Агент экономикасында наркты кармоо — жасалма интеллект агенттеринин протоколду же blockchain инфраструктурасын жөн гана колдонушунан тышкары, пайда болгон экономикалык ишмердиктин тиешелүү token үчүн сатып алуу, кулпулоо, staking, buyback, burn же башка суроо-талап механизмиине айланышын түшүндүргөн аналитикалык алкак. Chantal Längдин 2026-жылдын сентябрындагы маалыматтарга негизделген эмгеги LINK, VIRTUAL, NEAR, TAO, FET, OLAS, 0G, SUI, SOL жана BNBни агенттерге таасирленүү, чыныгы экономикалык ишмердик, атаандаштык артыкчылык, token наркын кармоо механизми, сунуш/дилюция жана баалоо жагынан салыштырат. Китептин негизги жыйынтыгы — эң көп агентке же транзакцияга ээ тармак сөзсүз түрдө эң көп token наркын кармаган тармак болбошу мүмкүн. Ошол эле учурда бул эмгек баа божомолдоо модели, көзөмөлдөнгөн эксперимент же рецензияланган эмпирикалык изилдөө эмес; акыркы рейтинг — автордун 2026-жылдын сентябрында жеткиликтүү болгон маалыматтарга колдонгон салыштырма баалоосу.
Китептин негизги айырмалоосу үч катмардан турат: долбоор, долбоор түзгөн экономикалык ишмердик жана ошол ишмердиктин наркынан үлүш алышы күтүлгөн token. Инфраструктура техникалык жактан ийгиликтүү болуп, миллиондогон транзакцияларды аткарып, көп сандагы агент тарабынан колдонулушу мүмкүн; бирок колдонуучулардын stablecoin менен төлөшү, төлөмдөрдүн өтө төмөн болушу, экономикалык нарктын башка tokenдерге багытталышы же жаңы token сунушунун суроо-талаптан ашып кетиши себептүү жергиликтүү token күтүлгөн деңгээлде нарк кармабай калышы мүмкүн.
Эмгек ошондой эле жалгыз “Agent AI blockchain” ордуна катмарлуу экосистеманы болжолдойт. Бир эле агент ишенимдүү маалымат үчүн Chainlink, көп чынжырлуу оркестрация үчүн NEAR Intents, эсептөө же сактоо үчүн 0G, агенттер аралык кызмат алмашуу үчүн Virtuals же Olas, ал эми транзакцияны аткаруу үчүн Solana, Sui, BNB Chain же башка аткаруу тармагын колдоно алат. Ошондуктан негизги инвестициялык суроо “кайсы тармак колдонулат?” эмес, “пайда болгон экономикалык нарк кайсы механизм аркылуу кайсы tokenге кайра кайтып келет?” деген суроо.
Жасалма Интеллект Агенти менен Эрежеге Негизделген Боттун Айырмасы Эмне?
Булак колдонгон мааниде жасалма интеллект агенти алдын ала белгиленген эрежени гана иштеткен программа эмес; ага берилген максатты түшүндүрө алган, керектүү куралдарды тандай алган, көп баскычтуу чечимдерди кабыл алган, жыйынтыктарга жараша планын ылайыкташтырган жана берилген уруксаттардын чегинде экономикалык аракеттерди жасай алган программа. Ошондуктан классикалык “баа %5 түшсө сатып ал” боту автоматташтыруунун мисалы болсо, тобокелдикти баалап, кайсы маалыматты колдоноорун жана кайсы операцияны качан аткарарын чечкен система агенттик жүрүм-турумга жакыныраак.
Булакта агенттердин автономиясы бир эле күйгүзүп-өчүрүүчү өзгөчөлүк катары каралбайт. Төрт деңгээл айырмаланат: кеңеш гана берген жардамчы, маанилүү операцияларда адамдын макулдугун талап кылган көзөмөлдөнүүчү агент, алдын ала белгиленген бюджет жана уруксаттар астында өз алдынча аракеттенген мандаттуу агент жана максатка жетүүдө кыйла кеңири аракет мейкиндигине ээ жогорку автономиялуу агент.
Экономикалык жактан маанилүү өзгөрүү агентке wallet же башка төлөм жеткиликтүүлүгү берилгенде пайда болот. Анткени программа андан кийин сунуш гана бербестен маалымат сатып ала алат, API колдоно алат, эсептөө күчүн ижарага ала алат, башка агентке тапшырма бере алат, актив которо алат жана өз кызматы үчүн төлөм ала алат.
Автономия эмне үчүн акчага чексиз жетүү дегенди билдирбейт?
Китеп агентке wallet берүүнү жеке ачкыч үстүнөн чексиз ыйгарым укук берүү катары түшүндүрбөйт. Агент walletтары транзакцияга лимит, күнүмдүк чыгым чеги, уруксат берилген келишимдер, уруксат берилген активдер, максаттуу даректер тизмеси жана белгилүү чектерден жогору адамдын макулдугу сыяктуу эрежелер менен чектелиши мүмкүн. Ошентип экономикалык автономия көзөмөлсүздүк эмес, аныкталган мандаттын ичинде аракеттенүү эркиндиги болуп калат.
Агент экономикасына керектүү технология катмарлары
Китеп экономикалык агенттин керектөөлөрүн бир blockchainге гана алып келбейт. Агенттин максатына жараша төмөнкү катмарлардын айрымдарын же баарын колдонуу талап кылынышы мүмкүн:
- Интеллект: чечим кабыл алуу же атайын тапшырманы чечүү үчүн модель жана адистешкен интеллект ресурстары.
- Compute: inference, эсептөө же модель иштетүү үчүн эсептөө күчү.
- Сактоо жана эс: маалыматты жана агенттин абалын сактоо.
- Текшериле турган маалымат: баа, окуя же тышкы дүйнө тууралуу маалыматты ишенимдүү алуу.
- Идентификация жана аброй: агенттин ким экенин, тарыхын жана ишенимдүүлүгүн баалоо.
- Wallet жана уруксаттар: акчаны белгиленген эрежелер менен сактоо жана чыгымдоо.
- Табуу жана координация: агенттердин бири-бирин, кызматтарды жана ресурстарды табышы.
- Оркестрация: каалаган жыйынтыкка жетүү үчүн бир нече чынжырды же кызматты координациялоо.
- Аткаруу: транзакцияларды blockchain же башка финансылык инфраструктураларда аткаруу.
- Төлөм жана escrow: кызмат үчүн төлөө жана зарыл болсо шарттуу түрдө кулпулоо.
x402 Деген Эмне жана Агент Төлөмдөрүндө Эмне Үчүн Маанилүү?
x402 — HTTP 402 “Payment Required” идеясын машина аткара ала турган төлөм агымына айланткан төлөм стандарты; агент санарип ресурсту сурайт, сервер бааны жана төлөм шарттарын билдирет, агент ылайыктуу төлөмдү аткарат жана төлөм далили менен ресурска кайра кирет. Булактын анализинде x402 өзгөчө аз өлчөмдүү, тез-тез жана адамдын кийлигишүүсүн талап кылбаган API, маалымат же санарип кызмат төлөмдөрүн экономикалык жактан ишке жарамдуу кылууну түшүндүрүү үчүн колдонулат.
Бул агымдын негизги айырмасы — төлөм адамдын алдына чыккан өзүнчө “checkout” тажрыйбасы болбой, программалык чакыруунун бир бөлүгүнө айланышы. Агент бир нече центтик маалымат үчүн веб-форм толтуруунун же карта маалыматтарын киргизүүнүн ордуна кызматтын баасын программалык түрдө окуп, белгиленген бюджет чектеринде болсо төлөй алат.
Китеп 21-апрель 2026-жылга чейин x402 үчүн 178,3 миллион дүң транзакция жана 135,7 миллион АКШ доллары дүң кумулятивдүү көлөм көрсөтөт. Тест транзакциялары жана wash activity сыяктуу жүрүм-турумдар чыпкаланган соң билдирилген жөнгө салынган көрсөткүчтөр 109,6 миллион транзакция жана болжол менен 15,0 миллион АКШ доллары көлөм деңгээлине түшөт. Булак чыпкаланган бөлүктүн баарын алдамчылык деп мүнөздөбөйт; иштеп чыгуучулардын тесттери да чыпкага киргенин өзгөчө белгилейт.
Бул салыштыруу китептин негизги методологиялык сабактарынын бирин көрсөтөт: транзакциялардын саны экономикалык нарк менен бир эле нерсе эмес. Жүз миллиондогон транзакция экономикалык жактан кичине жалпы көлөм түзүшү мүмкүн.
Stablecoin колдонуу token анализин эмне үчүн татаалдаштырат?
Агент 0,10 АКШ долларына бааланган кызматты сатып алганда чыгым болжол менен 0,10 доллар болорун билгиси келгени табигый. Ошондуктан китеп машинага ылайыктуу төлөмдөрдө USDC сыяктуу stablecoinдердин күчтүү ролуна көңүл бурат. Бирок протокол кызматы USDC менен төлөнүшү протокол tokenи автоматтык түрдө экономикалык нарк кармайт дегенди билдирбейт.
Нарк tokenге жетиши үчүн ортодо кошумча өткөрүү механизми болушу керек. Мисалы, протокол кирешелерин token сатып алууга колдонуу, кызмат көрсөтүү үчүн token stakingин милдеттүү кылуу, төлөмдөрдүн бир бөлүгүн token түрүндө burn кылуу же Payment Abstraction системасынын stablecoinди фон режиминде жергиликтүү token суроо-талабына айлантышы ушундай механизмдер.
Крипто Долбоордун Колдонулушу Эмне Үчүн Анын Tokenи Нарк Кармайт Дегенди Билдирбейт?
Крипто инфраструктуранын интенсивдүү колдонулушу token ошол эле катышта нарк кармайт деп кепилдик бербейт; колдонуучу башка валюта менен төлөшү мүмкүн, транзакция төлөмдөрү өтө төмөн болушу мүмкүн, экономикалык нарк колдонмо tokenдерине бөлүнүп кетиши мүмкүн же протокол кирешелери жергиликтүү tokenге кайтып келбеши мүмкүн. Ошондуктан булактын негизги ыкмасы техникалык колдонуу менен token суроо-талабын бөлүп, ортодогу өткөрүү механизмин өзүнчө талдайт.
Китеп кайра-кайра баса белгилеген төрт негизги нарк агып кетүүсү төмөнкүлөр:
- Туура эмес акча: экономикалык ишмердик жүрөт, бирок төлөм USDC сыяктуу башка актив менен жасалып, жергиликтүү tokenге жетиштүү суроо-талап кайтып келбейт.
- Туура эмес актив: инфраструктура өсөт, бирок экономикалык нарк экосистемадагы башка tokenдерге же колдонмолорго тарайт.
- Өтө төмөн экономикалык өткөрүү төлөмү: тармак өтө көп колдонулат, бирок ар бир транзакцияга керектүү жергиликтүү token көлөмү өтө аз.
- Дилюция: token суроо-талабы өссө да рынокко кирген жаңы сунуш суроо-талаптан ашып кетиши мүмкүн.
Token суроо-талабы кандай формаларда пайда болушу мүмкүн?
Булакта наркты кармоо түздөн-түз “колдонуучу token сатып алат” деген учур менен гана чектелбейт. Token ар башка экономикалык жолдор аркылуу нарк чынжырына байланышы мүмкүн:
- Түз колдонуу: кызмат же тармак ресурсу token менен төлөнөт.
- Gas: транзакцияны аткаруу үчүн жергиликтүү token керек.
- Staking: тармак коопсуздугу же кызмат көрсөтүү үчүн token кулпуланат.
- Buyback: протокол кирешелери рыноктон token сатып алууга колдонулат.
- Burn: tokenдин бир бөлүгү сунуштан биротоло чыгарылат.
- Payment Abstraction: колдонуучу башка актив менен төлөгөндө фон системасы экономикалык агымды жергиликтүү token суроо-талабына айлантат.
- Ликвиддүүлүк талабы: экосистемадагы кызматтар иштеши үчүн token ликвиддүүлүк пулдарында же башка экономикалык түзүмдөрдө болушу керек.
Buyback менен burn бир эле нерсе эмес
Buyback — протоколдун рыноктон өз tokenин сатып алышы. Token сатып алынгандан кийин резервде сакталса, кайра бөлүштүрүлсө же кийин башка максатта колдонулса болот. Burn болсо tokenди жүгүртүүдөн биротоло чыгаруу. Ошондуктан “buyback жүргүзүлүүдө” деген маалымат өзү эле жалпы сунуш азайды дегенди билдирбейт.
Staking эмне үчүн маанилүү, бирок өзү эле жетиштүү эмес?
Staking tokenди белгилүү убакытка ликвиддүү рыноктон алыстатып, тармактын экономикалык коопсуздугунда функционалдуу кыла алат. Бирок staking жаңы эмиссияларды жок кылбайт. Тармак көп token кулпулап жатып андан да көп жаңы token чыгарса, таза сунуш басымы уланышы мүмкүн. Ошондуктан китеп stakingди жаңы сунуш менен чогуу баалайт.
“Moat” эмнени билдирет?
Булакта moat — атаандаштар оңой көчүрө албаган корголуучу атаандаштык артыкчылык. Технология, маалымат, ликвиддүүлүк, иштеп чыгуучулар тармагы, интеграциялар, колдонуучулар тармагы же белгилүү рынокто пайда болгон экономикалык тармак эффекти moat түзө алат. Moat күчтүү болсо да tokenдин экономикалык нарк кармоо механизми өзүнчө изилдениши керек.
Intent жана solver түшүнүктөрү
Intent — колдонуучу же агент транзакциянын бардык техникалык кадамдарын сүрөттөөнүн ордуна каалаган жыйынтыгын билдириши. Мисалы, “Ethereumдагы USDCмди Solanaда SOLго айландыр” intent болушу мүмкүн. Solver болсо бул жыйынтыкты ишке ашыруу үчүн мүмкүн болгон маршруттарды таап, аткарган актор. Китеп NEAR Intentsти агенттер blockchain, bridge, gas жана алмаштыруу майда-чүйдөсүн өз-өзүнчө башкарбастан, жыйынтыкка багытталган транзакция жасай алышы үчүн өзгөчө карайт.
Изилдөөнүн Ыкмасы жана Жыйынтыктары
Булактын чыныгы ыкма түрү
Бул булак көзөмөлдөнгөн эксперимент, статистикалык байкоо изилдөөсү же машиналык үйрөнүү көрсөткүчүн баалоо эмес. Автор ар кандай расмий долбоор dashboard'дорун, tokenomics документтерин, blockchain маалыматтарын, долбоор документацияларын жана IMF, Visa–Artemis, Coinbase Institutional, Fidelity Digital Assets сыяктуу институционалдык булактарды бириктирип салыштырма инвестициялык-талдоо алкагын түзөт.
Маалыматтар негизинен 2026-жылдын сентябры боюнча тоңдурулган. Market cap маанилеринде мүмкүн болушунча болжол менен 4–5-сентябрь 2026 бир эле убакыт кесими колдонулган. Китептеги жылдыз балдары жана акыркы рейтинг протоколдор жарыялаган расмий балдар эмес; автордун булак маалыматтарына негизделген баалоосу.
Анализдин үч негизги объекти
| Объект | Негизги суроо | Эмне үчүн өзүнчө каралат? |
|---|---|---|
| Долбоор / инфраструктура | Технология чындап иштейби жана колдонулуп жатабы? | Жакшы технология жергиликтүү token үчүн автоматтык суроо-талап жаратпайт. |
| Экономикалык ишмердик | Агенттер чындап акча коротуп, киреше жаратып же төлөм төлөп жатабы? | Транзакция же каттоо саны экономикалык көлөм менен бирдей эмес. |
| Token | Экономикалык ишмердик token сатып алууну, кулпулоону, buyback же burn жаратабы? | Долбоордун ийгилиги инвестициялык активге өтүп-өтпөгөнүн аныктаган катмар. |
Агент Экономикасынын Катышы Эмнени Өлчөйт?
Агент Экономикасынын Катышы — протоколдун жалпы экономикалык ишмердигинин канча бөлүгүн чындап жасалма интеллект агенттерине таандык кылууга болорун бөлүп көрсөтүүгө багытталган, китепте сунушталган аналитикалык көрсөткүч. Жалпы көлөмдүн жогору болушу өзү эле агенттерге жогорку таасирленүү дегенди билдирбейт; мисалы, NEAR Intentsтин жалпы көлөмү чоң, бирок булактын 2026-жылдын сентябрындагы маалыматтарында анын кайсы бөлүгү агенттер тарабынан түзүлгөнү так ажыратылбайт.
Булакта катыш төмөнкү логика менен аныкталат:
\[ \text{Ajan Ekonomisi Oranı} = \frac{\text{Ajanlara gerçekten atfedilebilen ekonomik faaliyet}} {\text{Protokolün toplam ekonomik faaliyeti}} \]
Формула эмнени эсептейт? Протокол ишмердигинин агент темасына канчалык “таза” таасирленгенин өлчөөгө аракет кылат.
Бирдик: Өлчөмсүз катыш же пайыз.
Маанилүү чек: Булак бул катыш азыр бардык долбоор үчүн эсептелбей турганын ачык айтат. Үлүштү ишенимдүү ажыратууга мүмкүн болбосо сан ойлоп чыгарылбайт.
Экономикалык интенсивдүүлүк: агент санынан да татаал суроо
Экинчи аналитикалык ыкма — активдүү агентке же тапшырмага туура келген экономикалык нарк. Өзгөчө OLAS мунун эмне үчүн маанилүү экенин көрсөтөт: миллиондогон тапшырма жана A2A транзакциясы болгону менен алардын жалпы доллар көлөмү өтө кичине болушу мүмкүн. Ошондуктан “канча агент бар?” деген суроодон кийин “бул агенттер чындыгында канча долларлык экономикалык ишмердик түзүп жатат?” деген суроо келет.
Дилюцияны Сиңирүү Катышы Эмнени Өлчөйт?
Дилюцияны Сиңирүү Катышы — белгилүү мезгилде tokenди рыноктон алып чыккан же ликвиддүү сунушту азайткан механизмдер ошол эле мезгилде ликвиддүү болгон жаңы token көлөмүн канчалык деңгээлде жаба аларын баалоо үчүн китепте колдонулган көрсөткүч. Булактын кийинки сандык бөлүгүндө катыш мүмкүн болгондо доллар менен эмес, token саны менен эсептеле тургандай такталат; мунун аркасында баа өзгөрүүлөрү сунушту салыштырууну бурмалоосу азайтылат.
Китептин акыркы сандык аныктамасы:
\[ \text{Dilüsyon Emilimi} = \frac{\text{Dönemde geri alınan + yakılan + yeni immobilize edilen token}} {\text{Aynı dönemde yeni likit hale gelen token}} \]
Бирдик: Өлчөмсүз катыш же пайыз.
Булактын чечмелөө шкаласы: %10дон кыйла төмөн болгондо жаңы сунуш үстөм деп эсептелет; болжол менен %50 деңгээлде кармоо механизмдери маанилүү боло баштайт; %100 теориялык жактан жаңы ликвиддүү сунуш ошол эле көлөмдөгү суроо-талап/иммобилизация менен жабылганын көрсөтөт. Бул чектер баа божомолу эмес.
Булак бул катыш он долбоордун баары үчүн ишенимдүү эсептелбей турганын өзгөчө белгилейт. 0Gнин чыныгы төлөнүүчү Compute/Storage керектөөсү, FETтин экономикалык агент ишмердиги, TAOнун тышкы кардар кирешелери жана SUIнин таза иммобилизациясы сыяктуу айрым керектүү үлүштөр азырынча жетиштүү өлчөнбөйт.
Кармоо кирешелүүлүгү
Китептеги дагы бир катыш — жылдык buyback жана burn көлөмүнүн tokenдин рыноктук наркына катышы:
\[ \text{Yakalama Getirisi} = \frac{\text{Yıllık buyback + burn}} {\text{Token piyasa değeri}} \]
Бул катыш кайра сатып алуу же burn механизми tokenдин учурдагы баалоосуна салыштырмалуу экономикалык жактан канчалык чоң экенин суроо кылат. Чоң көрүнгөн buyback алда канча чоң market cap же жаңы сунуш алдында кичине болуп калышы мүмкүн.
2026-жылдын сентябрындагы баалоо жана сунуш көрүнүшү
| Token | Болжолдуу market cap | Булакта белгиленген сунуш басымы | Каршы механизм | Китептин негизги окуусу |
|---|---|---|---|---|
| OLAS | 7,6 M$ | Жаңы staking келишимдеринде эмиссия болжол менен %5 деңгээлине түшүрүлгөн | A2A fees → buyback/burn | Өтө жогорку асимметрия; учурдагы экономика доллар менен абдан кичине |
| 0G | 40,9 M$ | Болжол менен 251,4 M 0G / 12 ай; учурдагы жүгүртүүнүн болжол менен %118ине тең unlock потенциалы | Staking + Compute/Storage суроо-талабы | Колдонуу-token байланышы өтө күчтүү; сунуш тобокелдиги өтө оор |
| FET | 363,8 M$ | Жаңы чоң cliff аныкталган эмес; болжол менен %85и жүгүртүү эсебинде | Staking + FET колдонуу | Сунуш профили мурункуга караганда кыйла жакшырган |
| VIRTUAL | 459,2 M$ | 350 M VIRTUAL Treasury; башкаруу астында теориялык максимум 35 M VIRTUAL/жыл бөлүштүрүү | veVIRTUAL + экосистема суроо-талабы | Дилюция салыштырмалуу көзөмөлдөнөт; нарк кармоо сапаты чечүүчү |
| TAO | 2,17 Md$ | Болжол менен 1,314 M TAO/жыл эмиссия | Жогорку staking | Тышкы кардар кирешелери эмиссияга салыштырмалуу күчөшү керек |
| NEAR | 2,55 Md$ | Максималдуу жылдык эмиссия %2,5 | Fee burn + Intents кирешелери жана buyback | Сунуш/кармоо тең салмагы кыйла жакшырган |
| SUI | 3,21 Md$ | Болжол менен 227 M SUI / 12 ай; 2026-жылдын сентябрындагы жүгүртүүгө карата болжол менен +%5,5 | Staking + Storage Fund + кичине buybackтер | Дилюция бар, бирок бүт 10 Md supply кыска убакытта келиши сөз эмес |
| LINK | 8,85 Md$ | 70 M LINK/жыл release | Staking + Chainlink Reserve | Нарк кармоо механизми күчтүү; release көлөмү дагы эле чоң |
| SOL | 60,85 Md$ | Болжол менен %3,7 инфляция; төмөндөө багытында | Staking + base fee burn | Сунуш тобокелдиги акылга сыярлык; жогорку баалоодон улам Agents таасиринин салыштырмалуу leverage күчү төмөн |
| BNB | 96,55 Md$ | Кадимки жаңы эмиссия жок | Чоң масштабдагы burn | Сунуш динамикасы өтө күчтүү; Agents темасы учурдагы жалпы экономиканын кичине бөлүгү |
Маанилүү: Жогорудагы market cap маанилери китептин 4–5-сентябрь 2026дагы көрүнүшү. Аларды бүгүнкү баа же рыноктук нарк катары колдонууга болбойт.
LINK: бекем нарк өткөрүү, бирок масштаб суроосу
Chainlinkтин агент экономикасындагы ролу жөн гана “AI token” баянына таянбайт. Китеп Chainlinkтин oracle маалыматтары, Cross-Chain Interoperability Protocol (CCIP), Automation, Chainlink Runtime Environment (CRE) жана Chainlink for Agents сыяктуу инфраструктураларын агенттердин текшериле турган маалыматка жана чынжырлар аралык транзакцияга болгон муктаждыгы менен байланыштырат.
Нарк кармоо жагынан борбордук түзүм Payment Abstraction → LINK сатып алуу → Chainlink Reserve чынжыры. Колдонуучу башка актив менен төлөй алса да, экономикалык ишмердиктин бир бөлүгү фон режиминде LINK суроо-талабына айланышы мүмкүн.
Булак 2026-жылдын экинчи чейрегинде Reserveге 1,44 миллиондон ашык LINK кошулганын жана июндун аягында Reserve болжол менен 4,5 миллион LINK кармаганын билдирет. Ага каршы азыркы release графиги жалпы сунуштун жылына %7сине, башкача айтканда болжол менен 70 миллион LINK/жыл көлөмүнө туура келет.
Китеп экинчи чейректе байкалган Reserve өсүшүн масштабды гана көрүү үчүн төрткө көбөйтүп, болжол менен 5,76 M LINK/жыл деңгээлине алып келет жана бул 70 M жылдык releaseтин болжол менен %8и экенин айтат. Автор мунун бир жылдык божомол эмес экенин ачык белгилейт; бул азыркы чоңдуктарды салыштыруу үчүн колдонулган гана тартиптеги эсеп.
VIRTUAL: агент экономикасына эң түз таасирленүүлөрдүн бири
Virtuals Protocol китеп “pure play Agents” деп атаган эң түз мисал. Agent Commerce Protocol (ACP) агенттерге кызмат табуу, иш түзүү, төлөм жүргүзүү жана натыйжа өндүрүү үчүн экономикалык катмар берет.
Бирок VIRTUAL үчүн негизги тобокелдик — агент экономикасы tokenдин нарк кармоосуна караганда тез өсүшү. ACP кызмат төлөмдөрүндө USDCнин маанилүү ролу “Virtuals ийгиликтүү болот = VIRTUAL ошол эле катышта суроо-талап көрөт” деген жыйынтык автоматтык эмес экенин көрсөтөт.
Булакка ылайык VIRTUALдын максималдуу сунушу 1 миллиард token. Анын 350 миллиону Ecosystem Treasuryге бөлүнгөн жана белгиленген мезгилде башкаруунун жактыруусуна жараша бул бөлүштүрүүнүн эң көп %10у, теориялык жактан 35 миллион VIRTUAL/жыл бөлүштүрүлүшү мүмкүн. Булак мунун автоматтык жылдык эмиссия эмес экенин өзгөчө айырмалайт.
NEAR: экономикалык ишмердик менен buyback ортосундагы байланыш
NEARдын китеп бою жогорулашынын негизги себеби жөн гана “агентке ылайыктуу” техникалык дизайн эмес, NEAR Intents өлчөнө турган экономикалык көлөм жана киреше жарата башташы.
10-сентябрь 2026 боюнча булак болжол менен 4,50 M$ дүң 30 күндүк fee жана 1,46 M$ таза 30 күндүк киреше билдирет. Кирешелер рыноктон NEAR сатып алууга колдонулат; кайра алынган NEARлар burn кылынбай, активдүү ликвиддүүлүктөн тышкары кармалат.
Ошол эле учурда маанилүү белгисиздик сакталууга тийиш: NEAR Intentsтин 28 миллиард доллардан ашкан кумулятивдүү көлөмүнүн баары AI агенттеринен келбейт. Адамдар, walletтар, колдонмолор жана агрегаторлор да ошол эле инфраструктураны колдонушу мүмкүн. Демек жогорку экономикалык traction менен далилденген Agents traction бир эле нерсе эмес.
TAO: тышкы кардар кирешеси менен эмиссиянын күрөшү
Bittensor адистешкен subnetтерде өндүрүүчүлөр жана текшерүүчүлөр экономикалык стимулдар менен уюшулган борбордон ажыратылган интеллект экономикасы катары каралат. TAOнун ролу жөнөкөй микротөлөм tokenинен көрө системага багытталган экономикалык капиталга окшоштурулат.
2025-жылдын декабрындагы биринчи halvingден кийин булак болжол менен 0,5 TAO/блок, болжол менен 7.200 блок/күн аркылуу 3.600 TAO/күн жана болжол менен 1,314 миллион TAO/жыл эмиссия эсептейт.
Китептин TAO боюнча негизги суроосу subnet экономикасынын көлөмү эмес, тышкы кардарлардан келген чыныгы кирешенин жаңы TAO эмиссиясына катышы. Мындан тышкары, dTAO түзүмүндө нарктын бир бөлүгү subnetтердин Alpha tokenдерине багытталышы мүмкүн болгондуктан, Bittensor экосистемасынын өсүшү менен TAOнун нарк кармоосу толук бирдей деп эсептелбейт.
FET: катталган агенттердин саны экономикалык ишмердик эмес
Булак Fetch.ai/Agentverse жагында болжол менен 1,44 миллион катталган агент жана болжол менен 368.000 активдүү registration билдирет. Бирок “активдүү registration” агент кардар тапты, кызмат сатты, киреше жаратты же FET менен төлөм жүргүздү дегенди билдирбейт.
Ошондуктан FETтин келечектеги чечүүчү метрикасы китепте так аныкталат: экономикалык жактан активдүү агенттердин саны + чындап FET менен төлөнгөн көлөм. FETтин сунуш түзүмү мурдагыга караганда азыраак көйгөйлүү көрүнүшү, экономикалык активдүүлүктүн далили чыкса tokenге берилген бааны олуттуу өзгөртө ала турган фактор катары каралат.
OLAS: иш көп, доллар экономикасы өтө кичине
OLAS — китептеги “транзакциялардын саны ≠ экономикалык көлөм” айырмасын эң ачык көрсөткөн учурлардын бири. 10-сентябрь 2026 чамасында булак болжол менен 11,93 миллион тапшырма суроо-талабы, 10,13 миллион аяктаган тапшырма, болжол менен 14,6 миллион A2A транзакциясы жана бардык Olas экономикаларында болжол менен 419 күнүмдүк активдүү агент билдирет.
Ал эми Mech Marketplaceтин кумулятивдүү turnoverу болжол менен 109.000 АКШ доллары, протокол feesи болжол менен 780 АКШ доллары деңгээлинде. Marketplaceтеги %15 fee механизми buyback/burn жолун түзгөн; бирок булак механизмдин бар экенин экономикалык таасирдин көлөмү менен чаташтырбайт.
Ошондуктан OLAS үчүн негизги көрсөткүч “канча тапшырма?” эмес, тапшырмага доллар наркы жана A2A turnover деп аныкталат.
0G: өтө түз суроо-талап логикасы, өтө жогорку сунуш тобокелдиги
0G Compute, inference, storage жана эс тутум сыяктуу агент ресурстарын экономикалык түрдө камсыз кылган инфраструктура катары бааланат. Китеп оң көргөн жагы — бул кызматтарды керектөө менен 0G token суроо-талабынын ортосунда түз экономикалык байланыш түзүлүшү мүмкүн.
Бирок 2026-жылдын сентябрындагы сунуш көрүнүшү изилдөөдөгү эң катуу тобокелдиктердин бири. Болжол менен 213,2 миллион 0G жүгүртүүдө турганда, 22-сентябрь 2026дагы cliffтен кийин болжол менен 20,95 миллион 0G/ай unlock графиги аркылуу 12 ай ичинде болжол менен 251,4 миллион 0G потенциалдуу unlock болушу мүмкүн. Бул көлөм 2026-жылдын сентябрындагы жүгүртүүнүн болжол менен %118и.
Unlock сатуу дегенди билдирбейт. Булак бул айырманы өзгөчө белгилейт. Token unlock болгондон кийин кармалышы же stake кылынышы мүмкүн. Ошондуктан %118 саны “жүгүртүү сөзсүз %118 өсөт” же “бул көлөмдүн баары сатылат” деп окулбашы керек.
SUI: экосистеманын ийгилиги менен SUI ийгилиги бирдей болбошу мүмкүн
Suинин объектке негизделген модели, менчик жана уруксат логикасы агент колдонмолору үчүн технологиялык жактан ылайыктуу деп эсептелет. Бирок экономикалык нарк SUIден тышкары WAL, DEEP, stablecoinдерге жана колдонмолорго да бөлүнүшү мүмкүн. Бул китептеги “туура эмес актив” тобокелдигинин мисалдарынын бири.
Булак 2026-жылдын сентябрында болжол менен 4,10 миллиард SUI жүгүртүүдө болгонун жана расмий график 2027-жылдын сентябры үчүн болжол менен 4,32 миллиард жүгүртүүнү көрсөткөнүн билдирет. Болжол менен 227 миллион кошумча SUI учурдагы жүгүртүүнүн болжол менен %5,5и. Ошондуктан 10 миллиард максималдуу сунуш менен 4,1 миллиард жүгүртүүнү түз салыштырып, калган бардык tokenдер кыска убакытта рынокко чыгат деп божомолдоо булак тарабынан четке кагылат.
SOL: колдонуу үчүн артыкчылык болгон төмөн төлөм нарк кармоо үчүн чектөө болушу мүмкүн
Solana тез finality, жогорку ликвиддүүлүк, stablecoin инфраструктурасы жана төмөн транзакция чыгымдары себептүү машина-өзөктүү төлөмдөр үчүн күчтүү талапкерлердин бири. Булак Solana x402 жагында 37 миллиондон ашык транзакция, 20.000ден ашык сатып алуучу жана сатуучу жана изилденген мезгилде айлык x402 көлөмүнүн болжол менен %70и деңгээлиндеги көрсөткүчтү берет.
Бирок Solananын натыйжалуулугу token наркын кармоо жагынан парадокс жаратышы мүмкүн: агент миллиарддаган майда транзакция жасаганда ар бир транзакция үчүн өтө аз SOL керектеши мүмкүн. Stablecoin менен аткарылган экономикалык нарктын маанилүү бөлүгү да SOLго айланбай калышы мүмкүн.
Ошондуктан китеп Solanaны “Agents колдонушунун потенциалдуу жеңүүчүсү” деп көрсө да, Agents темасы өзү эле болжол менен 60,85 миллиард долларлык 2026-жылдын сентябрь market capында жогорку leverage жаратат деген жыйынтыкка келбейт.
BNB: күчтүү жалпы tokenomics, төмөн Agents тазалыгы
BNB боюнча булакта баса белгиленген экономикалык өзгөчөлүк — кадимки жаңы эмиссиянын жоктугу жана жалпы сунуш burn механизми менен азайышы. 15-июль 2026дагы 36-BNB burn операциясында 1.615.827,795 BNB burn кылынганы, анын ошол учурда болжол менен 931,7 миллион АКШ доллары наркында болгону жана калган жалпы сунуш болжол менен 133,17 миллион BNB экени айтылат.
BNB Agent Studio wallet, ERC-8004 идентификациясы, ERC-8183 тапшырма интерфейси жана x402 төлөм сыяктуу агент инфраструктураларын бириктирет. Ошентсе да китептин Agents боюнча маселеси масштаб жана атрибуция: болжол менен 96,55 миллиард долларлык 2026-жылдын сентябрь market capына ээ BNBнин жалпы экономикасында Agents ишмердиги азырынча кичине үлүш деп бааланат.
Булакта берилген он долбоордун акыркы рейтинги
Төмөнкү таблица Verianlaнын инвестициялык рейтинги эмес. Ал Chantal Längдин 2026-жылдын сентябрындагы маалыматтар менен жүргүзгөн акыркы баалоосун булактагы маанилик чектерди сактоо менен берет.
| Орун | Token | Булакта белгиленген негиз | Негизги белгисиздик / тобокелдик |
|---|---|---|---|
| 1 | LINK | Moat, учурдагы экономика, Payment Abstraction жана Reserve аркылуу күчтүү нарк кармоо тең салмагы | Agentsке тиешелүү киреше азырынча чектелүү өлчөнөт; жылдык release көлөмү жогору |
| 2 | VIRTUAL | Агент экономикасына өтө түз таасирленүү жана чыныгы агент соодасы | USDCнин чоң үлүшүнөн улам экономикалык өсүш толугу менен VIRTUAL суроо-талабына айланбай калышы мүмкүн |
| 3 | NEAR | Intents көлөмү, өлчөнүүчү киреше жана buyback механизми | Intents ишмердигинин Agentsтен келген бөлүгү так ажыратылбайт |
| 4 | TAO | Күчтүү moat жана борбордон ажыратылган интеллект экономикасы | Эмиссия жана тышкы кардар кирешелеринин жетиштүү өлчөнбөшү; нарктын Alphaга жылышы |
| 5 | FET | Катталган агенттердин өтө чоң базасы жана мурункуга караганда жакшыраак сунуш көрүнүшү | Экономикалык активдүү агенттер жана FET менен төлөнгөн көлөм азырынча жетиштүү далилденген эмес |
| 6 | OLAS | Чыныгы A2A ишмердиги жана өтө төмөн баалоодон улам жогорку асимметрия | Учурдагы доллар экономикасы жана fees өтө кичине |
| 7 | 0G | Compute/Storage керектөөсү менен түз token суроо-талабын түзүүгө болот | Өтө жогорку кыска мөөнөттүү unlock/дилюция басымы |
| 8 | SUI | Агенттер үчүн күчтүү программалануу жана объект/уруксат модели | Нарк SUI, WAL, DEEP, stablecoin жана колдонмолор арасында бөлүнүшү мүмкүн |
| 9 | SOL | Күчтүү machine-native/x402 колдонуу потенциалы жана натыйжалуу аткаруу | Өтө төмөн транзакция чыгымынан улам ар бир транзакцияда SOL кармоо алсыз; баалоо чоң |
| 10 | BNB | Өтө күчтүү жалпы tokenomics жана өнүгүп жаткан Agents инфраструктурасы | Agents экономикасы BNBнин жалпы экономикасынын азырынча кичине бөлүгү |
Акыркы рейтинг “эң мыкты blockchain”, “эң мыкты жасалма интеллект долбоору” же “келечекте эң көп өсө турган token” рейтинги эмес. Бул китептин белгилүү суроосуна, башкача айтканда Agents экономикасы жараткан наркты кайсы token жакшыраак кармай алат? деген суроого 2026-жылдын сентябрында берилген жооп.
Автордун тобокелдик профили боюнча бөлүштүрүүсү
| Булак категориясы | Долбоорлор | Негиз |
|---|---|---|
| Көбүрөөк robust деп баалангандар | LINK, NEAR, TAO | Учурдагы экономика, moat жана/же нарк кармоо механизминин күчтүүрөөк болушу |
| Agents өсүшүнө түзүрөөк таасирленүү | VIRTUAL, FET, SUI | Агент экономикасынын кеңейишине түзүрөөк өсүү мүмкүнчүлүгү |
| Жогорку асимметрия / жогорку тобокелдик | OLAS, 0G | Төмөн баалоо, бирок олуттуу экономикалык же сунуш белгисиздиктери |
| Чоңураак жана кыйыр инфраструктуралар | SOL, BNB | Agents көптөгөн нарк кыймылдаткычтарынын бирөө гана болушу |
Бул классификация булакта билим берүү максатында сунушталат; жеке инвестициялык кеңеш эмес.
Китеп келечекте көзөмөлдөөнү сунуш кылган негизги көрсөткүчтөр
| Token | Көзөмөлдөө сунушталган негизги метрика | Эмнени сурайт? |
|---|---|---|
| LINK | Reserve сатып алган LINK / бошотулган LINK | Buyback жаңы сунуш менен бирдей масштабга жакындай алабы? |
| VIRTUAL | VIRTUALга кайтып келген нарк / aGDP | Агент экономикасынын өсүшү token кармоого айланып жатабы? |
| 0G | Compute + Storage чыгымдары / жаңы ликвиддүү 0G | Ресурс керектөө unlock басымын жаба алабы? |
| OLAS | Тапшырмага доллар + A2A turnover | Көп сандагы тапшырмалардын экономикалык интенсивдүүлүгү өсүп жатабы? |
| TAO | Тышкы кирешелер / эмиссия | Экономика протокол стимулдарынан чыныгы кардар суроо-талабына өтүп жатабы? |
| NEAR | Таза киреше / эмиссия + Agentsтен келген Intents үлүшү | Киреше жаңы сунушту жабабы жана анын канчасы чындап агенттерден келет? |
| FET | Экономикалык активдүү агенттер + FET менен төлөнгөн көлөм | Катталган агенттер базасы чыныгы экономикага айланып жатабы? |
| SUI | Жаңы SUI суроо-талабы / жаңы ликвиддүү SUI + кирешелер / buyback | Экосистеманын өсүшү түз SUI суроо-талабына айланып жатабы? |
| SOL | Жөнгө салынган x402 көлөмү + тиешелүү SOL fees | Машина трафиги экономикалык жактан канча SOL суроо-талабын жаратат? |
| BNB | Agents fees / жалпы BNB Chain fees | Agents экономикасы жалпы тармак экономикасында материалдык көлөмгө жеттиби? |
Изилдөө колдогон жыйынтыктар
- AI агенттери үчүн бир гана инфраструктура катмары жетишсиз; маалымат, compute, идентификация, төлөм, оркестрация жана аткаруу сыяктуу ар башка функциялар бирге керек болушу мүмкүн.
- Blockchain айрым агент тапшырмаларында 24/7 жеткиликтүүлүк, программаланган акча, micropayment, шарттуу төлөм жана текшериле турган жазуу сыяктуу функционалдык артыкчылыктарды бере алат.
- Бардык агент төлөмдөрү blockchain аркылуу өтөрү көрсөтүлгөн эмес; булак гибрид төлөм дүйнөсүн реалдуураак деп эсептейт.
- Stablecoin колдонуу протокол колдонуусу жергиликтүү token суроо-талабына автоматтык түрдө айланбай турганын ачык көрсөтөт.
- Катталган агенттердин, транзакциялардын жана интеграциялардын саны өзү эле экономикалык ишмердик көрсөткүчү эмес.
- Token анализи суроо-талап механизми менен катар жаңы сунушту, unlockтарды, эмиссияны жана учурдагы баалоону да эске алышы керек.
- Булакта каралган он долбоордун эч бири Agents таасирленүүсү, traction, moat, capture, сунуш жана баалоо өлчөмдөрүнүн баарында кемчиликсиз эмес.
Изилдөө колдобогон жыйынтыктар
- LINK же башка token келечекте сөзсүз эң жогорку киреше берет деген жыйынтык чыгарууга болбойт.
- Китептин акыркы рейтинги келечектеги баа көрсөткүчүнүн статистикалык божомолу эмес.
- Tokenдин market capы кичине болушу анын “арзан” же “бааланбаган” экенин далилдебейт.
- Unlock графиги unlock болгон бардык tokenдер рынокто сатыларын далилдебейт.
- Протоколдун жогорку транзакция көлөмү бардык транзакциялар AI агенттери тарабынан жасалганын көрсөтпөйт.
- Blockchainдин Agents тарабынан кеңири колдонулушу жергиликтүү token ошол эле катышта кымбаттайт деп кепилдик бербейт.
- Buyback же staking механизминин болушу өзү эле жаңы сунушту экономикалык жактан сиңирүүгө жетиштүү чоң экенин көрсөтпөйт.
- 2026-жылдын сентябрында байкалган market cap, киреше же ишмердик сандары келечекте өзгөрүүсүз уланат деп божомолдоого болбойт.
Эң маанилүү методологиялык чектөөлөр
Убакыт кесими: Китеп негизинен 2026-жылдын сентябрындагы сүрөт. Крипто рыноктук баалоолор, протокол кирешелери, token сунушу жана колдонуу метрикалары тез өзгөрүшү мүмкүн.
Атрибуция көйгөйү: Транзакция же көлөм “agentic” экенин так аныктоо көп тармакта мүмкүн эмес. NEAR Intents сыяктуу инфраструктуралардагы чоң көлөмдөрдүн канчасы чыныгы AI агенттеринен келгени ажыратылбайт.
Маалыматтарды салыштыруу мүмкүнчүлүгү: “Активдүү агент”, “registration”, “job”, “transaction”, “aGDP”, “volume” жана “revenue” ар башка долбоорлордо бир эле нерсени өлчөбөйт. Ошондуктан чийки эсептегичтерди түз теңештирүү туура эмес.
Автордук баалоо: Жылдыз балдары, категориялар жана акыркы рейтинг статистикалык божомол алгоритми эмес. Бул булак маалыматтарына курулган автордук интерпретация.
Жетишпеген өзгөрмөлөр: Айрым долбоорлордо тышкы киреше, экономикалык активдүү агент, Agentsке тиешелүү fee же төлөнүүчү Compute/Storage керектөөсү сыяктуу маанилүү көрсөткүчтөр азырынча ишенимдүү билдирилбейт.
Баанын негизги тезистен айырмасы: Token баасынын өсүшү негизги экономикалык тезис күчөдү дегенди далилдебейт; баа төмөндөп жатканда протокол кирешелери же нарк кармоо механизми күчөшү мүмкүн. Ошондуктан булак баанын ордуна тезисти жокко чыгара ала турган экономикалык метрикаларды көзөмөлдөөнү сунуштайт.
Негизги жыйынтык
Китептин эң маанилүү жыйынтыгы белгилүү token тизмесинен кеңири: Agents экономикасында нарк эң көп транзакция жасаган же эң ылдам тармакты иштеткен долбоордо сөзсүз топтолбойт. Нарк кармоо үчүн инфраструктура агент экономикасында алмаштырууга кыйын ролду аткарып, пайда болгон экономикалык наркты tokenге кайра өткөргөн чыныгы механизмге ээ болушу керек.
Ошондуктан жаңы “AI Agents” долбоорун баалаганда “канча агент бар?” деген суроодон баштап, ошону менен токтоп калууга болбойт. Булак сунуштаган суроо чынжыры төмөнкүдөй:
- Агенттер чындыгында эмне кылып жатат?
- Бул ишмердик канча экономикалык нарк өндүрөт?
- Бул нарктан ким киреше алат?
- Кирешенин же колдонуунун кайсы бөлүгү token сатып алууну, кулпулоону, staking, buyback же burn жаратат?
- Ошол эле мезгилде канча жаңы token ликвиддүү болот?
- Рынок келечектеги бул ийгилик күтүүсүнүн канчасын азыртан баага кошкон?
Бул чынжырдын кайсы бир звеносу жок болсо, “долбоор өсүп жатат” дегенден түз эле “token бул өсүштөн нарк кармайт” деген жыйынтыкка өтүүгө болбойт.
Булак жана Ыкма Жөнүндө Эскертүү
Түпнуска эмгек: Agents IA & Crypto : Qui va vraiment capter la valeur ?
Кошумча аталышы: Comprendre l’économie des agents autonomes et identifier les cryptos qui pourraient réellement en profiter
Автор: Chantal Läng
Жыл: 2026
ISBN: 978-2-8399-5309-2
Булак түрү: Билим берүүчү жана аналитикалык китеп; крипто активдер, AI агент экономикасы, tokenomics жана нарк кармоо боюнча салыштырма рынок талдоосу.
Рецензиялоо абалы: Булакта академиялык рецензиялоо же рецензияланган журналда жарыяланганы тууралуу маалымат жок. Бул эмгекти рецензияланган илимий макала катары баалоого болбойт.
Басып чыгаруучу: PDF ичинде басып чыгаруучунун аты көрсөтүлгөн эмес.
Мекеме / аффилиация: PDF автор үчүн академиялык мекеме аффилиациясын билдирбейт.
DOI: PDF текстинде DOI жок. Жүктөлгөн файлдын аты 10.5281/zenodo.22763232 маанисин Zenodo DOI катары көрсөтөт; бул маалымат PDFтин өзүнүн библиографиялык бетинде болбогондуктан бул жерде өз алдынча текшерилген DOI катары берилбейт.
Автордук укук эскертүүсү: PDFде “Copyright © 2026 Chantal Läng” жана автор көрсөтүлгөн шартта көбөйтүүгө уруксат берилери тууралуу сөз бар. Ошого карабастан Verianla тексти булактын сүйлөмдөрүн жана визуалдык түзүлүшүн көчүрбөйт; фактыларды, аналитикалык ыкмаларды жана сандык маалыматтарды өз алдынча окутуучу түзүмдө кайра түшүндүрөт.
Маалымат кесилген күн: Китептин сандык маалыматтары негизинен 2026-жылдын сентябры боюнча тоңдурулган. Айрым өлчөөлөр булакта 4–5-сентябрь, 10-сентябрь же тиешелүү долбоордун жарыясынын так датасына байланыштырылган.
Негизги маалымат булактары: Китеп долбоорго жана учурга жараша расмий Chainlink, Virtuals Protocol, Olas, Bittensor, 0G, Fetch.ai/ASI, NEAR, Sui, Solana жана BNB Chain документацияларын/dashboard'дорун, ошондой эле CoinGecko жана айрым tokenomics булактарын колдонот. Концептуалдык алкак мындан тышкары IMF, Visa × Artemis Analytics, Coinbase Institutional, Fidelity Digital Assets, BIS, Ethereum ERC документтери, Google AP2 жана Mastercard сыяктуу институционалдык/техникалык булактарга таянат.
Булактын өзүнүн финансылык эскертүүсү: Эмгек билим берүү жана маалымат берүү максатында даярдалган; финансылык кеңеш же инвестициялык сунуш эмес. Крипто активдер жогорку тобокелдикке ээ экени жана капиталдын бир бөлүгү же баары жоголушу мүмкүн экени ачык айтылат.
Пикир калтырыңыз
E-mail дарегиңиз жарыяланбайт. Милдеттүү талаалар * менен белгиленген