Академиялык изилдөөлөр, түшүнүктүү тил

Verianla | Кыргызча академиялык изилдөөлөр жана илим

17 ноябрь 2026, Шейшемби
VERİANLA Көз карандысыз илимий басма
Менюну ачуу же жабуу
...
Башкы бет / Коомдук илимдер / Билим берүү / Санариптик Доордо Окуучулардын Жакшы Адеп-ахлагынын Калыптанышында Диний Экстракуррикулдук Иш-чаралардын Ролун Изилдөө
Билим берүү

Санариптик Доордо Окуучулардын Жакшы Адеп-ахлагынын Калыптанышында Диний Экстракуррикулдук Иш-чаралардын Ролун Изилдөө

Диний экстракуррикулдук иш-чаралар бул изилдөөдө мектептин милдеттүү окуу программасынан тышкары жүргүзүлгөн жана окуучулардын диний-адеп-ахлактык өнүгүүсүнө, уюштуруучулук жоопкерчилигине, теңтуштар менен өз ара аракетине жана санариптик жүрүм-турумуна таасир бере алган мектепке негизделген иш-чаралар болуп саналат.

16/11/2026  Veri Anla  119 көрүү
Санариптик Доордо Окуучулардын Жакшы Адеп-ахлагынын Калыптанышында Диний Экстракуррикулдук Иш-чаралардын Ролун Изилдөө

Диний экстракуррикулдук иш-чаралар, бул изилдөөдө мектептин милдеттүү окуу программасынан тышкары жүргүзүлгөн жана окуучулардын диний-адеп-ахлактык өнүгүүсүнө, уюштуруучулук жоопкерчилигине, теңтуштар менен өз ара аракетине жана санариптик жүрүм-турумуна таасир бере алган мектепке негизделген иш-чаралар болуп саналат. Изилдөө Бандунг шаарындагы төрт орто мектепте бул түзүмдөр санариптик доордо окуучулардын жакшы адеп-ахлагын, айрыкча санариптик чынчылдык, социалдык эмпатия жана жоопкерчилик жагынан кантип колдой турганын караган сапаттык жана изилдөөчү көп учурлуу изилдөө. Жалпысынан 28 информант менен терең маектер жүргүзүлүп, катышуучу байкоо, алты айлык кибербайкоо, болжол менен 120 социалдык медиа материалы жана документтик талдоо аркылуу маалыматтарды триангуляциялоо жасалган. Изилдөө төрт негизги үлгүнү баяндайт: гибриддик уюм башкаруусу, жоопкерчиликтин кайталоо аркылуу ичкилениши, санариптик каршы-нарратив өндүрүүдө ыктыярчылардын burnout абалы жана peer modeling ички социалдык көзөмөлдү колдогону менен, кабыл алынган элитизмден улам тышкы топко таралышынын чектелиши. Изилдөө сапаттык болгондуктан, бул үлгүлөр себептик таасирдин өлчөмү же бардык окуучулар калкына жалпылана турган ийгилик көрсөткүчү катары чечмеленбеши керек.

Изилдөөнүн теориялык алкагы эки негизги тирекке таянат. Биринчиси — Albert Banduraнын Социалдык Үйрөнүү Теориясы аркылуу окуучулар башка окуучулардын жүрүм-турумун байкап жана үлгү алып үйрөнө алат деген ой. Экинчиси — изилдөө Al-Ghazaliге таянып колдонгон Riyadhah ыкмасы. Riyadhah булакта туруктуу жана кайталанма тартип аркылуу жүрүм-турум адегенде тышкы милдеттен башталып, кийин адатка жана ички этикалык аң-сезимге айланган процесс катары чечмеленет.

Булакка ылайык, окуучулардын диний экстракуррикулдук түзүмдөрдө милдет, уюштуруу жана жоопкерчилик алышы программаны жүргүзүү жөндөмүн гана калыптандырбастан, айрым информанттардын баяндарында санариптик чөйрөдө орой комментарий жазбоо, текшерилбеген маалыматты бөлүшпөө жана уюмдун өздүгүнө ылайык жүрүү түрүндөгү ички көзөмөл менен байланышкан. Бирок бул табылга “Riyadhah санариптик чынчылдыкка сөзсүз себеп болот” деп окулбашы керек; изилдөө эксперименттик көзөмөл тобун же алдын-ала тест/кийинки тест дизайнын колдонгон эмес.

Изилдөөнүн үчүнчү маанилүү табылгасы — диний билдирүүлөрдү жана оң каршы-нарративдерди Instagram, WhatsApp Channel жана ушул сыяктуу санариптик каналдарда жайылтуу уюмдар үчүн жаңы иш жүгүн жаратышы. Контент идеясын табуу, сценарий даярдоо, видеону монтаждоо, жүктөө жана комментарийлерге жооп берүү милдеттери бир эле окуучуга топтолгон учурлар ар башка мектептердеги информанттардын баяндарында burnout темасы менен байланышкан. Ошондуктан булак санариптик адеп-ахлак тарбиясын жөн гана “көбүрөөк контент чыгаруу” деп түшүнбөө, адам ресурстарын, милдеттерди бөлүштүрүүнү жана мектеп инфраструктурасын да эске алуу керектигин белгилейт.

Төртүнчү табылга уюмдагы оң жүрүм-турум үлгүсү мектептин бардык окуучуларына бирдей деңгээлде таралбаганын көрсөтөт. Мүчө эмес айрым окуучулар диний экстракуррикулдук мүчөлөрдүн жүрүм-турумунан таасир алганын айтса, башка окуучулар бул топторду өтө олуттуу, өз чөйрөсүнө жабык же күнүмдүк мектеп жашоосунда жетиштүү инклюзивдүү эмес түзүмдөр катары кабыл алган. Ошондуктан изилдөөнүн башкаруучулук сунушу ички топтун адеп-ахлагын гана күчөтүү эмес, диний экстракуррикулдук түзүмдөрдү көбүрөөк инклюзивдүү, кызматка багытталган жана жалпы мектеп жамааты менен өз ара аракеттенген түзүмдөргө айландыруу.

Изилдөөнүн негизги көйгөйү эмнеде?

Изилдөө окуучулардын социалдык жашоосу улам санариптик чөйрөгө өтүп жаткандыктан, мүнөз тарбиясын мектеп имаратынын ичиндеги жүрүм-турум менен гана чектөө жетишсиз болуп калды деген ойдон чыгат. Булак кибербуллинг, онлайн орой жүрүм-турум, жалган маалымат бөлүшүү, эмпатиянын азайышы жана санариптик байланыштагы этикалык чектердин алсыроосу сыяктуу көйгөйлөрдү билим берүү контекстинин бир бөлүгү катары карайт.

Бул контекстте изилдөө салттуу диний экстракуррикулдук программалар санариптик жүрүм-турумга кантип ылайыкташарын жана бул иш-чаралар ибадат тартиби же бетме-бет адеп-ахлак тарбиясы менен гана чектелбестен, санариптик чынчылдык, онлайн эмпатия жана жоопкерчилик сыяктуу тармактарда да кантип кызмат кыларын изилдейт.

Булак аныктаган адабияттагы боштук

Макала мурунку изилдөөлөрдү үч негизги топко жайгаштырат. Биринчи топ диний же жалпы экстракуррикулдук иш-чараларды көбүнчө салттуу тартип, ибадат адаты жана мектеп ичиндеги мүнөз тарбиясы аркылуу карайт. Экинчи топ санариптик жүрүм-турумга, киберкоопсуздукка, эмпатияга же кибербуллингге көңүл бурат, бирок диний экстракуррикулдук башкаруу түзүмүн борборго койбойт. Учурдагы изилдөө болсо диний экстракуррикулдук уюмду башкарууну, санариптик мүнөз өнүгүүсүн жана теңтуштардын өз ара аракетин бир талдоонун ичинде бириктирүүнү максат кылат.

ӨлчөмСалттуу экстракуррикулдук изилдөөлөрСанариптик жүрүм-турум / эмпатия изилдөөлөрүБул изилдөө
КонтекстБетме-бет жана салттуу мектеп иш-чараларыСанариптик техникалык көндүмдөр жана психологиялык жүрүм-турумСанариптик доордогу диний экстракуррикулдук башкаруу
Мүнөзгө басымТартип жана ибадат жүрүм-турумуКупуялык, санариптик жүрүм-турум жана эмпатияСанариптик чынчылдык, киберсоциалдык эмпатия жана жоопкерчилик
Теориялык ыкмаЖалпы мүнөз тарбиясыКибержүрүм-турум жана психология ыкмаларыBandura Социалдык Үйрөнүү Теориясы + Riyadhah
Баалоонун багытыДокумент жана бетме-бет иш-чараСурамжылоо же психологиялык шкалаМаек + талаа байкоосу + кибербайкоо + документ

Riyadhah жана Peer Modeling Бул Изилдөөдө Кантип Бирге Чечмеленет?

Изилдөөдө Riyadhah окуучунун кайталанган милдет жана жоопкерчиликтер аркылуу баштапкы тышкы милдеттенүүсүн убакыт өткөн сайын адатка жана этикалык өзүн-өзү көзөмөлдөөгө айландырган тартип процесси катары; peer modeling болсо бул өзгөрүү учурунда окуучу жоопкерчиликтүү жүрүм-турумду теңтуштарынан байкап үйрөнүшүн түшүндүргөн толуктоочу механизм катары чечмеленет. Бирок бул эки механизмдин бири-бирине себептик таасири эксперименттик түрдө текшерилген эмес; изилдөө бул байланышты маек, байкоо жана теориялык чечмелөө аркылуу түзөт.

Riyadhah деген эмне?

Булак колдонгон мааниде Riyadhah — окуучунун белгилүү жүрүм-турумдарды кайталоо, милдет, жоопкерчилик жана тартип аркылуу аткаруусуна шарт түзгөн адат калыптандыруу ыкмасы. Изилдөөдө бул түшүнүк өзгөчө “башында милдеттүү көрүнгөн уюштуруучулук милдет → кайталоо → адат → ички жоопкерчилик” түрүндө чечмеленген жүрүм-турум өзгөрүүсүн түшүндүрүү үчүн колдонулат.

Бул жердеги “милдеттүүлүк” физикалык же укуктук басым маанисинде колдонулбайт. Булактагы мисалдарда окуучунун комитеттик милдет алышы, иш-чара өткөрүшү, жоопкерчилигин бүтүрүүгө тийиш болушу жана уюмдагы ролу талап кылган жүрүм-турумга ылайык келиши сыяктуу түзүмдүк милдеттер жөнүндө сөз болот.

Peer modeling деген эмне?

Peer modeling — бир окуучунун жашы жана социалдык абалы окшош башка окуучулардын жүрүм-турумун байкап, жүрүм-турум үлгүлөрүн өнүктүрүшү. Изилдөө Banduraнын Социалдык Үйрөнүү Теориясынын алкагында жоопкерчилигин аткарган экстракуррикулдук жетекчилер же мүчөлөр башка окуучулар үчүн жүрүм-турум үлгүсү боло алат деп белгилейт.

Булактын чечмелөөсүндө Riyadhah тышкы кайталоо жана жоопкерчилик түзүмүн, peer modeling болсо социалдык байкоону жана нормаларды колдоону түшүндүрөт. Бул эки түзүм бирге окуучунун “милдети үчүн туура жүрүшүнөн” “өз жүрүм-турумун ичинен көзөмөлдөшүнө” карай өнүгүү процессин түшүндүрүү үчүн колдонулган.

Ички социалдык көзөмөл эмнени билдирет?

Ички социалдык көзөмөл — адамдын сырттан жаза же сыйлык күтүүсүнө гана эмес, өзү кабыл алган өздүккө жана нормаларга ылайык өз жүрүм-турумун чектеши же жөнгө салышы. Булак айрым экстракуррикулдук мүчөлөрдүн социалдык медиада орой сөз жазардан мурда уюмдагы өздүгүн ойлошун мындай ички көзөмөлдүн мисалы катары чечмелейт.

Бул изилдөө ички социалдык көзөмөлдү стандартташтырылган психологиялык шкала менен сандык түрдө өлчөгөн эмес. Бул түшүнүк маектерден жана байкоолордон чыгарылган сапаттык тема.

Tabayyun санариптик чынчылдык жагынан кантип колдонулат?

Булакта Tabayyun өзгөчө WhatsApp топторунда провокациялык же текшерилбеген маалыматты дароо бөлүшпөө, мазмунду текшерүү жана жалган маалыматты жайылтуудан качуу үчүн колдонулган этикалык текшерүү принциби катары көрүнөт.

Бул контекстте санариптик чынчылдык “калп айтпоо” менен гана чектелген жүрүм-турум эмес. Булактын талаа баяндарында маалыматты бөлүшөрдөн мурда текшерүү, hoax же жалган маалыматтын жайылышына катышпоо жана окуучулар тобунун байланыш нормаларын сактоо да санариптик адеп-ахлакка кирет.

Counter-narrative, башкача айтканда каршы-нарратив деген эмне?

Каршы-нарратив (counter-narrative) — терс, агрессивдүү, ылайыксыз же этикалык көйгөйлүү санариптик мазмунга тыюу салуу менен гана жооп бербестен, альтернативдүү оң билдирүү жана мазмун чыгарып санариптик мейкиндикти өзгөртүү стратегиясы.

Изилдөөдө Instagram жана WhatsApp Channel сыяктуу каналдар диний-адеп-ахлактык билдирүүлөрдү жана жумшагыраак мазмундарды окуучулар арасында жайылтуу үчүн колдонулат. Авторлор муну жаштын түзмөгүнө тыюу салгандан көрө санариптик чөйрөнүн ичине этикалык мазмун киргизүү ыкмасы катары чечмелейт.

Tawasuth эмнени билдирет?

Булак санариптик каршы-нарратив мазмундары tawasuth — башкача айтканда өлчөмдүү жана ортолук жолду карманган байланыш формасында болушу керектигин белгилейт. Максат агрессивдүү же авторитардык билдирүүлөр менен санариптик чырды күчөтүү эмес, тынчыраак жана окуучулардын көңүлүн бура алган мазмундар аркылуу альтернативдүү дискурс түзүү.

Digital syiar деген эмне?

Булакта колдонулган syiar digital диний жана адеп-ахлактык билдирүүлөрдү санариптик платформаларда мазмун, сүрөт, үн же видео аркылуу жайылтууну билдирет. Бул иш-чара изилдөөдө диний билдирүүнү жеткирүү гана эмес, кибермейкиндикте оң жүрүм-турумду көрүнүктүү кылган peer modeling куралы катары да бааланат.

Burnout эмне үчүн изилдөөнүн борбордук табылгаларынын бири?

Изилдөө санариптик мазмун даярдоону сыртынан жөнөкөй социалдык медиа иши деп эсептебейт. Айрым медиа жооптууларынын бир учурда идея табуу, текст даярдоо, видео монтаждоо, пост жарыялоо жана комментарийлерге жооп берүү милдеттерин аткарышы мектептеги академиялык жүк менен кошулганда олуттуу чарчоо жана таштап кетүү каалоосу менен байланышкан.

Бул табылганын маанилүү чеги — изилдөө клиникалык burnout шкаласын колдонбогону. Демек, “burnout” бул жерде катышуучулардын баяндарынан жана изилдөөчүлөрдүн тематикалык талдоосунан чыккан сапаттык категория; диагноз коюучу психиатриялык же психометриялык өлчөм эмес.

Гибриддик башкаруу модели кантип пайда болот?

Full day school режими окуучулардын мектептен кийинки бетме-бет жолугушуусуна убакытты чектегендиктен, айрым экстракуррикулдук түзүмдөр координациялык жыйындарды кечинде Zoom аркылуу өткөрө баштаган. Булак бул өзгөрүүнү технологиялык жаңылык гана эмес, уюштуруучулук адаптация катары чечмелейт.

Макала ошондой эле гибриддик координация окуучулардын когнитивдик жүгүн азайтат деп чечмелейт. Бирок когнитивдик жүк бул изилдөөдө өлчөнгөн өзгөрмө эмес. Ошондуктан Verianla үчүн коопсуз туюнтма — гибриддик модель катышуучулар тарабынан убакыт жана координация көйгөйүнө чечим катары колдонулган.

Программанын ийгилигин өлчөө критерийи эмне үчүн өзгөрөт?

Булакта айрым кеңешчилер экстракуррикулдук программанын ийгилиги иш-чаранын бүтүшү же катышуучулардын саны менен гана бааланбашы, мүчөлөрдүн күнүмдүк жүрүм-турумундагы өзгөрүү да уюштуруучулук баалоого киргизилерин билдирет.

Бул ыкма программа башкаруусу менен адеп-ахлак тарбиясын байланыштырат. Бирок изилдөө кайсы жүрүм-турум көрсөткүчтөрү стандартташтырылып өлчөнгөнүн же бул жүрүм-турум баалоолорунун упай системасын билдирбейт.

Radiating effect деген эмне?

Radiating effect — уюмдун мүчөлөрүндө калыптанган мамиле же жүрүм-турум үлгү аркылуу түздөн-түз мүчө эмес окуучуларга да тарашы деген мааниде колдонулат. Изилдөөчүлөр бул мүмкүнчүлүктү уюм мүчөлөрү менен гана маектешпестен, төрт мектептен мүчө эмес окуучу информанттарды да кошуп баалоого аракет кылган.

Мүчө эмес айрым окуучулар экстракуррикулдук мүчөлөрдүн ибадат тартибин же жүрүм-турумун байкап өздөрү да таасир алганын айткан. Ал эми башка окуучулар уюмду жабык, өтө олуттуу же мектептин жалпы окуучуларына жетиштүү жакын эмес топ катары кабыл алган. Бул карама-каршы баяндар radiating effect бир тектүү эмес экенин көрсөтөт.

“Moral isolation”, башкача айтканда адеп-ахлактык обочолонуу кантип пайда болот?

Булактын талкуусунда адеп-ахлактык обочолонуу уюм ичинде күчтүү нормалар жана топтук өздүк пайда болгону менен, бул баалуулуктар кеңири окуучулар жамаатына өтпөй калуу коркунучун билдирет. Мүчөлөр өз ара күчтүү тилектештик түзгөндө, мүчө эмес окуучулардын өзүн сыртта сезиши peer modelingдин мектеп боюнча таралышын чектеши мүмкүн.

Ошондуктан изилдөө диний экстракуррикулдук түзүмдөрдүн ичинде күчтүү өздүк түзүү гана жетишсиз экенин; мүчө эмес окуучулар менен күнүмдүк байланыш түзүү, мектептин жалпы муктаждыктарына кызмат кылуу жана көбүрөөк инклюзивдүү иш-чараларды өнүктүрүү керектигин баса белгилейт.

Service-learning эмне үчүн маанилүү болуп жатат?

Service-learning — окуучунун коомдук кызмат ишин үйрөнүү жана ой жүгүртүү процесси менен бириктирген билим берүү ыкмасы. Булакта жардам чогултуу, муктаждарга тамак-аш таратуу жана социалдык жардам иш-чаралары сыяктуу бетме-бет практикалар айрым информанттар тарабынан социалдык медиада мазмунду жактыруудан же кайгылуу видеого реакция кылуудан күчтүү эмпатия тажрыйбасы катары бааланган.

Бул жыйынтык көзөмөлдөнгөн эксперименттик салыштыруу эмес. Изилдөө “service-learning эмпатияны X пайызга жогорулатат” дебейт; талаа баяндарында бул иш-чаралар катышуучулар үчүн маанилүүрөөк көрүнгөнү гана айтылат.

Изилдөөнүн Ыкмасы жана Жыйынтыктары

Изилдөө дизайны

ЭлементБулакта берилген маалымат
Изилдөө ыкмасыСапаттык
ДизайнИзилдөөчү көп учурлуу изилдөө
ЖерБандунг, Индонезия
Мектеп саны4 орто мектеп
Информант саны28
ТандооPurposive sampling
Тандоо критерийиАктивдүү диний экстракуррикулдук программа жана активдүү санариптик/социалдык медиа изи
Кибербайкоонун мөөнөтүИюнь-Ноябрь 2025; 6 ай
Кибер мазмундун көлөмүБолжол менен 120 негизги пост жана комментарий өз ара аракети
Негизги маалыматТерең маек, катышуучу байкоо жана кибербайкоо
Экинчи маалыматLPJ ишмердүүлүк отчеттору, программа пландары жана санариптик мазмун архивдери
ТалдооOpen Coding → Axial Coding → Thematic Development
Теориялык алкакBandura Социалдык Үйрөнүү Теориясы + Al-Ghazali Riyadhah ыкмасы

Кибербайкоо Бул Изилдөөдө Эмнени Изилдейт?

Кибербайкоо төрт мектептин диний экстракуррикулдук түзүмдөрүнүн расмий Instagram аккаунттарында жана мүчөлөрдүн жабык WhatsApp Channel байланыш чөйрөлөрүндө көрүнгөн санариптик жүрүм-турум жана мазмун үлгүлөрүн изилдөө үчүн колдонулган; булак өзгөчө символдук зомбулук, просоциалдык өз ара аракет/киберэмпатия, санариптик сылыктык жана каршы-нарратив мазмундарына берилген этикалык реакцияларды байкоонун багыты катары көрсөтөт. Бул ыкма окуучулардын бардык жеке санариптик жүрүм-турумун же кибербуллингдин таралышын өлчөбөйт.

Тандоо кантип түзүлгөн?

Төрт мектеп purposive жол менен тандалган. Тандоо критерийи — мектепте диний экстракуррикулдук программанын болушу жана программанын социалдык медиада активдүү санариптик из жаратышы. Ошондуктан изилдөө санариптик жактан активдүү экстракуррикулдук түзүмдөрдүн тажрыйбасын карайт; санариптик активдүүлүгү жок мектеп программалары изилдөө дизайны боюнча өкүлчүлүк кылбайт.

Булак 28 информант маалыматтык каныгуу принциби боюнча жетиштүү деп кабыл алынганын жана акыркы маектерде жаңы тематикалык вариациялар чыкпай калганын билдирет. Бирок каныгуу кайсы маек номеринде пайда болгону же муну көрсөткөн өзүнчө saturation матрицасы жарыяланган эмес.

Информанттардын бөлүштүрүлүшү

МектепPembina / кеңешчиНегизги жетекчиМүчөЖалпы окуучу / мүчө эмесЖалпы
SMA Labschool12227
SMA PGII 112227
SMAN 4 Bandung12227
SMAN 11 Bandung12227
Жалпы488828

Бул бөлүштүрүү 2-таблицадагы информант коддорунан арифметикалык түрдө кайра уюштурулган; булакта өзүнчө пайыздык талдоо жүргүзүлгөн эмес.

Жалпы окуучулар эмне үчүн изилдөөгө киргизилген?

Мүчө эмес жалпы окуучуларды киргизүүнүн максаты диний экстракуррикулдук түзүмдөрдүн өз мүчөлөрү тууралуу түзгөн оң баасын мектептин тышкы чөйрөсүнөн келген пикирлер менен салыштыруу. Булак муну “cross-validation” деп атайт.

Бул колдонуу машиналык үйрөнүүдөгү k-fold cross-validation же статистикалык кайчылаш текшерүү эмес. Бул жерде маани сапаттык булак салыштыруусу.

Маалымат чогултуу катмарлары

Маалымат булагыБулакта билдирилген функцияЧечмелөө чеги
Терең маекМотивацияны, тажрыйбаны, жүктү, жоопкерчиликти жана кабылдоону түшүнүүӨзүн-өзү билдирүүгө жана социалдык жактан кааланган жоопторго ачык болушу мүмкүн
Катышуучу байкооЭкстракуррикулдук жана комитеттик иш-чараларды талаа контекстинде изилдөөСтандарттык жүрүм-турум упай шкаласы билдирилген эмес
КибербайкооInstagram жана WhatsApp Channelдагы жүрүм-турум/мазмун үлгүлөрүн изилдөөОкуучулардын бардык жеке интернет жүрүм-турумун чагылдырбайт
Документтик талдооLPJ, программа планы жана санариптик архивдерди салыштырууДокументтерди тандоо жана коддоо деталдары чектелүү

Санариптик этика кантип каралган?

Изилдөөчүлөр коомчулукка ачык санариптик мазмунда колдонуучу аты жана жүз сыяктуу аныктоочу белгилер анонимдештирилгенин билдирет. Жабык WhatsApp Channel чөйрөлөрү үчүн тиешелүү жетекчилерден жана экстракуррикулдук кеңешчилерден informed consent алынганы айтылат.

PDFде өзүнчө институционалдык этика кеңешинин номери, мекеменин этика комитетинин чечими же бардык 28 информант үчүн кеңири макулдук процедурасы берилген эмес. Окуучулардын жашы жана ата-эне/камкорчу макулдугу тууралуу өзүнчө маалымат да жок.

Тематикалык талдоо кантип жүргүзүлгөн?

Булактагы тематикалык талдоо процесси үч баскычтан турат:

  1. Open Coding: Маек транскрипттериндеги жана байкоо жазмаларындагы маани бирдиктерине алгачкы концептуалдык белгилерди берүү.
  2. Axial Coding: Алгачкы белгилерди coding matrix аркылуу кеңири жана байланышкан категориялардын астында бириктирүү.
  3. Thematic Development: Категорияларды изилдөөнүн борбордук түшүндүрүүчү темаларына айландыруу.

Булак колдонулган сапаттык талдоо программасын, коддоочулардын санын, коддоочулар аралык шайкештик коэффициентин же кеңири код китебин билдирбейт. Ошондуктан темалардын көз карандысыз изилдөөчүлөр тарабынан канчалык бирдей түрдө кайра өндүрүлөрүн бул тексттен эсептөө мүмкүн эмес.

Булак изилдөөнүн ыкма жана табылга түзүмүнө таянып Verianla үчүн даярдалган көз карандысыз, масштабсыз жана source-derived схема. Жебелер сандык себептүүлүктү же таасир өлчөмүн көрсөтпөйт; маалымат чогултуу жана талдоо агымын гана көрсөтөт.

Триангуляция кантип колдонулган?

Изилдөө triangulationдын эки түрүн билдирет. Техникалык триангуляция — маек, байкоо жана документ маалыматтарын бирге баалоо. Булак триангуляциясы болсо кеңешчи, негизги жетекчи, мүчө жана жалпы окуучулардын ар башка көз караштарын салыштыруу.

Triangulation бардык пикирлер туура экенине же изилдөөчүнүн чечмелөөсү катасыз экенине кепилдик бербейт. Бирок бир тема ар башка маалымат каналдарында көрүнүп-көрүнбөгөнүн текшерүү сапаттык изилдөөнүн ыкмаларынын бири.

Биринчи тема: Гибриддик программа башкаруусу жана жүрүм-турумга багытталган баалоо

Full day school түзүмү мектептен кийинки бетме-бет жолугушуу убактысын азайтып, айрым уюмдар координациянын бир бөлүгүн онлайн чөйрөгө өткөргөн. Булакта айрыкча түнкү Zoom жолугушуулары уюштуруу пландоосун улантуу үчүн колдонулган адаптация мисалы катары сүрөттөлөт.

Экинчи кошумча табылга — уюштуруучулук ийгилик иш-чаралардын саны же программанын бүтүшү менен гана өлчөнбөстөн, мүчөлөрдүн күнүмдүк адеп-ахлактык жүрүм-туруму менен да байланыштуу экени. Ошентип башкаруу жана мүнөз тарбиясы бир баалоо алкагына жайгаштырылат.

Булак бул түзүмдү “panoptic observation” түшүнүгү менен чечмелейт. Бирок паноптикалык байкоо өзүнчө өлчөө өзгөрмөсү эмес; бул авторлор уюштуруучулук көзөмөлдү жана жүрүм-турум аң-сезимин түшүндүрүү үчүн колдонгон теориялык чечмелөө.

Экинчи тема: Түзүмдүк милдеттүүлүктөн этикалык аң-сезимге

Маектерде айрым окуучулар уюмга башында баа, формалдуулук же тышкы күтүү себептүү кошулганы, бирок кайталанган жоопкерчиликтер, комитеттик милдеттер жана теңтуштардан көрүлгөн жүрүм-турум үлгүлөрү аркылуу жоопкерчилик ички мүнөзгө ээ болгону айтылган.

Булак бул үлгүнү Riyadhah менен чечмелейт. Banduraнын peer modeling механизми болсо бул адаттын социалдык чөйрөдөн колдоо алышын түшүндүрүү үчүн колдонулат.

Санариптик чынчылдыкка байланышкан мисалдардын арасында провокациялык жаңылык же текшерилбеген маалыматты топ ичинде бөлүшүүгө бөгөт коюу жана Tabayyun практикасын колдоо бар.

Үчүнчү тема: Санариптик каршы-нарратив жана ыктыярчы burnout

Экстракуррикулдук түзүмдөр Instagram, WhatsApp Channel жана айрым санариптик аудио/мазмун форматтарын диний-адеп-ахлактык билдирүүлөрдү окуучулардын күнүмдүк санариптик чөйрөсүнө жеткирүү үчүн колдонушат. Булак телефон колдонууга тыюу салгандан көрө оң каршы-нарратив түзүү ыкмасы тандалганын билдирет.

Бирок бир эле окуучунун идея, текст, видео монтаж, жарыялоо жана комментарий башкарууну аткарышы кайталанган burnout темасына алып келген. Мектеп инфраструктурасынын жетишсиздиги жана окуучулардын айрым санариптик шаймандарга өз каражаты менен жетүүгө аракет кылышы да иш жүгүнө кошулган.

Изилдөө кайсы окуучулар burnout баштан кечиргенин сандык таралуу менен билдирбейт. Ошондуктан “катышуучулардын X пайызы burnout болгон” деген жыйынтык чыгарууга болбойт.

Төртүнчү тема: Ички көзөмөл менен чектелген тышкы таралуу ортосундагы чыңалуу

Уюм мүчөлөрүнүн өздүгү айрым информанттарда санариптик чөйрөдөгү орой же уюм баалуулуктарына туура келбеген жүрүм-турумга каршы ички тормоз функциясы менен байланышкан.

Мүчө эмес окуучулардан келген маалымат эки багыттуу. Айрым окуучулар диний экстракуррикулдук мүчөлөрдүн жүрүм-турумунан оң таасир алса, башкалары уюмду жетиштүү инклюзивдүү же күнүмдүк мектеп муктаждыктарына жакын деп эсептебейт.

Бул эки багыттуу табылга изилдөөнүн эң маанилүү башкаруучулук жыйынтыгын берет: ички топ нормаларынын күчтүү болушу жалгыз өзү мектеп боюнча адеп-ахлактык таасир жаратууга жетишсиз болушу мүмкүн.

ТемаБулакта көрүнгөн үлгүАвторлордун чечмелөөсүЧечмелөө чеги
Адаптивдүү программа башкаруусуБетме-бет координациянын бир бөлүгү онлайн жолугушууга өткөрүлөт; программаны баалоо жүрүм-турумга да көңүл бурат.Гибриддик башкаруу уюштуруучулук адаптацияны камсыздайт.Когнитивдик жүк же натыйжалуулук стандарттык шкала менен өлчөнгөн эмес.
Riyadhah жана ичкиленүүТышкы себептер менен башталган милдеттер убакыт өтүшү менен жоопкерчилик жана адат баяндарга айланат.Кайталоо жана peer modeling этикалык аң-сезимди колдойт.Себептик эксперимент, көзөмөл тобу же убакытка байланыштуу таасир өлчөмү жок.
Санариптик syiar жана burnoutCounter-narrative мазмундары өндүрүлөт; медиа милдеттеринин бир адамга топтолушу чарчоону жаратат.Милдеттик адистешүү жана инфраструктуралык колдоо керек.Burnout клиникалык/психометриялык шкала менен өлчөнгөн эмес.
Ички социалдык көзөмөл жана radiating effectМүчөлөрдө өзүн-өзү көзөмөлдөө баяндар бар; мүчө эместерде оң таасирленүү да, элитизм кабылдоосу да көрүнөт.Уюмдар көбүрөөк инклюзивдүү жана кызматка багытталган болушу керек.Бардык мектеп окуучуларында таасир деңгээли эсептелген эмес.

Service-learning табылгасын туура окуу

Булак жардам чогултуу, муктаждарга тамак-аш жеткирүү жана социалдык жардам сапарлары сыяктуу бетме-бет иш-чаралар айрым катышуучулар тарабынан эмпатияны өнүктүрүү жагынан социалдык медиадагы пассивдүү өз ара аракеттен күчтүүрөөк деп кабыл алынганын билдирет.

Бул табылгадан “service-learning бардык учурда санариптик билим берүүдөн натыйжалуураак” деген жыйынтык чыгарууга болбойт. Изилдөө эки ыкманы рандомизацияланган топтордо салыштырган эмес жана эмпатия үчүн алдын-ала тест/кийинки тест упайын колдонгон эмес.

Бул Изилдөө Riyadhah жана Peer Modelingдин Санариптик Мүнөзгө Себептик Таасирин Далилдейби?

Жок. Изилдөө сапаттык жана изилдөөчү көп учурлуу изилдөө; Riyadhah, peer modeling, санариптик чынчылдык, эмпатия же социалдык көзөмөл ортосунда көзөмөлдөнгөн эксперименттик себептүүлүк тестин жүргүзгөн эмес. Табылгалар Бандунгдагы төрт мектептеги маек, байкоо, санариптик из жана документтерден чыгарылган туруктуу сапаттык үлгүлөрдү колдойт; таасирдин өлчөмүн, ылдамдыгын же башка окуучулар калкында ошол эле натыйжа болорун аныктабайт.

Булактын күчтүү дооматтарын кантип окуу керек?

Макаланын айрым сүйлөмдөрү “далилдеди”, “бир топ натыйжалуураак” же “өзгөрттү” сыяктуу күчтүү сөздөрдү колдонот. Verianla бул сөздөрдүн артындагы чыныгы изилдөө дизайнын негиз кылат.

Сапаттык маектер жана байкоолор жүрүм-турум механизми тууралуу күчтүү түшүндүрүүчү далил бере алат, бирок эксперименттик салыштыруу бере турган себептик таасир өлчөмүнүн ордун баспайт. Ошондуктан булак авторлорунун чечмелөөсү сакталуу менен изилдөө дизайнынын эпистемикалык чеги да өзүнчө көрүнүктүү кылынган.

Изилдөө колдогон жыйынтыктар

  • Бандунгдагы төрт мектептеги диний экстракуррикулдук түзүмдөр санариптик доордун убакыт жана байланыш шарттарына гибриддик башкаруу формалары аркылуу ылайыкташууда.
  • Маек жана байкоо маалыматтары кайталанган уюштуруучулук жоопкерчилик айрым окуучуларда ички жоопкерчилик баяндар менен бирге көрүнөрүн көрсөтөт.
  • Peer modeling изилдөөнүн теориялык чечмелөөсүндө этикалык жүрүм-турумдун социалдык жактан бекемделишин түшүндүргөн негизги механизмдердин бири.
  • Tabayyun булакта санариптик маалымат бөлүшүүдө текшерүү жана жалган маалыматты таратпоо практикасы менен байланышкан.
  • Санариптик syiar/counter-narrative өндүрүү окуучуларга олуттуу иш жүгүн жаратышы мүмкүн.
  • Медиа милдеттеринин бир адамга топтолушу ар башка мектеп учурларында burnout темасынын кайталанышы менен байланышкан.
  • Мүчө эмес окуучулардын пикирлери диний экстракуррикулдук жүрүм-турум үлгүсү мектепке белгилүү деңгээлде тарай аларын, бирок таралуу бир тектүү эмес экенин көрсөтөт.
  • Кабыл алынган элитизм жана жабыктык radiating effect үчүн маанилүү чектөөчү тема катары аныкталган.

Изилдөө колдобогон жыйынтыктар

  • Riyadhah санариптик чынчылдыкты белгилүү бир пайызга жогорулатары көрсөтүлгөн эмес.
  • Peer modelingдин окуучулардын эмпатиясына себептик таасир өлчөмү эсептелген эмес.
  • Riyadhah + peer modeling ыкмасы салттуу этика сабагынан “кескин түрдө ылдамыраак” экени көзөмөлдөнгөн салыштыруу менен далилденген эмес.
  • Төрт мектепте кибербуллинг канчалык көп кездешери өлчөнгөн эмес.
  • Burnout таралышы же клиникалык burnout упайы эсептелген эмес.
  • Instagram/WhatsApp counter-narrative мазмундарынын жетүү, басуу, өз ара аракет же жүрүм-турум өзгөртүү көрсөткүчү сандык бааланган эмес.
  • Service-learning социалдык медиа билим берүүсүнөн себептик жактан артык экени эксперименттик түрдө көрсөтүлгөн эмес.
  • Төрт мектептен алынган жыйынтыктарды Бандунгдагы бардык мектептерге, Индонезиянын айыл аймактарына же башка өлкөлөргө түз жалпылоого болбойт.
  • Изилдөө бардык окуучулардын жеке социалдык медиа аккаунттарын же онлайн жашоосунун баарын байкаган эмес.

Булактын өз чектөөсү

Макала изилдөө шаардык мектеп экосистемалары менен чектелгенин жана социалдык көзөмөл менен ыктыярчы burnout үлгүлөрү айылдык же азыраак өнүккөн аймактарды толук чагылдырбашы мүмкүн экенин моюнга алат.

Авторлор келечекте ар башка географиялык демографияларда салыштырма изилдөөлөрдү жүргүзүүнү жана counter-narrative жетүүсүн өлчөнмө түрдө баалоо үчүн сандык же mixed-methods дизайндарын колдонууну сунуштайт.

Verianla жагынан кошумча кайра өндүрүлүү чектери

  • Маектердин узактыгы жана ар бир катышуучу менен канча жолу маек жүргүзүлгөнү билдирилген эмес.
  • Маек суроолорунун толук тексти жарыяланган эмес.
  • Катышуучулардын жаш, класс жана жыныс бөлүштүрүлүшү берилген эмес.
  • Data saturation үчүн кеңири каныгуу таблицасы берилген эмес.
  • Open/axial coding үчүн толук codebook жарыяланган эмес.
  • Коддоочулардын саны жана коддоочулар аралык ишенимдүүлүк көрсөткүчү берилген эмес.
  • Сапаттык талдоо программасы көрсөтүлгөн эмес.
  • Болжол менен 120 санариптик мазмундун мектеп же платформа боюнча сандык бөлүштүрүлүшү берилген эмес.
  • Instagram жана WhatsApp үчүн өзүнчө талдоо жыйынтыктары сандык түрдө берилген эмес.
  • PDFде институционалдык этика кеңеши/протокол номери жок.
  • PDFде каржылоо, кызыкчылыктардын кагылышы, авторлордун салымы жана маалымат жеткиликтүүлүгү боюнча өзүнчө билдирүү бөлүмдөрү жок.

Булак жана Ыкма Жөнүндө Эскертүү

Түпнуска аталышы: Eksplorasi Peran Ekstrakurikuler Keagamaan dalam Pembentukan Akhlak Mulia Siswa di Era Digital

Кыргызча жарыя аталышы: Санариптик Доордо Окуучулардын Жакшы Адеп-ахлагынын Калыптанышында Диний Экстракуррикулдук Иш-чаралардын Ролун Изилдөө

Авторлор: Helma Malia Putri; Agus Fakhruddin; Pandu Hyangsewu.

Авторлордун ирети: Булак PDFдеги ирет өзгөртүлбөй сакталган.

Тең салым: Булакта тең салым/тең биринчи автор белгиси жок.

Жооптуу автор: Helma Malia Putri; булак PDFде жылдызча менен көрсөтүлгөн.

Мекеме: Universitas Pendidikan Indonesia.

Журнал: Nuris Journal of Education and Islamic Studies.

Том / сан: 6(1), January-June 2026.

Барактар: 178-190.

Жарыяланган күнү: Расмий макала каттоосунда 17 Июнь 2026.

ISSN: 2776-2653.

DOI: 10.52620/jeis.v6i1.269.

Расмий шилтеме: Nuris Journal of Education and Islamic Studies макала каттоосу; DOI 10.52620/jeis.v6i1.269.

Басмачы: Журналдын расмий барагы басмачы катары Institut Nurul Islam Mojokertoну көрсөтөт; журнал Universitas Trunodjoyo Madura менен кызматташтыкта чыгарылат.

Булак түрү: Түпнуска сапаттык билим берүү/социалдык илим талаа изилдөөсү; изилдөөчү көп учурлуу изилдөө.

Рецензиялоо: Журнал өзүн peer-reviewed деп тааныштырат жана Double Anonymous Review колдонорун билдирет. Макалага тиешелүү рецензия отчеттору ачык жарыяланган эмес.

Лицензия: Расмий макала барагында Creative Commons Attribution 4.0 International (CC BY 4.0).

Кайталануу / версия эскертүүсү: Universitas Pendidikan Indonesia repositoryсинде ошол эле аталыштагы 2026-жылкы S1 thesis каттоосу бар. Учурдагы текст рецензияланган журналда жарыяланган макала версиясы; тезис менен макаланын бардык чийки маалымат/текст деңгээлинде толук бирдей экени бул жерде божомолдонбойт.

Изилдөө аймагы: Бандунг шаарындагы төрт орто мектеп: SMA Labschool, SMA PGII 1, SMAN 4 Bandung жана SMAN 11 Bandung.

Тандалма: 28 информант; purposive sampling жана data saturation ыкмасы.

Информант топтору: Диний экстракуррикулдук кеңешчилер, негизги жетекчилер, мүчөлөр жана мүчө эмес жалпы окуучулар.

Кибербайкоо: Июнь-Ноябрь 2025 аралыгында алты ай; болжол менен 120 негизги пост жана комментарий өз ара аракети; төрт мектептин расмий диний экстракуррикулдук Instagram аккаунттары жана жабык WhatsApp Channel чөйрөлөрү.

Кибербайкоо көрсөткүчтөрү: Символдук зомбулук, просоциалдык өз ара аракет/киберэмпатия, санариптик сылыктык жана каршы-нарратив мазмундарына этикалык жооптор.

Башка маалымат булактары: Терең маек, катышуучу байкоо, Laporan Pertanggungjawaban (LPJ) ишмердүүлүк отчеттору, иш программалары жана санариптик мазмун архивдери.

Талдоо: Тематикалык талдоо; Open Coding → Axial Coding → Thematic Development.

Теориялык алкак: Albert Bandura Социалдык Үйрөнүү Теориясы жана Al-Ghazali Riyadhah ыкмасы. Digital citizenship, social control, counter-narrative жана service-learning жардамчы/операциялык түшүнүктөр.

Статистикалык талдоо: Булак инференциалдык статистика, p мааниси, ишеним аралыгы же таасир өлчөмү тууралуу билдирбейт. Изилдөө сапаттык дизайнга ээ.

Этика: Коомчулукка ачык санариптик маалыматта колдонуучу аттары жана жүздөр анонимдештирилгени, жабык WhatsApp Channel маалыматтары үчүн тиешелүү жетекчилерден жана кеңешчилерден informed consent алынганы айтылат.

Этика кеңеши: PDFде институционалдык этика кеңеши/протокол номери берилген эмес.

Каржылоо: PDFде өзүнчө Funding Statement жок.

Кызыкчылыктардын кагылышы: PDFде өзүнчө Conflict of Interest Statement жок.

Авторлордун салымы: PDFде өзүнчө Author Contributions / CRediT билдирүүсү жок.

Маалымат жеткиликтүүлүгү: PDFде өзүнчө Data Availability Statement же чийки маалымат сактагычы көрсөтүлгөн эмес.

Борбордук чечмелөө чеги: Изилдөө төрт шаардык мектептеги сапаттык үлгүлөрдү көрсөтөт; Riyadhah, peer modeling, service-learning же counter-narrative ыкмаларынын себептик таасир өлчөмүн текшербейт.

Методологиялык терминология эскертүүсү: Булак маек менен кибербайкоону бирге колдонууну “mixed-approach” деп атайт. Бирок билдирилген дизайн жана талдоо толугу менен сапаттык болгондуктан, изилдөө стандарттык метод классификациясында mixed-methods изилдөө катары берилген эмес.

Cross-validation терминология эскертүүсү: Булактагы cross-validation мүчө эмес окуучулардын пикирлерин уюм ичиндеги акторлордун пикирлери менен сапаттык салыштырууну билдирет; статистикалык же машиналык үйрөнүүдөгү кайчылаш текшерүү эмес.


Бөлүшүү:

Пикирлер текшерилгенден кийин жарыяланат. Пикириңиз жактыруу процессине жөнөтүлүп, ылайыктуу деп табылганда көрүнөт.

Пикир калтырыңыз

E-mail дарегиңиз жарыяланбайт. Милдеттүү талаалар * менен белгиленген