Tuna baligʻini qayta ishlashda hosil boʻladigan qiyma va qirqim fraksiyalari yuqori sifatli oqsilga ega boʻlsa-da, koʻpincha iqtisodiy qiymati past foydalanish yoʻnalishlariga yuboriladi. Ushbu tadqiqotda mazkur yon mahsulotlarni qiymati yuqoriroq, issiqlik bilan ishlov berilgan va saqlanish muddati uzaytirilgan oziq-ovqat matritsasiga aylantirishda uch xil gidrokolloid — ksantan yelimi (XG), guar yelimi (GG) va konjak glyukomannani (KGM) — roli taqqoslangan.
Tadqiqotning asosiy xulosasi shuki, dastlabki suv tutish qobiliyati yakuniy mahsulot koʻrsatkichlarini oʻzi yolgʻiz belgilamaydi. KGM quruq ogʻirligidan taxminan 81,3 baravar koʻp suv tutib, gidratatsiya qobiliyati boʻyicha qolganlaridan ancha ustun boʻlgan. Shunga qaramay, yuqori haroratda ishlov berish va 116 °C da sterilizatsiyadan keyin KGM saqlagan mahsulotlarda toʻrning tartibsizlanishi va yogʻ–suv ajralishining koʻproq boʻlishi kuzatilgan. Aksincha, XG va GG dastlabki gidratatsiya qobiliyati pastroq boʻlsa ham, issiqlik bilan ishlov berish va 30 kunlik saqlash davomida barqarorroq boʻlgan.
%0,6 XG mahsulot yorqinligini L*=49,23 gacha oshirib, rang jihatidan eng kuchli retseptura boʻlgan. %0,6 GG esa %0,78 pishirish yoʻqotishi va atigi %1,23 qolip qoldigʻi bilan texnologik jarayon jihatidan eng qulay guruhlardan biridir. XG va GG bilan tayyorlangan mahsulotlarda 30 kunlik saqlash oxirida yogʻ–suv ajralishi ≤%1,5 darajasida saqlangan, KGM guruhlarida esa manbada %3,2 gacha ajralish qayd etilgan.
Tadqiqotda, shuningdek, LF-NMR/MRI, FT-IR, SEM va TGA yordamida ushbu makroskopik farqlarning suv harakatchanligi, oqsilning ikkilamchi tuzilishi, mikrostruktura va termik xulq bilan bogʻliqligi oʻrganilgan. XG va GG, ayniqsa, %0,6 darajasida β-sheet miqdorini oshirgan boʻlsa, KGM ning yuqori konsentratsiyasi random-coil tuzilishini sezilarli oshirgan. Biroq tadqiqot hali ilmiy taqrizdan oʻtmagan va manba faylida jadval bilan matn orasida ayrim sonli nomuvofiqliklar mavjud.
Nima uchun tuna baligʻini qayta ishlash yon mahsulotlaridan qiymatli mahsulot olishga harakat qilinmoqda?
Manbada Thunnus obesus ni qayta ishlashda hosil boʻladigan qiyma va qirqim fraksiyalari xomashyoning taxminan %10–20 qismini tashkil etishi mumkinligi aytilgan. Ushbu material oqsilga boy boʻlsa-da, mexanik ekstruziya, yuzaning tashqi muhitga ochilishi, muzlash–erish va haroratning vaqtincha koʻtarilishi miofibrillalarni buzishi va oqsillarning gel hosil qilish qobiliyatini pasaytirishi mumkin.
Tadqiqotda ishlatilgan tuna qiymasining dastlabki tarkibi taxminan %77,22 namlik, %22,52 xom oqsil, %3,56 yogʻ va %1,17 kul sifatida berilgan.
Tajribada qaysi gidrokolloidlar taqqoslangan?
Molekulyar xususiyatlari turlicha boʻlgan uch gidrokolloid tanlangan:
- GG – Guar yelimi: noionik galaktomannan; vodorod bogʻlari va zanjirlarning chirmashuvi orqali qovushqoqlik va suv tutishni oshiradi.
- XG – Ksantan yelimi: anionli, psevdoplastik polisaxarid; pH va shoʻrlikning keng oraligʻida reologik barqarorligi yuqori.
- KGM – Konjak glyukomannani: suvni juda yuqori darajada yutadigan atsetillangan glyukomannan.
Har bir gidrokolloid %0,3, %0,6 va %0,9 (w/w) darajalarida oʻrganilgan. Manbada %0,3 dan past dastlabki sinovlarda tekstura oʻzgarishi cheklanganligi, %0,9 dan yuqorida esa qovushqoqlik ishlov berish imkoniyatini buzadigan darajada yuqori boʻlganligi aytilgan.
Mahsulotga qanday ishlov berilgan?
- Tuna qiymasi/surimi va NaCl birgalikda maydalangan.
- Gidrokolloid va muzli suv qoʻshilgan.
- 10 °C dan past haroratda 3 daqiqa yuqori tezlikda maydalangan.
- Teksturalangan fibrillyar soya oqsili — TFSP — tizimga kiritilgan va 4 °C da 20 daqiqa ushlab turilgan.
- Aralashma qoliplarga toʻldirilgan.
- 90 °C da 30 daqiqa pishirish/gellanish amalga oshirilgan.
- 45 °C da 1,5 soat past haroratli ishlov berilgan.
- Vakuumli qadoqlash bajarilgan.
- 116 °C da 30 daqiqa yuqori haroratli sterilizatsiya qilingan.
- Mahsulotlar sovitilib, xona haroratida 30 kun saqlangan.
Pishirish yoʻqotishi esa asosiy ishlab chiqarish protokolidan alohida, 95 °C da 30 daqiqa suv hammomidan foydalanib aniqlangan.
Qaysi gidrokolloid eng koʻp suv tutgan?
| Gidrokolloid | Dastlabki quruq massa | Gidratatsiyadan keyingi massa | Taxminiy WHC |
|---|---|---|---|
| KGM | 0,5 g | 40,65 g | 81,3× |
| XG | 0,5 g | 19,9 g | 39,8× |
| GG | 0,5 g | 10,6 g | 21,2× |
Bu natija tadqiqot markazidagi paradoksni tashkil etadi: eng yuqori WHC ga ega KGM uzoq muddatli issiq jarayon barqarorligi boʻyicha eng muvaffaqiyatli variant emas.
Tekstura jihatidan eng kuchli guruh qaysi boʻlgan?
Gidrokolloid miqdori oshgani sari qattiqlik va chaynaluvchanlik umuman olganda oshgan. Manbada %0,9 KGM uchun:
- Qattiqlik: 3758,12 g
- Chaynaluvchanlik: 2614,96 mJ
qiymatlari keltirilgan va bular tekshirilgan guruhlar ichidagi eng yuqori darajalardir. Nazorat guruhining elastiklik qiymati 0,799 mm boʻlib, gidrokolloidli guruhlarnikidan statistik jihatdan sezilarli pastdir.
Nima uchun rang jihatidan XG ajralib turgan?
L* qiymati mahsulotning ochiqlik/yorqinlik parametridir. %0,6 XG eng yuqori L* qiymatini bergan va bu suvning bir tekisroq taqsimlanishi hamda yorugʻlikning sochilishi bilan bogʻlangan.
| Guruh | L* | a* | b* | Pishirish yoʻqotishi (%) | Namlik (%) |
|---|---|---|---|---|---|
| RC | 42,77 | 9,77 | 22,19 | 1,83 | 60,64 |
| XG %0,3 | 48,17 | 9,51 | 22,51 | 0,92 | 60,77 |
| XG %0,6 | 49,23 | 9,32 | 21,92 | 0,83 | 59,86 |
| XG %0,9 | 48,28 | 9,50 | 22,15 | 1,00 | 57,04 |
| GG %0,3 | 45,59 | 8,54 | 24,01 | 1,10 | 56,21 |
| GG %0,6 | 42,79 | 9,06 | 23,85 | 0,78 | 57,17 |
| GG %0,9 | 43,54 | 8,94 | 23,29 | 1,07 | 60,36 |
| KGM %0,3 | 46,49 | 9,43 | 23,74 | 1,32 | 65,24 |
| KGM %0,6 | 46,20 | 9,65 | 24,78 | 0,96 | 67,19 |
| KGM %0,9 | 46,60 | 9,26 | 23,72 | 1,22 | 68,96 |
GG qolipdan chiqarishni qanday osonlashtirgan?
Nazorat mahsulotida qolipda qolgan mahsulot ulushi %4,14 dir. Gidrokolloidlar bu qiymatni pasaytirgan va %0,6 GG atigi %1,23 qoldiq bilan eng yaxshi natijani bergan.
Mualliflar taklif qilgan mexanizmda GG ning erkin gidroksil guruhlari mahsulot–qolip chegaraviy sirtida suv molekulalarini tartibga soladi. Ushbu gidratatsiya qatlami ikki qattiq sirt orasida oʻziga xos molekulyar moylovchi sifatida ishlaydi va van der Waals hamda vodorod bogʻi oʻzaro taʼsirlarini kamaytiradi.
Nima uchun KGM uzoq saqlashda muammo tugʻdirgan?
KGM maydalash bosqichida suvni juda tez bogʻlagani uchun kraxmal, TFSP va miofibrillyar oqsillar bilan suv uchun kuchli raqobatga kirishadi. Mualliflar modeliga koʻra, dastlab juda kuchli gidratlangan koʻringan tuzilma yuqori haroratda barqarorligini yoʻqotganda ilgari tutib turgan suvini chiqaradi.
Shu sababli 30 kunlik saqlash oxirida KGM guruhlarida yanada yaqqol:
- yogʻ–suv ajralishi,
- erkin suv,
- dagʻal/gʻovak mikrostruktura va
- oqsilning ikkilamchi tuzilishida tartibsizlanish
kuzatilgan.
Suv molekulalarining holati qanday oʻlchangan?
LF-NMR da suv holatlari uch asosiy komponent bilan ifodalangan:
- A21: kimyoviy bogʻlangan suv,
- A22: harakatsizlantirilgan/cheklangan suv,
- A23: erkin suv.
Nazorat guruhida erkin suv koʻproq boʻlgan, gidrokolloid qoʻllanishi esa taqsimotni harakatsizlantirilgan suv foydasiga oʻzgartirgan. MRI tasvirlaridagi qizil sohalar proton zichligi yuqoriligini va suv koʻproqligini ifodalaydi.
Gidrokolloidlar oqsil bilan yangi kovalent bogʻlar hosil qilganmi?
FT-IR spektrlarida yangi xarakterli yutilish choʻqqilari paydo boʻlmagani ushbu tadqiqot doirasida yangi kovalent bogʻlar yaqqol hosil boʻlmaganini taxmin qilishga asos beradi. Buning oʻrniga taxminan 3290 cm⁻¹ sohasi, Amide I va Amide II polosalaridagi oʻzgarishlar vodorod bogʻlari toʻri va oqsil konformatsiyasining oʻzgarishi sifatida talqin qilingan.
XG va GG oqsilning ikkilamchi tuzilishini qanday oʻzgartirgan?
| Guruh | β-sheet (%) | Random coil (%) | α-helix (%) | β-turn (%) |
|---|---|---|---|---|
| RC | 32,17 | 18,43 | 21,89 | 27,51 |
| XG %0,3 | 36,22 | 16,89 | 19,08 | 27,81 |
| XG %0,6 | 41,35 | 14,76 | 15,33 | 28,56 |
| XG %0,9 | 38,67 | 16,42 | 17,08 | 27,83 |
| GG %0,3 | 35,38 | 16,31 | 19,63 | 28,68 |
| GG %0,6 | 40,22 | 14,28 | 16,42 | 29,08 |
| GG %0,9 | 37,19 | 15,97 | 17,88 | 28,96 |
| KGM %0,3 | 29,43 | 27,62 | 18,07 | 24,88 |
| KGM %0,6 | 26,85 | 36,23 | 14,39 | 22,53 |
| KGM %0,9 | 23,76 | 44,38 | 11,27 | 20,59 |
XG va GG ning, ayniqsa, %0,6 darajasida β-sheet ulushini oshirishi tartibliroq oqsil toʻri bilan bogʻlangan, KGM konsentratsiyasi oshishi bilan random-coil ulushining kuchli koʻtarilishi esa tuzilmaning tartibsizlanishi bilan bogʻlangan.
Tadqiqot Usuli va Natijalari
Qaysi tahlillar qoʻllangan?
- 50 kishilik oʻqitilgan panel bilan sensor tahlil,
- TPA tekstura profil tahlili,
- L*, a*, b* kolorimetriyasi,
- gidrokolloidning suv tutish qobiliyati,
- pishirish yoʻqotishi,
- namlikni aniqlash,
- qolipdan chiqish / qoldiqni oʻlchash,
- 30 kunlik yogʻ–suv ajralishi,
- LF-NMR va MRI,
- FT-IR va oqsil ikkilamchi tuzilishining dekonvolyutsiyasi,
- SEM mikrostruktura tahlili,
- TGA termik tahlili,
- Pearson korrelyatsiya tahlili.
Statistik usul
Tadqiqotda ANOVA va Duncan koʻp martalik taqqoslash testi qoʻllangan, maʼlumotlar oʻrtacha qiymat ± standart ogʻish koʻrinishida berilgan va statistik ahamiyatlilik chegarasi p<0,05 deb qabul qilingan. Tajribaviy oʻlchovlarning aksariyati uch takrorda bajarilgan.
Ishlab chiqarishning toʻrt bosqichida uch gidrokolloid oʻzini qanday tutadi?
| Bosqich | GG | XG | KGM |
|---|---|---|---|
| Maydalash | Suv uchun past-oʻrtacha raqobat; moylovchi gidratatsiya | Qovushqoq, lekin taqsimlanishga koʻmaklashuvchi toʻr | Juda kuchli va tez suv yutish |
| Pishirish / gellanish | Vodorod bogʻlari bilan zich bogʻlangan toʻr | Oqsil–kraxmal–TFSP oʻzaro taʼsirini barqarorlashtiradi | Manbaga koʻra, yuqori haroratda toʻr zaiflasha boshlaydi |
| 45 °C da past haroratli ishlov | Chegaraviy sirt gidratatsiya qatlami va qolipdan yaxshi chiqish | Bir tekisroq sirt va yorugʻlik sochilishi | Toʻrning oldingi shikastlanishi tiklanmaydi |
| 116 °C da sterilizatsiya + saqlash | Barqaror toʻr, kam ajralish | Barqaror toʻr, suvning bir tekis taqsimlanishi | Toʻrning yemirilishi va yogʻ–suv ajralishining ortishi |
Yogʻ–suv ajralishi jihatidan qaysi mahsulotlar barqarorroq boʻlgan?
Birinchi kuni guruhlar orasida katta farq kuzatilmagan va ajralish taxminan %0,43 boʻlgan. Ajralishning katta qismi dastlabki besh kun ichida sodir boʻlgan va keyin plato darajasiga chiqqan.
Manbaning xulosa qismida:
- XG va GG: 30 kun davomida ≤%1,5,
- KGM: eng yuqori sharoitlarda taxminan %3,2
deb qayd etilgan.
TGA nimani koʻrsatgan?
Kompozit mahsulotlarda massa yoʻqotishining ikki asosiy sohasi aniqlangan. Taxminan 30–200 °C oraligʻidagi birinchi soha asosan suvning chiqib ketishi, 200–600 °C oraligʻidagi ikkinchi soha esa oqsil, kraxmal va boshqa organik komponentlarning termik parchalanishi bilan bogʻlangan.
| Guruh | Dastlabki parchalanish harorati (°C) | Qoldiq massa (%) |
|---|---|---|
| RC | 23,83 | 9,25 |
| XG %0,3 | 31,69 | 13,16 |
| XG %0,6 | 31,67 | 10,98 |
| XG %0,9 | 31,20 | 11,82 |
| GG %0,3 | 32,00 | 9,89 |
| GG %0,6 | 33,00* | 9,98 |
| GG %0,9 | 32,66 | 10,31 |
| KGM %0,3 | 32,49 | 10,61 |
| KGM %0,6 | 31,80 | 11,88 |
| KGM %0,9 | 32,55 | 10,65 |
*PDF oxirida takrorlangan Table 3 ayni GG-%0,6 katagini 23,00 °C deb beradi. Manba ichidagi nomuvofiqlik tufayli bu qiymatni tasdiqlangan yagona son sifatida ishlatib boʻlmaydi.
Korrelyatsiya tahlili qaysi bogʻlanishlarni koʻrsatgan?
| Oʻzgaruvchilar jufti | Pearson r |
|---|---|
| IDT – harakatsizlantirilgan suv A22 | +0,923 |
| IDT – erkin suv A23 | −0,908 |
| Qoldiq massa RM – L* | +0,722 |
| Namlik – qattiqlik | +0,774 |
| Namlik – chaynaluvchanlik | +0,734 |
| Pishirish yoʻqotishi – IDT | −0,798 |
| β-sheet – random coil | −0,931 |
| Random coil – namlik | +0,926 |
| Qattiqlik – chaynaluvchanlik | +0,950 |
| A22 – A23 | −0,948 |
| Sensor ball – IDT | +0,868 |
| Sensor ball – A22 | +0,771 |
Bu koeffitsiyentlar oʻzgaruvchilarning birga oʻzgarishini koʻrsatadi; ular oʻz-oʻzicha sababiy mexanizm isboti emas.
Manba qoʻllab-quvvatlaydigan xulosalar
- KGM tekshirilgan uch yelim ichida eng yuqori dastlabki suv tutish qobiliyatiga ega.
- Gidrokolloidlar nazorat mahsulotiga nisbatan tekstura va mahsulotning umumiy tuzilishini yaxshilagan.
- %0,9 KGM eng yuqori qattiqlik va chaynaluvchanlik qiymatlarini bergan.
- %0,6 XG eng yuqori L* qiymatiga erishgan.
- %0,6 GG pishirish yoʻqotishi va qolip qoldigʻining eng past qiymatlaridan birini bergan.
- GG va XG 30 kunlik yogʻ–suv ajralishini KGM ga nisbatan yaxshiroq nazorat qilgan.
- Gidrokolloidlar erkin suvni koʻproq cheklangan suv holatlariga oʻtkazgan.
- XG va GG %0,6 darajasida yuqoriroq β-sheet ulushlari bilan bogʻliq.
- Yuqori KGM yuqoriroq random-coil va SEM da tartibsizroq mikrostruktura bilan bogʻliq.
- Mahsulot sifati faqat gidratatsiya bilan emas, balki zaryad, molekulyar tuzilish va termik barqarorlikning birgalikdagi taʼsiri bilan belgilangan.
Manba qoʻllab-quvvatlamaydigan xulosalar
- KGM ning barcha oziq-ovqat qoʻllanmalarida yomon yoki nomaqbul ekanligi koʻrsatilmagan.
- %0,6 GG ning barcha tuna mahsulotlari uchun universal optimum ekanligi koʻrsatilmagan.
- %0,6 XG ning barcha rang yoki tekstura maqsadlari uchun mutlaq optimum ekanligi koʻrsatilmagan.
- KGM ning 116 °C da kimyoviy jihatdan aynan necha foiz parchalangani bevosita oʻlchanmagan.
- 116 °C / 30 daqiqalik ishlov ushbu tadqiqot doirasida mikrobiologik tijoriy sterillikni tasdiqlagani koʻrsatilmagan.
- 30 kunlik saqlashning oʻzi mikrobiologik saqlanish muddati yoki oziq-ovqat xavfsizligini tasdiqlashi koʻrsatilmagan.
- Korrelyatsiya matritsasi oʻz-oʻzicha sababiylikni koʻrsatmaydi.
- Tadqiqot sanoat miqyosidagi ishlab chiqarish tannarxi yoki iqtisodiy amalga oshirish imkoniyatini tahlil qilmagan.
- Natijalarni boshqa baliq turlari, boshqa kraxmallar yoki boshqa soya oqsili tizimlariga avtomatik tarzda umumlashtirib boʻlmaydi.
Manba va Usul Haqida Izoh
Asl sarlavha: Engineering Validation of Hydrocolloid Performance in a Multi-Component Tuna-Based Composite Matrix: A Comparative Study for High-Value Utilization of Processing By-Products
Manba turi: SSRN preprint.
SSRN Abstract: 6913084.
DOI: 10.2139/ssrn.6913084.
Taqriz holati: Yuklangan PDF ning har bir sahifasida “This preprint research paper has not been peer reviewed” iborasi bor. Sentabr 2026 holatiga koʻra oʻtkazilgan joriy qidiruvda ham tadqiqot preprint/posted-content sifatida roʻyxatlangan.
CRediT boʻlimida keltirilgan ismlar: Peng Zhou; Haixia Yu; Xiaojun Zhang; Ephrem Habiyaremye; Long Xu; Dan Xu; Xiaxia Chen; Shiguang Wang; Haitao Yu.
Bibliografik metadata izohi: Ayrim onlayn metadata yozuvlarida mualliflar ketma-ketligi PDF ning CRediT boʻlimidan farq qiladi; Haixia Yu ismi takrorlangan va ayrim hissa qoʻshuvchilar kiritilmagan yozuvlar mavjud. Shu sababli Verianla matni manba PDF dagi CRediT roʻyxatiga asoslanadi va onlayn metadatadagi farqni tuzatilgan yakuniy mualliflar roʻyxati sifatida taqdim etmaydi.
Xomashyo: Tuna baligʻini qayta ishlashdan qolgan qiyma; manbaning kirish qismida Thunnus obesus konteksti berilgan.
Kompozit matritsa: tuna oqsili, teksturalangan fibrillyar soya oqsili — TFSP, kraxmal, NaCl, suv/yogʻ fazasi va gidrokolloidlar.
Gidrokolloidlar: XG, GG va KGM; %0,3, %0,6 va %0,9.
Asosiy jarayon: <10 °C da maydalash → 4 °C da ushlab turish → 90 °C/30 daq gellanish → 45 °C/1,5 soat past haroratli ishlov → vakuumli qadoq → 116 °C/30 daq sterilizatsiya → xona haroratida 30 kun saqlash.
Tahlillar: sensor tahlil, TPA, kolorimetriya, WHC, pishirish yoʻqotishi, namlik, qolipdan chiqarish, yogʻ–suv ajralishi, LF-NMR/MRI, FT-IR, SEM, TGA va Pearson korrelyatsiyasi.
Moliyalashtirish: Scientific and Technological Research Project in Putuo District, Zhoushan City, 2023ZD005.
Manfaatlar toʻqnashuvi: Mualliflar tijoriy yoki moliyaviy manfaatlar toʻqnashuvi haqida xabar bermagan.
Manba ichidagi FT-IR nomuvofiqligi: Section 3.9 dagi dastlabki ikkilamchi tuzilish sonlari keyin takrorlangan matn/Table 2 qiymatlariga mos kelmaydi. Ushbu maqolada tartiblangan rasmiy Table 2 qiymatlari asosiy maʼlumot sifatida ishlatilgan.
Manba ichidagi namlik nomuvofiqligi: Matn GG-%0,6 ni %56,21 bilan eng past namlik sifatida taʼriflaydi; Table 1 da %56,21 GG-%0,3 ga tegishli, GG-%0,6 esa %57,17 dir.
Manba ichidagi TGA nomuvofiqligi: Asosiy Table 3 da GG-%0,6 IDT=33,00 °C; PDF oxiridagi takroriy jadvalda 23,00 °C berilgan.
Takrorlash chegarasi: Manba mahsulot tayyorlashni batafsil tasvirlasa-da, tuna/TFSP/kraxmal/NaCl/muzli suv kabi barcha asosiy komponentlarning toʻliq retseptura nisbatlarini koʻrinadigan asosiy usul boʻlimida birgalikda bermaydi. Shu sababli tadqiqotni faqat PDF asosida aynan bir xil sanoat retsepturasiga aylantirib boʻlmaydi.
Sensor baholash chegarasi: 50 nafar oʻqitilgan panelist qayd etilgan boʻlsa-da, yuklangan asosiy matnda panelistlar demografiyasi, etik tasdiq va batafsil Table S1 baholash mezonlarining hammasi koʻrinmaydi.
Sterilizatsiya chegarasi: Manba 116 °C/30 daqiqalik ishlovni tijoriy sterillik maqsadida qoʻllaganini bildiradi; asosiy usullar ichida alohida mikrobiologik sterillikni tasdiqlash testi qayd etilmagan.
Tasvirni qayta chizish izohi: Verianla uchun manbadagi 11-rasm bevosita koʻchirilmasligi kerak. Buning oʻrniga “KGM: 81,3× suv yutish → yuqori haroratda toʻr beqarorligi”, “GG: chegaraviy sirt gidratatsiya qatlami → %1,23 qolip qoldigʻi”, “XG: suvning bir tekis taqsimlanishi → L*=49,23” uchlik mexanizmini ishlab chiqarish liniyasi bilan birlashtiruvchi mutlaqo original turkcha ilmiy infografika tayyorlash mumkin.
Izoh qoldiring
E-pochta manzilingiz chop etilmaydi. Majburiy maydonlar * bilan belgilangan