Фругивория — жаныбарлардын мөмө-жемиш жешине негизделген азыктануу өз ара аракети; хироптерохория (chiropterochory) болсо уруктардын жарганаттар аркылуу ташылышын жана таралышын билдирет. Бул байкоочу талаа изилдөөсү Бразилиянын Maranhão штатындагы Cerrado аймактарында жашаган жарганаттар кайсы өсүмдүктөр менен азыктануу байланышын түзөрүн заң үлгүлөрүндөгү уруктарды изилдөө аркылуу аныктаган. Изилдөөчүлөр 2014–2015-жылдары алты муниципалитеттеги 48 чекитте 96 үлгү алуу жүргүзүп, жалпы 929 жарганатты кармап, аларды 25 түргө, 18 урууга жана 5 субфамилияга бөлүшкөн. Талдоого жарактуу 674 заң үлгүсүнүн 243 үлгүдө урук табылып, бул оң үлгүлөр 13 жарганат түрү менен байланышкан. Эң көп кездешкен жарганат түрү Carollia perspicillata болгон; ошол эле түр 42 жарганат–өсүмдүк өз ара аракети менен изилдөөдөгү эң кең азыктануу байланышын көрсөткөн. Изилдөө мөмө жегич жарганаттар Maranhão Cerrado-сунда уруктардын ташылышына маанилүү салым кошушу мүмкүн экенин колдойт; бирок заңда урук табылышы өзүнөн өзү уруктун ийгиликтүү өнүп чыкканын же жаңы өсүмдүк пайда кылганын далилдебейт.

Өсүмдүк булактары боюнча Solanaceae, Urticaceae жана Moraceae эң көп түр катталган тукумдардын катарына кирген. Ficus сегиз ар башка жарганат түрүндө, Vismia менен Cecropia алтыдан түрдө, ал эми Solanum беш түрдө аныкталган. Булак изилдөө Бразилия Cerrado-су үчүн 16 жаңы жарганат–өсүмдүк байланышын билдирет; бирок Results бөлүмүндөгү “new records” тизмесинде 21 аталышы көрсөтүлгөн өсүмдүк жазмасы бар болгондуктан, бул сан булактын ичинде толук шайкеш келтирилген эмес.

Cerrado-до жарганат–өсүмдүк байланыштары эмне үчүн маанилүү?

Phyllostomidae тукумундагы көптөгөн Неотропикалык жарганаттар мөмө-жемиш жеп, бул процессте уруктарды ташый алышат. Булак изилдөөнүн кириш бөлүгүндө Artibeus lituratus, Carollia perspicillata жана Sturnira lilium сыяктуу жарганаттардын Cecropia, Piper, Solanum жана Ficus сыяктуу пионер өсүмдүк топторунун уруктарынын таралышы менен байланыштуу экени баса белгиленет.

Maranhão боюнча негизги илимий боштук — Cerrado-догу жарганат–өсүмдүк өз ара аракеттери негизинен документтештирилбей калгандыгы. Аймакта жарганат коомдору жана алардын эктопаразиттери боюнча изилдөөлөр бар болгону менен, мөмө-жемиш жеш жана өсүмдүк булактары боюнча кеңири талаа маалыматтары кыйла чектелүү. Изилдөөнүн негизги максаты ушул боштукту азайтып, фругивория байланыштарын түздөн-түз талаа үлгүлөрү менен сүрөттөө болгон.

Хироптерохория деген эмне жана бул изилдөөдө кантип каралган?

Хироптерохория уруктардын жарганаттар аркылуу ташылышын билдирет; бул изилдөөдө процесс уруктардын жаңы жерде өнүп чыгышын түздөн-түз байкоо аркылуу эмес, кармалган жарганаттардын заңындагы өсүмдүк уруктарын аныктап, аларды жарганат түрлөрү менен шайкеш келтирүү аркылуу изилденген. Ошондуктан изилдөө болгон мөмө-жемиш керектөөсүн жана потенциалдуу урук ташуу байланыштарын көрсөтөт, бирок ар бир уруктун ийгиликтүү өсүмдүк болуп калыптанганын өлчөбөйт.

Изилдөө аймагы

Талаа изилдөөсү Maranhão штатынын түндүк-чыгышында, Amazonia, Cerrado жана Caatinga биомдорунун өткөөл аймагында жүргүзүлгөн. Булак аймак Köppen классификациясы боюнча Aw тибиндеги ысык тропикалык климатка ээ экенин; жылдык орточо температура 27 °Cден, ал эми жылдык жаан-чачын 1.500 mmден жогору экенин билдирет.

Үлгү алуу чекиттери ар бири 50 km²ден чоң табигый өсүмдүк жамынтыгынын бөлүктөрүн өкүлдөй тургандай тандалган. Булак изилдөө бул аймактар жергиликтүү конуштар, жолдор, экинчилик өсүмдүк жамынтыгы жана айрыкча соя менен эвкалипт өстүрүү кеңейген жерлер менен курчалганын билдирет.

Кармоо дизайны

Изилдөө 2014 жана 2015-жылдары жүргүзүлгөн. Алты муниципалитеттин ар биринде сегизден, жалпы 48 үлгү алуу чекити тандалган. Төрт чекит биринчи жылы, төрт чекит экинчи жылы колдонулуп, ар бир чекит ошол эле жыл ичинде бир жолу жаанчыл, бир жолу кургак мезгилде үлгүлөнгөн.

Ар бир үлгү алуу түнүндө өлчөмү 12 m × 2,5 m болгон 12 туман тору колдонулган. Торлор жуп-жуптан болжол менен 20 m аралыкта жолчолор жана ачык жерлер боюнча орнотулуп, күн баткандан кийин алты саат ачык калтырылган. Эки топ бир эле түнү эки башка чекитте иштегендиктен, 48 түндө жалпы 96 үлгү алуу окуясы жүргүзүлгөн.

Заң үлгүлөрүн иштетүү

Кармалган жарганаттар болжол менен 30 мүнөт таза кездеме баштыктарда кармалган. Заң материалы чогултулгандан кийин уруктар фильтр кагазында жуулуп, стереомикроскоп жана пинцет менен бөлүнгөн; андан соң кургатылып, аныктоо процессине алынган.

Уруктарды аныктоодо Неотропикалык жарганаттар ташыган уруктар боюнча аныктоо колдонмолору, Бразилияда жарганаттар таратуучу өсүмдүктөрдүн тизмелери, ботаникалык булактар, Bat Biology and Conservation Laboratory референстик материалдары жана адистердин жардамы колдонулган. Бул ыкма морфологиялык салыштырууга негизделген; молекулярдык баркоддоо билдирилген эмес.

Адабият менен салыштыруу

Изилдөөчүлөр талаа жыйынтыктарын кеңири Cerrado адабияты менен салыштыруу үчүн 2022-жылдын октябрына чейин Web of Science, Google Scholar жана Scopus базаларында издөө жүргүзгөн. “frugivorous bat”, “seed”, “dispersal”, “Cerrado” жана “fruits bats” терминдеринин айкалыштары колдонулуп, талаа маалыматтарын берген жана өсүмдүк түрлөрүн тизмелеген изилдөөлөр гана киргизилген.

Бир гана азык булагына негизделген эксперименттер, морфотипти гана билдирген басылмалар жана боз адабият четтетилген. Натыйжада Бразилия Cerrado-сундагы жарганат диетасы жөнүндө жарыяланган 14 журналдык изилдөө аныкталган.

Carollia perspicillata эмне үчүн бул изилдөөдө өзгөчө орунда?

Carollia perspicillata 929 жарганаттын ичинен %33,3 менен эң көп түр болгону, алты муниципалитеттин баарында кармалган жалгыз түр болгону жана 42 жарганат–өсүмдүк өз ара аракети менен изилдөөдөгү эң кең өсүмдүк байланышын көрсөткөнү үчүн өзгөчө орунда турат; булак авторлору мындай кең диеталык пластикалуулукту жергиликтүү фругивория тармактарындагы маанилүү экологиялык роль катары чечмелешет, бирок изилдөө формалдуу тармак борборлугу же түрдү алып салуу анализин билдирбейт.

Башка басымдуу жарганат түрлөрү

Изилдөөнүн Ыкмасы жана Жыйынтыктары

Жарганаттардын ар түрдүүлүгү жана заң үлгүлөрү

Урук камтыган заң үлгүлөрүнүн 13 жарганат түрүндө табылышы жергиликтүү жарганат коомунда потенциалдуу урук ташуу функциясы бир гана адистешкен мөмө жегич түр менен чектелбегенин көрсөтөт.

Заңда Урук Табылышы Ийгиликтүү Урук Таралышын Далилдейби?

Жок. Заңда урук табылышы жарганат мөмөнү жегенин жана урукту тамак сиңирүү жолунан өткөрүп ташый аларын көрсөтөт; изилдөө урук заң менен бөлүнүп чыккандан кийин өнүп чыгышын, көчөттүн калыптанышын, ташылуу аралыкты же өсүмдүктүн узак мөөнөттүү орныгышынын ийгилигин өлчөбөгөндүктөн, байкалган байланыштар потенциалдуу урук таралышынын далили катары чечмелениши керек.

Өсүмдүк булактарынын түзүлүшү

Кайсы өсүмдүк уруулары көбүрөөк жарганат түрү менен байланышкан?

Solanum алты муниципалитет боюнча эң мол жана эң ар түрдүү азык элементтеринин бири катары сүрөттөлсө, Ficus сегиз жарганат түрү тарабынан колдонулгандыктан жарганат коомунда эң кең бөлүшүлгөн булактардын бири болгон. Бул эки билдирүү ар башка көрсөткүчтөрдү сүрөттөйт жана бири-бирине карама-каршы келбейт.

Solanum-дун ролу

Solanaceae айрыкча Carollia perspicillata жана Sturnira lilium тарабынан керектелген. Булак авторлору Maranhão-до Solanaceaeнин ар түрдүүлүгү жана бузулган четки/ачык habitatтарда кеңири тарашы бул топту жарганаттар үчүн баалуу азык булагына айлантарын талкуулашат.

Ficus-туң ролу

Ficus сегиз жарганат түрүнүн рационунда табылган. Булактагы талкуу инжир дарактарынын жыл ичинде бир нече мөмөлөө мезгили болушу мүмкүн экенин жана мөмө өндүрүшүнүн жогору болушун ар башка жарганат түрлөрүнүн бир эле булакты пайдалана алышын түшүндүргөн мүмкүн болгон себептердин бири катары баалайт.

Cecropia жана Vismia

Cecropia алты жарганат түрүнө ресурс берген. Cecropia pachystachya төрт мөмө жегич түрдүн азыктануусуна салым кошкон; Vismia уруусу да алты жарганат түрү менен байланышкан. Бул топтор тропикалык жана Неотропикалык токойлордун эрте сукцессия/пионер өсүмдүк коомдорунда көп талкууланган ресурстар болуп саналат.

Piper менен Carollia байланышы

Булак изилдөө аймактарында Piper ресурстары Carollia perspicillata тарабынан гана керектелген. Айрыкча Piper arboreum изилденген мөмө жегичтердин ичинен ушул түрдүн гана заң жазмаларында табылган. Авторлор бул үлгүнү мурдагы Carollia–Piper адабияты менен бирге талкуулашат.

Мөмө жегич эмес жарганаттардагы урук жазмалары

Уруктар адистешкен мөмө жегичтерде гана табылган эмес. Изилдөөдө негизинен курт-кумурска жегич деп классификацияланган Lophostoma brasiliensis жана L. silvicola, ошондой эле аралаш азыктануучу Phyllostomus discolor жана P. hastatus үлгүлөрүндө да урук катталган. Авторлор мөмө-жемиш кээде керектелгендиктен бул түрлөр да чектелүү өлчөмдө урук ташууга салым кошушу мүмкүн экенин белгилешет.

Жаңы жарганат–өсүмдүк байланыштары

Макаланын Abstract бөлүмү Бразилия Cerrado-су үчүн 16 жаңы өсүмдүк–жарганат байланышын билдирет. Бирок Results бөлүмүндөгү “New records” абзацында 21 аталышы көрсөтүлгөн өсүмдүк жазмасы тизмеленген. Булак бул айырманы түшүндүрбөгөндүктөн, Verianla бирдиктүү оңдолгон сан чыгарбайт.

Results бөлүмүндөгү жаңы жазмалардын арасында Annona exsucca, Philodendron linnaei, Vismia guianensis, Vismia brasiliensis, ар түрдүү Ficus, Solanum жана Cecropia түрлөрү, ошондой эле Piper fuligineum жана Banara guianensis сыяктуу таксондор бар.

Таксономиялык аталыш боюнча эскертүү

Table I айрым таксондордун учурдагы аталышы өзгөргөнүн да белгилейт. Булак таблица салыштырууга мүмкүнчүлүк берүү үчүн эски аттарды сактап, мисалы Ficus organensis үчүн Ficus cestrifolia, Solanum diflorum үчүн Solanum pseudocapsicum жана Solanum aff. inaequale үчүн Solanum pseudoquina эквиваленттерин белгилеген. Verianla булак таблицадагы бул таксономиялык айырманы унчукпай кайра атабайт.

Cerrado адабияты менен салыштыруу

Адабият изилдөөсүндө Cerrado-догу жарганат диетасы боюнча 14 рецензияланган журналдык изилдөө аныкталган. Изилдөөлөрдүн олуттуу бөлүгү Distrito Federal-де топтолгон жана көпчүлүгү болжол менен бир жылдык талаа үлгүлөөсүнө негизделген.

Булак бул жерде бири-бирине толук шайкеш келбеген эки сан берет: Results жалпы жарганат коомун камтыган үч гана изилдөө жөнүндө айтса, Discussion беш изилдөө болгонун билдирет. Table IIдеги жылдызчалар да жалпы коомдук изилдөөлөрдү өзүнчө белгилейт. Ошондуктан сан Verianla тарабынан булактан тыш тандоо менен бир мааниге түшүрүлгөн эмес.

Изилдөө колдогон жыйынтыктар

• Maranhão Cerrado-сундагы алты муниципалитетте бай Phyllostomidae коому бар.
• Изилдөөдө 25 жарганат түрү катталып, 13 түрдө урук камтыган заң үлгүлөрү табылган.
• Carollia perspicillata изилдөө аймагындагы эң мол жана өсүмдүк байланыштары эң кең түр.
• Ficus, Vismia, Cecropia жана Solanum жергиликтүү фругивория байланыштарында өзгөчө орун алган өсүмдүк булактары.
• Урук жазмаларынын айрым курт-кумурска жегич жана аралаш азыктануучу түрлөрдө да табылышы потенциалдуу урук ташуу адистешкен мөмө жегичтер менен гана чектелбегенин көрсөтөт.
• Аймактагы жарганат–өсүмдүк өз ара аракеттери боюнча мурдагы илимий жазмалар чектелүү, ал эми изилдөө кең талаа үлгүлөөсү менен бул маалымат боштугун азайтат.

Изилдөө колдобогон жыйынтыктар

• Заңда табылган ар бир урук ийгиликтүү өнүп же жаңы өсүмдүк пайда кылганы көрсөтүлгөн эмес.
• Уруктар ташылган так аралык өлчөнгөн эмес.
• Өсүмдүк–жарганат байланыштары бүт Maranhão же бүт Cerrado үчүн бирдей экени көрсөтүлгөн эмес.
• Изилдөө формалдуу экологиялык тармак борборлугу же түрдү алып салуу анализин жүргүзгөн эмес.
• Carollia perspicillataнын “keystone species” касиети сандык тармак туруктуулугу тести менен ырасталган эмес; бул сөз булак авторлорунун экологиялык чечмелөөсү.
• Изилдөө жер пайдалануунун өзгөрүшү жарганат популяцияларында жараткан сандык жоготууну түздөн-түз өлчөгөн эмес.

Методологиялык чечмелөөнүн чектери

Изилдөө Maranhão-догу алты муниципалитетти жана 2014–2015 мезгилин гана камтыйт. Жыйынтыктар Cerrado-нун бүт географиялык ар түрдүүлүгүнө автоматтык түрдө жалпыланбайт.

Өсүмдүк булактары заңдагы уруктардын морфологиялык аныкталышына негизделет. Бул ыкма жеген жана заңда сакталган уруктарды жакшы документтештире алат; бирок урук түзбөгөн азык бөлүктөрүн, аныкталбаган өсүмдүк материалын же заңда табылбаган башка азык булактарын толук чагылдырбайт.

Изилдөөдө инференциалдык статистикалык модель, ишеним интервалы, таасир өлчөмү же формалдуу экологиялык тармак метрикасы билдирилген эмес. Жыйынтыктардын негизги түзүлүшү сүрөттөмө кармоо, урук жана байланыш жазмаларына негизделет.

Булак ошондой эле 16 жаңы жазма менен Results бөлүмүндө тизмеленген 21 аталыштуу жазма жана жалпы жарганат коомун камтыган изилдөөлөрдүн саны боюнча ички отчеттук шайкешсиздиктерди камтыйт. Бул жагдайлар илимий мазмун сакталуу менен ачык көрсөтүлүп, булактан тыш оңдоо жасалган эмес.

Коргоо биологиясы жагынан мааниси

Жарганаттар колдонгон өсүмдүк топторун документтештирүү кайсы өсүмдүктөр жергиликтүү фругивория байланыштарын колдой турганын түшүнүүгө жардам берет. Булак авторлору бул маалымат табигый аймактарды коргоо жана кайра токой өстүрүү долбоорлору үчүн пайдалуу болушу мүмкүн экенин белгилешет.

Бирок изилдөө конкреттүү калыбына келтирүү рецептин, отургузуу тыгыздыгын же коргоо кийлигишүүсүнүн сандык ийгилигин сынаган эмес. Коргоо сунушу катталган азыктануу байланыштары жана habitat басымынын контекстинен чыгарылган экологиялык чечмелөө болуп саналат.

Булак жана Ыкма Жөнүндө Эскертүү

Түпнуска изилдөө: Unveiling bat-plant interactions in the Maranhão Cerrado

Авторлор: Samara S. Costa; Ciro L.C. dos Santos; José Manuel M. Rebêlo.

Жооптуу автор: Samara Serra Costa.

Мекемелер: Universidade Federal do Maranhão, Centro de Ciências Biológicas e da Saúde, Departamento de Biologia, Laboratório de Entomologia e Vetores, São Luís; Universidade Federal do Maranhão, Campus Imperatriz II, Unidade Bom Jesus, Imperatriz, Maranhão, Бразилия.

Журнал: Anais da Academia Brasileira de Ciências / Annals of the Brazilian Academy of Sciences.

Басма: Academia Brasileira de Ciências.

Платформа: SciELO.

Академия бөлүмү: Animal Science.

Том / сан / макала: 98(2), e20240467.

DOI: 10.1590/0001-3765202620240467.

Жарыяланган күнү: 24 июль 2026.

Макаланын убакыт тилкеси: 6 май 2024-жылы алынган; 16 ноябрь 2025-жылы кабыл алынган.

Handling Editor: Marcia Couri.

Булак түрү: Түпнуска байкоочу талаа экологиясы изилдөөсү жана заңга негизделген диета/урук таралуу анализи.

Рецензиялоо: AABC бир сокур рецензиялоо ыкмасын колдонгон рецензияланган илимий журнал.

Лицензия: Creative Commons Attribution 4.0 International (CC BY 4.0).

Талаа мезгили: 2014–2015.

Талаа аймагы: Maranhão штатынын түндүк-чыгышындагы алты муниципалитет; Barreirinhas, São Bernardo, Urbano Santos, Chapadinha, Vargem Grande жана Codó.

Үлгү алуу: 48 чекит, 96 үлгү алуу окуясы, 48 талаа түнү; ар түнү 12 даана 12 m × 2,5 m туман тору; алты саат үлгү алуу.

Жалпы кармоо аракети: 207.360 m²·саат; булак кошумча 13,8 km тор узундугун билдирет.

Жалпы жарганат: 929 особь; 25 түр; 18 уруу; 5 субфамилия.

Заң анализи: 674 талдоого жарактуу үлгү; 243 урук-оң үлгү.

Уруктарды аныктоо: Фильтр кагазында жуу, стереомикроскоп жана пинцет менен бөлүү, меште кургатуу, аныктоо колдонмолору жана референстик коллекциялар менен морфологиялык салыштыруу жана адистин тастыктоосу.

Таксономиялык үлгү коллекциялары: Federal University of Mato Grosso do Sul Zoological Reference Collection жана Federal University of Maranhão Entomology and Vectors Laboratory Zoological Collection.

Талаа уруксат номери: ICMBio 43376-1.

Адабият издөө: Web of Science, Google Scholar жана Scopus; издөө 2022-жылдын октябрына чейин; Cerrado үчүн 14 журналдык изилдөө.

Статистика: Булакта формалдуу инференциалдык статистикалык анализ, p мааниси, ишеним интервалы же тармак-борборлук модели билдирилген эмес; негизги анализ сүрөттөмөлүү.

Каржылык колдоо: FAPEMA аспирантура стипендиясы жана National Internship стипендиясы; экинчи колдоо уруктарды аныктоо жана текшерүү процессине салым кошкон.

Маалыматтардын жеткиликтүүлүгү: Маалыматтар негиздүү суроо-талап боюнча берилет.

Кызыкчылыктардын кагылышы: Жарыяланган PDFде өзүнчө кызыкчылыктардын кагылышы жөнүндө билдирүү көрүнгөн эмес; анын жоктугу болжолдонгон эмес.

Этикалык эскертүү: ICMBio талаа/үлгү алуу уруксаты билдирилген. Жарыяланган текстте өзүнчө жаныбарлар этика комитетинин протокол номери көрүнбөгөндүктөн, Verianla этика комитетинин статусун божомолдобойт.

Авторлордун салымы: Samara S. Costa маалыматтарды талдоо, биринчи долбоор жана ревизия; Ciro L.C. dos Santos талаа маалыматтарын чогултуу жана критикалык кароо; José Manuel M. Rebêlo критикалык кароо салымдары менен көрсөтүлгөн.

Булак ичиндеги шайкешсиздиктер: Abstract 16 жаңы өсүмдүк жазмасын билдирсе, Results “New records” тизмесинде 21 аталыштуу жазма бар. Жалпы жарганат коомун камтыган мурдагы изилдөөлөрдүн саны Resultsта үч, Discussionда беш деп айтылат. Verianla бул айырмаларды булактан тыш божомол менен оңдогон эмес.

Негизги чечмелөө чеги: Заңдагы урук жазмалары мөмө-жемиш керектөөнү жана потенциалдуу урук ташууну көрсөтөт; ийгиликтүү өнүп чыгуу, өсүмдүктүн калыптанышы, дисперсия аралыгы же формалдуу экологиялык тармак туруктуулугу изилдөөнүн түз өлчөөлөрү эмес.