Tish pastasi ilk marta ishlatilganda qanday qabul qilinishi bilan undan haftalar davomida foydalanilgandan keyin qanday baholanishi bir xil boʻlmasligi mumkin. Dastlab noodatiy, kuchli yoki shoʻr deb topilgan mahsulot takroriy foydalanish natijasida tanish, yoqimli va undan voz kechish qiyin boʻlgan kundalik odatga aylanishi mumkin.

Ushbu tadqiqotda yapon tilida mahsulotning “foydalanishdan voz kechish qiyin”, “odatga aylanuvchi” yoki “qayta-qayta foydalanish istagini uygʻotuvchi” xususiyatini ifodalash uchun ishlatiladigan yamitsuki tushunchasi oʻrganildi. Tadqiqotchilar, ayniqsa, oʻrta yoshli isteʼmolchilarga moʻljallab sotiladigan shoʻr tish pastalari nega ayrim foydalanuvchilar tomonidan yamitsuki deb taʼriflanishini va bu baho vaqt oʻtishi bilan qanday shakllanishini tekshirdi.

Tadqiqotda 40–59 yosh oraligʻidagi 50 nafar sogʻlom katta yoshli ishtirok etdi. Ishtirokchilar toʻrt hafta davomida biri natriy xlorid saqlovchi, ikkinchisi esa qoʻshimcha natriy xlorid saqlamaydigan ikkita tajribaviy tish pastasidan ertalab va kechqurun foydalandi. Qadoqlar bir xil va tarkib haqida maʼlumot bermaydigan qilib tayyorlandi. Tish tozalash davomiyligi, ishlatiladigan pasta miqdori, tozalash usuli va ogʻiz chayish uchun ishlatiladigan suv miqdori standartlashtirildi.

Ishtirokchilar birinchi kuni hamda 1., 2., 3. va 4. haftalarda shoʻrlik, achchiqlik, shirinlik, tetiklik, ogʻizdagi his, mazalilik, umumiy yoqtirish, qayta foydalanish istagi va yamitsuki darajasini oʻz ichiga olgan 17 xususiyatni 100 millimetrlik vizual analog shkalalar yordamida baholadi.

Natriy xlorid saqlovchi va saqlamaydigan har ikkala tish pastasida ham birinchi hafta oxiriga kelib yamitsuki darajasi oshgan ishtirokchilar soni kamayganlar sonidan statistik jihatdan sezilarli darajada koʻp boʻldi. Biroq birinchi haftadan keyingi haftalar orasida kuzatilgan qoʻshimcha oʻzgarishlar statistik jihatdan ahamiyatli emas edi. Bu natija yamitsuki bahosi asosan birinchi hafta ichida shakllanishini va undan keyin nisbatan barqarorlashishini koʻrsatadi.

Eng diqqatga sazovor natija shuki, yamitsuki bilan shoʻrlik intensivligi oʻrtasida bevosita va izchil bogʻliqlik topilmadi. Yamitsuki koʻproq “mazali deb topish”, “umumiy yoqtirish”, “ogʻizdagi his” va “qayta foydalanish istagi” kabi ijobiy hissiy baholar bilan bogʻliq edi. Ayniqsa, “yana ishlataman” degan baho ayrim oʻlchov oraligʻida yamitsuki bilan juda kuchli bogʻliqlik koʻrsatdi.

Qoʻshimcha natriy xlorid saqlamaydigan nazorat pastasi ham natriy bikarbonat va tarkibidagi boshqa natriyli komponentlar sababli maʼlum darajada shoʻr deb qabul qilingan. Birinchi kuni median shoʻrlik balli natriy xloridli pastada 7,75, natriy xloridsiz pastada 4,75 deb xabar qilingan. Shunga qaramay, ikki pasta oʻrtasida yamitsuki oshishi boʻyicha statistik jihatdan ahamiyatli ustunlik aniqlanmagan.

Tadqiqot tish pastasini “odat hosil qiluvchi” yoki “undan foydalanishni davom ettirish istagini uygʻotuvchi” mahsulotga aylantirish faqat shoʻrlik kabi bitta sensor stimulyatorni kuchaytirish bilan taʼminlanmasligi mumkinligini koʻrsatadi. Umumiy taʼm muvozanati, ogʻizdagi his, maqbullik va qayta foydalanish istagi muhimroq omillar boʻlib koʻrinadi.

Shu bilan birga, tadqiqot faqat 50 nafar sogʻlom oʻrta yoshli katta yoshli shaxs va toʻrt haftalik foydalanish davrini qamrab olgan. Haqiqiy tish tozalashga rioya qilish elektron usulda kuzatilmagan, periodontal salomatlik natijalari oʻlchanmagan va mahsulotlarning uzoq muddatda ogʻiz parvarishi odatini yaxshilashi koʻrsatilmagan. Tadqiqot, shuningdek, tish pastasi ishlab chiqaruvchisi Daiichi Sankyo Healthcare Co., Ltd. tomonidan shartnomaviy tadqiqot doirasida qoʻllab-quvvatlangan. Mualliflar moliyalashtirish tadqiqot dizayni va talqinlariga taʼsir qilmaganini bildirgan.

Tadqiqotning asosiy muammosi nimada?

Tish pastasi har kuni ishlatiladigan ogʻiz parvarishi mahsulotidir. Insonning mahsulotdan muntazam foydalanishi faqat uning tarkibidagi faol moddalarga bogʻliq emas. Taʼm, hid, ogʻizda qoldiradigan hissi, tetiklik, koʻpiklanish, foydalanish qulayligi va umumiy yoqtirish ham mahsulotdan barqaror ravishda foydalanishga taʼsir qilishi mumkin.

Ayniqsa periodontal kasallik xavfi oshadigan oʻrta yosh davrida muntazam ogʻiz parvarishi muhim ahamiyat kasb etadi. Ammo samarali deb hisoblangan tish pastasi foydalanuvchiga noqulay tuyulsa, u mahsulotdan tavsiya etilgan tez-tezlikda foydalanmasligi mumkin. Aksincha, birinchi foydalanishda noodatiy tuyulgan taʼm vaqt oʻtishi bilan tanish va afzal koʻriladigan xususiyatga aylanishi mumkin.

Avvalgi tish pastasi afzalligi boʻyicha tadqiqotlarda, odatda, ishtirokchilardan qaysi rang, hid, taʼm, brend yoki mahsulot xususiyatini afzal koʻrishi bir martalik vaqtda soʻralgan. Bunday kesimiy tadqiqotlar isteʼmolchining joriy afzalligini koʻrsatishi mumkin, biroq mahsulot haqiqatan ishlatilganda bahoning kunlar va haftalar davomida qanday oʻzgarishini koʻrsatmaydi.

Ushbu tadqiqot javob berishga uringan ikkita asosiy savol quyidagilar:

1. Shoʻr tish pastasiga nisbatan yamitsuki bahosi takroriy foydalanish davomida qaysi vaqt oraligʻida shakllanadi?
2. Bu rivojlanish shoʻrlik va tetiklik kabi sensor intensivliklardanmi yoki mazalilik, yoqtirish va qayta foydalanish istagi kabi hissiy baholardanmi kelib chiqadi?

“Yamitsuki” aynan nimani anglatadi?

Yamitsuki yapon tilida qoʻllanish kontekstiga qarab turli maʼnolarni anglatishi mumkin boʻlgan tushunchadir. Lugʻatlarda u biror narsaning odatga aylanishi, insonning unga berilib ketishi yoki undan voz kechishda qiynalishi tarzida taʼriflanishi mumkin.

Tushunchaning salbiy qoʻllanishlari qaramlik yoki nazoratni yoʻqotish mazmunini eslatishi mumkin. Biroq oziq-ovqat, ichimlik yoki kundalik isteʼmol mahsulotlariga nisbatan ishlatilganda “juda yoqqani uchun yana istaladigan”, “bir marta oʻrganilgach undan voz kechish qiyin” yoki “foydalangan sari koʻproq yoqadigan” kabi ijobiy maʼno kasb etishi mumkin.

Tadqiqotchilar ishtirokchilarga yamitsuki uchun qatʼiy taʼrif bermagan. Ishtirokchilar tushunchani oʻz tabiiy talqiniga koʻra baholagan. Bundan maqsad tadqiqotchilar oldindan belgilagan taʼrif javoblarni yoʻnaltirishining oldini olish edi.

Bu tanlov isteʼmolchining tabiiy talqinini saqlab qolgan boʻlsa-da, muhim noaniqlik ham yuzaga keltiradi. Bir ishtirokchi yamitsuki soʻzini “juda yoqtiraman”, boshqasi “oʻrganib qoldim”, yana biri esa “yana ishlatishni istayman” tarzida baholagan boʻlishi mumkin.

Natijalarda yamitsuki ballarining ijobiy yoqtirish va qayta foydalanish istagi bilan bogʻliq boʻlishi bu namunada tushuncha asosan ijobiy maʼnoda talqin qilinganini koʻrsatadi. Mualliflar erkin matn javoblarida qaramlik maʼnosini anglatuvchi ifodalar topilmaganini ham qayd etgan.

Shu sababli ushbu tadqiqotdagi yamitsuki tibbiy yoki psixiatrik maʼnodagi qaramlik emas. Tadqiqot abstinensiya, nazoratni yoʻqotish, kompulsiv foydalanish yoki qaramlik diagnostik mezonlarini baholamagan.

Tadqiqotda kimlar ishtirok etdi?

Tadqiqotda umumiy aholiden tanlangan jami 50 nafar sogʻlom katta yoshli shaxs ishtirok etdi:

Ishtirok etish uchun taʼm idrokiga taʼsir qilishi mumkin boʻlgan anomaliya yoki kasallik boʻlmasligi, taʼm sezgisiga taʼsir qiladigan dori ishlatilmasligi va faol chekish odati boʻlmasligi talab qilingan. Ilgari chekkan shaxslar kamida ikki yil oldin chekishni tashlagan boʻlishi kerak edi.

Bu tanlov taʼm bahosiga taʼsir qilishi mumkin boʻlgan ayrim oʻzgaruvchilarni kamaytirdi. Biroq natijalarni faol chekuvchilarga, taʼm buzilishi boʻlganlarga, dori qabul qiluvchilarga, yosh katta yoshli shaxslarga yoki 60 yoshdan oshganlarga toʻgʻridan-toʻgʻri umumlashtirishni cheklaydi.

Qaysi tish pastalari taqqoslandi?

Dastlabki tajribalardan soʻng ikkita tajribaviy formulatsiya tayyorlandi:

• NaCl+: Qoʻshimcha natriy xlorid saqlovchi tish pastasi,
• NaCl−: Qoʻshimcha natriy xlorid saqlamaydigan tish pastasi.

Har ikkala formulatsiyada quyidagi komponentlar umumiy edi:

• Yalpiz moyi,
• Natriy bikarbonat,
• Setilpiridiniy xlorid,
• Izopropil metilfenol,
• Lauroil sarkozin tuzi,
• ε-aminokapron kislota,
• β-glitsirretin kislota,
• Natriy ftorid,
• Polietilen glikol 400,
• Seolit,
• Tokoferol atsetat efiri.

Mualliflar setilpiridiniy xlorid, izopropil metilfenol va lauroil sarkozin tuzini antibakterial; ε-aminokapron kislota va β-glitsirretin kislotani esa yalligʻlanishga qarshi maqsaddagi komponentlar sifatida taʼriflagan.

NaCl− formulatsiyasiga natriy xlorid qoʻshilmagan boʻlsa ham, bu mahsulot butunlay “taʼmsiz” yoki “shoʻrsiz” emas. Tarkibidagi natriy bikarbonat, natriy ftorid va boshqa natriyli komponentlar sababli u maʼlum darajada shoʻr deb qabul qilingan.

Bu tafsilot tajribani talqin qilish uchun muhimdir. Tadqiqot yuqori shoʻrlikni nol shoʻrlik bilan emas, balki qoʻshimcha natriy xlorid saqlovchi va saqlamaydigan, ammo har ikkisi ham maʼlum darajada shoʻr deb qabul qilinishi mumkin boʻlgan ikki xil formulatsiyani taqqoslagan.

Koʻr qilish qanday taʼminlandi?

Tish pastalari tarkibi aniqlanmaydigan qilib sodda va bir-biriga aynan oʻxshash qadoqlarga joylashtirildi. Tadqiqotning qoʻllash tasvirida mahsulotlar “Type I” va “Type II” deb belgilangan ikkita oʻxshash tubada koʻrsatilgan.

Ishtirokchilarga mahsulotlarning daʼvo qilingan taʼsiri yoki tarkib tafsilotlari haqida oldindan maʼlumot berilmagan. Shu tariqa “bu mahsulot milk uchun foydali” yoki “bu mahsulot koʻproq tuz saqlaydi” kabi kutishlarning sensor baholashni yoʻnaltirishi kamaytirilishga harakat qilingan.

Biroq ikki mahsulotning taʼmi mutlaqo bir xil boʻlmagani uchun ishtirokchilar ular orasidagi sensor farqni sezishi mumkin edi. Shu sababli tadqiqot qadoq va tarkib maʼlumoti jihatidan koʻr qilingan boʻlsa-da, sensor xususiyatlar tufayli toʻliq koʻrlik kafolatlangan deb aytib boʻlmaydi.

Ertalab va kechqurun foydalanish tartibi

Barcha ishtirokchilar har ikkala tish pastasidan ham foydalandi. Biroq ertalab va kechqurun foydalanish ketma-ketligi ikki guruhga ajratildi:

Birinchi guruhda 16 ayol va 9 erkak, ikkinchi guruhda 12 ayol va 13 erkak boʻlgan. Taqsimlash haqiqiy randomizatsiya usuli bilan emas, tadqiqotga qoʻshilish tartibiga koʻra amalga oshirilgan.

Shu sababli ertalab-kechqurun ketma-ketligi ikki guruhga taqsimlangan boʻlsa-da, mumkin boʻlgan tartib taʼsirlari va guruhlar oʻrtasidagi fon farqlarini butunlay istisno qilib boʻlmaydi.

Nega tish tozalash shu qadar qatʼiy standartlashtirildi?

Tish pastasining taʼmi va ogʻizda qoldiradigan hissi ishlatiladigan mahsulot miqdori, choʻtkaning namlanishi, tozalash davomiyligi va ogʻizni chayish miqdoriga bogʻliq boʻlishi mumkin. Tadqiqotchilar bu oʻzgaruvchilarni ishtirokchilar orasida imkon qadar bir xil saqlashga harakat qildi.

Tadqiqotning qoʻllash sxemasida koʻrsatilgan qoidalar quyidagicha:

1. Berilgan qoʻlda ishlatiladigan tish choʻtkasi oldindan namlanmasdan ishlatiladi.
2. Choʻtkaga 1 gramm tish pastasi qoʻyiladi.
3. Yuqori va pastki jagʻ jami olti sohaga boʻlinadi.
4. Har bir soha 30 soniya davomida tozalanadi.
5. Umumiy tozalash davomiyligi 3 daqiqa boʻladi.
6. Tozalash kichik gorizontal harakatlarga asoslangan scrubbing usuli bilan amalga oshiriladi.
7. Pasta tuflab tashlangandan keyin ogʻiz 10 mL suv bilan 5 soniya chayiladi.

Olti soha quyidagi tartibda koʻrsatilgan:

• Yuqori oʻng orqa soha,
• Yuqori old soha,
• Yuqori chap orqa soha,
• Pastki oʻng orqa soha,
• Pastki old soha,
• Pastki chap orqa soha.

Ishtirokchilarga ertalab va kechqurun uchun ikkita alohida, bir-biriga aynan oʻxshash qoʻlda ishlatiladigan tish choʻtkasi berildi. Har bir choʻtkadan faqat oʻziga biriktirilgan tish pastasi bilan foydalanish soʻraldi.

Ertalab va kechqurundan tashqari qoʻshimcha tish tozalashlarda tish pastasi ishlatmaslik, faqat suv bilan tozalash soʻraldi. Shu tariqa boshqa tish pastasining taʼm va ogʻizdagi his baholariga taʼsir qilishi oldini olishga harakat qilindi.

Baholashlar qachon oʻtkazildi?

Sensor va hissiy baholashlar beshta vaqt nuqtasida amalga oshirildi:

Ishtirokchilar baholash shaklini ertalab va kechqurun tish tozalagandan darhol keyin toʻldirdi. Shu tariqa uzoq muddatli xotiraga tayangan baho oʻrniga aynan oʻsha foydalanishdan keyin paydo boʻlgan idrok qayd etildi.

Vizual analog shkala qanday ishlatildi?

Har bir xususiyat uchlarida qarama-qarshi baholar boʻlgan 100 millimetrlik gorizontal chiziqda belgilandi. Rasmda bu chiziq 0–10 shkalaga mos keladigan tarzda koʻrsatilgan.

Masalan, shoʻrlik uchun chap uch “umuman yoʻq”, oʻng uch “tasavvur qilish mumkin boʻlgan eng kuchli intensivlik”; umumiy yoqtirish uchun chap uch “umuman yoqtirmayman”, oʻng uch “juda yoqtiraman” maʼnosini anglatadi.

Baholangan 17 bandni uch guruhga ajratish mumkin:

Statistik tahlilda nega xom ballar oʻrniga oʻzgarishlardan foydalanildi?

Odamlarning shkaladan foydalanish usuli bir-biridan farq qilishi mumkin. Bir ishtirokchi birinchi kundanoq yuqori ball berishi, boshqa ishtirokchi esa xuddi shu tajribani pastroq ball bilan ifodalashi mumkin.

Tadqiqotchilar shaxsiy boshlangʻich farqlarning taʼsirini kamaytirish uchun har bir ishtirokchining keyingi ballidan oʻzining boshlangʻich ballini yoki oldingi hafta ballini ayirgan.

Tadqiqotda qoʻllangan boshlangʻich holatga nisbatan oʻzgarishni hisoblash quyidagi asosiy munosabat bilan ifodalanishi mumkin:

\[ \Delta X_{1W-F}=X_{1W}-X_F \]

Bu yerda:

• \(X_F\), birinchi kun ballini,
• \(X_{1W}\), birinchi hafta ballini,
• \(\Delta X_{1W-F}\), birinchi haftada boshlangʻich holatga nisbatan yuzaga kelgan oʻzgarishni ifodalaydi.

Haftadan haftaga oʻzgarish esa, masalan, quyidagicha hisoblangan:

\[ \Delta X_{2W-1W}=X_{2W}-X_{1W} \]

Bu hisob-kitoblar PDFdagi tahlil yondashuvining matematik ifodasidir; tadqiqot fiziologik yoki xulq-atvor mexanizmi tenglamasini taklif qilmaydi.

Maʼlumotlar normal taqsimotga ega boʻlmagani uchun parametrik boʻlmagan statistik usullardan foydalanildi. Tahlillar R dasturining 3.4.1 versiyasida amalga oshirildi.

Binom testi nimani oʻlchadi?

Tadqiqotchilar yamitsuki ballidagi oʻzgarishning oʻrtacha kattaligidan oldin, nechta odamda oshish va nechta odamda kamayish kuzatilganini tekshirdi.

Nol gipotezani tushuntirish maqsadida quyidagicha ifodalash mumkin:

\[ P(\text{artış})=P(\text{azalış})=0.5 \]

Boshqacha aytganda, oshish va kamayish teng ehtimollik bilan kuzatilishi kutilgan. Oʻsish koʻrsatgan odamlar soni bu kutilgan qiymatdan yetarlicha koʻp boʻlganda natija statistik jihatdan ahamiyatli deb qabul qilingan.

Ballida umuman oʻzgarish boʻlmagan shaxslar tegishli binom testidan chiqarib tashlangan. Shu sababli har bir taqqoslashda tahlilga kirgan amaldagi ishtirokchilar soni bir xil emas.

Bu tahlil oʻzgarish yoʻnalishini koʻrsatadi. Masalan, 38 kishining balli oshgani, oshish har bir odamda bir xil kattalikda boʻlganini anglatmaydi.

Birinchi haftada nima yuz berdi?

Natriy xlorid saqlovchi NaCl+ pastasida boshlangʻich holatdan birinchi haftagacha:

• 38 ishtirokchining yamitsuki balli oshgan,
• 10 ishtirokchining balli kamaygan,
• 2 ishtirokchida oʻzgarish boʻlmagan.

Oʻsish koʻrsatganlar soni kamayish koʻrsatganlardan statistik jihatdan sezilarli darajada koʻp:

p < 0,01

Qoʻshimcha natriy xlorid saqlamaydigan NaCl− pastasida:

• 33 ishtirokchining balli oshgan,
• 10 ishtirokchining balli kamaygan,
• 7 ishtirokchida oʻzgarish boʻlmagan.

Bu farq ham ahamiyatlidir:

p < 0,01

Demak, nafaqat natriy xloridli mahsulot, balki natriy xlorid qoʻshilmagan, ammo maʼlum darajada shoʻr deb qabul qilingan boshqa tajribaviy pasta ham bir haftalik foydalanish oxirida koʻproq odam tomonidan yamitsuki deb baholangan.

Birinchi haftadan keyin oshish davom etdimi?

Boshlangʻich ball bilan taqqoslanganda ikkinchi, uchinchi va toʻrtinchi haftalarda ham oshish koʻrsatgan odamlar soni kamayish koʻrsatganlardan statistik jihatdan sezilarli darajada koʻp boʻlib qoldi. Bu birinchi haftada yuzaga kelgan oʻzgarish keyingi haftalarda asosan saqlanib qolganini koʻrsatadi.

Biroq haftalar bir-biri bilan taqqoslanganda boshqacha manzara yuzaga chiqdi:

• Birinchi haftadan ikkinchi haftaga qoʻshimcha oʻzgarish ahamiyatli emas.
• Ikkinchi haftadan uchinchi haftaga qoʻshimcha oʻzgarish ahamiyatli emas.
• Uchinchi haftadan toʻrtinchi haftaga qoʻshimcha oʻzgarish ahamiyatli emas.

Shuning uchun natijaning toʻgʻri talqini yamitsuki balli toʻrt hafta davomida uzluksiz va chiziqli ravishda oshgan degani emas. Maqbulroq talqin quyidagicha:

1. Birinchi foydalanish bilan birinchi hafta oraligʻida yaqqol shakllanish davri mavjud.
2. Birinchi haftadan keyin baho nisbatan barqarorlashadi.
3. Keyingi haftalardagi individual tebranishlar umumiy va statistik jihatdan yaqqol oʻsish yoʻnalishini hosil qilmaydi.

NaCl+ haqiqatan ham NaCl−ga qaraganda koʻproq yamitsuki hosil qildimi?

Tadqiqotchilar har bir ishtirokchida qaysi pasta yamitsukining kattaroq oshishini yuzaga keltirganini ham taqqoslagan.

Birinchi haftada:

• 25 kishida NaCl+ oshishi kattaroq.
• 15 kishida NaCl− oshishi kattaroq.

Toʻrtinchi haftada boshlangʻich holatga nisbatan:

• 28 kishida NaCl+ oshishi kattaroq.
• 17 kishida NaCl− oshishi kattaroq.

Son jihatidan NaCl+ yoʻnalishida tendensiya koʻrinsa-da, hech bir vaqt nuqtasida farq statistik ahamiyatga erishmagan.

Shu sababli tadqiqot qoʻshimcha natriy xlorid yamitsuki shakllanishini aniq ravishda oshirishini koʻrsatmaydi.

Nega shoʻrlik darajasi bilan yamitsuki bir narsa emas edi?

Birinchi kuni qabul qilingan shoʻrlik ballari ikki mahsulot oʻrtasida yaqqol farq qilgan:

Shunga qaramay, shoʻrlik oʻzgarishi bilan yamitsuki oʻzgarishi oʻrtasida statistik jihatdan ahamiyatli va izchil bogʻliqlik topilmagan.

Bu natija “mahsulot qanchalik shoʻr boʻlsa, shunchalik undan voz kechish qiyin boʻladi” degan sodda izohni qoʻllab-quvvatlamaydi.

Mualliflar shoʻr taʼm umumiy tajribaning bir qismi boʻlishi mumkinligini, ammo qoʻshimcha natriy xloridning oʻzi hal qiluvchi omil emasligini hisoblaydi. Bundan tashqari, shoʻrlikning lazzatlanish nuqtayi nazaridan optimal diapazoni mavjudligi, haddan tashqari shoʻrlik esa yoqimsiz tajribaga aylanishi mumkinligi muhokama qilingan.

Yamitsuki bilan eng kuchli bogʻliq xususiyatlar qaysilar edi?

Tadqiqot yamitsuki ballidagi haftalik oʻzgarishlar bilan qolgan 16 bahodagi oʻzgarishlar oʻrtasidagi munosabatni Spearman tartib korrelyatsiyasi yordamida tekshirgan.

Spearman korrelyatsiyasi ikki oʻzgaruvchining birgalikda oshish yoki kamayish tendensiyasini tartiblar asosida baholaydi. Koeffitsiyent +1 ga yaqinlashgani sari ijobiy bogʻliqlik, −1 ga yaqinlashgani sari qarama-qarshi yoʻnalishdagi bogʻliqlik kuchayadi. Korrelyatsiya bir oʻzgaruvchining boshqasiga sabab boʻlishini oʻzi yolgʻiz koʻrsatmaydi.

Har bir hafta oraligʻida 16 ta alohida taqqoslash amalga oshirilgani uchun p qiymatlariga Bonferroni tuzatishi qoʻllangan.

Natriy xlorid saqlovchi NaCl+ pastasi

Qoʻshimcha natriy xlorid saqlamaydigan NaCl− pastasi

NaCl− pastasida birinchi haftada yamitsuki bilan “qayta foydalanish istagi” oʻrtasidagi 0,86 lik korrelyatsiya tadqiqotdagi eng kuchli bogʻliqliklardan biridir.

Bu natija yamitsuki tushunchasi faqat kuchli taʼm idrokini emas, mahsulotdan foydalanishni davom ettirish istagini ham qamrab oluvchi yaxlit qiymat bahosi boʻlishi mumkinligini qoʻllab-quvvatlaydi.

Nega sensor intensivlik kamroq hal qiluvchi edi?

Shoʻrlik, achchiqlik, shirinlik, nordonlik, salqinlik, tetiklashtirish, yengillik va umumiy tetiklik kabi intensivlikka asoslangan sakkiz xususiyat toʻrt hafta oraligʻida va ikki pastada jami 64 ta alohida bogʻliqlikni hosil qilgan.

Bu 64 ta taqqoslashning faqat bittasida ahamiyatli bogʻliqlik topilgan: NaCl− sharoitida ikkinchi haftadagi “umumiy tetiklik” oʻzgarishi.

Bu topilma yamitsuki hissini bitta sensor signalning qanchalik kuchli ekanligi bilan tushuntirib boʻlmasligini koʻrsatadi. Foydalanuvchi juda kuchli shoʻrlik yoki juda kuchli salqinlik his qilgani uchun emas, balki mahsulotning umumiy tajribasini ijobiy baholagani uchun uni yana ishlatishni istashi mumkin.

Boshqacha aytganda, mahsulot bahosi quyidagi omillar birikmasidan shakllanishi mumkin:

• Taʼmlarning muvozanati,
• Ogʻiz ichidagi tekstura va quyuqlik hissi,
• Tish tozalagandan keyingi tetiklik,
• Tishlarda qoldiradigan silliqlik hissi,
• Mahsulotning umuman yoqimli deb topilishi,
• Mahsulot qayta foydalanishga arziydi deb hisoblanishi.

Mazalilik bilan bogʻliqlikning vaqt davomida oʻzgarishi

Har ikkala tish pastasida mazalilik birinchi haftada yamitsuki bilan ahamiyatli bogʻliqlik koʻrsatgan. Bogʻliqlik ikkinchi haftada zaiflashgan, uchinchi va toʻrtinchi haftalarda esa yana ahamiyatli boʻlgan.

Mualliflar bu naqshni ehtimoliy uch bosqich bilan izohlaydi:

1. Shakllanish bosqichi: Birinchi haftada yangi taʼmga oid baho tez yangilanadi.
2. Moslashish bosqichi: Ikkinchi haftada mahsulot endi mutlaqo yangi emas; ball oʻzgarishlari vaqtincha kichrayishi mumkin.
3. Barqaror afzallik bosqichi: Uchinchi va toʻrtinchi haftalarda mazalilik va yamitsuki yanada shakllangan yoqtirish naqshi ichida yana birga oʻzgaradi.

Bu bosqichlar tadqiqotning statistik natijalariga asoslangan talqinlardir. Tadqiqotda bevosita oʻrganish, odatlanish yoki asab tizimi mexanizmi oʻlchanmagan.

Oddiy taʼsirga takroriy duch kelish effekti qanday izohlanadi?

Bir stimul bilan qayta-qayta uchrashish uning tanish boʻlib qolishiga va ayrim sharoitlarda ijobiyroq baholanishiga olib kelishi mumkin. Bu hodisa mere exposure effect, yaʼni oddiy takroriy taʼsir effekti deb ataladi.

Shoʻr tish pastasi birinchi foydalanishda odatiy shirin-yalpizli mahsulotlardan farqli tuyulishi mumkin. Kuniga ikki marta foydalanish natijasida taʼmning kutilmaganligi kamayishi, foydalanuvchi qanday his kutishini oʻrganishi va mahsulotning umumiy tajribasi yanada maqbul boʻlishi mumkin.

Mualliflar oziq-ovqatlarda kuzatiladigan “oʻzlashtirilgan mazalilik” tushunchasini ham muhokama qiladi. Dastlab noodatiy deb topilgan qahva, fermentlangan oziq-ovqat yoki oʻtkir hidli mahsulot takroriy isteʼmol orqali yoqimli boʻlib qolishi mumkin.

Tish pastasidan har kuni foydalanish bunday oʻrganilgan qabul jarayoni uchun muntazam va tez-tez takrorlanishni taʼminlaydi. Biroq tadqiqot yamitsuki oshishi bevosita oddiy takroriy taʼsir effektidan kelib chiqqanini tajriba yoʻli bilan ajratmagan.

Nega qulaylik, qoniqish va milk tarangligi kuchli bogʻliqlik koʻrsatmadi?

“Qulaylik va qoniqish” hamda “milk tarangligi” ballaridagi haftalik oʻzgarishlar yamitsuki bilan doimiy va yaqqol bogʻliqlik koʻrsatmagan.

Mualliflar buning asosiy sabablaridan biri ushbu baholardagi oʻzgarishlar kichik boʻlgani boʻlishi mumkinligini bildirgan.

Qulaylik va qoniqish uchun median haftalik oʻzgarishlar:

Milk tarangligi uchun median haftalik oʻzgarishlar:

Bu kichik haftalik oʻzgarishlar qisqa baholash oraligʻi ushbu xususiyatlarni aniqlash uchun yetarlicha sezgir boʻlmasligi mumkinligini koʻrsatadi. Mualliflar uzoqroq kuzatuv davrlari yoki klinik milk mezonlari bilan birgalikda baholash oʻtkazishni tavsiya qiladi.

Tish pastasi formulatsiyasi nuqtayi nazaridan natija nimani anglatadi?

Tadqiqotning ishlab chiqaruvchi va mahsulot ishlab chiqish nuqtayi nazaridan asosiy xabari shuki, faqat bitta sensor xususiyatni kuchaytirish yetarli boʻlmasligi mumkin.

Masalan, faqat koʻproq natriy xlorid qoʻshib shoʻrlikni oshirish:

• Mahsulot koʻproq yoqishini,
• Undan koʻproq qayta foydalanilishini,
• Yuqoriroq yamitsuki hosil boʻlishini

kafolatlamaydi.

Mahsulot ishlab chiqishda yanada yaxlit muvozanat talab qilinishi mumkin:

• Shoʻrlik noqulay darajaga yetmasligi kerak.
• Achchiqlik va boshqa yon taʼmlar muvozanatlashtirilishi kerak.
• Yalpiz va salqinlik hissi umumiy taʼmga mos kelishi kerak.
• Ogʻizdagi his maqbul boʻlishi kerak.
• Tish tozalagandan keyingi tajriba ijobiy deb topilishi kerak.
• Foydalanuvchi mahsulotni yana ishlatishga arziydi deb hisoblashi kerak.

Biroq tadqiqot muayyan ideal natriy xlorid ulushi, aroma formulasi yoki tijoriy mahsulot retseptini belgilamagan.

Ogʻiz salomatligi xulq-atvori nuqtayi nazaridan maʼnosi

Kundalik ogʻiz parvarishi bir martalik sogʻliq aralashuvi emas. Samarali boʻlishi uchun odam mahsulotdan har kuni va uzoq muddat foydalanishi kerak. Shu sababli maqbul taʼm va ijobiy mahsulot tajribasi xulq-atvorning davom ettirilishini qoʻllab-quvvatlashi mumkin.

Tadqiqotchilar yamitsuki hissi foydalanishni davom ettirish uchun motivatsion holat boʻlishi mumkin deb hisoblaydi. “Yana ishlataman” bahosi bilan aniqlangan kuchli bogʻliqliklar bu talqinni qoʻllab-quvvatlaydi.

Biroq tadqiqotda:

• Ishtirokchilarning tish tozalashni haqiqatan qay darajada davom ettirgani elektron usulda kuzatilmagan.
• Toʻrt haftadan keyingi mahsulotdan foydalanish kuzatilmagan.
• Sotib olish xulq-atvori oʻlchanmagan.
• Blyashka indeksi, gingival qonash yoki periodontal choʻntak kabi klinik natijalar baholanmagan.

Demak, yamitsuki ballining oshishi haqiqiy uzoq muddatli ogʻiz parvarishiga rioya qilishni yoki periodontal salomatlikni yaxshilashi hali koʻrsatilmagan.

Tadqiqotning kuchli tomonlari

• Tish pastasi bahosini bir martalik soʻrovnoma oʻrniga toʻrt haftalik haqiqiy foydalanish asosida oʻrganishi,
• Bir ishtirokchining ikkita turli formulatsiyadan foydalanishini taʼminlashi,
• Qadoqlarni bir xil va tarkib maʼlumotidan holi qilib taqdim etishi,
• Tish tozalash davomiyligi, pasta miqdori, tozalash usuli va chayish miqdorini standartlashtirishi,
• Ertalab-kechqurun ketma-ketligini ikki guruhga boʻlib tartib taʼsirini kamaytirishga urinish,
• 17 xil sensor va hissiy xususiyatni birgalikda baholashi,
• Boshlangʻich ball farqlarini oʻzgarish ballari orqali nazorat qilishga urinish,
• Normal taqsimlanmagan maʼlumotlar uchun parametrik boʻlmagan testlardan foydalanishi,
• Koʻp sonli korrelyatsiyalarda Bonferroni tuzatishini qoʻllashi,
• Yamitsuki shakllanish vaqtini boshlangʻich holatga nisbatan ham, haftadan haftaga ham alohida tahlil qilishi,
• Natriy xlorid mavjudligi bilan qabul qilingan shoʻrlikni bir-biridan ajratadigan nazorat formulatsiyasidan foydalanishi.

Tadqiqotning cheklovlari

• Tadqiqot ekspert taqrizidan oʻtmagan preprintdir.
• Namuna faqat 50 nafar sogʻlom, 40–59 yoshdagi katta yoshli shaxslardan iborat.
• Ishtirokchilar tadqiqotga qoʻshilish tartibiga koʻra guruhlangan, toʻliq randomizatsiya amalga oshirilmagan.
• Ertalab va kechqurun baholarining bir xil VAS chizigʻida qayd etilishi ankorlash effektini yuzaga keltirgan boʻlishi mumkin.
• Yamitsuki uchun standart taʼrif berilmagan; ishtirokchilar tushunchani turlicha talqin qilgan boʻlishi mumkin.
• NaCl− formulatsiyasi boshqa natriyli komponentlar sababli mutlaqo shoʻrsiz emas.
• Qoʻshimcha natriy xloridning mustaqil taʼsirini aniq ajratib boʻlmagan.
• Tadqiqot davomida kuchli shirin taomlardan saqlanish soʻralgan, biroq kundalik tuz isteʼmoli standartlashtirilmagan.
• Ishtirokchilarning odatiy tuz isteʼmoli va shoʻr taʼm afzalliklari batafsil baholanmagan.
• Haqiqiy tish tozalashga rioya qilish sensor, kundalik yoki mahsulotni tortish orqali tasdiqlanmagan.
• Binom testlari oʻzgarish kattaligidan koʻra oshish va kamayish koʻrsatgan odamlar soniga koʻproq eʼtibor qaratgan.
• Tadqiqot faqat toʻrt hafta davom etgan.
• Uzoqroq muddatda zerikish, mahsulotdan voz kechish yoki baholarda yangi oʻzgarishlar boʻladimi-yoʻqmi nomaʼlum.
• Klinik periodontal oʻlchovlar amalga oshirilmagan.
• Yamitsuki balli haqiqiy mahsulot sotib olish yoki uzoq muddatli foydalanish xulq-atvorini bashorat qiladimi-yoʻqmi koʻrsatilmagan.
• Tadqiqot tegishli ogʻiz parvarishi mahsulotlari kompaniyasi tomonidan shartnoma asosida moliyalashtirilgan.

Tadqiqot nimani aytadi, nimani aytmaydi?

Oʻtmish, bugun va kelajak nuqtayi nazaridan ahamiyati

Oʻtmish nuqtayi nazaridan tish pastasi afzalligi boʻyicha tadqiqotlar asosan isteʼmolchining bir vaqt nuqtasida bildirgan brend, rang, taʼm yoki hid afzalligiga tayangan. Mahsulotdan haftalar davomida haqiqiy foydalanilgandan keyin baho qanday oʻzgarishi cheklangan darajada oʻrganilgan.

Bugun nuqtayi nazaridan ushbu tadqiqot ogʻiz parvarishi mahsulotlarining isteʼmolchi tomonidan baholanishi oʻzgarmas emas, balki vaqtga bogʻliq jarayon boʻlishi mumkinligini koʻrsatadi. Birinchi kundagi baho bir haftadan keyingi shakllangan mahsulot tajribasini toʻliq ifodalamasligi mumkin.

Kelajak nuqtayi nazaridan birinchi haftada kundalik yoki undan ham tez-tez baholashlar oʻtkazilishi yamitsuki aynan qaysi kuni shakllana boshlashini koʻrsatishi mumkin. Uzoqroq tadqiqotlar esa yoqtirish davom etadimi, vaqt oʻtishi bilan zerikish yuzaga keladimi yoki mahsulotdan foydalanish toʻxtatiladimi, shularni tekshirishi mumkin.

Kelajakda javob berilishi kerak boʻlgan asosiy savollar quyidagilar:

• Yamitsuki rivojlanishi birinchi haftaning qaysi kunida boshlanadi?
• Bu baho uch, olti yoki oʻn ikki oy davomida saqlanadimi?
• Yuqori yamitsuki balli haqiqiy tish tozalashga rioya qilishni oshiradimi?
• Odatiy tuz isteʼmoli yuqori boʻlgan odamlar boshqacha javob beradimi?
• Yosh katta yoshli shaxslar va keksalar ayni mahsulotni oʻxshash baholaydimi?
• Qabul qilingan taʼm bilan klinik ogʻiz salomatligi natijalari oʻrtasida bogʻliqlik bormi?
• Yamitsuki uchun madaniyatlararo amal qiladigan standart oʻlchov vositasi ishlab chiqilishi mumkinmi?
• Mahsulotning taʼmi, ogʻizdagi hissi va klinik faol komponentlari oʻrtasidagi eng maqbul muvozanat qanday oʻrnatilishi mumkin?

Tadqiqot Usuli va Natijalari

Tadqiqot dizaynining texnik xulosasi

Yamitsuki oʻzgarishining vaqt chizigʻi

Haftadan haftaga oʻzgarish

NaCl+ va NaCl−ning bevosita taqqoslanishi

Ushbu tahlilda har ikkala mahsulotda kamayish koʻrsatganlar, birida oʻzgarish boʻlmay ikkinchisida kamayish koʻrsatganlar va tegishli taqqoslashda oshish yoʻnalishiga kirmagan ayrim ishtirokchilar chiqarib tashlangan. Shu sababli jadvaldagi ikki son har bir qatorda 50 ga yetmaydi.

Natijalarning texnik xulosasi

• Yamitsuki shakllanishi har ikkala formulatsiyada asosan birinchi hafta ichida yuz bergan.
• Birinchi haftadan keyin umumiy yoʻnalishdagi qoʻshimcha oshish statistik jihatdan koʻrsatilmagan.
• Qoʻshimcha natriy xlorid mavjudligi ikki mahsulot oʻrtasidagi farqni statistik jihatdan ahamiyatli qilmagan.
• Qabul qilingan shoʻrlik yamitsuki oʻzgarishining bevosita belgilovchisi emas.
• Mazalilik, umumiy yoqtirish va qayta foydalanish istagi eng izchil bogʻliqliklarni koʻrsatgan.
• Intensivlikka asoslangan sensor xususiyatlar bilan bogʻliqliklar juda cheklangan boʻlib qolgan.
• Tadqiqot yamitsuki bahosini ijobiy hissiy qabul va davom ettirish niyati bilan bogʻlaydi.

Rasmlarning ilmiy maʼnosi

1-rasm tadqiqotda ishlatilgan sodda qadoqlangan ikkita tajribaviy tish pastasini, choʻtkaga surtilgan taxminan 1 gramm pastani va olti sohaga boʻlingan standart tish tozalash ketma-ketligini koʻrsatadi. Tasvir sensor baholashdagi farqlar erkin tozalash xulq-atvoridan kelib chiqishini kamaytirish uchun qoʻllash jarayoni qay darajada standartlashtirilganini koʻrsatadi.

Rasmda yuqori va pastki jagʻning har bir sohasi uchun 30 soniyalik tozalash koʻrsatilgan, umumiy davomiylik 3 daqiqa ekani qayd etilgan. Yakuniy bosqichda 10 mL chizigʻi boʻlgan kichik idish chayish suvi miqdori ham standartlashtirilganini koʻrsatadi.

2-rasm 17 ta baholash bandi joylashgan vizual analog shkalani koʻrsatadi. Sensor intensivlik bandlarida chiziqning bir uchi “umuman yoʻq”, ikkinchi uchi “tasavvur qilish mumkin boʻlgan eng kuchli intensivlik”; yoqtirish bandlarida esa “umuman yoqtirmayman” bilan “juda yoqtiraman” oraligʻida tuzilgan.

Yamitsuki uchun shkaladagi chap uch “umuman yamitsuki emas”, oʻng uch “nihoyatda yamitsuki” tarzida belgilangan. Tushunchaning oʻrta nuqtasi “na unisi, na bunisi” maʼnosidagi neytral bahoni ifodalaydi.

Manba va Usul Haqida Izoh

Ushbu mazmun Aya Inoue, Mutsumi Takagiwa va Tazuko K. Goto tomonidan tayyorlangan “Changes in Sensory and Affective Responses Associated with the Development of Yamitsuki During Repeated Use of a Salty Toothpaste in Middle-Aged Adults” nomli tadqiqotga asoslanadi.

Mualliflar Tokyo Dental College Ogʻiz, Tish va Jagʻ Radiologiyasi Boʻlimi, Tokyo Dental College Matematika Laboratoriyasi va Gonkong Universiteti Stomatologiya Fakulteti bilan bogʻliq.

Tadqiqot 50 nafar sogʻlom oʻrta yoshli katta yoshli shaxs ikki tajribaviy tish pastasidan toʻrt hafta foydalangan inson ishtirokchilari qatnashgan, prospektiv, koʻr qilingan va takroriy oʻlchovli sensor/hissiy baholash tadqiqoti xususiyatidagi preprintdir.

Hujjatda aniq ravishda “This preprint research paper has not been peer reviewed” iborasi mavjud. Demak, tadqiqot ekspert taqrizidan oʻtmagan. PDFda tekshirish mumkin boʻlgan yakuniy jurnal qabul qilinishi yoki tadqiqotning oʻziga tegishli DOI maʼlumoti mavjud emas.

Tadqiqot Tokyo Dental College Institutsional Etika Kengashi tomonidan 1080 raqamli tasdiq bilan qabul qilingan. Ishtirokchilardan yozma xabardor qilingan rozilik olingan va tadqiqot mahalliy qonunchilik hamda institutsional talablarga muvofiq oʻtkazilgani bildirilgan.

Tadqiqot 2024 Tokyo Dental College Graduate Well-Being Project koʻmagida va Daiichi Sankyo Healthcare Co., Ltd. bilan tuzilgan shartnomaviy tadqiqot doirasida moliyalashtirilgan. Mualliflar kompaniya moliyalashtirishi tadqiqot dizayni, maʼlumot yigʻish, tahlil yoki talqinga taʼsir qilmaganini bildirgan.

Bu tadqiqot klinik periodontal davolash sinovi emas. Milk qonashi, blyashka indeksi, periodontal choʻntak, tish yoʻqotilishi yoki tizimli salomatlik natijasi oʻlchanmagan. Shu sababli tekshirilgan tish pastalari periodontal kasallikning oldini oladi yoki klinik ogʻiz salomatligini yaxshilaydi degan xulosa ushbu tadqiqotdan chiqarib boʻlmaydi.

Yamitsuki tadqiqotda ishtirokchilarning oʻz talqiniga qoldirilgan subyektiv tushunchadir. Psixiatrik qaramlik, kompulsiv xulq-atvor yoki modda qaramligi mezonlari baholanmagan.

NaCl− formulatsiyasida qoʻshimcha natriy xlorid boʻlmasa-da, natriy bikarbonat va boshqa natriy saqlovchi moddalar mavjudligi sababli bu mahsulot mutlaqo shoʻrsiz nazorat emas. Bu holat qoʻshimcha NaClning mustaqil taʼsiriga oid xulosani cheklaydi.

Tadqiqotning asosiy natijasi shuki, takroriy foydalanish davomida yamitsuki bahosi birinchi hafta ichida oshgan va mazalilik, umumiy afzallik hamda qayta foydalanish istagi kabi ijobiy baholar bilan bogʻliq boʻlgan. Tadqiqot bu bahoning haqiqiy uzoq muddatli ogʻiz parvarishiga rioya qilish yoki klinik salomatlik natijalariga taʼsirini koʻrsatmagan.

Ushbu mazmun faqat yuklangan PDFdagi tadqiqot dizayni, ishtirokchi maʼlumotlari, formulatsiya tavsiflari, vizual shkalalar, statistik natijalar, jadvallar va mualliflar talqinlari asosida tayyorlangan. PDFda mavjud boʻlmagan davolash samaradorligi, qaramlik, sotib olish xulq-atvori yoki aniq uzoq muddatli sogʻliq foydasi haqidagi daʼvolar qoʻshilmagan.