artışı yâḫud sebebî taʿlîm teʾsîri olarak tefsîr olunmamalıdır.
Tetkîḳın desteklediği
- İştirâkçilerin Futures Literacy'yi anladıklarına dâʾir üç self-report maddesinde BH düzeltmesinden sonra maʿnâlı artış vardır.
- Hem arzu olunan hem arzu olunmayan istiḳbâlleri taḫayyül maddesinde düzeltilmiş istatistikî maʿnâlılık vardır.
- Ṣanʿata müstenid ḥużûrî faʿâliyyetlerde ṭalebeler alternatif istiḳbâlleri görsel, dramatik, edebî ve multimodal şekillerle ifâde etmişdir.
- Ḥissî, bedenî ve müşterek iştirâk, ṭalebelerin istiḳbâle müteveccih mevżûʿlarla münâsebet kurmasında bâriz pedagojik süreçler olarak ortaya çıḳmışdır.
- Empati, iʿtinâ, müsâvât, mesʾûliyyet, sulḥ, tesânüd ve ṭabîʿata ḳarşı mesʾûliyyet gibi ḳıymetler ṭalebe mahsûllerinde ve mülâḳātlarda bârizleşmişdir.
- Micro-yeterlik birinci sınıf muʿallim terbiyesi dersinin içine yerleştirilebilir olmuşdur.
- Asenkron ve taḳdîre merbûṭ olmayan cüzʾ bu ṭalebe grubunda bâriz iştirâk müşkilâtı vücûda getirmişdir.
Tetkîḳın desteklemediği
- Ṣanʿata müstenid taʿlîmin başka tedrîs usûllerinden üstün olduğu netîcesi.
- Futures Literacy'nin objektif performance test ile isbât olunmuş umûmî artışı.
- Netîcelerin bütün muʿallim namzedlerine yâḫud bütün üniversitelere teşmîli.
- Ṭalebelerin sistem tefekkürü, ʿadem-i ḳaṭʿiyyet ve fiʿle geçme ḳābiliyyetinin bütün ebʿâdında istatistikî inkişâf gösterdiği iddiʿâsı.
- Ṭalebelerin istiḳbâle dâʾir farżiyyeleri ve muḳābil ḳıymetleri tam tenḳîdî derinlikle suʾâl etdiği netîcesi.
- Daha dûn ʿadem-i ḳaṭʿiyyet râḥatlığının doğrudan müdâḫaleden neşʾet etdiği netîcesi.
- Nâḳıṣ tatbîḳ olunan online micro-credential’in bütün pedagojik imkânlarının taḳdîr edilmiş olduğu iddiʿâsı.
Başlıca maḥdûdiyyetler
Birinci maḥdûdiyyet küçük ve tek müʾesseseye merbûṭ numûnedir. İkinci maḥdûdiyyet, anket self-report ölçdüğü içün idrâk olunan yeterlik ile fiʿlen gösterilmiş yeterliğin aynı olmamasıdır. Üçüncü maḥdûdiyyet muḥaḳḳıḳın aynı zamanda müdâḫalenin muʿallimi ve tertîb edicisi olmasıdır. Dördüncü maḥdûdiyyet asenkron cüzʾün dûn iştirâk sebebiyle tam tatbîḳ olunamamasıdır. Beşinci maḥdûdiyyet müdâḫalenin kısa olması ve ḥużûrî dört ṣanʿata müstenid faʿâliyyetin tam tatbîḳ edilmiş olmasıdır.
Bu maḥdûdiyyetler sebebiyle tetkîḳın esâs katkısı, «ṣanʿata müstenid taʿlîm Futures Literacy'yi ḳaṭʿiyyen artırır» şeklinde bir teʾsîr delîli değildir. Daha ḳavî katkısı, ṣanʿata müstenid yaklaşım dâḫilinde Futures Literacy ile etkileşimin hangi pedagojik süreçlerle vâḳiʿ olabileceğini tecrübî sûretde tafṣîl etmesidir.
Menbaʿ ve Usûl Notu
Aṣlî çalışma: Arts-Based Approaches for Futures Literacy in Pre-Service Teacher Education: Their Pedagogical Potential and Challenges
Müʾellif: Victoria Pavlou.
Müʾessese: Department of Education, School of Education and Social Sciences, Frederick University, Nicosia 1036, Cyprus.
Mecmûʿa: Education Sciences.
Nâşir: MDPI.
Cild / sayı / maḳāle numarası: 16(9), 1454.
DOI: 10.3390/educsci16091454
Vürûd târîḫi: 6 Temmûz 2026.
Taʿdîl târîḫi: 28 Ağustos 2026.
Ḳabûl târîḫi: 1 Eylül 2026.
Neşr târîḫi: 7 Eylül 2026.
Menbaʿ nevʿi: Ḥakemli, open access taʿlîm tetkîḳı; refleksif research yaklaşımı altında kemmî ve keyfî usûlleri cemʿ eder.
Licence: Creative Commons Attribution (CC BY).
Esâs numûne: 19 ḳayıtlı ṭalebe; eşleştirilmiş anket taḥlîli n = 17; mülâḳāt n = 5.
İstatistik: Jamovi 2.6.44; madde bazında Wilcoxon signed-rank test; 18 muḳāyese içün Benjamini–Hochberg false discovery rate düzeltmesi; maʿnâlılık ḥaddi 0,05; rank-biserial correlation ve non-tied çift sayısı.
Reliability: 18 maddelik anketin tamâmı içün Cronbach alpha = 0,81. Üç maddelik alt-buʿdlar müstaḳil sûretde doğrulanmış subscale olarak ḳabûl olunmamışdır.
Temvîl:Tetkîḳ Avrupa Birliği Erasmus+ ERASMUS-EDU-2022-PI-FORWARD programı, Project Number 101087438 dâḫilinde temvîl olunmuşdur. Menbaʿın temvîl beyânında proje adı “GeenComp School (2023–2026)” sûretinde yazılmış; maḳālenin sâʾir ḳısımlarında proje adı “GreenComp School” olarak geçmekdedir. Maḳāle kitâbetinin proje temvîli dâḫilinde olmadığı ayrıca beyân olunmuşdur.
Aḫlâḳ:Tetkîḳın Helsinki Declaration'ın aḫlâḳî düstûrları mûcebince icrâ olunduğu bildirilmişdir. Erasmus+ projesinin dâḫilî ve ḫâricî ethics oversight süreçleri sebebiyle ayrı ethics committee tedḳîḳi ve tasdîḳinden ferâġat olunduğu beyân edilmişdir. İştirâkçilerin cümlesi bâliġdir; iştirâk ihtiyârîdir ve informed consent alınmışdır.
Fotoğraf muvāfaḳati: ʿİlmî neşriyyâtda anonim hâle getirilmiş fotoğraf materyalinin istiʿmâline dâʾir muvāfaḳat alındığı bildirilmişdir.
Veri erişilebilirliği: Anket verileri maḳāle dâḫilinde rapor olunmuşdur. Mülâḳāt transkriptleri, umûma açılmaları içün muvāfaḳat alınmadığından maḥremiyyet sebebiyle umûma açık değildir.
Menfaʿat çatışması: Müʾellif menfaʿat çatışması bildirmemişdir.
Müʾellif katkısı: Maḳāle tek müʾelliflidir. Menbaʿ PDF'de ayrı bir “Author Contributions” / CRediT bölümü yokdur.
Menbaʿ dâḫilî tutarlılık notları
Menbaʿ Tablo 1 ḥużûrî cüzʾü 9 “learning hour” olarak verir ve bir learning hour'ı 45 daḳîḳa sûretinde taʿrîf eder. Usûl ḳısmı ise ḥużûrî tatbîḳı üç 3 sâʿatlik oturum olarak rapor eder. Menbaʿ bu iki sâʿat taʿrîfinin nasıl telîf olunacağını îżâḥ etmediğinden Verianla herhangi bir müddeti yeniden ḥesâb etmemişdir.
Temvîl beyânında proje adı bir defʿa “GeenComp School” olarak yazılırken maḳālenin sâʾir ḳısımlarında “GreenComp School” kullanılmakdadır. Bu küçük imlâ farḳı sessizce taṣḥîḥ olunmamış, bibliyografik ve ʿilmî netîcelere teʾsîri olmadığı içün yalnız menbaʿ notu olarak muḥâfaẓa edilmişdir.
Görsel menbaʿ notu
Menbaʿın Şekil 1'i ṭalebelerin “futures” ve “literacy” mefhûmlarına dâʾir ibtidâʾî çağrışımlarını post-it notlarıyla gösterir. Şekil 2–8 ṭalebe ṣanʿat mahsûlleri, görsel şiʿir ve drama faʿâliyyetleri gibi tatbîḳ misâllerini ihtivâ eder. Şekil 9 ise tetkîḳın en mühim sentez görselidir ve Futures Literacy'ye ṣanʿata müstenid yaklaşım etrâfında altı pedagojik süreci birbirine bağlar.
Verianla içün tavṣiye olunan ʿilmî görsel istiʿmâlinde ṭalebe mahsûllerinin yâḫud fotoğraflarının ʿaynen yeniden neşri yerine, Şekil 9'daki ʿilmî münâsebetlerin müstaḳil bir Verianla diyagramı olarak yeniden teşkîli tercîḥ olunmalıdır.
Son tefsîr ḥaddi: Tetkîḳ ṣanʿata müstenid pedagojinin muʿallim namzedlerinin Futures Literacy ile maʿnâlı sûretde etkileşmesine yardım edebileceğini gösterir; lâkin küçük numûne, self-report ölçümü, muḥaḳḳıḳın ikili rolü, kısa müdâḫale ve online cüzʾün nâḳıṣ tatbîḳi sebebiyle tetkîḳ ṣanʿata müstenid yaklaşımın umûmî yâḫud sebebî üstünlüğünü isbât etmez.
Bir yorum bırakın
E-posta adresiniz yayınlanmayacaktır. Gerekli alanlar * ile işaretlenmiştir