Frugivori, hayvanların meyve tüketmesine dayanan beslenme etkileşimidir; kiropterokori (chiropterochory) ise tohumların yarasalar aracılığıyla taşınması ve yayılması sürecini ifade eder. Bu gözlemsel saha araştırması, Brezilya'nın Maranhão eyaletindeki Cerrado alanlarında yaşayan yarasaların hangi bitkilerle beslenme ilişkileri kurduğunu dışkı örneklerindeki tohumları inceleyerek araştırmıştır. Araştırmacılar 2014–2015 yıllarında altı belediyedeki 48 noktada 96 örnekleme gerçekleştirmiş, toplam 929 yarasa yakalamış ve bunları 25 tür, 18 cins ve 5 alt familyaya ayırmıştır. Analiz edilebilir 674 dışkı örneğinin 243'ünde tohum bulunmuş ve bu pozitif örnekler 13 yarasa türüyle ilişkilendirilmiştir. En bol yarasa türü Carollia perspicillata olmuş; tür aynı zamanda 42 yarasa–bitki etkileşimiyle çalışmadaki en geniş diyet ilişkisini göstermiştir. Çalışma, meyveci yarasaların Maranhão Cerrado'sunda tohum taşınmasına önemli katkıda bulunabileceğini desteklemektedir; ancak dışkıda tohum bulunması tek başına tohumun başarılı biçimde çimlendiğini veya yeni bitki oluşturduğunu kanıtlamaz.

Bitkisel kaynaklar açısından Solanaceae, Urticaceae ve Moraceae en fazla tür kaydı bulunan familyalar arasında yer almıştır. Ficus sekiz farklı yarasa türünde, Vismia ve Cecropia altışar türde, Solanum ise beş türde saptanmıştır. Kaynak çalışma Brezilya Cerrado'su için 16 yeni yarasa–bitki ilişkisi kaydı bildirmektedir; ancak Results bölümündeki “new records” listesi 21 adlandırılmış bitki kaydı içerdiğinden bu sayı kaynak içinde tam olarak uzlaştırılamamaktadır.

Cerrado'da yarasa–bitki ilişkileri neden önemlidir?

Phyllostomidae familyasındaki birçok Neotropik yarasa meyve tüketir ve bu süreç sırasında tohumları taşıyabilir. Kaynak çalışmanın girişinde Artibeus lituratus, Carollia perspicillata ve Sturnira lilium gibi yarasaların Cecropia, Piper, Solanum ve Ficus gibi öncü bitki gruplarının tohum yayılımıyla ilişkili olduğu vurgulanmaktadır.

Maranhão özelinde temel bilimsel boşluk, Cerrado'daki yarasa–bitki etkileşimlerinin büyük ölçüde belgelenmemiş olmasıdır. Bölgede yarasa toplulukları ve ektoparazitleri üzerine çalışmalar bulunmasına rağmen, meyve tüketimi ve bitki kaynaklarının ayrıntılı saha verisi çok daha sınırlıdır. Araştırmanın temel amacı bu boşluğu azaltmak ve frugivori ilişkilerini doğrudan saha örnekleriyle tanımlamaktır.

Kiropterokori Nedir ve Bu Çalışmada Nasıl İncelendi?

Kiropterokori, tohumların yarasalar aracılığıyla taşınmasını ifade eder; bu çalışmada süreç doğrudan tohumların yeni bir yerde çimlenmesini izleyerek değil, yakalanan yarasaların dışkılarında bulunan bitki tohumlarını tanımlayıp yarasa türleriyle eşleştirerek incelenmiştir. Bu nedenle çalışma gerçekleşmiş meyve tüketimi ve potansiyel tohum taşıma ilişkilerini gösterir, fakat her tohumun başarılı bitki kuruluşuna dönüştüğünü ölçmez.

Çalışma alanı

Saha araştırması Maranhão eyaletinin kuzeydoğusunda, Amazonia, Cerrado ve Caatinga biyomlarının geçiş bölgesinde yürütülmüştür. Kaynak, bölgenin Köppen sınıflamasına göre Aw tipi sıcak tropikal iklime sahip olduğunu; yıllık ortalama sıcaklığın 27 °C'nin üzerinde ve yıllık yağışın 1.500 mm'nin üzerinde olduğunu belirtmektedir.

Örnekleme noktaları, her biri 50 km²'den büyük doğal bitki örtüsü parçalarını temsil edecek biçimde seçilmiştir. Kaynak çalışma, bu alanların yerel yerleşimler, yollar, ikincil bitki örtüsü ve özellikle soya ile okaliptüs yetiştiriciliğinin genişlediği alanlarla çevrili olduğunu belirtmektedir.

Yakalama tasarımı

Çalışma 2014 ve 2015 yıllarında yürütülmüştür. Altı belediyenin her birinde sekiz olmak üzere toplam 48 örnekleme noktası seçilmiştir. Dört nokta ilk yıl, dört nokta ikinci yıl kullanılmış ve her nokta aynı yıl içinde bir kez yağışlı, bir kez kurak mevsimde örneklenmiştir.

Her örnekleme gecesinde 12 adet, 12 m × 2,5 m boyutlarında sis ağı kullanılmıştır. Ağlar çiftler halinde yaklaşık 20 m aralıkla, patikalar ve açıklıklar boyunca kurulmuş ve gün batımından sonra altı saat açık bırakılmıştır. İki ekip aynı gecede iki farklı noktada çalıştığı için 48 gecede toplam 96 örnekleme olayı gerçekleştirilmiştir.

Dışkı örneklerinin işlenmesi

Yakalanan yarasalar yaklaşık 30 dakika temiz kumaş torbalarda tutulmuştur. Dışkı materyali toplandıktan sonra tohumlar filtre kâğıdı üzerinde yıkama, stereomikroskop ve pens yardımıyla ayrılmış; daha sonra kurutularak tanımlama sürecine alınmıştır.

Tohum teşhisinde Neotropik yarasalarla taşınan tohumlara yönelik tanımlama kılavuzları, Brezilya'da yarasalarca dağıtılan bitkilere ilişkin listeler, botanik kaynaklar, Bat Biology and Conservation Laboratory referans materyali ve uzman yardımı kullanılmıştır. Bu yaklaşım morfolojik karşılaştırmaya dayalıdır; moleküler barkodlama raporlanmamıştır.

Literatür karşılaştırması

Araştırmacılar saha bulgularını daha geniş Cerrado literatürüyle karşılaştırmak amacıyla Ekim 2022'ye kadar Web of Science, Google Scholar ve Scopus'ta arama yapmıştır. “frugivorous bat”, “seed”, “dispersal”, “Cerrado” ve “fruits bats” terimlerinin kombinasyonları kullanılmış; yalnız saha verisi sunan ve bitki türlerini listeleyen çalışmalar dahil edilmiştir.

Tek bir gıda kaynağına dayalı deneyler, yalnız morfotür bildiren yayınlar ve gri literatür dışlanmıştır. Sonuçta Brezilya Cerrado'sunda yarasa diyeti hakkında yayımlanmış 14 dergi çalışması belirlenmiştir.

Carollia perspicillata Neden Bu Çalışmada Öne Çıkıyor?

Carollia perspicillata, 929 yarasa içinde %33,3 ile en bol tür olması, altı belediyenin tamamında yakalanan tek tür olması ve 42 yarasa–bitki etkileşimiyle çalışmadaki en geniş bitki ilişkisini göstermesi nedeniyle öne çıkmaktadır; kaynak yazarları bu geniş diyet plastikliğini yerel frugivori ağlarında kilit bir ekolojik rol şeklinde yorumlamaktadır, ancak çalışma formal ağ-merkeziliği veya tür çıkarma analizi raporlamamaktadır.

Diğer baskın yarasa türleri

Çalışmanın Yöntemi ve Bulguları

Yarasa çeşitliliği ve dışkı örnekleri

Tohum içeren dışkı örneklerinin 13 yarasa türünde bulunması, yerel yarasa topluluğunda potansiyel tohum taşıma işlevinin tek bir uzman frugivor türle sınırlı olmadığını göstermektedir.

Dışkıda Tohum Bulunması Başarılı Tohum Yayılımını Kanıtlar mı?

Hayır. Dışkıda tohum bulunması, yarasanın meyveyi tükettiğini ve tohumu sindirim kanalından geçirerek taşıyabildiğini gösterir; çalışma tohumun dışkılama sonrasında çimlenmesini, fide kuruluşunu, taşınma mesafesini veya uzun dönem bitki yerleşme başarısını ölçmediği için gözlenen ilişkiler potansiyel tohum yayılımı kanıtı olarak yorumlanmalıdır.

Bitki kaynaklarının yapısı

Hangi bitki cinsleri daha fazla yarasa türüyle ilişkiliydi?

Solanum, altı belediyenin genelinde en bol ve en çeşitli besin öğelerinden biri olarak tanımlanırken, Ficus sekiz yarasa türü tarafından kullanılması nedeniyle yarasa topluluğu boyunca en geniş paylaşılmış kaynaklardan biri olmuştur. Bu iki ifade farklı ölçütleri tanımlar ve birbiriyle çelişmez.

Solanum'un rolü

Solanaceae özellikle Carollia perspicillata ve Sturnira lilium tarafından tüketilmiştir. Kaynak yazarları, Maranhão'da Solanaceae'nin çeşitliliği ve bozulmuş kenar/açıklık habitatlarında yaygınlığı nedeniyle bu grubun yarasalar için değerli bir besin kaynağı oluşturduğunu tartışmaktadır.

Ficus'un rolü

Ficus sekiz yarasa türünün diyetinde bulunmuştur. Kaynak tartışması, incir ağaçlarının yıl içinde birden fazla meyve verme dönemine sahip olabilmesini ve yüksek meyve üretimini, farklı yarasa türlerinin aynı kaynağı kullanabilmesini açıklayan olası nedenlerden biri olarak değerlendirmektedir.

Cecropia ve Vismia

Cecropia altı yarasa türüne kaynak sağlamıştır. Cecropia pachystachya dört frugivor türün beslenmesine katkıda bulunmuş; Vismia cinsi de altı yarasa türüyle ilişkilendirilmiştir. Bu gruplar, tropikal ve Neotropik ormanların erken ardıllık/pioneer bitki topluluklarında sık tartışılan kaynaklardır.

Piper ve Carollia ilişkisi

Kaynak çalışma alanlarında Piper kaynakları yalnız Carollia perspicillata tarafından tüketilmiştir. Özellikle Piper arboreum, incelenen frugivorlar içinde yalnız bu türün dışkı kayıtlarında bulunmuştur. Yazarlar bu örüntüyü önceki Carollia–Piper literatürüyle birlikte tartışmaktadır.

Frugivor olmayan yarasalarda tohum kayıtları

Tohumlar yalnız uzman frugivorlarda bulunmamıştır. Çalışmada ağırlıklı böcekçil olarak sınıflandırılan Lophostoma brasiliensis ve L. silvicola ile omnivor Phyllostomus discolor ve P. hastatus örneklerinde de tohum kaydedilmiştir. Yazarlar, meyvenin zaman zaman tüketilmesi nedeniyle bu türlerin de sınırlı biçimde tohum taşınmasına katkı sağlayabileceğini belirtmektedir.

Yeni yarasa–bitki ilişkileri

Makalenin Abstract bölümü Brezilya Cerrado'su için 16 yeni bitki–yarasa ilişkisi kaydı bildirmektedir. Buna karşılık Results bölümündeki “New records” paragrafında 21 adlandırılmış bitki kaydı sıralanmıştır. Kaynak bu farkı açıklamadığından Verianla tek bir düzeltilmiş sayı üretmemektedir.

Results bölümünde yeni kayıtlar arasında Annona exsucca, Philodendron linnaei, Vismia guianensis, Vismia brasiliensis, çeşitli Ficus, Solanum ve Cecropia türleri ile Piper fuligineum ve Banara guianensis gibi taksonlar yer almaktadır.

Taksonomik adlandırma notu

Table I, bazı taksonların güncel adlandırmasının değiştiğini ayrıca belirtmektedir. Kaynak tablo eski adları karşılaştırılabilirlik amacıyla korumuş ve örneğin Ficus organensis için Ficus cestrifolia, Solanum diflorum için Solanum pseudocapsicum ve Solanum aff. inaequale için Solanum pseudoquina karşılıklarını not etmiştir. Verianla, kaynak tablodaki bu taksonomik ayrımı sessizce yeniden adlandırmamaktadır.

Cerrado literatürüyle karşılaştırma

Literatür taramasında Cerrado'daki yarasa diyeti üzerine 14 hakemli dergi çalışması belirlenmiştir. Çalışmaların önemli bölümü Distrito Federal'de yoğunlaşmaktadır ve çoğunluğu yaklaşık bir yıllık saha örneklemesine dayanmaktadır.

Kaynak burada kendi içinde tam uyuşmayan iki sayı vermektedir: Results, genel yarasa topluluğunu kapsayan yalnız üç çalışmadan söz ederken Discussion beş çalışma olduğunu belirtir. Table II'deki yıldız işaretleri de genel topluluk çalışmalarını ayrıca işaretlemektedir. Bu nedenle sayı Verianla tarafından kaynak dışı bir seçimle tek değere indirgenmemiştir.

Çalışmanın desteklediği sonuçlar

• Maranhão Cerrado'sundaki altı belediyede zengin bir Phyllostomidae topluluğu bulunmaktadır.
• Çalışmada 25 yarasa türü kaydedilmiş ve 13 türde tohum içeren dışkı örnekleri bulunmuştur.
• Carollia perspicillata çalışma alanındaki en bol ve bitki ilişkisi en geniş türdür.
• Ficus, Vismia, Cecropia ve Solanum yerel frugivori ilişkilerinde öne çıkan bitki kaynaklarıdır.
• Tohum kayıtlarının böcekçil ve omnivor bazı türlerde de bulunması, potansiyel tohum taşınmasının yalnız uzman frugivorlarla sınırlı olmadığını göstermektedir.
• Bölgedeki yarasa–bitki etkileşimleri hakkında önceki bilimsel kayıtlar sınırlıdır ve çalışma bu bilgi boşluğunu geniş bir saha örneklemesiyle azaltmaktadır.

Çalışmanın desteklemediği sonuçlar

• Dışkıda bulunan her tohumun başarıyla çimlendiği veya yeni bitki oluşturduğu gösterilmemiştir.
• Tohumların taşındığı kesin mesafe ölçülmemiştir.
• Bitki–yarasa ilişkilerinin bütün Maranhão veya bütün Cerrado için aynı olduğu gösterilmemiştir.
• Çalışma formal ekolojik ağ merkeziliği veya tür çıkarma analizi yapmamıştır.
• Carollia perspicillata'nın “keystone species” niteliği nicel ağ dayanıklılığı testiyle doğrulanmamıştır; bu ifade kaynak yazarlarının ekolojik yorumudur.
• Çalışma arazi kullanım değişiminin yarasa popülasyonlarında neden olduğu nicel kaybı doğrudan ölçmemiştir.

Yöntemsel yorum sınırları

Çalışma yalnız Maranhão'daki altı belediyeyi ve 2014–2015 dönemini kapsamaktadır. Bulgular Cerrado'nun bütün coğrafi çeşitliliğine otomatik olarak genellenemez.

Bitki kaynakları dışkıdaki tohumların morfolojik tanımlanmasına dayanmaktadır. Bu yaklaşım tüketilmiş ve dışkıda korunmuş tohumları güçlü biçimde belgeleyebilir; ancak tohum üretmeyen besin parçalarını, tanımlanamayan bitki materyalini veya dışkıda tespit edilemeyen diğer besin kaynaklarını eksiksiz temsil etmez.

Çalışmada inferansiyel istatistiksel model, güven aralığı, etki büyüklüğü veya formal ekolojik ağ metriği raporlanmamıştır. Sonuçların temel yapısı betimsel yakalama, tohum ve ilişki kayıtlarına dayanmaktadır.

Kaynak ayrıca 16 yeni kayıt ile Results bölümünde sıralanan 21 adlandırılmış kayıt ve genel yarasa topluluğunu kapsayan çalışma sayısı konusunda iç raporlama uyumsuzlukları içermektedir. Bu noktalar bilimsel içerik korunarak açıkça belirtilmiş, kaynak dışı düzeltme yapılmamıştır.

Koruma biyolojisi açısından anlamı

Yarasaların kullandığı bitki gruplarının belgelenmesi, hangi bitkilerin yerel frugivori ilişkilerini desteklediğini anlamaya yardımcı olur. Kaynak yazarları bu bilginin doğal alanların korunması ve yeniden ağaçlandırma projeleri açısından yararlı olabileceğini belirtmektedir.

Ancak çalışma belirli bir restorasyon reçetesi, dikim yoğunluğu veya koruma müdahalesinin nicel başarısını test etmemiştir. Koruma önerisi, kaydedilen beslenme ilişkileri ve habitat baskısı bağlamından çıkarılan ekolojik yorumdur.

Kaynak ve Yöntem Notu

Özgün çalışma: Unveiling bat-plant interactions in the Maranhão Cerrado

Yazarlar: Samara S. Costa; Ciro L.C. dos Santos; José Manuel M. Rebêlo.

Sorumlu yazar: Samara Serra Costa.

Kurumlar: Universidade Federal do Maranhão, Centro de Ciências Biológicas e da Saúde, Departamento de Biologia, Laboratório de Entomologia e Vetores, São Luís; Universidade Federal do Maranhão, Campus Imperatriz II, Unidade Bom Jesus, Imperatriz, Maranhão, Brezilya.

Dergi: Anais da Academia Brasileira de Ciências / Annals of the Brazilian Academy of Sciences.

Yayınevi: Academia Brasileira de Ciências.

Platform: SciELO.

Akademi bölümü: Animal Science.

Cilt / sayı / makale: 98(2), e20240467.

DOI: 10.1590/0001-3765202620240467.

Yayın tarihi: 24 Temmuz 2026.

Makale zaman çizelgesi: 6 Mayıs 2024'te alınmış; 16 Kasım 2025'te kabul edilmiştir.

Handling Editor: Marcia Couri.

Kaynak türü: Özgün gözlemsel saha ekolojisi araştırması ve dışkı-temelli diyet/tohum yayılımı analizi.

Hakemlik: AABC tek-kör hakemlik uygulayan hakemli bilimsel dergidir.

Lisans: Creative Commons Attribution 4.0 International (CC BY 4.0).

Saha dönemi: 2014–2015.

Saha alanı: Maranhão eyaletinin kuzeydoğusunda altı belediye; Barreirinhas, São Bernardo, Urbano Santos, Chapadinha, Vargem Grande ve Codó.

Örnekleme: 48 nokta, 96 örnekleme olayı, 48 saha gecesi; her gecede 12 adet 12 m × 2,5 m sis ağı; altı saat örnekleme.

Toplam yakalama çabası: 207.360 m²·saat; kaynak ayrıca 13,8 km ağ uzunluğu bildirmektedir.

Toplam yarasa: 929 birey; 25 tür; 18 cins; 5 alt familya.

Dışkı analizi: 674 analiz edilebilir örnek; 243 tohum pozitif örnek.

Tohum tanımlama: Filtre kâğıdında yıkama, stereomikroskop ve pensle ayırma, fırında kurutma, tanımlama kılavuzları ve referans koleksiyonlarıyla morfolojik karşılaştırma ve uzman doğrulaması.

Taksonomik örnek koleksiyonları: Federal University of Mato Grosso do Sul Zoological Reference Collection ve Federal University of Maranhão Entomology and Vectors Laboratory Zoological Collection.

Saha izin numarası: ICMBio 43376-1.

Literatür taraması: Web of Science, Google Scholar ve Scopus; tarama Ekim 2022'ye kadar; Cerrado için 14 dergi çalışması.

İstatistik: Kaynakta formal inferansiyel istatistiksel analiz, p değeri, güven aralığı veya ağ-merkezilik modeli raporlanmamaktadır; ana analiz betimseldir.

Finansal destek: FAPEMA lisansüstü bursu ve National Internship bursu; ikinci destek tohum tanımlama ve doğrulama sürecine katkı sağlamıştır.

Veri erişilebilirliği: Veriler makul talep üzerine sağlanacaktır.

Çıkar çatışması: Yayımlanmış PDF'de ayrı bir çıkar çatışması beyanı görünmedi; yokluğu varsayılmamıştır.

Etik notu: ICMBio saha/örnekleme izni raporlanmaktadır. Ayrı bir hayvan etik kurulu protokol numarası yayımlanmış metinde görünmediğinden Verianla etik kurul durumunu tahmin etmemektedir.

Yazar katkıları: Samara S. Costa veri analizi, ilk taslak ve revizyon; Ciro L.C. dos Santos saha veri toplama ve eleştirel inceleme; José Manuel M. Rebêlo eleştirel inceleme katkılarıyla bildirilmiştir.

Kaynak-içi tutarsızlıklar: Abstract 16 yeni bitki kaydı bildirirken Results “New records” listesinde 21 adlandırılmış kayıt bulunmaktadır. Genel yarasa topluluğunu kapsayan önceki çalışma sayısı Results'ta üç, Discussion'da beş olarak ifade edilmektedir. Verianla bu farkları kaynak dışı varsayımla düzeltmemiştir.

Temel yorum sınırı: Dışkıdaki tohum kayıtları meyve tüketimi ve potansiyel tohum taşınmasını gösterir; başarılı germinasyon, bitki kuruluşu, dispersal mesafesi veya formal ekolojik ağ dayanıklılığı çalışmanın doğrudan ölçümleri değildir.