
Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT; Cognitive Behavioral Therapy, CBT) temelli grup psikoeğitimi, katılımcılara duygu–düşünce–davranış ilişkisini öğretmek ve bilişsel yeniden değerlendirme, davranışsal aktivasyon, problem çözme, gevşeme ve başa çıkma gibi yapılandırılmış BDT stratejilerini grup ortamında aktarmak üzere tasarlanmış kısa süreli bir psikolojik müdahale yaklaşımıdır. Bu kontrolsüz ve randomize olmayan yarı deneysel çalışma, Brezilya'daki bir devlet üniversitesinde 104 lisans ve lisansüstü öğrencinin dört haftalık BDT temelli grup psikoeğitimi sürecinde depresyon, anksiyete ve stres belirtilerinin nasıl değiştiğini ve değişim örüntülerinin çevrimiçi ve yüz yüze uygulama biçimleri arasında farklılaşıp farklılaşmadığını incelemiştir.
DASS-21'in depresyon, anksiyete ve stres alt ölçeklerinde zaman içinde istatistiksel olarak anlamlı düşüşler görülmüş; kaynakta raporlanan kısmi eta-kare değerleri sırasıyla 0.232, 0.182 ve 0.172 olmuştur. BDI-II depresyon puanı 22.63'ten 16.76'ya, HAM-A anksiyete puanı 23.80'den 17.29'a düşmüş ve her iki ölçeğin zaman etkisi için ηp²=0.333 raporlanmıştır. Genel olarak çevrimiçi ve yüz yüze gruplar benzer semptom azalma örüntüleri göstermiştir.
Bununla birlikte çalışma çevrimiçi ve yüz yüze psikoeğitimin birbirine eşdeğer olduğunu kanıtlamamaktadır. Katılımcılar randomize edilmemiş, müdahalesiz kontrol grubu kullanılmamış ve çalışma equivalence veya non-inferiority tasarımıyla yürütülmemiştir. Ayrıca çevrimiçi grupta bildirilen %70.2'lik bırakma oranı, yüz yüze gruptaki %37.9'luk orandan belirgin biçimde yüksektir. Sonuçlar bu nedenle müdahaleyi tamamlayan öğrencilerdeki kısa dönem semptom değişimini desteklemekte, uzun dönem etkinliği veya iki uygulama biçiminin klinik eşdeğerliğini doğrulamamaktadır.
Araştırmanın temel problemi
Üniversite öğrencileri akademik talepler, gelişimsel geçişler, ekonomik baskılar ve sosyal yaşam değişimleri nedeniyle depresyon, anksiyete ve stres açısından önemli bir ruh sağlığı yükü yaşayabilir. Buna karşılık bireysel psikoterapi kapasitesi, zaman ve maliyet sınırlılıkları nedeniyle bütün öğrencilere aynı ölçüde ulaştırılamayabilir.
Çalışmanın ele aldığı temel soru yalnız bir psikoeğitim programının ardından belirtilerin azalıp azalmadığı değildir. Araştırmacılar aynı yapılandırılmış BDT temelli programın çevrimiçi grup formatına taşındığında yüz yüze uygulamaya benzer semptom değişim örüntüleri üretip üretmediğini de incelemiştir.
Bu soru özellikle dijital ruh sağlığı açısından önemlidir. Çevrimiçi sunum coğrafi engelleri azaltabilir ve daha fazla öğrenciye ulaşabilir; ancak erişilebilirlik ile katılımcının programa devam etmesi aynı kavram değildir. Çalışmanın yüksek çevrimiçi bırakma oranı bu ayrımı doğrudan görünür hale getirmektedir.
BDT Temelli Grup Psikoeğitimi Nedir?
BDT temelli grup psikoeğitimi, bilişsel davranışçı terapinin duygu–düşünce–davranış modeli ve temel başa çıkma tekniklerini yapılandırılmış eğitim, grup tartışması ve oturumlar arası uygulamalar yoluyla birden fazla katılımcıya aktaran psikolojik müdahale yaklaşımıdır; mevcut çalışmada bu yaklaşım dört haftalık, haftada bir 90 dakikalık oturumlarla uygulanmış ve depresyon, anksiyete ve stres yönetimine odaklanmıştır.
Psikoeğitim ile tam kapsamlı bireysel BDT aynı değildir
Çalışmadaki protokol BDT ilkelerine dayanmaktadır ancak bireyselleştirilmiş uzun süreli psikoterapi protokolü değildir. Yapı özellikle belirtiler hakkında bilgi verme, bilişsel modeli öğretme, işlevsiz düşünceleri tanıma ve günlük hayatta uygulanabilecek başa çıkma becerilerini geliştirme üzerine kurulmuştur.
Bu nedenle çalışmanın sonuçları “dört seans her türlü depresyon veya anksiyete için tam BDT tedavisinin yerine geçer” biçiminde yorumlanmamalıdır. Araştırma kısa, yapılandırılmış grup psikoeğitiminin belirli üniversite öğrencilerindeki kısa dönem semptom değişimini incelemiştir.
Dört oturumun içeriği
| Oturum | Ana konu ve hedefler | Başlıca teknikler / ev çalışmaları |
|---|---|---|
| 1 | Psikoeğitim; duygu, düşünce ve davranış; bilişsel model; bilişsel çarpıtmalar; alternatif düşünceler; İşlevsiz Düşünce Kaydı | Bilişsel çarpıtmaları belirleme ve alternatif düşünce üretme |
| 2 | Depresyon; depresyonun bilişsel modeli; yaygın belirtiler; başa çıkma; davranışsal aktivasyon; problem çözme; bilişsel esneklik | Sorumluluk pasta grafiği, ya hep ya hiç düşünmeyi inceleme, başa çıkma kartı, problem çözme çalışma sayfası |
| 3 | Anksiyete; anksiyetenin bilişsel modeli; belirtiler; nefes ve gevşeme; dikkati başka yöne yöneltme; felaketleştirmeyi azaltma; endişe yönetimi | Decatastrophizing çalışması, üretken ve üretken olmayan endişeleri ayırma, beş duyu tekniği |
| 4 | Stres ve stres evreleri; stresle başa çıkma; gevşeme; problem çözme; girişkenlik; uyku hijyeni; öğrenme kontrolü | Başa çıkma kartı ve uyku günlüğü |
Kimler çalışmaya alındı?
Katılımcılar Brezilya'nın güneyindeki bir kamu üniversitesinde lisans veya lisansüstü öğrencilerdi. Çalışmaya katılım için en az 18 yaşında olmak gerekiyordu. Beşerî bilimler, biyolojik bilimler, doğa bilimleri ve temel/pozitif bilimler dahil farklı akademik alanlardan öğrenciler bulunuyordu.
Üniversiteden geçici olarak ayrılmış öğrenciler ve veri toplama döneminde psikoterapi alan kişiler çalışma dışında bırakılmıştır. Bu dışlama, araştırmanın grup psikoeğitimi sırasında başka aktif psikoterapi müdahalelerinin etkisini azaltmayı amaçlayan yöntemsel bir sınırlamadır.
Örneklem büyüklüğü nasıl planlandı?
A priori güç analizi G*Power 3.1.9.7 kullanılarak iki grup × iki ölçümlü repeated-measures ANOVA için yapılmıştır. Kaynakta kısmi eta-kare ηp²=0.04, α=0.05 ve %95 istatistiksel güç varsayımlarıyla gereken minimum örneklem 80 olarak hesaplanmıştır. Nihai 104 kişilik örneklem bu sayının üzerindedir.
Ölçüm araçları
| Ölçek | Ne ölçer? | Uygulama zamanları |
|---|---|---|
| DASS-21 | Depresyon, anksiyete ve stres belirtilerinin şiddeti | Çevrimiçi tarama, müdahale öncesi, müdahale sonrası |
| BDI-II | Depresif belirti şiddeti | Müdahale öncesi ve müdahale sonrası |
| HAM-A | Klinisyen tarafından değerlendirilen anksiyete şiddeti | Müdahale öncesi ve müdahale sonrası |
DASS-21 ve BDI-II öz-bildirim araçlarıdır. HAM-A ise klinisyen/değerlendirici tarafından puanlanan bir ölçektir. Bu farklı ölçüm kaynaklarının benzer yönde değişim göstermesi, semptom azalmasının yalnız tek bir öz-bildirim ölçeğine bağlı olmadığını gösteren yararlı bir yöntemsel özellik oluşturur.
Ölçeklerin iç tutarlılığı
Çalışma örnekleminde DASS-21 alt ölçeklerinin Cronbach alfa değerleri başlangıçta depresyon için 0.90, anksiyete için 0.84 ve stres için 0.83; son değerlendirmede sırasıyla 0.88, 0.81 ve 0.79'dur. BDI-II başlangıçta 0.90 ve son değerlendirmede 0.91; HAM-A ise her iki ölçümde 0.88 alfa değerine sahiptir. Kaynak bu değerleri kullanılan ölçeklerin mevcut örneklemde yeterli ile yüksek iç tutarlılık gösterdiğinin göstergesi olarak sunmaktadır.
Tarama ile müdahale öncesi ölçüm arasındaki süre
İki katılımcı alım dalgası Eylül 2022 ve Mart 2023'te yürütülmüştür. İlk çevrimiçi tarama ile yüz yüze müdahale öncesi değerlendirme arasındaki süre, katılımcının uygunluğuna ve alım dalgasına bağlı olarak yaklaşık iki ile altı ay arasında değişmiştir.
Bu gecikme tek tip değildir. Bununla birlikte DASS-21 puanlarının tarama ile müdahale öncesi değerlendirme arasında anlamlı biçimde değişmemesi, semptomların müdahale başlamadan önce görece kararlı olduğuna ilişkin ek bir zaman referansı sağlamıştır.
Çevrimiçi ve Yüz Yüze Uygulamalar Eşdeğer mi?
Bu çalışma çevrimiçi ve yüz yüze BDT temelli grup psikoeğitiminin eşdeğer olduğunu göstermemektedir; iki formatta çoğu semptom için benzer değişim örüntüleri gözlenmiş olsa da katılımcılar randomize edilmemiş ve çalışma equivalence veya non-inferiority tasarımıyla planlanmamıştır, bu nedenle “anlamlı fark bulunmadı” sonucu “iki yöntem eşdeğerdir” biçiminde yorumlanamaz.
Gruplar nasıl belirlendi?
Çevrimiçi veya yüz yüze grup ataması katılımcı tercihiyle ya da randomizasyonla yapılmamıştır. Atama temel olarak takvim uygunluğu ve lojistik koşullara göre gerçekleştirilmiştir. Bu durum başlangıçta ölçülmeyen özelliklerin iki format arasında farklı dağılmış olabilmesine izin verir.
Her grup en fazla 20 kişiden oluşmuş ve bir terapist, bir yardımcı terapist ile bir gözlemci tarafından yürütülmüştür. Üç çevrimiçi, beş yüz yüze grup gerçekleştirilmiştir. Uygulanan içerik ve oturum yapısı her iki formatta aynı tutulmuştur.
Değerlendirici körlüğü
Ölçümler eğitimli son sınıf psikoloji öğrencileri tarafından gerçekleştirilmiştir. Müdahaleyi yürüten terapistler veri toplama sürecinde görev almamıştır. Değerlendiriciler katılımcının çevrimiçi veya yüz yüze grupta olduğuna kördür; ancak ölçümün müdahale öncesi mi sonrası mı olduğuna körlük sağlanamamıştır. Değerlendiriciler arası güvenilirlik ayrıca formal olarak ölçülmemiştir.
Protokol sadakati
Her iki uygulama biçiminde aynı manuel ve yapı kullanılmıştır. Bununla birlikte oturumların belirtilen protokole hangi oranda uyduğunu puanlayan bağımsız bir fidelity checklist bulunmamaktadır. Kaynak protokol sadakatinin uygulayıcı eğitimi ve geliştiriciler tarafından sağlanan sürekli süpervizyonla desteklendiğini bildirmektedir.
Çalışmanın Yöntemi ve Bulguları
Katılımcı akışı
| Aşama | n |
|---|---|
| İlk çevrimiçi taramayı tamamlayan | 1143 |
| Yüz yüze görüşme ve müdahale öncesi değerlendirmeyi tamamlayan | 246 |
| Dört oturumun en az %75'ine katılan | 110 |
| Son değerlendirmeyi tamamlayan ve analize giren | 104 |
| Çevrimiçi nihai örneklem | 45 |
| Yüz yüze nihai örneklem | 59 |
Kaynak Şekil 1'de iki yüz yüze tarama kutusu N=90 ve N=200 olarak gösterildiği halde yöntem metni toplam yüz yüze değerlendirme sayısını 246 olarak bildirmektedir. Kaynağın sonraki attrition hesabındaki çevrimiçi 151 ve yüz yüze 95 kişilik paydalar da toplam 246'ya karşılık geldiğinden Verianla ana akışta metinsel 246 değerini esas almakta, şekil ile metin arasındaki farkı ise kaynak-içi raporlama belirsizliği olarak korumaktadır.
Nihai örneklemin özellikleri
| Özellik | Değer |
|---|---|
| Ortalama yaş | 28 yıl, SD=9.03 |
| Kadın | 70 (%67.3) |
| Lisans öğrencisi | 54 (%51.9) |
| Bekâr | 57 (%54.8) |
| Daha önce ruh sağlığı tanısı bildiren | 57 (%54.8) |
| En sık bildirilen tek tanı | Anksiyete (%13.5) |
| Anksiyete + depresyon komorbiditesi | %12.5 |
| Depresyon | %7.7 |
Müdahale öncesinde çevrimiçi ve yüz yüze gruplar karşılaştırılabilir miydi?
Müdahale öncesi değerlendirmede gruplar cinsiyet dağılımı, ruh sağlığı tanısı varlığı, yaş, DASS-21 depresyon, anksiyete ve stres, BDI-II depresyon ve HAM-A anksiyete puanları açısından istatistiksel olarak anlamlı farklılık göstermemiştir. Bu durum randomizasyonun yerini tutmaz; ancak ölçülmüş temel klinik değişkenlerde belirgin başlangıç farkı bulunmadığını gösterir.
İstatistiksel analiz
Tanımlayıcı analizlerde frekans, ortalama ve standart sapma kullanılmıştır. Uygulama biçimleri ile tanı gruplarının başlangıç özellikleri ki-kare ve t-testleriyle karşılaştırılmıştır. Eksik veri imputasyonu yapılmamış, yalnız bütün gerekli değerlendirmeleri tamamlayan katılımcılar analiz edilmiştir; yani complete-case yaklaşımı kullanılmıştır.
Ana sonuç analizlerinde iki between-subject faktör — uygulama biçimi ve önceden ruh sağlığı tanısının varlığı — ile zaman within-subject faktörünü birleştiren repeated-measures ANOVA uygulanmıştır.
DASS-21 depresyon alt ölçeğinde Mauchly testi küresellik varsayımının ihlal edildiğini göstermiştir: W=0.933, χ²(2)=6.843, p=0.033. Bu nedenle Huynh–Feldt düzeltmesi ε=0.983 kullanılmıştır. DASS anksiyete ve stres için küresellik kabul edilmiştir. BDI-II ve HAM-A yalnız iki zaman noktasına sahip olduğundan küresellik varsayımı otomatik olarak karşılanmaktadır.
Etki büyüklüğü kısmi eta-kare (ηp²) ile raporlanmış; kaynak 0.01–0.039 aralığını küçük, 0.06–0.11 aralığını orta ve 0.14'ün üzerini büyük etki olarak sınıflandırmıştır.
DASS-21 zaman sonuçları
| Alt ölçek | Tarama | Müdahale öncesi | Müdahale sonrası | Zaman etkisi | ηp² |
|---|---|---|---|---|---|
| Depresyon | 19.06 ± 11.71 | 16.68 ± 10.93 | 11.96 ± 9.58 | F(1.967,196.665)=30.268; p≤0.001 | 0.232 |
| Anksiyete | 16.04 ± 10.35 | 14.26 ± 9.91 | 9.96 ± 8.73 | F(2,200)=22.271; p≤0.001 | 0.182 |
| Stres | 22.85 ± 9.88 | 23.22 ± 9.49 | 17.88 ± 8.43 | F(2,200)=20.812; p≤0.001 | 0.172 |
Bonferroni karşılaştırmalarında müdahale sonrası puanların hem tarama hem de müdahale öncesi puanlardan düşük olduğu görülmüştür. Tarama ile müdahale öncesi ölçüm arasında anlamlı fark bulunmamıştır. Kaynak DASS-21 şiddet sınıflamasının genel olarak orta düzeyden hafif düzeye geçtiğini bildirmektedir.
BDI-II ve HAM-A sonuçları
| Ölçek | Ön test | Son test | Zaman etkisi | ηp² |
|---|---|---|---|---|
| BDI-II | 22.63 ± 10.975 | 16.76 ± 10.577 | F(1,100)=49.931; p≤0.001 | 0.333 |
| HAM-A | 23.80 ± 11.047 | 17.29 ± 9.803 | F(1,100)=49.907; p≤0.001 | 0.333 |
BDI-II ve HAM-A sonuçları DASS-21'deki temel yönle uyumludur: müdahale sonrası depresyon ve anksiyete belirtilerinin ortalamaları daha düşüktür.
Uygulama biçimine göre değişim
| Sonuç | F | p | ηp² | Kaynak yorumu |
|---|---|---|---|---|
| DASS-21 depresyon | 4.003 | 0.020 | 0.038 | Küçük etkileşim; ilk taramadaki grup farkıyla ilişkili |
| DASS-21 anksiyete | 0.871 | 0.420 | 0.009 | Anlamlı etkileşim yok |
| DASS-21 stres | 0.085 | 0.919 | 0.001 | Anlamlı etkileşim yok |
| BDI-II | 0.563 | 0.455 | 0.006 | Anlamlı etkileşim yok |
| HAM-A | 0.269 | 0.605 | 0.003 | Anlamlı etkileşim yok |
DASS-21 depresyonundaki time × modality etkileşimi diğer sonuçlardan ayrılmaktadır. Post hoc değerlendirmede yüz yüze grubun ilk tarama noktasındaki depresyon şiddeti daha yüksek bulunmuş, ancak bu fark müdahale öncesi değerlendirmede ortadan kalkmıştır. Bu nedenle sonuç, yüz yüze psikoeğitimin depresyonda çevrimiçi müdahaleden daha güçlü olduğunu göstermez.
Önceden ruh sağlığı tanısı bulunması sonuçları değiştirdi mi?
DASS-21 depresyonunda tanı durumu için anlamlı bir between-subjects etki görülmüştür: F(1,100)=6.651, p=0.011, ηp²=0.062. Daha önce bir ruh sağlığı tanısı bildiren katılımcıların değerlendirme noktaları boyunca depresyon düzeyleri daha yüksektir.
Bununla birlikte time × diagnosis ve time × modality × diagnosis etkileşimleri hiçbir sonuçta anlamlı değildir. BDI-II ve HAM-A için de uygulama biçimi veya önceki tanı durumuna ilişkin anlamlı zaman etkileşimi gösterilmemiştir.
Çevrimiçi uygulamadaki yüksek bırakma oranı
| Uygulama biçimi | Başlangıç paydası | Bırakan | Bırakma oranı | Nihai analiz |
|---|---|---|---|---|
| Çevrimiçi | 151 | 106 | %70.2 | 45 |
| Yüz yüze | 95 | 36 | %37.9 | 59 |
Bu sonuç klinik semptom değişiminden farklı bir uygulama boyutunu gösterir. Müdahaleyi tamamlayan çevrimiçi ve yüz yüze katılımcılarda benzer semptom azalması görülmüş olabilir; fakat başlangıçta çevrimiçi akışa giren kişilerin programa devam etmesi daha güç olmuştur.
Tamamlayan ve tamamlamayan katılımcılar başlangıç cinsiyet dağılımı ve DASS-21 depresyon, anksiyete ve stres puanları açısından anlamlı farklılık göstermemiştir. Bu bulgu ölçülen bu özellikler bakımından sistematik attrition kanıtı göstermemektedir; ancak ölçülmeyen motivasyon, teknoloji erişimi, takvim esnekliği veya başka özelliklere bağlı self-selection etkilerini dışlamaz.
Semptom Azalması Müdahalenin Kesin Nedensel Etkisini Kanıtlar mı?
Hayır. Tarama ile müdahale öncesi DASS-21 puanlarının kararlı kalıp dört haftalık psikoeğitim döneminden sonra azalması müdahale dönemiyle uyumlu güçlü bir zaman örüntüsü sağlasa da kontrol grubunun ve randomizasyonun olmaması, beklenti etkileri, grup desteği, regresyon to the mean, doğal semptom dalgalanmaları ve başka eşzamanlı değişkenlerin tamamen dışlanmasını engeller.
Kontrol grubunun olmaması neden önemlidir?
Bir müdahalesiz veya aktif kontrol grubu, müdahaleye katılmadan aynı süreyi geçiren benzer öğrencilerde belirtilerin nasıl değişeceğini gösterirdi. Böyle bir karşılaştırma bulunmadığı için pre–post düşüşün ne kadarının özgül psikoeğitim içeriğine, ne kadarının grup etkileşimi veya zaman gibi nonspesifik faktörlere bağlı olduğu belirlenemez.
Tarama–ön test kararlılığı yine de neden yararlıdır?
DASS-21'in tarama ile pre-test arasında anlamlı değişmemesi, belirtilerin müdahale öncesinde iki ila altı aylık değişken bekleme süresi boyunca sistematik olarak düşmediğini gösteren doğal bir ek referans noktası oluşturur. Bu özellik, “yalnız zaman geçtiği için azaldı” açıklamasını zayıflatır; ancak formal kontrol grubunun yerini tutmaz.
Uzun dönem sonuç bilinmiyor
Son değerlendirme dört oturum tamamlandıktan yaklaşık bir hafta sonra yapılmıştır. Daha sonraki aylarda takip ölçümü yapılmadığından semptom azalmasının kalıcı olup olmadığı, yeniden yükselip yükselmediği veya katılımcıların başka bakım hizmetlerine ihtiyaç duyup duymadığı bilinmemektedir.
Grup kümelenmesi analiz edilmedi
Katılımcılar sekiz ayrı müdahale grubunda ve farklı kolaylaştırıcı ekiplerle yer almıştır. Buna rağmen bireylerin aynı grup veya kolaylaştırıcı altında kümelenmesi istatistiksel modelde ayrıca ele alınmamıştır. Grup dinamikleri veya terapist farklılıkları sonuç varyansına katkıda bulunmuş olabilir.
Ev ödevlarına bağlılık ölçülmedi
Her oturumda önceki hafta verilen çalışmalar grup içinde gözden geçirilmiş, katılımcılar uygulama deneyimlerini gönüllü biçimde paylaşabilmiştir. Ancak bireysel homework adherence yapılandırılmış veya nicel olarak ölçülmemiştir. Bu nedenle ev çalışmalarını daha düzenli yapan kişilerin daha fazla iyileşip iyileşmediği test edilememiştir.
Çalışmanın desteklediği sonuçlar
- Dört haftalık BDT temelli grup psikoeğitimi döneminde depresyon, anksiyete ve stres belirtileri azalmıştır.
- DASS-21'deki ana zaman etkileri kaynak tarafından büyük etki büyüklükleriyle raporlanmıştır.
- BDI-II ve HAM-A sonuçları da ön testten son teste anlamlı azalma göstermiştir.
- Çoğu semptom sonucu için çevrimiçi ve yüz yüze grupların zaman içindeki değişim örüntüleri anlamlı biçimde farklılaşmamıştır.
- Önceden ruh sağlığı tanısı olan öğrenciler DASS-21 depresyonunda genel olarak daha yüksek belirti düzeyi göstermiştir.
- Çevrimiçi uygulamada katılımcı kaybı yüz yüze uygulamadan belirgin biçimde yüksektir.
- Tarama ile müdahale öncesi DASS-21 ölçümlerindeki kararlılık, belirti azalmasının psikoeğitim dönemi sırasında ortaya çıktığı yönündeki zaman ilişkisini güçlendirmektedir.
Çalışmanın desteklemediği sonuçlar
- Çevrimiçi ve yüz yüze BDT temelli psikoeğitimin klinik olarak eşdeğer olduğu gösterilmemiştir.
- Çevrimiçi psikoeğitimin yüz yüze uygulamadan daha iyi veya daha kötü klinik etkiye sahip olduğu doğrulanmamıştır.
- Semptom azalmasının yalnız psikoeğitim protokolünden kaynaklandığı nedensel olarak kanıtlanmamıştır.
- Dört haftalık sonuçların uzun dönemde korunduğu gösterilmemiştir.
- Programın bireysel psikoterapinin yerine geçebileceği gösterilmemiştir.
- Programın ağır psikiyatrik bozukluklarda bağımsız tedavi olarak yeterli olduğu test edilmemiştir.
- Çalışma hangi öğrenci için çevrimiçi, hangi öğrenci için yüz yüze formatın daha uygun olduğunu öngören kişiselleştirilmiş bir model geliştirmemiştir.
- Çevrimiçi katılım kaybının hangi mekanizmalar nedeniyle daha yüksek olduğu doğrudan belirlenmemiştir.
Başlıca sınırlılıklar
Kontrol grubu yoktur: Müdahale dönemi dışındaki olası iyileşme mekanizmaları tamamen ayrıştırılamaz.
Randomizasyon yoktur: Uygulama biçimi takvim ve lojistik koşullara göre belirlenmiştir; ölçülmeyen confounderlar kalabilir.
Eşdeğerlik tasarımı değildir: Non-significant modality differences, online ve yüz yüze formatların eşdeğerliğini kanıtlamaz.
Takip değerlendirmesi yoktur: Kazanımların aylar veya yıllar boyunca sürüp sürmediği bilinmemektedir.
Yüksek attrition: Özellikle çevrimiçi kolda %70.2'lik kayıp, intervention-completer sonuçlarının bütün başlangıç grubuna genellenmesini sınırlar.
Kümelenme modele alınmamıştır: Grup ve kolaylaştırıcı etkileri statistical model içinde ayrı random effect veya cluster yapısı olarak değerlendirilmemiştir.
Formal fidelity checklist yoktur: Uygulayıcı eğitimi ve süpervizyon bulunsa da oturum düzeyinde protokol sadakati sayısal olarak ölçülmemiştir.
Ev ödevi bağlılığı nicel değildir: Katılımcının oturumlar arası çalışmaları ne ölçüde tamamladığı sistematik biçimde analiz edilememiştir.
Ölçeklerin tümü bütün zaman noktalarında uygulanmamıştır: DASS-21 üç zaman noktasında, BDI-II ve HAM-A yalnız iki zaman noktasında uygulanmıştır.
Akut risk protokolü: Standartlaştırılmış formal bir akut intihar düşüncesi/risk değerlendirme protokolü kullanılmamıştır; klinik olarak belirgin sıkıntı saptanan kişiler destek hizmetlerine yönlendirilmiştir.
Kaynak-içi akış uyumsuzluğu: Sayfa 5'teki Figure 1'in iki yüz yüze screening kutusundaki N=90 ve N=200 değerleri toplam 290 yaparken yöntem metni 246 kişilik pre-intervention assessment bildirmektedir. Ana analiz ve attrition paydaları 246 sayısıyla uyumludur.
Kaynak ve Yöntem Notu
Özgün başlık: Comparing Digital and In-Person CBT-Based Group Psychoeducation for Anxiety, Depression, and Stress in University Students: A Quasi-Experimental Study
Yazarlar: Francielle Assumpção; Gabriela Oltramari; Gabriel Henrique Bomfim de França; Natália Martins Dias; Fernanda Machado Lopes.
Sorumlu yazar: Fernanda Machado Lopes.
Kurum: Department of Psychology, Universidade Federal de Santa Catarina (UFSC), Florianópolis, Brazil.
Dergi: Psychiatry International.
Yayıncı: MDPI, Basel, Switzerland.
Bibliyografik kayıt: Psychiatry International, 2026, 7(4), 162.
DOI: 10.3390/psychiatryint7040162
Yayın tarihçesi: Alınma 11 Mayıs 2026; revizyon 29 Haziran 2026; kabul 14 Temmuz 2026; yayın 21 Temmuz 2026.
Hakemlik durumu: Psychiatry International, MDPI tarafından hakemli açık erişimli dergi olarak yayımlanmaktadır; kaynak yayımlanmış version-of-record makaledir.
Kaynak türü: Kontrol grubu bulunmayan, randomize olmayan, pre–post ve iki uygulama biçimini karşılaştıran yarı deneysel psikolojik müdahale araştırması.
Nihai örneklem: 104 üniversite öğrencisi; çevrimiçi n=45, yüz yüze n=59.
Müdahale: BDT temelli dört grup psikoeğitimi oturumu; haftada bir, her biri 90 dakika, toplam dört hafta.
Uygulama biçimi: Çevrimiçi veya üniversite sınıfında yüz yüze; atama takvim ve lojistik koşullara göre, randomizasyon olmadan yapılmıştır.
Grup yapısı: Grup başına en fazla 20 katılımcı; terapist, yardımcı terapist ve gözlemci; toplam üç çevrimiçi ve beş yüz yüze grup.
Psikometrik araçlar: Depression, Anxiety and Stress Scale–21 (DASS-21); Beck Depression Inventory–II (BDI-II); Hamilton Anxiety Rating Scale (HAM-A).
Ölçüm zamanları: DASS-21 için tarama, pre-test ve post-test; BDI-II ve HAM-A için pre-test ve post-test.
Analiz yaklaşımı: Tanımlayıcı istatistikler, ki-kare, t-testleri, complete-case analysis ve repeated-measures ANOVA. Between-subject faktörleri uygulama biçimi ve önceki ruh sağlığı tanısı; within-subject faktör zaman.
Küresellik düzeltmesi: DASS-21 depresyon için Mauchly W=0.933, χ²(2)=6.843, p=0.033; Huynh–Feldt ε=0.983 uygulanmıştır.
Ana DASS-21 zaman etkileri: Depresyon ηp²=0.232; anksiyete ηp²=0.182; stres ηp²=0.172; bütün zaman etkileri p≤0.001.
BDI-II: 22.63 ± 10.975 → 16.76 ± 10.577; F(1,100)=49.931; p≤0.001; ηp²=0.333.
HAM-A: 23.80 ± 11.047 → 17.29 ± 9.803; F(1,100)=49.907; p≤0.001; ηp²=0.333.
Modality sonucu: Çoğu outcome için time × modality etkileşimi anlamlı değildir. DASS-21 depresyonunda F=4.003, p=0.020, ηp²=0.038 düzeyinde küçük bir etkileşim vardır ve kaynak bunu ilk screening noktasındaki başlangıç farkıyla ilişkilendirmektedir.
Attrition: Kaynak çevrimiçi format için %70.2, yüz yüze format için %37.9 bırakma oranı bildirmektedir.
Lisans: Creative Commons Attribution (CC BY).
Finansman: Natália Martins Dias ve Fernanda Machado Lopes, Brazilian National Council for Scientific and Technological Development (CNPq) araştırma üretkenliği hibeleriyle desteklenmiştir; hibe numaraları 303590/2022-0 ve 305398/2023-7.
Etik: Universidade Federal de Santa Catarina Research Ethics Committee; CAAE 57811222.3.0000.0121; Approval No. 5.426.521; 24 Mayıs 2022.
Bilgilendirilmiş onam: Bütün katılımcılardan alınmıştır.
Veri erişilebilirliği: Kaynak yazarları özgün çalışma verisini açık erişimli bir Google Sheets veri setinde paylaştıklarını ve bağlantının 11 Mayıs 2026'da erişilebilir olduğunu bildirmektedir.
Çıkar çatışması: Yazarlar araştırma, yazarlık veya yayınla ilişkili potansiyel çıkar çatışması bildirmemiştir.
Yazar katkıları: Francielle Assumpção ve Fernanda Machado Lopes çalışma tasarımından; Francielle Assumpção, Gabriel Henrique Bomfim de França ve Gabriela Oltramari veri toplamadan; Natália Martins Dias ve Fernanda Machado Lopes veri analizinden ve makalenin kritik revizyonundan sorumludur. Tüm yazarlar teknik işlemler, veri yorumu ve makalenin hazırlanmasına katkıda bulunmuştur.
Kaynak-içi raporlama notu: Sayfa 5'teki katılımcı akış diyagramı iki yüz yüze tarama kutusunu N=90 ve N=200 olarak gösterirken yöntem metni 246 kişinin pre-intervention assessment tamamladığını belirtmektedir. Sonraki attrition paydaları 151 çevrimiçi + 95 yüz yüze = 246 ile metinsel değeri desteklemektedir. Kaynak bu şekil–metin farkını ayrıca açıklamamaktadır.
Temel yorum sınırı: Çalışma, müdahaleyi tamamlayan üniversite öğrencilerinde dört haftalık BDT temelli grup psikoeğitimi dönemiyle birlikte kısa dönem depresyon, anksiyete ve stres azalması göstermektedir. Kontrol grubu ve randomizasyon olmadığı için kesin nedensel tedavi etkisi kanıtlanamaz; equivalence/non-inferiority tasarımı bulunmadığı için çevrimiçi ve yüz yüze formatların eşdeğer olduğu sonucuna varılamaz; takip olmadığı için kazanımların uzun dönem kalıcılığı bilinmemektedir.

Bir yorum bırakın
E-posta adresiniz yayınlanmayacaktır. Gerekli alanlar * ile işaretlenmiştir