Bu deneysel araştırma, biberiye (Salvia rosmarinus) ve çam (Pinus sylvestris) yaprak ve gövde atıklarından etanol kullanılarak Soxhlet yöntemiyle ekstrakt elde edilmesini ve elde edilen ürünlerin verim, yoğunluk, kırılma indisi ve FTIR spektral özellikleri bakımından karşılaştırılmasını incelemektedir. Her ekstraksiyonda 15 g öğütülmüş bitki materyali 500 mL etanol ile 8 saat Soxhlet işlemine tabi tutulmuştur. En yüksek ekstrakt verimi biberiye yaprağında %20,0 olarak bulunurken biberiye gövdesi %13,3, çam yaprağı %9,3 ve çam gövdesi %7,3 verim sağlamıştır. Biberiye ekstraktının kırılma indisi daha yüksek, çam ekstraktının yoğunluğu ise daha yüksek ölçülmüştür. FTIR spektrumları her iki ekstraktta hidroksil, alifatik C–H, karbonil ve C–O/C–O–C ile ilişkilendirilen bantların bulunduğunu göstermektedir. Bununla birlikte çalışma tek tek biyoaktif molekülleri tanımlamamış, miktarlarını ölçmemiş ve antioksidan veya antimikrobiyal etkinliği doğrudan test etmemiştir.
Karşılaştırmanın en belirgin sonucu bitkinin morfolojik kısmının ve hammadde türünün ekstrakt verimini değiştirmesidir. Her iki bitkide de yapraklardan alınan ekstrakt miktarı gövdelerden daha yüksektir. Biberiye hem yaprak hem gövde örneklerinde çamdan daha yüksek ekstrakt verimi vermiştir. Bu sonuç, verilen Soxhlet koşullarında biberiye atığının kütlesel ekstrakt geri kazanımı açısından daha yüksek verim sağladığını göstermektedir; ancak bu durum ekstraktın tamamının belirli bir “biyoaktif madde” olduğu anlamına gelmez.
Türkiye açısından çalışma; biberiye ve çam gibi bitkisel artıkların ikincil hammadde olarak değerlendirilmesi için laboratuvar ölçeğinde uygulanabilir bir ekstraksiyon yaklaşımı sunmaktadır. Bununla birlikte Türkiye'deki farklı bitki çeşitleri, yetişme koşulları, atık nemi, hasat dönemi, öğütme boyutu ve endüstriyel solvent geri kazanımı sonuçları değiştirebilir. Bu nedenle verilen verimler Türkiye'deki tüm biberiye ve çam atıklarına doğrudan aktarılmamalı; yerel hammaddeler üzerinde yeniden doğrulanmalıdır.
Araştırmanın temel sorusu nedir?
Araştırma, bitkisel atıkların yalnız bertaraf edilmesi gereken artıklar değil, ekstrakte edilebilir organik bileşenler taşıyan ikincil hammaddeler olarak değerlendirilip değerlendirilemeyeceğini incelemektedir. Bu amaçla biberiye ve çamın yaprak ve gövde kısımları karşılaştırılmış; aynı Soxhlet ekstraksiyon yaklaşımı altında hangi hammaddenin daha yüksek ekstrakt verimi verdiği araştırılmıştır.
Çalışmada “biyoaktif bileşikler” ifadesi özellikle fenolik bileşikler, terpenoidler ve diğer oksijen içeren ikincil metabolitlerin bulunduğu bitkisel ekstraktlar bağlamında kullanılmaktadır. Ancak çalışma belirli moleküllerin saflaştırılması ve kesin kimliklendirilmesinden ziyade toplam ekstrakt elde edilmesi ile fonksiyonel grup düzeyindeki FTIR değerlendirmesine odaklanmaktadır.
Hangi bitki atıkları kullanıldı?
Deneysel materyal olarak iki bitki seçilmiştir:
- Biberiye:Salvia rosmarinus
- Çam:Pinus sylvestris
Her iki bitkide yaprak ve gövde kısımları bitkisel atık hammaddesi olarak değerlendirilmiştir. Materyaller ekstraksiyondan önce kurutulmuş ve öğütülmüştür.
Soxhlet ekstraksiyonu nasıl uygulandı?
Öğütülmüş bitki materyalinden 15 g alınarak filtre kâğıdına yerleştirilmiş ve Soxhlet düzeneğine aktarılmıştır. Ekstraksiyon 500 mL etanol varlığında 8 saat yürütülmüştür. İşlem tamamlandıktan sonra çözücü damıtma yoluyla uzaklaştırılmış ve elde edilen ekstraktlar karşılaştırmalı analize alınmıştır.
| Deney parametresi | Kaynakta bildirilen koşul |
|---|---|
| Bitki materyali | Biberiye ve çam yaprak/gövde atıkları |
| Ön işlem | Kurutma ve öğütme |
| Hammadde miktarı | 15 g |
| Ekstraksiyon yöntemi | Soxhlet ekstraksiyonu |
| Çözücü | Etanol |
| Çözücü hacmi | 500 mL |
| Ekstraksiyon süresi | 8 saat |
| Ekstraksiyon sonrası işlem | Çözücünün damıtma yoluyla uzaklaştırılması |
Kaynak özetinde sıcaklık, süre ve çözücü türünün sistematik olarak incelendiği ifade edilmesine rağmen deneysel bölümde bunların alternatif seviyelerine ait sayısal deney serileri verilmemiştir. Bu nedenle 8 saat ve etanol koşulunun diğer süre veya çözücülere göre deneysel olarak optimum olduğu bu makaleden çıkarılamaz.
Hangi bitkisel kısım daha yüksek ekstrakt verimi sağladı?
Her iki bitkide de yaprak örnekleri gövde örneklerinden daha yüksek verim sağlamıştır. Çam yapraklarından %9,3, çam gövdesinden %7,3 ekstrakt elde edilirken biberiye yaprağında %20,0 ve biberiye gövdesinde %13,3 verim ölçülmüştür.
| Bitki | Bitki kısmı | Ekstrakt verimi (%) | Kaynak |
|---|---|---|---|
| Çam (Pinus sylvestris) | Yaprak | 9,3 | Şekil 1 ve sonuç metni |
| Çam (Pinus sylvestris) | Gövde | 7,3 | Şekil 1 ve sonuç metni |
| Biberiye (Salvia rosmarinus) | Yaprak | 20,0 | Şekil 1 ve sonuç metni |
| Biberiye (Salvia rosmarinus) | Gövde | 13,3 | Şekil 1 ve sonuç metni |
Bu karşılaştırmada en yüksek değer biberiye yaprağındaki %20,0 ekstrakt verimidir. En düşük değer ise çam gövdesindeki %7,3'tür. Biberiyenin gövdesi dahi aynı deney koşullarındaki çam yaprağından daha yüksek ekstrakt verimi sağlamıştır.
Çam ekstraktının FTIR spektrumu ne gösterdi?
Çam ekstraktının FTIR spektrumunda 3309 cm⁻¹ civarında geniş bir bant gözlenmiş ve kaynakta bu sinyal hidroksil (O–H) gerilme titreşimleriyle ilişkilendirilmiştir. 2980–2904 cm⁻¹ bölgesindeki pikler alifatik C–H bağlarının gerilmesine, 1646 cm⁻¹ bandı ise karbonil (C=O) gruplarına atanmıştır.
1457–1418 cm⁻¹ aralığındaki bantlar CH₂ ve CH₃ gruplarının deformasyon titreşimleriyle, 1313–1204 cm⁻¹ ile 1119–1043 cm⁻¹ bölgelerindeki yoğun bantlar ise C–O ve C–O–C bağ titreşimleriyle ilişkilendirilmiştir.
| Çam ekstraktı FTIR bölgesi | Kaynakta verilen atama |
|---|---|
| 3309 cm⁻¹ | O–H gerilmesi |
| 2980–2904 cm⁻¹ | Alifatik C–H gerilmesi |
| 1646 cm⁻¹ | C=O grubu |
| 1457–1418 cm⁻¹ | CH₂ / CH₃ deformasyon titreşimleri |
| 1313–1204 cm⁻¹ | C–O ve C–O–C ile ilişkili bantlar |
| 1119–1043 cm⁻¹ | C–O ve C–O–C ile ilişkili bantlar |
Bu spektral bulgular ekstraktta hidroksil, karbonil, alifatik ve eter benzeri fonksiyonel grupların bulunduğunu desteklemektedir. Ancak FTIR tek başına belirli bir fenolik veya terpenoid molekülün kesin kimliğini ve derişimini ortaya koymamaktadır.
Biberiye ekstraktının FTIR spektrumu ne gösterdi?
Biberiye ekstraktında 3275–3335 cm⁻¹ bölgesindeki geniş bantlar O–H gerilme titreşimlerine atanmıştır. Kaynak bu bantların çam örneğine göre daha yoğun olduğunu ve bunu biberiyede fenolik yapıların daha fazla bulunduğu şeklinde yorumlamaktadır.
2973–2885 cm⁻¹ aralığı alifatik C–H titreşimleriyle, 1652 cm⁻¹ bandı C=O gruplarıyla, 1455–1379 cm⁻¹ bölgesi CH₂/CH₃ deformasyon titreşimleriyle ve 1273 ile 1086 cm⁻¹ pikleri C–O ve C–O–C bağ titreşimleriyle ilişkilendirilmiştir.
| Biberiye ekstraktı FTIR bölgesi | Kaynakta verilen atama |
|---|---|
| 3275–3335 cm⁻¹ | O–H gerilmesi |
| 2973–2885 cm⁻¹ | Alifatik C–H titreşimleri |
| 1652 cm⁻¹ | C=O grubu |
| 1455–1379 cm⁻¹ | CH₂ / CH₃ deformasyon titreşimleri |
| 1273 cm⁻¹ | C–O / C–O–C titreşimleri |
| 1086 cm⁻¹ | C–O / C–O–C titreşimleri |
Kaynak biberiye spektrumundaki hidroksil ve aromatik yapılarla ilişkilendirilen sinyallerin daha belirgin olmasını daha zengin fenolik içerikle açıklamaktadır. Bununla birlikte çalışmada toplam fenolik madde miktarı, HPLC, GC-MS, LC-MS veya benzeri bir bileşik-spesifik nicel analiz raporlanmadığı için FTIR yoğunluğu doğrudan kesin fenolik derişim ölçümü olarak değerlendirilmemelidir.
Yoğunluk ve kırılma indisi nasıl farklılaştı?
Fizikokimyasal ölçümlerde çam ekstraktının yoğunluğu 0,946 g/cm³, biberiye ekstraktının yoğunluğu 0,844 g/cm³ olarak belirlenmiştir. Buna karşılık biberiyenin kırılma indisi 1,3831 ile çam ekstraktının 1,3652 değerinden daha yüksektir.
| Ekstrakt | Yoğunluk (g/cm³) | Kırılma indisi |
|---|---|---|
| Çam | 0,946 | 1,3652 |
| Biberiye | 0,844 | 1,3831 |
Doğrudan ölçülen sonuçlar açısından çam ekstraktı daha yüksek yoğunluğa, biberiye ekstraktı ise daha yüksek kırılma indisine sahiptir. Kaynak, biberiyedeki düşük yoğunluğu daha hafif ve uçucu bileşenlerin varlığıyla; yüksek kırılma indisini ise aromatik ve fenolik bileşenlerle ilişkilendirmektedir. Bunlar araştırmacıların bileşim yorumu olup bu çalışmada tek tek bileşiklerin nicel analiziyle ayrıca doğrulanmamıştır.
“Optik aktivite” ifadesinde hangi sınır var?
Kaynak sonuç bölümünde biberiye ekstraktını daha yüksek “optik aktivite” ile tanımlamaktadır. Bununla birlikte raporlanan fizikokimyasal ölçüm kırılma indisidir ve çalışmada optik dönme açısı veya polarimetri sonucu verilmemektedir. Bu nedenle burada doğrudan desteklenen sonuç “biberiye ekstraktının kırılma indisinin daha yüksek olduğu” şeklindedir.
Çalışma ne söylüyor?
- Aynı Soxhlet koşullarında biberiye atıkları çam atıklarından daha yüksek toplam ekstrakt verimi sağlamıştır.
- Her iki bitkide yaprakların ekstrakt verimi gövdelerden daha yüksektir.
- Her iki ekstraktın FTIR spektrumunda O–H, C–H, C=O ve C–O/C–O–C ile ilişkilendirilen fonksiyonel grup sinyalleri bulunmaktadır.
- Çam ekstraktı biberiyeden daha yüksek yoğunluk göstermiştir.
- Biberiye ekstraktı çamdan daha yüksek kırılma indisine sahiptir.
Çalışma neyi kanıtlamıyor?
- Ekstrakttaki belirli fenolik veya terpenoid moleküllerin kesin kimliğini ve miktarını belirlememektedir.
- Biberiye ekstraktının antioksidan veya antimikrobiyal etkinliğini doğrudan deneyle göstermemektedir.
- İnsanlarda sağlık yararı, tedavi etkinliği veya güvenlik göstermemektedir.
- Etanolün başka çözücülerden daha verimli olduğunu deneysel karşılaştırmayla göstermemektedir.
- Soxhlet yönteminin başka ekstraksiyon teknolojilerinden üstün olduğunu bu deney serisiyle kanıtlamamaktadır.
- 8 saatin veya kullanılan ekstraksiyon koşullarının matematiksel ya da deneysel olarak küresel optimum olduğunu göstermemektedir.
- Laboratuvar sonucunun endüstriyel ölçekte aynı verimle tekrarlanacağını göstermemektedir.
Çalışmanın Yöntemi ve Bulguları
Deneysel akış
- Biberiye ve çamın yaprak ve gövde atıkları seçildi.
- Bitkisel materyaller kurutuldu.
- Hammaddeler öğütüldü.
- Her deney için 15 g materyal filtre kâğıdına yerleştirildi.
- Numune Soxhlet aparatına aktarıldı.
- 500 mL etanol kullanılarak 8 saat ekstraksiyon yapıldı.
- Ekstraksiyon sonunda etanol damıtma yoluyla uzaklaştırıldı.
- Elde edilen ekstraktların verimi karşılaştırıldı.
- FTIR ile fonksiyonel grup analizi yapıldı.
- Yoğunluk ve kırılma indisi ölçüldü.
Ana nicel sonuçların karşılaştırması
| Ölçüm | Çam | Biberiye | Temel sonuç |
|---|---|---|---|
| Yaprak ekstrakt verimi | %9,3 | %20,0 | Biberiye daha yüksek |
| Gövde ekstrakt verimi | %7,3 | %13,3 | Biberiye daha yüksek |
| Yoğunluk | 0,946 g/cm³ | 0,844 g/cm³ | Çam daha yüksek |
| Kırılma indisi | 1,3652 | 1,3831 | Biberiye daha yüksek |
Yöntemsel olarak eksik kalan bilgiler
Çalışmada ekstraksiyon verimleri için tekrar sayısı, standart sapma, hata çubuğu, güven aralığı veya istatistiksel anlamlılık testi raporlanmamıştır. Bu nedenle %20,0 ile %9,3 gibi farkların sayısal büyüklüğü açık olsa da deneysel varyasyon ve istatistiksel belirsizlik bu kaynak üzerinden hesaplanamaz.
Hammaddelerin toplandığı yer, hasat zamanı, başlangıç nemi, öğütülmüş parçacık boyutu ve Soxhlet'in çalışma sıcaklığı ayrıntılı olarak verilmemiştir. Bu değişkenler çalışmanın kendi veri setinde kontrol edilen bağımsız faktörler olarak raporlanmadığından sonuçların farklı hammadde partilerine genellenmesi dikkat gerektirir.
Özet ile yöntem arasında önemli bir kapsam farkı
Makalenin İngilizce özetinde ekstraksiyon verimini yükseltmek için sıcaklık, süre ve çözücü tipinin sistematik olarak araştırıldığı belirtilmektedir. Azerbaycanca ve Rusça özetlerde ise farklı ekstraksiyon yöntemlerinden söz edilmektedir. Buna karşın ayrıntılı deneysel bölüm yalnızca 500 mL etanol kullanılarak 8 saat yürütülen Soxhlet ekstraksiyonunu tarif etmekte ve alternatif yöntem/çözücü/süre/sıcaklık deneylerine ait karşılaştırmalı sonuç sunmamaktadır.
Bu nedenle Verianla değerlendirmesinde çalışma, “Soxhlet ile biberiye ve çam atıklarının karşılaştırılması” olarak ele alınmış; kaynakta görünmeyen optimizasyon deneyleri veya yöntem karşılaştırmaları varmış gibi ek sonuç üretilmemiştir.
Bilimsel yorum sınırı
Çalışmadaki “ekstrakt verimi”, hammaddeden etanol ile ayrılan toplam ekstrakt miktarını ifade etmektedir. %20 biberiye yaprağı verimi, hammaddenin %20'sinin tek bir biyolojik olarak aktif molekül olduğu anlamına gelmez. FTIR ise belirli kimyasal fonksiyonel grupların varlığına ilişkin spektral kanıt sağlar; tek başına kompleks bitkisel karışımdaki bütün molekülleri tanımlamaz veya biyolojik etkinliği ölçmez.
Kaynak ve Yöntem Notu
Tam özgün çalışma adı: EXTRACTION OF BIOLOGICALLY ACTIVE COMPOUNDS FROM PLANT WASTE AND THEIR COMPARATIVE ANALYSIS
Azerbaycanca başlık: BİTKİ TULLANTILARINDAN BİOLOJİ AKTİV BİRLƏŞMƏLƏRİN EKSTRAKSİYASI VƏ ONLARIN MÜQAYİSƏLİ TƏHLİLİ
Yazarlar: Yetar Muzabbar BABASHOVA; Maral Elkhan HUSEYNOVA; Aysel Allahverdi ALAKBAROVA.
Yazar sırası: Yetar Muzabbar BABASHOVA → Maral Elkhan HUSEYNOVA → Aysel Allahverdi ALAKBAROVA.
Eş katkı / eş birinci yazarlık: Kaynakta böyle bir beyan bulunmamaktadır.
Sorumlu yazar: Kaynakta ayrı bir corresponding author / sorumlu yazar işareti bulunmamaktadır.
Kurum: Azerbaijan State Oil and Industry University (ASOIU), Department of “Technology of Chemical and Inorganic Substances”.
Yazar statüleri: Yetar Muzabbar BABASHOVA — Associate Professor; Maral Elkhan HUSEYNOVA — Master student; Aysel Allahverdi ALAKBAROVA — Laboratory assistant.
Dergi:Proceedings of Azerbaijan High Technical Educational Institutions / Azərbaycan Ali Texniki Məktəblərinin Xəbərləri.
Cilt / sayı / sayfalar: Cilt 28, Sayı 2, 2026, s. 12–18.
ISSN: 1028-7515.
Yayıncı: Azerbaijan State Oil and Industry University Press.
Kaynak türü ve hakemlik durumu: Hakemli dergide yayımlanmış deneysel araştırma makalesidir. Derginin resmî yayın süreci hakem değerlendirmesi aşaması içermektedir.
Makale süreci: Alınma tarihi 15 Mayıs 2026, revizyon tarihi 2 Haziran 2026, kabul tarihi 25 Haziran 2026 olarak kaynakta belirtilmiştir.
Resmî yayın bağlantısı:Resmî makale sayfası
Lisans / yeniden kullanım: Resmî yayın sayfasında açık Creative Commons lisansı belirtilmemektedir ve yayıncı “All rights reserved” bildirimi kullanmaktadır. Bu nedenle özgün Şekil 1 veya FTIR görselleri doğrudan kopyalanmamış; nicel veriler görünür HTML tablosu ve Verianla Live yapısı içinde yeniden sunulmuştur.
Finansman: İncelenen kaynakta ayrı bir finansman beyanı bulunmamaktadır.
Veri erişilebilirliği: Kaynakta ayrı bir veri erişilebilirliği beyanı veya ham spektral veri deposu belirtilmemektedir.
Çıkar çatışması: İncelenen kaynakta ayrı bir çıkar çatışması beyanı bulunmamaktadır.
CRediT / yazar katkıları: Kaynakta ayrı CRediT veya yazar katkı beyanı bulunmamaktadır.
Kaynak içi yöntem tutarsızlığı: Özetlerde farklı sıcaklık, süre, çözücü ve hatta çeşitli ekstraksiyon yöntemlerinin sistematik biçimde incelendiği yönünde ifadeler bulunmasına rağmen ayrıntılı deneysel bölüm yalnız Soxhlet, etanol ve 8 saatlik koşulu raporlamaktadır. Alternatif koşullara ait sayısal sonuçlar kaynakta gösterilmediğinden bunlar Verianla makalesine eklenmemiştir.
FTIR yorum sınırı: FTIR sonuçları hidroksil, karbonil, alifatik ve C–O/C–O–C gruplarıyla uyumlu spektral bantlar göstermektedir. Çalışmada HPLC, GC-MS, LC-MS veya başka bileşik-spesifik analizle tek tek fenolik ve terpenoid bileşiklerin kimliği ve miktarı raporlanmamıştır. Bu nedenle spektral bantlar belirli moleküllerin nicel kanıtı olarak sunulmamıştır.
Biyolojik etkinlik sınırı: Araştırmada antioksidan, antimikrobiyal, antiinflamatuvar, antikanser veya klinik etkinlik deneyi yapılmamıştır. Kaynakta bu özelliklere ilişkin ifadeler literatür ve FTIR yorumlarıyla bağlantılıdır; bu çalışmanın ekstraktları için doğrudan biyolojik etkinlik kanıtı değildir.
Fizikokimyasal yorum sınırı: Biberiye ekstraktında 1,3831, çam ekstraktında 1,3652 kırılma indisi ölçülmüştür. Kaynak sonuç bölümünde biberiye için “daha yüksek optik aktivite” ifadesi kullanmasına rağmen çalışmada polarimetrik optik dönme ölçümü raporlanmamaktadır. Bu nedenle doğrudan desteklenen sonuç daha yüksek kırılma indisidir.
Bilimsel içerik kaynağı: Bu Verianla makalesindeki deneysel bulgular, sayısal değerler ve spektral bantlar yalnızca incelenen çalışmaya dayanmaktadır. Dış kaynaklar yalnız bibliyografik kimlik, DOI, yayıncı, resmî bağlantı ve hakemlik sürecinin doğrulanmasında kullanılmış; ana bilimsel içeriğe dışarıdan yeni deneysel bulgu eklenmemiştir.
Bir yorum bırakın
E-posta adresiniz yayınlanmayacaktır. Gerekli alanlar * ile işaretlenmiştir