Faunistik kayıt, daha önce bilimsel olarak tanımlanmış bir türün belirli bir coğrafi bölgede doğrulanmış varlığını belgeleyen biyolojik dağılım kaydıdır. Donard Geci ve çalışma arkadaşları, Kosova'nın farklı lokalite, habitat ve mikrohabitatlarından toplanmış voucher örnekleri morfolojik olarak inceleyerek ülke sınırları içinde daha önce kayıt altına alınmamış 40 örümcek türünü bildirmiştir. Bu 40 kayıt aynı zamanda 14 cinsin ve iki familyanın Kosova için ilk kayıtlarını içerir. Böylece ülkenin bilinen örümcek faunası 282 türden 322 türe yükselmiştir. Çalışmanın temel yorum sınırı, örneklemenin bütün ülkeyi standartlaştırılmış yoğunlukla kapsamaması nedeniyle 322 türün Kosova'daki gerçek toplam çeşitliliğin eksiksiz tahmini olarak yorumlanamamasıdır.

Çalışma taksonomik teşhisi yalnız habitus görünümüne dayandırmamıştır. Erkeklerde palpal skleritler, embolus, median apophysis, retrolateral tibial apophysis ve ilgili yapılar; dişilerde epijin, spermatekalar, kopulatuvar kanallar ve temizlenmiş vulva morfolojisi tür ayrımında kullanılmıştır. Dişi genital organları gerektiğinde disseke edilmiş ve %10 KOH ile şeffaflaştırılmıştır.

Örnekler elle toplama, pitfall tuzakları, yaprak döküntüsü eleme, sweep net, bitki/ağaç dallarını silkme ve aspiratör gibi birbirini tamamlayan yöntemlerle toplanmıştır. Bütün voucher materyali %70 etanolde korunmuş, stereomikroskop altında incelenmiş ve University of Prishtina koleksiyonuna bırakılmıştır.

Yeni kayıtların biyocoğrafik bileşimi de çeşitlidir. Güney Avrupa ve Akdeniz karakterli taksonların yanında serin montan, ılıman, orman, sulak alan, çayır, kayalık yamaç, tarım alanı ve kent parkı gibi çok farklı ekolojik bağlamlardan türler bulunmaktadır. Bu yapı Kosova'nın kıtasal ve Akdeniz iklim etkileri arasındaki geçiş konumunu ve habitat heterojenliğini yansıtmaktadır.

Araştırmanın temel problemi

Örümcekler karasal ekosistemlerin büyük bölümünde genelci avcı olarak bulunan ve ekolojik besin ağlarında önemli rol oynayan son derece çeşitli bir eklembacaklı grubudur. Buna rağmen Balkan Yarımadası'ndaki örümcek araştırmalarının coğrafi dağılımı tarihsel olarak eşit değildir.

Kosova bu bilgi boşluğunun belirgin olduğu bölgelerden biridir. Önceki çalışmalar ülkede endemik ve biyocoğrafik açıdan önemli bazı taksonları ortaya çıkarmış olsa da geniş yayılışlı Balkan türlerinin Kosova'daki gerçek dağılımına ilişkin veri parçalı kalmıştır.

Bu çalışmanın araştırma problemi bu nedenle “Kosova'da kaç örümcek türü vardır?” sorusunu doğrudan istatistiksel olarak tahmin etmek değil, saha materyaliyle doğrulanabilen ve daha önce ulusal faunada yer almayan türleri belgelemektir.

Bu çalışmadaki 40 kayıt bilim için yeni 40 örümcek türü mü?

Hayır. Bunlar daha önce bilimsel olarak tanımlanmış fakat Kosova sınırları içinde daha önce doğrulanmış kaydı bulunmayan türlerin ülke için ilk faunistik kayıtlarıdır; çalışma yeni ülke dağılım kayıtları üretmektedir, 40 yeni tür tanımlamamaktadır.

“İlk ülke kaydı” neden bilimsel olarak önemlidir?

Bir türün bilinen coğrafi dağılımı biyocoğrafya, koruma biyolojisi, habitat bağlantıları ve bölgesel fauna karşılaştırmalarının temel veri katmanlarından biridir. Haritada boş görünen bir ülke, türün gerçekten bulunmadığı bir alan da olabilir; yalnız yeterince araştırılmamış bir alan da olabilir.

Bu çalışmada birçok geniş yayılışlı Avrupa veya Batı Palearktik türünün Kosova'da ilk kez belgelenmesi, kaynak yazarlarının yorumuna göre ikinci olasılığın önemli olduğunu göstermektedir: önceki yokluk kayıtlarının bir bölümü gerçek biyolojik yokluktan ziyade tarihsel örnekleme eksikliğinden kaynaklanmış olabilir.

Kosova'nın bilinen örümcek faunasında sayısal değişim

Buradaki “çalışma öncesi” cins ve familya sayıları, makalenin sonuçta bildirdiği 160 cins ve 37 familyadan yeni 14 cins ve iki familyanın çıkarılmasıyla doğrudan mevcut kayıt yapısına karşılık gelir. Araştırmanın açıkça verdiği temel başlangıç tür sayısı 282'dir.

İki yeni familya kaydı

Çalışmanın daha yüksek taksonomik düzeydeki en dikkat çekici sonucu, Cicurinidae ve Oonopidae familyalarının Kosova'da ilk kez belgelenmesidir.

Cicurinidae kaydı Cicurina cicur üzerinden, Oonopidae kaydı ise Orchestina pavesii üzerinden yapılmıştır. Her iki durumda da familya ile birlikte ilgili cins de ülke için ilk kez kaydedilmiştir.

Bu bulgu yalnız “yeni türler bulundu” anlamına gelmez. Daha yüksek taksonomik basamakların bile daha önce belgelenmemiş olması, özellikle küçük, kriptik veya yaprak döküntüsü gibi mikrohabitatlarda yaşayan örümceklerde hedefli örneklemenin önemini göstermektedir.

Türler nasıl teşhis edildi?

Teşhis, voucher örneklerin habitus ve özellikle erkek palpusları ile dişi epijin/vulva yapılarının stereomikroskop altında incelenmesi, gerektiğinde dişi genital organlarının %10 KOH ile şeffaflaştırılması ve bu morfolojinin Araneae: Spiders of Europe, World Spider Catalog nomenklatürü ve türlere özgü karşılaştırmalı literatürle eşleştirilmesiyle yapıldı.

Neden genital morfoloji bu kadar önemli?

Birçok örümcek türü genel vücut rengi ve dış görünüm bakımından birbirine oldukça benzeyebilir. Buna karşılık çiftleşme organlarının yapısında türler arasında daha güvenilir morfolojik farklılıklar bulunabilir.

Erkeklerde araştırmacılar özellikle şu yapılardan yararlanmıştır: embolus, conductor, median apophysis, tegulum, retrolateral tibial apophysis ve diğer palpal skleritler.

Dişilerde ise epijin şekli, kopulatuvar açıklıklar, kopulatuvar kanallar, spermatekaların biçimi ve konumu ile temizlenmiş vulvanın yapısı tür ayrımında kullanılmıştır.

Kaynağın 40 şeklinin büyük bölümü bu nedenle yalnız “örümcek fotoğrafı” değildir. Her tür için habitus ve teşhis açısından kritik genital yapıların bir veya daha fazla açıdan belgelenmesi, başka araştırmacıların teşhisi tekrar değerlendirebilmesini sağlar.

Taksonomik ihtiyat: Harpactea cf. coccifera

Çalışmadaki bütün kayıtlar aynı kesinlik düzeyinde sunulmamaktadır. Harpactea cf. coccifera bunun açık örneğidir.

Yazarlar yalnız tek erkek örneğe sahip olduklarını, Harpactea cinsinin modern ve kapsamlı bir revizyona ihtiyaç duyduğunu ve örneği embolus, apofizler ve tegulumun özgün tanımla benzerliğine dayanarak H. cf. coccifera biçiminde değerlendirdiklerini belirtmektedir.

“cf.” ifadesi teşhisin ilgili türe yakın olduğunu fakat kesinliğin sınırlı olduğunu gösteren taksonomik bir ihtiyat işaretidir. Bu nedenle Verianla metninde tür adı Harpactea coccifera olarak kesinleştirilemez.

Başka teşhis sınırları

Pardosa roscai materyali başlangıçta Pardosa cribrata olarak değerlendirilmiş, ancak spermatekaların oranları ve biyocoğrafik uyum nedeniyle P. roscai olarak atanmıştır. Kaynak iki türün dişilerinin morfolojik olarak yakın olduğunu ve P. cribrata dişi vulvasının literatürdeki karşılaştırmalı görüntüsünün sınırlı olduğunu açıkça belirtmektedir.

Bu tür notlar faunistik taksonominin yalnız otomatik görsel eşleştirmeden ibaret olmadığını gösterir. Teşhis çoğu zaman morfolojik karakterlerin kombinasyonu, karşılaştırmalı kaynaklar ve bilinen dağılım bilgisinin birlikte değerlendirilmesini gerektirir.

14 cinsin Kosova için ilk kayıtları

Çalışmada ilk kez ülke faunasına eklenen cinsler şunlardır: Cicurina, Mastigusa, Trachyzelotes, Bathyphantes, Cresmatoneta, Pocadicnemis, Acantholycosa, Aulonia, Orchestina, Aelurillus, Macaroeris, Saitis, Episinus ve Bassaniodes.

Ekolojik ve biyocoğrafik çeşitlilik

Yeni kayıtlar tek bir habitat tipinde yoğunlaşmamaktadır. Materyal; ev çevreleri, çayırlar, yaprak döken ormanlar, kayın ve çam ormanları, meşe ormanları, alpin alanlar, dağ yolları, vadiler, kayalık yamaçlar, sulak alanlar, tarım arazileri, akarsu kıyıları ve kent parkları gibi çok farklı ortamlardan gelmektedir.

Kaynak güney Avrupa/Akdeniz karakterli Oxyopes nigripalpis, Bassaniodes tenebrosus ve Harpactea cf. coccifera ile daha serin montan veya ılıman habitatlarla ilişkili Acantholycosa lignaria, Bathyphantes nigrinus ve Pocadicnemis juncea kayıtlarının birlikte görülmesini Kosova'nın ekolojik heterojenliği açısından önemli bulmaktadır.

Geniş Avrupa/Batı Palearktik dağılımlı Larinioides cornutus, Dictyna arundinacea, Tetragnatha montana ve Steatoda castanea gibi türlerin daha önce ülkeden bildirilmemesi ise gerçek nadirlikten çok önceki örnekleme boşluklarıyla uyumludur.

Kosova'daki gerçek örümcek faunası artık tamamen biliniyor mu?

Hayır. Çalışma 40 yeni ülke kaydıyla bilinen toplamı 322 türe çıkarsa da yazarlar kendi örnekleme çabası ve coğrafi kapsamlarının sınırlı olduğunu vurgulamakta ve Kosova'daki gerçek örümcek çeşitliliğinin hâlâ önemli ölçüde eksik tahmin edildiğini değerlendirmektedir.

Neden tek bir “toplam tür sayısı” son nokta değildir?

Faunistik envanterler örnekleme arttıkça değişebilir. Özellikle küçük gövdeli, kriptik, mevsimsel veya belirli mikrohabitatlara bağlı türler genel saha taramalarında kolaylıkla gözden kaçabilir.

Bu nedenle 322 sayısı “Kosova'da yalnız 322 örümcek türü vardır” anlamına gelmez. Bu değer çalışmanın yayımlandığı tarihte güvenilir biçimde belgelenmiş bilinen toplamı ifade eder.

Çalışmanın Yöntemi ve Bulguları

Saha örnekleme yöntemleri

Koruma, görüntüleme ve voucher sistemi

Örnekler uzun süreli saklama için %70 etanol içinde korunmuştur. İncelemeler Olympus SZ15 stereomikroskopla gerçekleştirilmiştir.

Fotoğraflar aynı mikroskopa bağlı Olympus SC50 kamera ile çekilmiş; çizimler aynı mikroskop üzerinden yapılan gözleme dayanarak Adobe Illustrator 2023 ile hazırlanmıştır.

Bütün incelenen materyal University of Prishtina, Faculty of Mathematics and Natural Sciences, Department of Biology koleksiyonuna bırakılmıştır. Voucher kodları kaynakta “UP Ar...” biçiminde verilmektedir.

Bu voucher sistemi önemlidir; çünkü gelecekte başka araştırmacılar aynı fiziksel örneği yeniden inceleyebilir ve teşhisi doğrulayabilir veya taksonomik revizyon sonucunda yeniden değerlendirebilir.

Taksonomik referans sistemi

Tür teşhisi öncelikle Araneae: Spiders of Europe platformu ile türlerin synonymy bölümlerinde verilen karşılaştırmalı morfoloji kaynaklarına dayandırılmıştır.

Nomenklatür için World Spider Catalog kullanılmıştır. Kaynak her tür için ayrıca bilinen coğrafi dağılımı World Spider Catalog'dan aktarmaktadır.

Kosova için bildirilen 40 yeni tür kaydı

Bassaniodes tenebrosus nomenklatür notu

Kaynak sonuç başlığında ve Şekil 38'de türü Bassaniodes tenebrosus (Šilhavý, 1944) olarak kullanmaktadır. Karşılaştırmalı synonymy satırında ise daha eski kombinasyon olan Xysticus tenebrosus adı altında Deltshev, Lazarov & Blagoev (2004) kaynağına atıf yapılmaktadır. Verianla güncel sonuç başlığındaki Bassaniodes tenebrosus adını korumaktadır.

Familyalara göre kayıt dağılımı

Kaynak görsellerinin bilimsel rolü

Makaledeki 40 şekil, türlerin tanısal morfolojisini belgelemektedir. Habitus fotoğrafı çoğunlukla genel vücut biçimi ve renklenmeyi gösterirken erkek palpus veya dişi epijin/vulva görüntüsü tür teşhisini destekleyen daha ayrıntılı karakterleri sunar.

Ölçek çubukları çoğunlukla 1 mm, 0,5 mm veya daha küçük değerlerde verilmiştir. Bu ayrıntı, özellikle genital skleritlerin çok küçük ölçekte karşılaştırıldığını gösterir.

Bu fotoğraflar gerçek voucher materyalin görsel kanıtıdır. Dolayısıyla generatif olarak üretilmiş “benzer örümcek genitalyası” taksonomik delil yerine kullanılamaz.

Çalışmanın desteklediği sonuçlar

• Kosova için 40 yeni örümcek türü ülke kaydı belgelenmiştir.
• 14 cins Kosova'dan ilk kez kaydedilmiştir.
• Cicurinidae ve Oonopidae familyaları ülke için ilk kez belgelenmiştir.
• Bilinen örümcek faunası 282 türden 322 türe yükselmiştir.
• Çalışma sonunda bilinen fauna 160 cins ve 37 familya içermektedir.
• Yeni kayıtlar Akdeniz/güney Avrupa, geniş Avrupa–Batı Palearktik ve montan/ılıman biyocoğrafik unsurları birlikte içermektedir.
• Hedefli yaprak döküntüsü ve mikrohabitat örneklemesi küçük veya kriptik taksonların tespitine katkı sağlamıştır.

Çalışmanın desteklemediği sonuçlar

• 40 taksonun bilim için yeni tanımlanmış türler olduğunu göstermez.
• 322 türün Kosova'daki gerçek toplam örümcek türü sayısı olduğunu kanıtlamaz.
• Her türün ülkedeki bolluğunu, nüfus büyüklüğünü veya yaygınlığını ölçmez.
• Bir türün az sayıda örneklenmesini gerçek biyolojik nadirlik kanıtı olarak kullanmaz.
• Standartlaştırılmış occupancy, abundance veya tür-zenginliği kestirim modeli uygulamaz.
• Bu çalışma içinde DNA barcoding veya moleküler filogenetik doğrulama yapılmamıştır.
• Bütün Kosova habitatlarının aynı örnekleme yoğunluğuyla tarandığını göstermez.

Temel sınırlılıklar

1. Coğrafi kapsama: saha kayıtları çeşitli lokalitelere yayılmış olsa da ülke çapında eksiksiz örnekleme değildir.
2. Örnekleme standardizasyonu: farklı yöntem ve saha fırsatlarının birlikte kullanıldığı faunistik koleksiyon çalışmasıdır; standartlaştırılmış bolluk karşılaştırması için tasarlanmamıştır.
3. Mevsimsel algılanabilirlik: bazı türler yalnız belirli dönem veya mikrohabitatlarda tespit edilebilir.
4. Taksonomik belirsizlik: özellikle Harpactea cf. coccifera gibi kayıtlar gelecekte ek materyal veya revizyon gerektirebilir.
5. Moleküler doğrulama: mevcut çalışmanın teşhisleri morfolojik ve karşılaştırmalı taksonomiye dayanır.

Gelecek araştırmalar

Kaynak yazarları Kosova ve çevre Balkan bölgelerinde faunistik saha çalışmalarının sürdürülmesini önermektedir. Özellikle hedefli mikrohabitat örnekleme, küçük ve kriptik türlerin tespit edilmesi açısından önemlidir.

Taksonomik revizyon, ekolojik araştırma ve moleküler yöntemlerin birlikte kullanılması, yeni ülke kayıtlarının doğrulanmasını ve Kosova örümcek faunasının biyocoğrafik yapısının daha ayrıntılı çözülmesini sağlayabilir.

Kaynak ve Yöntem Notu

Özgün başlık: Forty New Faunistic Records of Spiders (Araneae: Araneomorphae) for the Republic of Kosovo

Yazarlar: Donard Geci; Tim Hoerrmann; Halil Ibrahimi; Astrit Bilalli; Milaim Musliu; Linda Grapci-Kotori; Danniella Sherwood

Sorumlu yazar: Danniella Sherwood

Kurum 1: Department of Biology, Faculty of Mathematics and Natural Sciences, University of Prishtina, Prishtina, Kosovo

Kurum 2: Department of Biology, University of Konstanz, Konstanz, Germany

Kurum 3: Faculty of Agribusiness, University of Peja “Haxhi Zeka”, Peja, Kosovo

Dergi: Animals

Yayınevi: MDPI

Yayın türü: Hakemli, açık erişim faunistik/taksonomik araştırma makalesi

Dergi bölümü: Wildlife

Bibliyografik kayıt: Animals, 2026, 16(17), 2748

DOI: 10.3390/ani16172748

Gönderim: 14 Temmuz 2026

Revizyon: 25 Ağustos 2026

Kabul: 26 Ağustos 2026

Yayın: 2 Eylül 2026

Lisans: Creative Commons Attribution (CC BY).

Ana araştırma türü: Çok yıllı saha örneklemesi + morfolojik taksonomi + ülke düzeyi faunistik kayıt çalışması.

Toplama yöntemleri: Elle toplama, pitfall trap, yaprak döküntüsü eleme, sweep net, dal/vejetasyon silkme ve aspiratör.

Koruma: %70 etanol.

Mikroskop: Olympus SZ15 stereomikroskop.

Kamera: Olympus SC50.

Çizim: Adobe Illustrator v2023.

Dişi genital yapı hazırlama: Diseksiyon ve %10 KOH ile clearing.

Taksonomik kaynak: Araneae: Spiders of Europe, türlere özgü karşılaştırmalı genital kaynaklar ve World Spider Catalog nomenklatürü.

Voucher koleksiyonu: Department of Biology, Faculty of Mathematics and Natural Sciences, University of Prishtina (UP).

ZooBank: urn:lsid:zoobank.org:pub:62B0701B-457D-4692-81CE-34523348DD2D

Finansman: Ministry of Education, Science, Technology and Innovation of the Republic of Kosovo; “Veçoritë faunistike dhe ekologjike të Arachnidave në Republikën e Kosovës: një qasje e integruar shumëdisiplinare” projesi; Donard Geci'ye verilmiştir.

Kurumsal Etik Kurul: Uygulanabilir değil.

Bilgilendirilmiş onam: Uygulanabilir değil.

Veri erişilebilirliği: Tüm verilerin makale içinde bulunduğu belirtilmiştir.

Çıkar çatışması: Yazarlar çıkar çatışması bildirmemiştir.

Yazar katkıları: Kavramsallaştırma Donard Geci ve Danniella Sherwood; metodoloji Donard Geci ve Danniella Sherwood; araştırma Donard Geci, Tim Hoerrmann, Halil Ibrahimi, Astrit Bilalli, Milaim Musliu, Linda Grapci-Kotori ve Danniella Sherwood; kaynaklar Halil Ibrahimi, Astrit Bilalli, Linda Grapci-Kotori ve Danniella Sherwood; veri düzenleme Donard Geci ve Danniella Sherwood; ilk taslak Donard Geci ve Danniella Sherwood; gözden geçirme/düzenleme bütün yazarlar; gözetim Danniella Sherwood; proje yönetimi Donard Geci ve Danniella Sherwood; fon edinimi Donard Geci.

Temel yorum sınırı: Çalışma ülke faunasına yeni kayıtlar eklemektedir; bolluk, tam tür-zenginliği veya ülke çapında tamamlanmış biyolojik envanter tahmini üretmemektedir.

Taksonomik belirsizlik notu: Harpactea cf. coccifera yalnız tek erkek materyale dayanmakta ve kaynak tarafından konservatif biçimde “cf.” statüsünde tutulmaktadır.

Görsel kanıt notu: Kaynakta habitus, erkek palpus ve dişi epijin/vulva görüntüleri tür teşhisinin doğrudan kanıtıdır. Generatif mikroskopi veya uydurma genital morfoloji bunların yerine geçmemelidir.

Görsel yeniden çizim: 40 taksonun familyalara dağılımı, 282 → 322 tür artışı, yeni 14 cins ve iki familya ile kaynak koordinatlarından oluşturulmuş örnekleme-lokalite haritası Verianla için özgün biçimde yeniden çizilebilir.

Verianla Live uygunluğu: Live Data, Live Process ve kaynak koordinatlarına dayalı interaktif lokalite gösterimi için yüksek derecede uygundur. Taksonomik fotoğrafların generatif Live Figure ile yeniden yaratılması uygun değildir.