Өпкөнүн өнөкөт обструктивдүү оорусу (ӨӨОО; chronic obstructive pulmonary disease, COPD) — өнөкөт дем алуу белгилери жана аба агымынын туруктуу чектелиши менен коштолгон өпкө оорусу. Өпкө реабилитациясы (PR) болсо көнүгүүлөрдү, дем алуу боюнча машыгууну жана функционалдык мүмкүнчүлүктү колдоочу иш-аракеттерди бириктирген түзүмдүү реабилитациялык ыкма болуп саналат. Бул проспективдүү кийлигишүү изилдөөсү булакта GOLD IV баскычы деп аныкталган жана 60 жаштан улуу оор ӨӨОО менен ооруган бейтаптарда үч жумалык, жекелештирилген, үй шартындагы PR программасынын физикалык функция, диспноэ, симптомдук жүк жана көнүгүү мүмкүнчүлүгү менен байланышкан өзгөрүүлөрүн баалады. Изилдөөнү аяктаган 40 бейтапта mMRC диспноэ бөлүштүрүлүшү төмөнүрөөк даражаларга жылды; COPD Assessment Test (CAT) упайы төмөндөдү; Barthel Index, алты мүнөттүк басуу тести (6MWT) аралыгы жана эс алуу/көнүгүүдөн кийинки SpO₂ көрсөткүчтөрү жогорулады. Бирок изилдөөдө салыштырууга ылайыктуу контролдук топ болбогондуктан, бул өзгөрүүлөр жалаң гана реабилитация программасынан келип чыккан деген тыянак чыгарууга болбойт.

Программа үч жума бою жумасына жети сеанс сунуштоо менен жүргүзүлүп, катышуучулардын кеминде 15 сеансты бүтүрүшү максат кылынды. Ар бир сеанс болжол менен 45–60 мүнөткө созулду. Программа ысытуу жана чоюу, муундардын активдүү кыймылдары, аз каршылыктагы күчтөндүрүү, басууга негизделген чыдамкайлык көнүгүүсү, дем алуу көнүгүүлөрү, тең салмак-басуу машыгуусу, постуралдык дренаж жана бошоңдоо компоненттеринен турду. Көнүгүүнүн интенсивдүүлүгү кабыл алынган күч келүү даражасын (Rate of Perceived Exertion, RPE) 4–6 жана болжолдуу жүрөк кагышы резервинин (Heart Rate Reserve, HRR) %50–70'i деңгээлин максат кылуу менен ар бир адамга ылайыкташтырылды.

Изилдөөгө башында 47 бейтап киргизилди; ооруканага жаткырууну талап кылган дем алуу системасынын күчөшүнөн улам 7 адам чыгарылып, 40 адам программаны аяктады. Аяктаган топтун орточо жашы 66,43 ± 2,99 жыл болду. CAT упайы 26,95 ± 3,61 ден 21,85 ± 3,94 кө төмөндөсө, Barthel Index 17,53 ± 1,57 ден 18,28 ± 0,96 га жана 6MWT аралыгы 224,25 ± 107,19 метрден 320,90 ± 108,99 метрге жогорулады. Бул үч өзгөрмө үчүн p < 0,001 билдирилди. Көнүгүүгө чейинки жана кийинки SpO₂ өлчөөлөрүндө да азыраак, бирок статистикалык жактан маанилүү жогорулаштар аныкталды.

Жыйынтыктар кыска мөөнөттүү үй шартындагы PR бул оор ӨӨОО менен ооруган изилдөө тобунда ишке ашырылуучу экенин жана айрым клиникалык өлчөөлөрдө оң мурунку-кийинки өзгөрүүлөр менен байланыштуу экенин көрсөтөт. Ошол эле учурда үлгүнүн аз болушу, көнүгүү дозаларынын жекелештирилиши, контролдук топтун жоктугу жана болгону үч жумалык байкоо жүргүзүлүшү жыйынтыктарды себептик жана узак мөөнөттүү чечмелөөнү чектейт.

Өпкө Реабилитациясы Оор ӨӨООдо Эмнени Максат Кылат?

Өпкө реабилитациясы ӨӨОО менен ооруган адамда өпкөнүн өлчөөлөрүнө гана эмес, диспноэге, көнүгүүгө чыдамдуулукка, күнүмдүк жашоо функцияларына, физикалык аракетсиздикке жана көнүгүүдөн качуу жүрүм-турумуна биргелешип багытталган түзүмдүү реабилитация процесси. Бул изилдөөдө өпкө реабилитациясынын максаты өпкө оорусун жок кылуу эмес, оор ӨӨООдон улам азайган физикалык мүмкүнчүлүктү жана күнүмдүк функцияны колдоо жана бейтапка үй шартында туруктуу физикалык активдүүлүк адатын өнүктүрүүгө жардам берүү болгон.

ӨӨОО менен ооруган бейтаптарда демигүү физикалык активдүүлүктөн качуу тенденциясын күчөтүшү мүмкүн. Активдүүлүк азайган сайын чыдамкайлык жана булчуңдардын иштөө жөндөмү төмөндөшү мүмкүн; натыйжада адам азыраак физикалык жүктөмдө да кыйналышы мүмкүн. Булак изилдөө таянган реабилитациялык логика бул айлампаны көзөмөлдөнгөн жана адамга ылайыкташтырылган көнүгүү менен үзүүгө аракет кылат.

Үй шартындагы ыкманы изилдөөнүн негизги себеби — оор ӨӨОО бейтаптарынын ден соолук абалы, кошумча оорулары, кыймылдагы кыйынчылыктары же клиникалык борборго жетүү көйгөйлөрү борбордук реабилитацияга үзгүлтүксүз катышууну кыйындатышы мүмкүн. Изилдөөдө үйдө аткарылуучу программа клиникада үйрөтүлүп, жума сайын видео же телефон аркылуу сүйлөшүү менен көзөмөлдөнгөн.

Эмне үчүн оор ӨӨОО бейтаптары тандалды?

Изилдөөчүлөр өзгөчө оорусу өнүккөн баскычтагы, күнүмдүк физикалык мүмкүнчүлүгү кыйла чектелген бейтаптарда жөнөкөй жана аз жабдуу талап кылган үй программасын ишке ашырууга болобу деген суроону изилдешкен. Катышуучулар кеминде 60 жашта, эки жыныстан тең болгон жана булакта GOLD 2024 критерийлерине ылайык IV баскыч деп аныкталган клиникалык жактан туруктуу ӨӨОО бейтаптары эле.

Булактагы 2-таблицада баштапкы FEV₁ мааниси 0,75 ± 0,10 L, FEV₁ пайызы болсо %68 ± 9 деп билдирилген. Изилдөө ошол эле катышуучуларды GOLD IV баскыч деп аныктайт, бирок бул эки отчеттук элементтин өз ара байланышын текстте өзүнчө түшүндүрбөйт. Verianla бул маанилерди өзгөртпөстөн жана жаңы классификация чыгарбай, булакта берилген түрүндө сактайт.

Үй Шартындагы Өпкө Реабилитациясы Бул Изилдөөдө Кантип Жүргүзүлдү?

Үй шартындагы программа медициналык дарылоо оптималдаштырылгандан кийин башталган, үч жумага созулган жана ар бир бейтаптын физикалык мүмкүнчүлүгүнө жана ден соолук абалына жараша жекелештирилген көп компоненттүү реабилитация программасы болгон. Жумасына жети сеанс сунушталып, үч жумада кеминде 15 сеанс максат кылынды жана бир сеанс болжол менен 45–60 мүнөткө созулду.

Баштапкы баалоо

Программа башталганга чейин бардык катышуучуларда кеңири анамнез жана клиникалык кароо жүргүзүлдү. Эс алуудагы кычкылтек сатурациясы (SpO₂), бронходилататорго чейинки спирометрия, Barthel Index, модификацияланган Medical Research Council (mMRC) диспноэ шкаласы, COPD Assessment Test (CAT) жана алты мүнөттүк басуу тести (6MWT) бааланды.

Баштапкы өлчөөлөр 08.00–10.00 сааттарынын аралыгында көкүрөк оорулары боюнча дарыгер жана реабилитация адисинен турган көп тармактуу топ тарабынан жүргүзүлдү. Катышуучулардын тамактануу абалы да үзгүлтүксүз бааланып, клиникалык диетолог тарабынан жекелештирилген сунуштар берилди.

Көнүгүүнүн жыштыгы жана интенсивдүүлүгү

Көнүгүүнү күчөтүү бейтаптын учурдагы көнүгүү топтомун RPE < 4 менен бүтүрө алышы, SpO₂ %88ден төмөн түшкөн десатурация окуясы болбошу жана сеанс учурунда күчөгөн диспноэ же чарчоо билдирбеши сыяктуу коопсуздук көрсөткүчтөрү боюнча бааланды.

Ысытуу жана муун кыймылдары

Ар бир программа 5–10 мүнөттүк ысытуу жана чоюу бөлүгүн камтыды. Үстүңкү жана астыңкы бут-колдор үчүн муун кыймылынын активдүү диапазон көнүгүүлөрү жасалды. Ийинди айлантуу, чыканакты бүгүү-жазуу, билекти айлантуу жана жамбаш, тизе, томук кыймылдары эки топтом менен, ар бир муунга 10–12 кайталоодон аткарылды. Топтомдордун ортосунда болжол менен 30 секунд эс алуу берилди.

Күчтөндүрүү

Күчтөндүрүү бөлүгүндө 1–2 kg жеңил гантелдер же каршылык тасмалары колдонулду. Бицепс curl, ийин press, отуруп тизени жазуу жана согончок көтөрүү сыяктуу кыймылдар эки топтом жана 8–10 кайталоо түрүндө аткарылды. Топтомдордун ортосунда болжол менен бир мүнөт эс алуу берилди.

Чыдамкайлык машыгуусу

Чыдамкайлык көнүгүүсү негизинен ылдам басуудан турду. Узактыгы баштапкы 6MWT көрсөткүчүнө жана жеке чыдамдуулукка жараша аныкталып, жумалар ичинде акырындап көбөйтүлдү. Максаттуу убакыт 10–30 мүнөт аралыгында болду.

Дем алуу көнүгүүлөрү

Программа диафрагмалык дем алуу, эринди кысып дем чыгаруу, көкүрөктү кеңейтүү көнүгүүлөрү жана дем алуу булчуңдарын машыктырууну камтыды. Дем алуу булчуң көнүгүүлөрүндө incentive spirometer же шар колдонулуп, ар бир көнүгүү 5–10 жолу кайталанды.

Тең салмак жана басуу машыгуусу

Тең салмак жана басуу компонентинде дене-карын көнүгүүлөрү, 20 кайталоо менен отуруп marching, 10 кайталоо менен pelvic tilt, бир бутта 10–15 секунд туруу жана согончок-бармак багытында 10 кадам басуу камтылды. Бир бутта туруу үч жолу, согончок-бармак басуусу эки топтом аткарылды.

Постуралдык дренаж жана бошоңдоо

Постуралдык дренажда бронхиалдык бөлүнүүлөрдүн перифериялык дем алуу жолдорунан борборураак бөлүктөргө жылышын колдоо үчүн тартылуу күчүн пайдаланган абалдар колдонулду. Абалдар тиешелүү өпкө сегментине жараша тандалып, 5–15 мүнөт сакталды. Андан кийин терең дем алуу, кыска убакыт дем кармоо жана көзөмөлдөнгөн күчтүү жөтөл аркылуу бөлүнүүлөрдү чыгаруу жүргүзүлдү.

Көнүгүүдөн кийин 5–10 мүнөт прогрессивдүү булчуң бошоңдоосу жана багытталган дем алуу жасалды.

Колдонулган жабдуулар

• Каршылык тасмасы же жеңил гантель
• Incentive spirometer же шар
• Pulse oximeter
• Отуруу жана таяныч көнүгүүлөрү үчүн отургуч

Коопсуздук эрежелери

Катышуучуларга оозеки жана жазуу түрүндөгү коопсуздук көрсөтмөлөрү берилди. SpO₂ %88ден төмөн түшсө, көкүрөк ооруса, баш айланса же катуу демигүү болсо көнүгүүнү токтотуу талап кылынды. Көнүгүүлөрдү жакшы желдетилген жерде жасоо, шашылыш учурда жетүүгө боло турган телефон кармоо жана жетиштүү суюктук ичүү сунушталды. Дене салмагынын индекси төмөн катышуучуларга белогу көп тамактануу сунушталды.

Программага кармануу кантип көзөмөлдөндү?

Кармануу алдын ала аныкталгандай жумасына кеминде беш күн, күнүнө кеминде 30 мүнөт физикалык активдүүлүк жана жумасына кеминде 150 мүнөт көнүгүү бүтүрүү катары бааланды. Катышуучулар күндөлүк журналдарына көнүгүүнүн түрүн, узактыгын, RPE деңгээлин жана сезген белгилерин жазып турушту. Жумалык телефон же WhatsApp сүйлөшүүлөрүндө көрсөткүчтөр жана карманууга тоскоол болгон факторлор бааланды.

Коопсуздук жыйынтыктары

Изилдөөдө олуттуу жагымсыз окуя билдирилген жок. Алты адамда убактылуу булчуң оорусу, төрт адамда убактылуу жеңил диспноэ байкалды. Бир катышуучу программага байланышпаган вирустук оору себептүү бир сеансты өткөрүп жиберди.

mMRC, CAT, Barthel жана 6MWT Бул Изилдөөдө Эмнени Өлчөдү?

Изилдөөдө mMRC шкаласы диспноэнин күнүмдүк ишмердүүлүккө тийгизген даражасын, CAT ӨӨООго байланышкан симптомдук жүктү, Barthel Index негизги күнүмдүк жашоо иштериндеги функционалдык өз алдынчалуулукту жана 6MWT алты мүнөттө басып өтүүгө мүмкүн болгон аралыкты баалады. Бул төрт өлчөм өпкө реабилитациясын бир гана дем алуу көрсөткүчү эмес, симптом, функция жана физикалык мүмкүнчүлүк өлчөмдөрү боюнча бирге кароого мүмкүндүк берди.

mMRC диспноэ шкаласы

mMRC изилдөөдө диспноэнин оордугун даражалоо үчүн колдонулду. Башында бейтаптардын %47,5'i III даражада, %35'i II даражада, %12,5'i I даражада жана %5'i IV даражада болгон. 0 даражадагы бейтап болгон эмес.

CAT

CAT ӨӨООнун бейтаптын күнүмдүк жашоосундагы симптомдук жүгүн баалаган шкала. Бул изилдөөдө баштапкы орточо көрсөткүч 26,95 ± 3,61 болду.

Barthel Index

Barthel Index күнүмдүк жашоо иш-аракеттериндеги функционалдык өз алдынчалуулукту баалоо үчүн колдонулду. Булакта колдонулган шкала 0–20 аралыгында берилип, баштапкы орточо көрсөткүч 17,53 ± 1,57 болду.

6MWT

Алты мүнөттүк басуу тести адам алты мүнөттө басып өткөн аралыкты өлчөп, функционалдык көнүгүү мүмкүнчүлүгү жөнүндө маалымат берди. Баштапкы орточо көрсөткүч 224,25 ± 107,19 метр болду.

SpO₂

Перифериялык кычкылтек сатурациясы (SpO₂) эс алууда жана 6MWTден кийин бааланды. Башында эс алуудагы SpO₂ орточо көрсөткүчү %93,98 ± 2,20, тесттен кийинки маани болсо %87,77 ± 5,08 деп билдирилди.

Изилдөөнүн Ыкмасы жана Жыйынтыктары

Изилдөө дизайны

Изилдөө проспективдүү жана кийлигишүүчү изилдөө катары жүргүзүлдү. Изилдөө Ноябрь 2024 менен Январь 2025 аралыгында Ain Shams University менен байланышкан реабилитация клиникасында өткөрүлдү. Булакта катышуучулар GOLD 2024 боюнча IV баскыч ӨӨОО бейтаптары деп аныкталды.

Изилдөө Pan African Clinical Trial Registry системасында PACTR202502532021451 номери менен катталды.

Киргизүү жана чыгаруу шарттары

Киргизилген бейтаптар кеминде 60 жашта болушкан, эки жыныстагы катышуучулар кабыл алынган, клиникалык жактан туруктуу абалда болушкан жана булакта GOLD IV баскыч деп классификацияланган.

Психиатриялык оорусу барлар; анамнезинде же текшерүүлөрүндө залалдуу шишик же иммунологиялык оору барлар жана киргизүү мезгилинде ооруканага жаткырууну талап кылган дем алуу системасынын күчөшүн башынан өткөргөндөр изилдөөдөн чыгарылды.

Үлгүнүн көлөмү

Үлгүнүн эсеби Lan жана кесиптештеринин 2018-жылдагы изилдөөсүндө көнүгүүдөн кийин диспноэ упайынын 5,7 ден 4,8 ге өзгөрүшүнө негизделди. Альфа катасы %5, статистикалык күч %90 деп кабыл алынып, керектүү үлгү 40 бейтап деп эсептелди. Үлгүнүн көлөмүн эсептөөдө STATA 10 колдонулду.

Катышуучулардын агымы

Булактагы отчет боюнча эскертүү: Макаланын кыскача мазмун бөлүгүндө “40 бейтап изилдөөгө киргизилди” деген билдирүү болгон менен, кеңири жыйынтыктар бөлүгү башында 47 бейтап изилдөөгө киргенин, 7 адам чыгарылганын жана 40 адам аяктаганын билдирет. Verianla бул эки билдирүүнү бир мааниге айландырып, унчукпай оңдобойт.

Катышуучулардын негизги өзгөчөлүктөрү

Статистикалык талдоо

Маалыматтар IBM SPSS Statistics for Windows 27.0 версиясы менен талданды. Параметрдик сандык маалыматтар орточо маани, стандарттык четтөө жана аралык; параметрдик эмес маалыматтар медиана жана квартилдер аралык аралык түрүндө сүрөттөлдү. Сапаттык өзгөрмөлөр сан жана пайыз менен берилди.

Параметрдик эмес же жупташкан иреттик маалыматтарды салыштырууда Wilcoxon signed-rank тести колдонулду. 3-таблицада CAT, Barthel жана SpO₂/6MWT аралыгы сыяктуу үзгүлтүксүз мурун-кийин салыштырууларында paired t-test билдирилди. %95 ишеним деңгээли жана %5 ката чеги колдонулду. Булак p > 0,05ти маанилүү эмес, p < 0,05ти маанилүү жана p < 0,01ди “жогорку даражада маанилүү” деп классификациялады.

Үч Жумалык Үй Программасынын Жыйынтыктарын Кантип Чечмелөө Керек?

Үч жумалык үй шартындагы өпкө реабилитациясынан кийин бул 40 адамдык изилдөө тобунда диспноэ бөлүштүрүлүшү жеңилирээк mMRC даражаларына жылды, CAT упайы төмөндөдү, Barthel Index жана 6MWT аралыгы көбөйдү, SpO₂ көрсөткүчтөрүндө кичине жогорулаштар байкалды. Бул жыйынтыктар программадан кийинки өзгөрүүнү көрсөтөт; контролдук топ болбогондуктан, өзгөрүүлөрдүн канчасы жалаң гана реабилитациялык кийлигишүүдөн келип чыкканын бул изилдөө дизайны менен өзүнчө аныктоо мүмкүн эмес.

Булактагы отчет боюнча эскертүү: Макаланын кыскача мазмунунда CAT, Barthel жана 6MWT үчүн жалпысынан “азайуу” деген сөз колдонулат. Булактагы 3-таблица болсо CAT упайы азайганын, Barthel упайы менен 6MWT аралыгы көбөйгөнүн көрсөтөт. Жогорудагы таблица түздөн-түз жарыяланган сандык маанилердин негизинде түзүлгөн.

Диспноэ бөлүштүрүлүшүндөгү өзгөрүү

mMRC бөлүштүрүлүшүндөгү мурун-кийин өзгөрүү үчүн Wilcoxon signed-rank тести менен p < 0,001 билдирилди. Программага чейин эң чоң топ III даража болсо, программадан кийин эң чоң топ I даража болду.

Симптомдук жүк: CAT

CAT орточо көрсөткүчү 26,95 ± 3,61 ден 21,85 ± 3,94 кө төмөндөдү. Булак бул айырма үчүн p < 0,001 билдирди. CATтин төмөндөшү изилдөөнүн өлчөө алкагында ӨӨООго байланышкан симптомдук жүк программадан кийин төмөнүрөөк билдирилгенин көрсөтөт.

Күнүмдүк функция: Barthel Index

Barthel Index орточо көрсөткүчү 17,53 ± 1,57 ден 18,28 ± 0,96 га жогорулап, p < 0,001 деп билдирилди. Бул табылга өлчөнгөн күнүмдүк жашоо функциясынын деңгээли программадан кийин жогорураак болгонун көрсөтөт.

Көнүгүү мүмкүнчүлүгү: 6MWT

Алты мүнөттүк басуу аралыгы 224,25 ± 107,19 метрден 320,90 ± 108,99 метрге жогорулап, айырма үчүн p < 0,001 билдирилди. Изилдөөдөгү эң көрүнүктүү физикалык мүмкүнчүлүк өзгөрүүлөрүнүн бири — ушул басуу аралыгынын көбөйүшү.

Кычкылтек сатурациясы

Эс алуудагы SpO₂ орточо көрсөткүчү %93,98 ± 2,20 ден %94,55 ± 2,22 ге жогорулады; p = 0,032 деп билдирилди. 6MWTден кийинки SpO₂ болсо %87,77 ± 5,08 ден %89,35 ± 4,90 га жогорулады; p = 0,044 деп билдирилди.

Бул эки SpO₂ өзгөрүүсү статистикалык маанилүүлүк чегинен өттү, бирок CAT, Barthel жана 6MWT аралыгындагы p < 0,001 жыйынтыктарынан айырмаланып, булак аларды p < 0,05 деңгээлинде “маанилүү” деп классификациялады.

Программага кармануу

Изилдөө тобунда орточо кармануу деңгээли %88,2 ± %7,5 деп билдирилди. Жалпы 40 катышуучунун 38'i, башкача айтканда %95'i, %75тен жогору кармануу деңгээлине жетти.

Булактагы отчет боюнча эскертүү: Талкуу бөлүмүндө “орточо кармануу болжол менен %95” деген билдирүү колдонулат. Жыйынтыктар бөлүмүндө болсо орточо кармануу %88,2 ± %7,5; %95 саны катышуучулардын 38/40нын %75тен жогору карманууга жеткен үлүшүн көрсөтөт. Verianla бул эки башка статистиканы өзүнчө кармайт.

Жагымсыз окуялар

Программа учурунда олуттуу жагымсыз окуя билдирилген жок. Алты катышуучуда убактылуу булчуң оорусу, төрт катышуучуда убактылуу жеңил диспноэ байкалды. Бир бейтап программага тиешеси жок вирустук оору себептүү бир сеансты өткөрүп жиберди.

Изилдөөнүн күчтүү жактары

• Күнүмдүк ишмердүүлүгү кыйла чектелиши мүмкүн болгон улгайган жана оор ӨӨОО тобуна көңүл буруусу.
• Үй шартында аткарылуучу, аз жабдуу талап кылган кеңири реабилитация протоколунун билдирилиши.
• Симптом, функция, кычкылтектенүү жана басуу мүмкүнчүлүгүн бир эле изилдөөдө баалоосу.
• Көнүгүү интенсивдүүлүгү жана коопсуздук үчүн RPE, HRR жана SpO₂ чектерин көрсөтүүсү.
• Кармануунун күнүмдүк жазуулар жана жумалык алыстан байланыш аркылуу көзөмөлдөнүшү.
• Жагымсыз окуялардын өзүнчө билдирилиши.

Изилдөөнүн негизги чектөөлөрү

• Салыштырууга ылайыктуу контролдук топ жок.
• Талдоо 40 катышуучу менен чектелген; бул жыйынтыктардын жалпылануусун азайтышы мүмкүн.
• Көнүгүү топтомдорунун саны жана интенсивдүүлүгү бейтаптын мүмкүнчүлүгүнө жараша өзгөргөн; бардык катышуучулар бирдей көнүгүү дозасын алышкан эмес.
• Программа болгону үч жумага созулган; узак мөөнөттүү туруктуулук бул изилдөөдө түздөн-түз өлчөнгөн эмес.
• Мурун-кийин дизайн байкалган өзгөрүүлөр жалаң гана кийлигишүүдөн келип чыкканын далилдей албайт.

Изилдөө колдогон жыйынтыктар

• Үч жумалык жекелештирилген үй шартындагы PR бул изилдөө тобунда ишке ашырылган.
• Программадан кийин mMRC диспноэ бөлүштүрүлүшү төмөнүрөөк даражаларга жылган.
• CAT упайы программадан кийин төмөнүрөөк болгон.
• Barthel Index жана 6MWT аралыгы программадан кийин жогорураак болгон.
• Эс алуудагы жана басуудан кийинки SpO₂ көрсөткүчтөрүндө статистикалык жактан маанилүү жогорулаштар билдирилген.
• Программа учурунда олуттуу жагымсыз окуя билдирилген эмес.
• Орточо кармануу жогору болгон жана катышуучулардын көпчүлүгү %75тен жогору кармануу көрсөткөн.

Изилдөө колдобогон жыйынтыктар

• Үй шартындагы өпкө реабилитациясы бардык оор ӨӨОО бейтаптарында бирдей натыйжа берет деп далилденген эмес.
• Байкалган бардык өзгөрүүлөр жалаң гана реабилитация программасынан келип чыкканы көрсөтүлгөн эмес.
• Үй программасы борбордук өпкө реабилитациясынан артык экени бул изилдөөдө текшерилген эмес.
• Үч жумалык жетишкендиктер айлар же жылдар бою сакталары көрсөтүлгөн эмес.
• Программанын ооруканага жаткырууну же өлүмдү азайтары бул изилдөөнүн ичинде түздөн-түз өлчөнгөн эмес.
• Бул изилдөө ар башка көнүгүү интенсивдүүлүктөрүн рандомизацияланган түрдө салыштырган эмес.

Этика жана каттоо

Изилдөө Ain Shams University Faculty of Medicine Research Ethics Committee тарабынан FMASU R264/2024 номери менен жактырылды. Катышуучуларга изилдөө түшүндүрүлүп, жазуу жүзүндөгү макулдук алынды. Изилдөө ошондой эле Pan African Clinical Trial Registryде PACTR202502532021451 номери менен катталды.

Булак жана Ыкма Жөнүндө Эскертүү

Түпнуска изилдөө: Pulmonary rehabilitation in severe chronic obstructive pulmonary disease: Is there any benefit?

Авторлор: Hala A.E. Sabah; Rehab Mohammed; Samia M. Rashad.

Жооптуу автор: Hala Sabah.

Мекеме 1: Department of Physical Medicine, Rheumatology and Rehabilitation, Faculty of Medicine, Ain Shams University, Cairo, Egypt.

Мекеме 2: Department of Chest Disease, Faculty of Medicine, Ain Shams University, Cairo, Egypt.

Журнал: African Journal of Disability.

Басма / лицензия ээси: AOSIS.

Макаланын түрү: Original Research; проспективдүү, бир бутактуу кийлигишүүчү мурун-кийин изилдөө.

Том / макала: 15(0), a1766.

DOI: 10.4102/ajod.v15i0.1766.

Жарыялоо даталары: Кабыл алынды 01 Июнь 2025; жактырылды 12 Ноябрь 2025; жарыяланды 14 Январь 2026; кайра жарыяланды 05 Февраль 2026.

Кайра жарыялоо эскертүүсү: Макала жаңыртылган DOI жана QR код менен кайра жарыяланган; басма бул оңдоо табылгалардын маанилүүлүгүн же жалпы чечмелөөнү өзгөртпөгөнүн билдирген.

Лицензия: PDFде Creative Commons Attribution 4.0 International (CC BY 4.0).

Изилдөө мезгили: Ноябрь 2024–Январь 2025.

Этикалык жактыруу: Ain Shams University, Faculty of Medicine Research Ethics Committee; FMASU R264/2024.

Изилдөө каттоосу: Pan African Clinical Trial Registry; PACTR202502532021451.

Каржылоо: Авторлор изилдөө, авторлук же жарыялоо үчүн каржылык колдоо албаганын билдиришкен.

Кызыкчылыктардын кагылышы: Авторлор макаланы даярдоого ылайыксыз таасир бере турган каржылык же жеке мамиле жок экенин билдиришкен.

Маалыматтардын жеткиликтүүлүгү: Авторлор изилдөөнү жана табылгаларды колдогон маалыматтар макалада жана анын булактарында жеткиликтүү экенин билдиришкен.

Авторлордун салымы: Hala A.E. Sabah концептуалдаштыруу, методология, изилдөө, түпнуска долбоорду жазуу, текшерүү, маалыматтарды курациялоо, кароо-редакциялоо жана каржылоо алуу ролдорунда иштеген. Rehab Mohammed концептуалдаштыруу, методология, түпнуска долбоорду жазуу, визуалдаштыруу, текшерүү, көзөмөл жана каржылоо алууга салым кошкон. Samia M. Rashad методология, формалдуу талдоо, түпнуска долбоорду жазуу, визуалдаштыруу, текшерүү, көзөмөл жана каржылоо алуу ролдорун аткарган. Бардык авторлор жыйынтыктарды талкуулоого салым кошуп, акыркы нускасын жактырып, табылгалардын бүтүндүгү үчүн жоопкерчилик алышкан.

Негизги методологиялык чектөө: Контролдук топ жок; катышуучулардын саны чектелген; көнүгүү дайындоосу жекелештирилген жана кыска мөөнөттүү мурун-кийин дизайн себептик таасирди өз алдынча далилдей албайт.

Булак ичиндеги отчет эскертүүлөрү: Кыскача мазмун менен жыйынтыктар бөлүмүндөгү баштапкы катышуучулардын саны ар башка берилген; кыскача мазмун Barthel жана 6MWT багытын жалпысынан “азайуу” деп сүрөттөсө, 3-таблица бул эки өлчөмдө көбөйүүнү көрсөтөт; кармануу боюнча талкуудагы болжол менен %95 деген билдирүү менен жыйынтыктар бөлүмүндөгү %88,2 ± %7,5 орточо көрсөткүч ар башка статистикалар.

Verianla кайра баяндоо эскертүүсү: Бул мазмун түпнуска макаланын сүйлөм же абзац түзүлүшүн кайра чыгарбайт. Ыкма, сандар, өлчөө шарттары, жыйынтыктар жана чектөөлөр илимий маалымат деңгээлинде бөлүнүп, Verianla үчүн өз алдынча, үйрөтүүчү жана котормого коопсуз кыргызча илимий өзөк катары кайра түзүлгөн. Булак таблицалар скриншот түрүндө колдонулган эмес, зарыл сандык маалыматтар жаңы таблица түзүмүндө берилген.