Ijtimoiy kamuflyaj — shaxsning autistik xususiyatlari bilan bog‘liq xatti-harakatlarni ijtimoiy kutishlarga moslashish maqsadida yashirishi, bostirishi yoki kompensator strategiyalar bilan o‘zgartirishidir. Alejandra Santana va hamkasblari klinik bo‘lmagan 427 nafar universitet talabasidan olingan o‘zini o‘zi hisobot qilish ma’lumotlari asosida autistik xususiyatlarning shaxsiyat rivojlanishi bilan aloqasini hamda bu aloqada ijtimoiy kamuflyaj va gender me’yorlariga muvofiqlikning rolini o‘rgandilar. Tadqiqot korrelyatsion tahlillar va SPSS PROCESS Model 7 yordamida bajarilgan moderatsiyalangan vositachilik tahliliga asoslanadi.
Yuqoriroq autistik xususiyat ballari ruminativ shaxsiyat izlanishi bilan \(r=0.16\) va shaxsiyatdagi iztirob bilan \(r=0.14\) darajasida ijobiy, biroq kichik bog‘liqliklarni ko‘rsatdi. Autistik xususiyatlar bilan majburiyat hosil qilish yoki majburiyat bilan identifikatsiya o‘rtasida ahamiyatli to‘g‘ridan-to‘g‘ri bog‘liqlik topilmadi. Ijtimoiy kamuflyaj autistik xususiyatlar bilan shaxsiyatdagi iztirob, ruminativ shaxsiyat izlanishi va pastroq majburiyat bilan identifikatsiya o‘rtasidagi statistik vositachilik modeliga mos keldi; majburiyat hosil qilish uchun xuddi shu natija olinmadi.
Gender me’yorlariga muvofiqlikning roli tadqiqotchilarning dastlabki gipotezasiga teskari chiqdi. Gender me’yorlariga yuqoriroq muvofiqlik ijtimoiy kamuflyaj bilan ijobiy bog‘liq bo‘lsa-da, autistik xususiyatlar bilan ijtimoiy kamuflyaj o‘rtasidagi bog‘lanish qiyaligini kichik darajada susaytirdi. Tadqiqot kesimiy va o‘zini o‘zi hisobot qilishga asoslangan; ishtirokchilar formal ASD tashxisiga ko‘ra tanlanmagan. Shu sababli natijalar sababiylikni isbotlamaydi va klinik autistik populyatsiyalarga to‘g‘ridan-to‘g‘ri umumlashtirilmaydi.
Ijtimoiy Kamuflyaj Nima?
Ijtimoiy kamuflyaj yoki ijtimoiy niqoblash — autistik xususiyatlari bo‘lgan shaxsning ijtimoiy jihatdan kutiladigan xatti-harakatlarga moslashish uchun tabiiy xatti-harakatlarini yashirishi, o‘zgartirishi yoki kompensator ijtimoiy strategiyalardan foydalanishidir; tadqiqotda bu konstrukt Camouflaging Autistic Traits Questionnaire bilan o‘lchangan.
Manbada keltirilgan misollar orasida boshqa odamlarning yuz ifodalarini taqlid qilish, ko‘z bilan aloqa qilishni majburan davom ettirish, kuchli qiziqish bildiriladigan mavzulardan gapirmaslik, suhbatlarni oldindan mashq qilish va ijtimoiy vaziyatlar uchun tayyor xatti-harakat ssenariylarini ishlab chiqish bor.
Bu strategiyalar tashqaridan qaralganda ijtimoiy moslashuvni oshirishi mumkin. Biroq manba adabiyoti muhokama qilingan bo‘limda uzoq muddatli kamuflyaj aqliy va hissiy charchoq, stress, xavotir, depressiv belgilar va shaxsning o‘zlik hissining buzilishi bilan bog‘lanishi mumkinligi bayon qilinadi.
Tadqiqotning asosiy savoli shu nuqtada yuzaga keladi: autistik xususiyatlar bilan shaxsiyat rivojlanishidagi qiyinchiliklar o‘rtasidagi bog‘liqlik bevosita xususiyatlarning o‘zi bilan bog‘liqmi yoki ijtimoiy muhitga moslashish uchun ishlatiladigan kamuflyaj xatti-harakati ushbu bog‘liqlikning muhim statistik vositachisimi?
Shaxsiyat shakllanishi qanday ko‘rib chiqildi?
Manba shaxsiyat rivojlanishini ikki asosiy jarayon orqali tushuntiradi: izlanish va majburiyat. Izlanish — shaxsning hayotiy rollar, karyera, qadriyatlar, e’tiqodlar va maqsadlar kabi shaxsiyat variantlarini baholashidir. Majburiyat esa muayyan variantlarni qabul qilish va ularga shaxsiy sarmoya kiritishdir.
| Shaxsiyat holati | Izlanish | Majburiyat | Asosiy xususiyat |
|---|---|---|---|
| Tarqoq shaxsiyat | Past | Past | Variantlar haqida cheklangan o‘ylash va past majburiyat |
| Erta yopilish | Past | Yuqori | Muqobillarni keng qamrovda o‘rganmasdan majburiyat hosil qilish |
| Moratorium | Yuqori | Past | Faol, biroq hali hal etilmagan shaxsiyat izlanishi |
| Erishilgan shaxsiyat | Yuqori | Yuqori | Izlanishdan so‘ng barqarorroq shaxsiyat majburiyati |
Ruminativ Shaxsiyat Izlanishi va Shaxsiyatdagi Iztirob Nimani Anglatadi?
Ruminativ shaxsiyat izlanishi shaxsiyatga oid variantlarni maqsadli o‘rganishdan farqli ravishda bir xil savollar atrofida doimiy shubha, xavotir va takrorlanuvchi fikrlash bilan tavsiflanadigan izlanish shaklidir; shaxsiyatdagi iztirob esa shaxsning hayotiy maqsadlar, karyera, munosabatlar, qadriyatlar va shunga o‘xshash shaxsiyat sohalaridagi hal qilinmagan savollar tufayli boshdan kechiradigan noqulaylik va xavotirni anglatadi.
Tadqiqotdagi asosiy shaxsiyat natijalaridan biri ruminativ izlanishdir. Bu o‘zgaruvchi shaxsning “kim ekanligi” haqida o‘ylashi bilan cheklanmaydi; fikrlash jarayonining yechimga qarab borish o‘rniga takrorlanuvchi va iztirobli tus olishini ifodalaydi.
Shaxsiyatdagi iztirob uzoq muddatli maqsadlar, karyera tanlovi, do‘stliklar, jinsiy orientatsiya va xulq-atvor, din, qadriyat va e’tiqodlar hamda guruhga mansublik kabi hayot sohalarida seziladigan hozirgi yoki yaqindagi iztirob darajasi asosida baholangan.
Nega universitet talabalari o‘rganildi?
Universitet yillari, ayniqsa kech o‘smirlik va shakllanayotgan kattalik davrida, karyera, munosabatlar, qadriyatlar va hayot yo‘nalishi kabi sohalarda shaxsiyat izlanishi kuchayadigan rivojlanish bosqichidir.
Manbaning nazariy doirasiga ko‘ra universitet muhitidagi ijtimoiy talablar autistik xususiyatlari bo‘lgan talabalarning ijtimoiy kamuflyajga ko‘proq murojaat qilishiga olib kelishi mumkin bo‘lgan kontekst yaratadi. Shu sababli universitet talabalari autistik xususiyatlar, kamuflyaj va shaxsiyat rivojlanishini bitta modelda o‘rganish uchun tadqiqotchilar nuqtayi nazaridan mazmunli namuna bo‘lgan.
Gender me’yorlariga muvofiqlik qanday ta’riflandi?
Gender me’yorlariga muvofiqlik shaxsning an’anaviy ijtimoiy gender rollariga oid kutishlarga qay darajada mos kelishini anglatadi. Tadqiqotchilar dastlab gender kutishlariga yuqoriroq muvofiqlik autistik xususiyatlar bilan ijtimoiy kamuflyaj o‘rtasidagi bog‘liqlikni kuchaytiradi deb taxmin qilganlar.
Bu gipoteza tasdiqlanmadi. Natijalar yuqori muvofiqlik darajasi autistik xususiyatlar bilan ijtimoiy kamuflyaj o‘rtasidagi bog‘liqlikni kichik darajada susaytirganini ko‘rsatdi.
Tadqiqotning uchta gipotezasi
- Autistik xususiyatlar shaxsiyatdagi iztirob va ruminativ shaxsiyat izlanishi bilan ijobiy; majburiyat hosil qilish va majburiyat bilan identifikatsiya bilan salbiy bog‘liq bo‘lishi kutilgan.
- Ijtimoiy kamuflyaj autistik xususiyatlar bilan shaxsiyat funksiyalari o‘rtasidagi bog‘liqlikka vositachilik qilishi kutilgan.
- Gender me’yorlariga muvofiqlik autistik xususiyatlar bilan ijtimoiy kamuflyaj o‘rtasidagi bog‘liqlikni kuchaytirishi kutilgan.
Tadqiqot Usuli va Natijalari
Namuna
Tadqiqotda AQShning janubi-sharqidagi yirik metropolitan hududda joylashgan universitetda o‘qiydigan 427 talaba qatnashgan. Ishtirok ixtiyoriy bo‘lgan va onlayn so‘rov anonim tarzda o‘tkazilgan.
| Xususiyat | Manbada xabar qilingan qiymat |
|---|---|
| Ishtirokchilar soni | 427 |
| Yosh oralig‘i | 18–62 yil |
| O‘rtacha yosh | 19,66 ± 4,84 yil |
| Ayol | %62,1 |
| Erkak | %34,7 |
| Transgender | %1,4 |
| Non-binary | %1,4 |
| Boshqa | %0,5 |
| Oq | %49,6 |
| Hispanik yoki Latino | %19,0 |
| Qora | %10,5 |
| Osiyolik yoki Tinch okeani orollari aholisi | %9,8 |
| Tub amerikalik yoki Alyaska tub aholisi | %0,2 |
| Aralash etnik kelib chiqish yoki boshqa | %10,8 |
Qo‘llangan shkalalar
| Shkala | O‘lchangan konstrukt | Tuzilishi | Tadqiqotda xabar qilingan ishonchlilik |
|---|---|---|---|
| Autism-Spectrum Quotient Short | Autistik xususiyatlar | 28 band, 4 ballik javob tizimi | Raqamli koeffitsiyent manba paragrafida berilmagan; mualliflar ishonchlilik “questionable” oraliqda ekanini bildiradilar |
| Camouflaging Autistic Traits Questionnaire | Ijtimoiy kamuflyaj | 25 band, 7 ballik Likert | \(\alpha=0.91\) |
| Comfort and Conformity of Gender Expression Scale | Gender me’yorlariga muvofiqlik | 24 band, 4 ballik shkala | \(\alpha=0.83\) |
| Dimensions of Identity Development Scale | Ruminativ izlanish | 15 bandlik shaxsiyat rivojlanishi shkalasining kichik o‘lchovi | \(\alpha=0.87\) |
| Dimensions of Identity Development Scale | Majburiyat bilan identifikatsiya | Shaxsiyat rivojlanishi kichik o‘lchovi | \(\alpha=0.89\) |
| Dimensions of Identity Development Scale | Majburiyat hosil qilish | Shaxsiyat rivojlanishi kichik o‘lchovi | \(\alpha=0.94\) |
| Identity Distress Scale | Shaxsiyatdagi iztirob | 7 band, 5 ballik shkala | \(\alpha=0.81\) |
Manbadagi hisobot qaydi: Autism-Spectrum Quotient Short bo‘limida mualliflar ishonchlilik qiymati bahsli/shubhali oraliqda ekanini va bu autistik xususiyat ballarining sezgirligini kamaytirib, kichik effekt kattaliklariga hissa qo‘shgan bo‘lishi mumkinligini bildiradilar. Biroq tegishli paragrafda ishonchlilik koeffitsiyentining raqamli qiymati yozilmagan. Shu sababli Verianla yetishmayotgan koeffitsiyentni taxmin qilmagan.
Ma’lumot to‘plash va etik jarayon
Shkalalar Qualtrics orqali bitta onlayn so‘rov paketida qo‘llangan. Ishtirokchilar dars krediti evaziga ixtiyoriy ravishda qatnashishlari mumkin bo‘lgan; tadqiqotda qatnashmagan talabalarga kredit uchun muqobil topshiriq yoki boshqa tadqiqotlarda qatnashish variantlari taklif etilgan.
Tadqiqot University of Central Florida Institutional Review Board tomonidan STUDY00007982 kodi bilan tasdiqlangan va barcha ishtirokchilardan xabardor qilingan rozilik olingan.
Statistik usul
Dastlabki tahlillarda o‘zgaruvchilarning qiyshiqlik qiymatlari −0,97 bilan 0,74; kurtosis qiymatlari −0,64 bilan 1,18 oralig‘ida bo‘lgan va tadqiqotchilar taqsimotlarni taxminan normal deb baholaganlar.
Gender farqlari mustaqil namuna t-testlari bilan; kurs darajasi farqlari bir tomonlama ANOVA va Scheffé post hoc testlari bilan; yosh bilan asosiy o‘zgaruvchilar o‘rtasidagi bog‘liqliklar Pearson korrelyatsiyalari bilan o‘rganilgan.
Asosiy gipotezalar uchun Pearson korrelyatsion tahlillariga qo‘shimcha ravishda SPSS PROCESS Macro versiya 4.2 ning Model 7 tuzilmasidan foydalanilgan. Bilvosita effektlar 5000 bootstrap qayta namunalash va %95 bias-corrected ishonch oraliqlari bilan baholangan.
Tavsifiy qiymatlar
| O‘zgaruvchi | O‘rtacha | Standart og‘ish | Kuzatilgan oraliq |
|---|---|---|---|
| Autistik xususiyatlar | 8,12 | 2,77 | 0–15 |
| Gender me’yorlariga muvofiqlik | 61,79 | 11,82 | 26–96 |
| Ijtimoiy kamuflyaj | 98,35 | 22,96 | 35–170 |
| Ruminativ shaxsiyat izlanishi | 3,04 | 1,02 | 1–5 |
| Shaxsiyatdagi iztirob | 2,14 | 0,79 | 1–5 |
| Majburiyat hosil qilish | 3,91 | 0,88 | 1–5 |
| Majburiyat bilan identifikatsiya | 3,80 | 0,83 | 1–5 |
Yosh, gender va kurs darajasi bilan bog‘liq dastlabki natijalar
Erkak ishtirokchilar ayollarga nisbatan gender me’yorlariga muvofiqlik shkalasida yuqoriroq ball olgan:
\[ t=3.75,\qquad p<0.001,\qquad d=0.39. \]
Manba bu effekt kattaligini kichik deb baholaydi.
Kurs darajasi bo‘yicha gender me’yorlariga muvofiqlikda
\[ F(3,416)=6.31,\qquad p<0.001,\qquad \eta^2=0.02 \]
va majburiyat bilan identifikatsiyada
\[ F(3,417)=2.67,\qquad p=0.047,\qquad \eta^2=0.02 \]
ahamiyatli, biroq kichik effektlar topilgan. Birinchi kurs talabalari gender me’yorlariga muvofiqlikda ikkinchi kurs va bitiruvchi kurs talabalaridan yuqoriroq ball olgan.
Yosh gender me’yorlariga muvofiqlik bilan kichik salbiy bog‘liqlik ko‘rsatgan:
\[ r=-0.12,\qquad p=0.017. \]
Yosh ham majburiyat bilan identifikatsiya, ham majburiyat hosil qilish bilan
\[ r=0.35,\qquad p<0.001 \]
darajasida ijobiy bog‘langan.
Gipoteza 1: Autistik xususiyatlar va shaxsiyat natijalari
| O‘zgaruvchi | Pearson r | Ahamiyatlilik | Natija |
|---|---|---|---|
| Ijtimoiy kamuflyaj | 0,34 | \(p<0.001\) | Ijobiy bog‘liqlik |
| Ruminativ shaxsiyat izlanishi | 0,16 | \(p=0.001\) | Kichik ijobiy bog‘liqlik |
| Shaxsiyatdagi iztirob | 0,14 | \(p=0.003\) | Kichik ijobiy bog‘liqlik |
| Majburiyat hosil qilish | −0,01 | Ahamiyatli emas | Ahamiyatli bog‘liqlik yo‘q |
| Majburiyat bilan identifikatsiya | Taxminan 0,00 | Ahamiyatli emas | Ahamiyatli bog‘liqlik yo‘q |
Shunday qilib, birinchi gipoteza faqat qisman qo‘llab-quvvatlangan. Autistik xususiyatlar ruminativ izlanish va shaxsiyatdagi iztirob bilan kutilgan yo‘nalishda bog‘liq bo‘lsa-da, majburiyat o‘lchovlari bilan kutilgan salbiy bog‘liqliklar kuzatilmagan.
Bu Tadqiqotda Ijtimoiy Kamuflyaj Statistik Vositachi Sifatida Topildimi?
Ha; PROCESS Model 7 natijalarida ijtimoiy kamuflyaj autistik xususiyatlar bilan shaxsiyatdagi iztirob, ruminativ shaxsiyat izlanishi va pastroq majburiyat bilan identifikatsiya o‘rtasidagi statistik bilvosita bog‘liqlikka mos kelgan, biroq majburiyat hosil qilish uchun xuddi shu vositachilik natijasi olinmagan.
Autistik xususiyatlar ijtimoiy kamuflyajni ahamiyatli tarzda bashorat qilgan:
\[ b=6.85,\quad SE=1.83,\quad t=3.75,\quad p<0.001, \]
\[ 95\%\ CI=[3.26,\ 10.44]. \]
Ijtimoiy kamuflyaj modelining to‘liq shakli ham ahamiyatli:
\[ F(3,422)=22.53,\qquad p<0.001,\qquad R=0.37,\qquad R^2=0.14. \]
Bu natija modelda ijtimoiy kamuflyaj ballaridagi variansning taxminan %14 qismi ishlatilgan bashoratchilar tomonidan tushuntirilganini ko‘rsatadi.
| Shaxsiyat natijasi | Koeffitsiyent | Test natijasi | Manba talqini |
|---|---|---|---|
| Shaxsiyatdagi iztirob | \(b=0.01\) | \(t=4.68,\ r=0.22,\ p<0.001\) | Yuqoriroq ijtimoiy kamuflyaj yuqoriroq shaxsiyatdagi iztirob bilan bog‘liq |
| Ruminativ shaxsiyat izlanishi | \(b=0.02\) | \(t=7.66,\ r=0.35,\ p<0.001\) | Yuqoriroq ijtimoiy kamuflyaj ko‘proq ruminativ izlanish bilan bog‘liq |
| Majburiyat bilan identifikatsiya | \(b=-0.01\) | \(t=-3.38,\ r=-0.16,\ p=0.001\) | Yuqoriroq ijtimoiy kamuflyaj pastroq majburiyat bilan identifikatsiya bilan bog‘liq |
| Majburiyat hosil qilish | Bilvosita effekt ahamiyatli emas | Manba ahamiyatli natija bildirmaydi | Gipotezaning bu qismi qo‘llab-quvvatlanmagan |
Shaxsiyatdagi iztirob, ruminativ izlanish va majburiyat bilan identifikatsiya modellarida ijtimoiy kamuflyaj hisobga olingandan keyin autistik xususiyatlarning to‘g‘ridan-to‘g‘ri effekti ahamiyatli emas. Bu holat mualliflarning ijtimoiy kamuflyajni muhim statistik vositachi sifatida talqin qilishiga asos bo‘lgan.
Nega gender me’yorlariga muvofiqlik kutilganining teskarisini ko‘rsatdi?
Gender me’yorlariga muvofiqlikning ijtimoiy kamuflyajga ijobiy asosiy effekti bor:
\[ b=0.73,\qquad t=2.96,\qquad p=0.003. \]
Bunga qarshi ravishda autistik xususiyatlar bilan gender me’yorlariga muvofiqlik o‘rtasidagi o‘zaro ta’sir salbiy:
\[ b=-0.06,\qquad SE=0.03,\qquad t=-2.27,\qquad p=0.024, \]
\[ \Delta R^2=0.01. \]
Shunday qilib, ikki natija bir vaqtda to‘g‘ri: gender me’yorlariga ko‘proq muvofiqlik bildirgan shaxslar umuman olganda ko‘proq ijtimoiy kamuflyaj bildirgan; biroq gender me’yorlariga muvofiqlik oshgan sari autistik xususiyatlar bilan ijtimoiy kamuflyaj o‘rtasidagi bog‘liqlik qiyaligi bir oz susaygan.
Bu o‘zaro ta’sir tushuntirgan qo‘shimcha varians taxminan %1 darajasida va manba effektni kichik deb baholaydi. Shu sababli uchinchi gipoteza qo‘llab-quvvatlanmagan.
Statistik Vositachilik Sababiylikni Isbotlaydimi?
Yo‘q. Ushbu tadqiqotdagi vositachilik modeli kesimiy va bir xil vaqt nuqtasida to‘plangan o‘zini o‘zi hisobot qilish ma’lumotlariga asoslangani uchun ijtimoiy kamuflyaj autistik xususiyatlardan shaxsiyatdagi qiyinchiliklarga sababiy tarzda olib kelishini yoki vaqt tartibini isbotlamaydi; natija faqat o‘rganilgan o‘zgaruvchilar o‘rtasidagi statistik bog‘liqlik naqshi vositachilik modeliga mos kelishini ko‘rsatadi.
Bu cheklov ayniqsa muhim. Tadqiqotchilar ijtimoiy kamuflyaj shaxsiyat rivojlanishida muhim rol o‘ynashi mumkinligini muhokama qilsalar-da, ijtimoiy kamuflyaj, autistik xususiyatlar va shaxsiyat natijalari bir davrda o‘lchangani sababli qaysi o‘zgaruvchi vaqt bo‘yicha oldin kelganini aniqlab bo‘lmaydi.
Longitudinal tadqiqotlar bir xil shaxslarni bir necha vaqt nuqtasida kuzatib, yo‘nalishlilik haqida kuchliroq dalil bera oladi. Mualliflar kelajakda klinik tashxis qo‘yilgan namunalar, longitudinal dizaynlar va so‘rovlarni intervyular bilan birlashtiradigan aralash usuldagi tadqiqotlarni tavsiya qiladilar.
Tadqiqotning cheklovlari
- Namuna AQShning janubi-sharqidagi bitta universitetdan va asosan psixologiya darsi ishtirokchilar hovuzidan olingan.
- Namuna asosan ayol va Oq ishtirokchilardan iborat; bu holat natijalarni gender va etnik guruhlarga umumlashtirishni cheklaydi.
- Autistik xususiyatlar klinik tashxis bilan emas, o‘zini o‘zi hisobot qilish shkalasi bilan baholangan.
- Tadqiqot formal ASD tashxisiga ega shaxslardan tuzilgan klinik namuna emas.
- Kesimiy dizayn yo‘nalishlilik yoki sababiylikni aniqlay olmaydi.
- Xavotir, depressiya va obsesiv-kompulsiv belgilar kabi hamroh psixologik o‘zgaruvchilar alohida psixiatrik skrining vositalari bilan modelga kiritilmagan.
- Autism-Spectrum Quotient Short uchun manba ishonchlilik bahsli oraliqda ekanini bildiradi, biroq koeffitsiyentni raqamli tarzda hisobot qilmaydi.
- Ishtirokchilar hovuzida psixologiya talabalaridan katta miqdorda foydalanish shaxsiyat va neyro-rivojlanish terminologiyasiga tanishlik tufayli tanlama og‘ishini yuzaga keltirishi mumkin.
Tadqiqot qo‘llab-quvvatlaydigan natijalar
Ushbu universitet talabalari namunasida yuqoriroq autistik xususiyat ballari ko‘proq ruminativ shaxsiyat izlanishi, ko‘proq shaxsiyatdagi iztirob va ko‘proq ijtimoiy kamuflyaj bilan bog‘liq topilgan.
Ijtimoiy kamuflyaj autistik xususiyatlar bilan shaxsiyatdagi iztirob, ruminativ shaxsiyat izlanishi va majburiyat bilan identifikatsiya o‘rtasidagi statistik bilvosita bog‘liqlikda muhim o‘rin tutadi.
Gender me’yorlariga muvofiqlik tadqiqotchilar dastlab kutganidek autistik xususiyatlar–kamuflyaj bog‘liqligini kuchaytirmagan; kichik, biroq ahamiyatli salbiy o‘zaro ta’sir ko‘rsatgan.
Yosh oshgani sayin majburiyat hosil qilish va majburiyat bilan identifikatsiya ballari yuqoriroq bo‘lishi namunada yosh bilan kuchliroq shaxsiyat majburiyati o‘rtasida o‘rtacha kattalikdagi ijobiy bog‘liqliklar borligini ko‘rsatgan.
Tadqiqot qo‘llab-quvvatlamaydigan natijalar
Tadqiqot autistik xususiyatlar shaxsiyatdagi iztirobga bevosita sabab bo‘lishini isbotlamaydi.
Tadqiqot ijtimoiy kamuflyaj shaxsiyat muammolarining aniq sababi ekanini isbotlamaydi.
Tadqiqot ishtirokchilarda autizm spektr buzilishi tashxisi borligini ko‘rsatmaydi; “autistik xususiyat balli” bilan klinik ASD tashxisi bir xil tushuncha emas.
Natijalarni barcha autistik shaxslarga, barcha universitetlarga yoki boshqa madaniy va ijtimoiy-iqtisodiy jamoalarga avtomatik ravishda umumlashtirib bo‘lmaydi.
Manbada muhokama qilingan Acceptance and Commitment Therapy kabi neyroxilma-xillikni qo‘llab-quvvatlovchi yondashuvlar bu tadqiqotda eksperimental ravishda sinovdan o‘tkazilmagan. Bular tadqiqotchilar mavjud natijalar va oldingi adabiyot asosida muhokama qilgan amaliy yo‘nalishlardir; bu tadqiqot ACT samaradorligini o‘lchaydigan davolash tajribasi emas.
Xuddi shuningdek, tuzilmali tengdoshlar yordami, neyroxilma-xillik ta’limi va moslashuvchanroq ijtimoiy kutishlar kabi universitetga oid o‘zgartirishlar manbada tavsiya sifatida keltiriladi; ularning ta’siri ushbu tadqiqot dizaynida bevosita o‘lchanmagan.
Manba va Usul Haqida Izoh
Asl tadqiqot: Autistic Features, Social Camouflaging, and Identity Formation Within a Non-Clinical College Student Population
Mualliflar: Alejandra Santana; Ellie Mitova; Julie Hall; Steven L. Berman.
Corresponding author: Alejandra Santana.
Muassasa: Department of Psychology, University of Central Florida, Sanford, Florida, AQSh.
Jurnal: Psychiatry International.
Nashriyot: MDPI.
Bibliografik yozuv: Psychiatry International, 2026, 7(4), maqola 168.
DOI: 10.3390/psychiatryint7040168.
Maqola jarayoni: Qabul qilindi 14 Aprel 2026; tahrir 4 Iyul 2026; qabul qilindi 28 Iyul 2026; nashr 2 Avgust 2026.
Manba turi: Klinik bo‘lmagan universitet talabalari namunasida o‘tkazilgan, kesimiy, o‘zini o‘zi hisobot qilishga asoslangan kuzatuv tadqiqoti maqolasi.
Taqriz/nashr holati: Psychiatry International jurnalida nashr etilgan Version of Record tadqiqot maqolasi.
Litsenziya: Creative Commons Attribution — CC BY.
Namuna: 427 universitet talabasi; 18–62 yosh; o‘rtacha 19,66 ± 4,84 yil.
Asosiy tahlil: Pearson korrelyatsiyalari; mustaqil namuna t-testlari; bir tomonlama ANOVA; Scheffé post hoc testlari; SPSS PROCESS Macro v4.2 Model 7 bilan moderatsiyalangan vositachilik tahlili; 5000 bootstrap qayta namunalash va %95 bias-corrected ishonch oraliqlari.
Dasturiy ta’minot: Ma’lumotlar tahlili uchun IBM SPSS Statistics 31.0.2.0 ishlatilgan.
Etika: University of Central Florida Institutional Review Board tasdig‘i; STUDY00007982; tasdiqlash sanasi 9 Iyun 2025. Tadqiqot Helsinki deklaratsiyasiga muvofiq olib borilgan va barcha ishtirokchilardan xabardor qilingan rozilik olingan.
Moliyalashtirish: Tashqi moliyalashtirish olinmagan.
Ma’lumotlar mavjudligi: Ma’lumotlar to‘plami jamoatchilikka ochiq emas; ishtirokchi rozilik shaklida ma’lumotlar tadqiqot jamoasi tashqarisida ulashilmasligi ko‘rsatilgan.
Manfaatlar to‘qnashuvi: Mualliflar manfaatlar to‘qnashuvini bildirmaganlar.
Muallif hissalari: Konseptuallashtirish va metodologiya to‘rt muallif tomonidan; formal tahlil Alejandra Santana, Ellie Mitova va Steven L. Berman tomonidan; dastlabki qoralama Alejandra Santana, Ellie Mitova va Steven L. Berman tomonidan; ko‘rib chiqish va tahrir shu uch muallif tomonidan bajarilgan.
Manba ichidagi hisobot qaydi: Autism-Spectrum Quotient Short paragrafi ishonchlilik bahsli oraliqda ekanini bildirsa-da, koeffitsiyentning raqamli qiymatini bermaydi. Verianla ushbu yetishmayotgan qiymatni taxmin qilmagan.
Asosiy metodologik chegara: Kesimiy va o‘zini o‘zi hisobot qilishga asoslangan dizayn sababiy yoki vaqt yo‘nalishini ko‘rsata olmaydi. Namuna formal ASD tashxisiga ko‘ra tuzilmagan va asosan yosh, ayol hamda bitta universitet kontekstidan kelib chiqqan.
Vizualni qayta chizishga moslik: Mos. Manbada alohida ma’lumot figurasi bo‘lmagani uchun PROCESS Model 7 tuzilmasiga asoslangan to‘liq original Verianla sxemasini yaratish mumkin: autistik xususiyatlar → ijtimoiy kamuflyaj → shaxsiyatdagi iztirob / ruminativ izlanish / majburiyat bilan identifikatsiya; gender me’yorlariga muvofiqlik esa birinchi yo‘lning moderatori sifatida ko‘rsatilishi mumkin. Koeffitsiyentlardan faqat manbada xabar qilingan qiymatlar bilan foydalanilishi kerak.
Korrelyatsiya vizuali: Manba 2-jadvalidagi Pearson korrelyatsiyalarini Verianla uchun mustaqil korrelyatsiya matritsasi yoki issiqlik xaritasi sifatida qayta chizish mumkin.
Verianla Live / Live Figure: Qisman mos. Model yo‘llarini ketma-ket yoritish, avval korrelyatsiyalarni, so‘ng ijtimoiy kamuflyaj vositachilik yo‘lini va moderatsiya effektini ko‘rsatish manba-turkumidagi Live Process sifatida qiymatli. Foydalanuvchi koeffitsiyent, namuna yoki gender muvofiqligi qiymatlarini o‘zgartirib yangi statistik natija hosil qila olmasligi kerak.
Izoh qoldiring
E-pochta manzilingiz chop etilmaydi. Majburiy maydonlar * bilan belgilangan