Elektrookülografi (electrooculography, EOG), kornea ile retina arasındaki elektriksel potansiyel farkından yararlanarak göz hareketleriyle ilişkili elektriksel değişimleri non-invaziv biçimde kaydeden fizyolojik bir ölçüm yöntemidir. Bu çalışma, stabil farmakolojik tedavi alan 20 yetişkin ADHD hastasının rutin klinik kayıtlarını retrospektif olarak inceleyerek, planlanmış sabah ilaç dozunun alınması ve yaklaşık 30 dakikalık klinik görüşmeyi izleyen ikinci kapalı-göz EOG kaydında kısa süreli bir değişim görülüp görülmediğini araştırmıştır. Ortalama ve tepe EOG gücü ikinci kayıtta anlamlı biçimde düşmüş; her iki ölçütte de 20 katılımcının 18'inde düşüş gözlenmiştir. Buna karşılık kan basıncında sistematik değişim bulunmamış ve kardiyovasküler değişimler EOG değişimleriyle anlamlı korelasyon göstermemiştir.

Ortalama EOG gücü pre-medikasyon ölçümünde 1.845 a.u.'dan ikinci ölçümde 0.627 a.u.'ya düşmüştür; ortalama değişim −1.218 a.u., %95 güven aralığı −2.221 ile −0.215 ve Cohen'in eşleştirilmiş örneklem etki büyüklüğü \(d_z=-0.568\)'dir. Tepe EOG gücü 2.403 a.u.'dan 0.739 a.u.'ya düşmüş; ortalama değişim −1.664 a.u., %95 güven aralığı −3.158 ile −0.170 ve \(d_z=-0.521\) bulunmuştur. Her iki pre–post karşılaştırmanın p değerleri sırasıyla 0.020 ve 0.031'dir; düşüş yönünün 18/20 kişide görülmesine ilişkin binom testi her iki ölçütte de p=0.0004'tür.

Bu bulgular kapalı-göz EOG'sinin kısa bir klinik zaman penceresinde fizyolojik değişime duyarlı olabileceğini göstermektedir; ancak çalışma bu değişimin ilaca özgü olduğunu kanıtlamaz. Negatif kontrol veya alternatif kontrol koşulu yoktur, ilk ve ikinci kayıt arasında normal klinik görüşme gerçekleşmiştir ve exact ilaç dozu, tedavi süresi ile akut klinik semptom değişimi sistematik olarak modele dahil edilmemiştir. Bu nedenle EOG henüz ADHD ilaç titrasyonu için doğrulanmış bir biyobelirteç, bireysel tedavi cevabı tahmin aracı veya doz ayarlama testi değildir.

Kapalı Göz EOG Bu Çalışmada Neyi Ölçüyor?

Kapalı-göz EOG, görsel girdinin azaltıldığı uyanık durumda gözlerin oluşturduğu kornea–retina elektriksel potansiyel değişimlerini ölçmektedir; bu çalışmada amaç belirli bir göz hareketini sınıflandırmak değil, yatay EOG sinyalinin güç spektral yoğunluğundan türetilen ortalama ve tepe güç özelliklerinin aynı klinik seans içinde değişip değişmediğini incelemektir.

EOG ile EEG aynı ölçüm değildir

Çalışmada EOG kayıtları standart klinik EEG ekipmanı kullanılarak alınmıştır; ancak analiz edilen sinyal EEG beyin dalgası değildir. Elektrotların alın ve iki lateral epikantus çevresindeki yerleşimi, göz hareketleriyle ilişkili potansiyel farklılıklarının kaydedilmesine yöneliktir. Alındaki elektrot referans olarak, sağ ve sol lateral elektrotlar ise yatay EOG bileşenini oluşturmak için kullanılmıştır.

Bu ayrım önemlidir: çalışmanın sonucu “ADHD ilacı EEG beyin aktivitesini azalttı” değildir. Ölçülen değişken, kapalı göz koşulundaki yatay elektrookülografik sinyalin spektral gücüdür.

Neden gözler kapalı ölçüm kullanıldı?

Kaynağın bilimsel gerekçesi, kapalı göz koşulunun dış görsel girdiyi azaltırken içsel okülomotor dinamiklerin ölçülmesine izin vermesidir. Çalışmanın hipotezi, bu düşük uyaranlı durumda kaydedilen EOG aktivitesinin kısa zaman ölçeğindeki ilaçla ilişkili fizyolojik değişikliklere duyarlı olabileceğidir.

Bununla birlikte çalışma “kapalı göz koşulu daha doğru bir ADHD testi” sonucunu sınamamıştır. Bu kayıt ortamı araştırma hipotezine hizmet eden pratik bir fizyolojik ölçüm koşuludur.

Çalışmanın klinik akışı

1. Katılımcı sabahki rutin ADHD ilacını almadan klinik randevuya geldi.
2. Katılımcı uyanık ve gözleri kapalı durumda beş dakika EOG kaydı verdi.
3. Katılımcı planlanmış düzenli ilaç dozunu aldı.
4. Yaklaşık 30 dakika süren olağan klinik konsultasyon gerçekleştirildi.
5. İkinci beş dakikalık kapalı-göz EOG kaydı yapıldı.
6. Her EOG oturumunun ardından nabız ve kan basıncı ölçüldü.

Bu akışın bilimsel avantajı aynı kişiyi kendi referansı olarak kullanmasıdır. Ancak aynı zamanda çalışmanın temel confounding sorununu da oluşturur: ilaç alımı ile ikinci kayıt arasındaki 30 dakikada yalnız ilaç etkisi değil, zaman geçişi ve konsultasyon bağlamı da değişmiştir.

Kimler çalışmaya dahil edildi?

Analiz, rutin klinik kayıtlardan kriterleri karşılayan 20 yetişkini içermektedir. Dahil edilme için DSM-5 veya ICD-10'a göre ADHD tanısı, dikkatsizlik ve/veya hiperaktivite-dürtüsellik için en az altı DIVA öğesi, stabil ve tatmin edici farmakolojik tedavi ve 18–55 yaş aralığı aranmıştır. Göz hareketlerini etkileyen hastalıklar ve diğer önemli psikiyatrik bozukluklar dışlama ölçütüdür.

ASRS değişimi, mevcut EOG kaydının ilk ve ikinci beş dakikalık oturumları arasında alınmış akut semptom puanı değildir. Bu nedenle EOG değişiminin aynı seansta semptom iyileşmesine eşlik ettiği sonucu bu verilerden çıkarılamaz.

EOG sinyali nasıl işlendi?

EOG 100 Hz örnekleme frekansıyla kaydedilmiştir. Kaynakta görsel kalite kontrolü dışında agresif bir ön işleme zinciri yoktur. Eksik veri veya ani sinyal sıçraması saptanmamış; hiçbir kayıt, epoch veya sinyal bölümü çıkarılmamış, enterpole edilmemiş veya yeniden oluşturulmamıştır. Dijital filtre uygulanmamıştır.

Yatay EOG sinyali sol ve sağ lateral elektrotların karşılaştırılmasıyla türetilmiştir. Ardından güç spektral yoğunluğu, Welch yöntemi ve 1024 örnek uzunluğunda Hanning penceresiyle hesaplanmıştır.

Ortalama güç ve tepe güç ne anlama geliyor?

Ortalama EOG gücü, hesaplanan güç spektral yoğunluğunun bütün çıktı spektrumu boyunca ortalamasıdır. Tepe EOG gücü ise aynı spektrum içindeki en yüksek güç spektral yoğunluğu değeridir. Çalışma belirli bir frekans bandını primer sonlanım noktası olarak analiz etmek yerine bu iki özet spektral özelliğe odaklanmıştır.

İstatistiksel analizden önce her iki özellik, ilgili pre-medikasyon grup medyanına bölünerek normalize edilmiştir. Bu nedenle sonuçlar keyfi birimle, yani a.u. olarak raporlanmaktadır.

Neden hem eşleştirilmiş t-testi hem binom testi kullanıldı?

Eşleştirilmiş t-testi, katılımcıların pre–post değişimlerinin ortalama büyüklüğünün sıfırdan farklı olup olmadığını değerlendirir. Binom yön testi ise değişimin büyüklüğünden bağımsız olarak kaç kişinin aynı yönde hareket ettiğine bakar. Böylece çalışma hem grup düzeyindeki ortalama farkı hem de bireyler arasındaki yön tutarlılığını ayrı sorular olarak incelemiştir.

Temel pre–post sonuçlarda ayrıca eşleştirilmiş örneklem Cohen \(d_z\) etki büyüklüğü ve ortalama değişim için %95 güven aralığı raporlanmıştır. Çalışmanın tüm istatistiksel testlerinde standart anlamlılık eşiği \(\alpha=0.05\)'tir.

EOG Gücündeki Azalma İlacın Etkisini Kanıtlıyor mu?

Hayır. EOG gücündeki pre–post azalma aynı klinik oturum içinde güvenilir bir fizyolojik değişim olduğunu göstermektedir, ancak negatif kontrol veya alternatif kontrol koşulu olmadığı için bu değişimin ilaçtan mı, geçen zamandan mı, klinik görüşmeden mi, beklentiden mi, gevşemeden mi, yorgunluktan mı veya bu etkenlerin birleşiminden mi kaynaklandığı çalışma tasarımıyla ayrıştırılamaz.

Bu ayrım neden kritik?

“İlaç alımından sonra değişim görüldü” ile “değişime ilaç neden oldu” farklı bilimsel iddialardır. Nedensellik için, ilacın olmadığı fakat diğer koşulların korunduğu bir kontrol veya uygun karşılaştırma tasarımı gerekir. Bu çalışmada bütün katılımcılar ilk EOG'den sonra planlanmış dozlarını almış ve ardından normal konsultasyona devam etmiştir.

Dolayısıyla kaynakta kullanılan “medication-related” ifadesi, “farmakolojik özgüllüğü kanıtlanmış” olarak yorumlanmamalıdır.

İlaç türü ve doz hakkında ne biliniyor?

Katılımcıların stabil ve tatmin edici farmakolojik tedavi altında olduğu raporlanmıştır. Ancak hasta bazında exact ilaç dozu, tedavi süresi ve ilaç alt sınıfları sistematik olarak raporlanmamıştır. Kaynak yöntemindeki dexmethylphenidate ve guanfacine örnekleri kardiyovasküler etkilerin gerekçesini açıklayan literatür bağlamıdır; bu iki ilacın bütün katılımcılara uygulandığı anlamına gelmez.

Çalışmanın Yöntemi ve Bulguları

Ana pre–post EOG sonuçları

Her iki EOG ölçüsünde de 18 katılımcı düşüş, 2 katılımcı artış göstermiştir. Yön tutarlılığı için binom testi her iki ölçütte p=0.0004'tür. Kaynak, Cohen \(d_z\) değerlerini orta büyüklükte etki olarak yorumlamaktadır.

Kaynak Şekil 1'in bilimsel mesajı

Kaynak çalışmanın 6. sayfasındaki Şekil 1 dört panelden oluşur. Üstteki iki panel katılımcı bazında pre–post ortalama ve tepe EOG gücünü gösterir; aynı kişiye ait iki ölçüm ince çizgiyle bağlanmıştır. Çizgilerin büyük çoğunluğu ikinci ölçüme doğru aşağı yönelir. Alttaki paneller post eksi pre değişim skorlarının dağılımını gösterir ve sıfır değişim referansını görünür kılar.

Şeklin önemli sınırı da görseldir: dağılım simetrik değildir ve belirgin yüksek pre değerleri vardır. Kaynak, küçük örneklem nedeniyle uç değerlerin formal değerlendirmesinin sınırlı olduğunu ve EOG güç dağılımlarının sağa çarpık olduğunu belirtmektedir. İki artış gösteren katılımcı analizde tutulmuştur.

Kardiyovasküler sonuçlar

Kan basıncı değişimleri ne ortalama fark ne yön testi açısından sistematik bir etki göstermiştir. Kalp hızında ortalama fark istatistiksel olarak anlamlı değildir; ancak 15 kişide artış ve 5 kişide azalma görülmesi için binom testi p=0.041 bulunmuştur. Bu nedenle kalp hızında grup ortalaması ile bireysel yön dağılımı farklı istatistiksel mesajlar taşımaktadır.

EOG değişimi ile kardiyovasküler değişim ilişkili miydi?

Hiçbir korelasyon istatistiksel anlamlılığa ulaşmamıştır. Katsayıların küçük olması bu örneklemde EOG değişiminin nabız veya kan basıncı değişimiyle sistematik biçimde birlikte değiştiğini desteklememektedir.

Ancak istatistiksel olarak anlamlı korelasyon bulunmaması, EOG'nin otonom uyarılmadan tamamen bağımsız olduğunu kanıtlamaz. Küçük N, yalnız üç kardiyovasküler ölçütün kullanılması ve gevşeme, yorgunluk veya beklenti gibi ölçülmemiş değişkenler bu yorumu sınırlar.

Kaynak Şekil 2'nin bilimsel mesajı

Kaynak çalışmanın 7. sayfasındaki Şekil 2, ortalama ve tepe EOG güç değişimlerini sistolik basınç, diyastolik basınç ve nabız değişimleriyle eşleştiren altı saçılım grafiğinden oluşur. Regresyon çizgileri belirgin bir ortak eğilim göstermemekte ve tüm r değerleri sıfıra yakındır. Şeklin rolü, EOG düşüşünün basitçe ölçülen kardiyovasküler değişkenlerin doğrusal bir yansıması olduğuna ilişkin destek bulunmadığını görsel olarak göstermektir.

Analizde kullanılan yazılımlar

Analiz Python 3.9.5 ortamında gerçekleştirilmiştir. Kaynakta NumPy 2.0.2, SciPy 1.13.1, pandas 2.3.2, Matplotlib 3.9.4, Seaborn 0.13.2, MNE-Python 1.8.0 ve Pydantic 2.11.7 sürümleri raporlanmıştır.

Kapalı Göz EOG ADHD İlaç Titrasyonu İçin Doğrulanmış Bir Biyobelirteç mi?

Hayır. Çalışma kapalı-göz EOG'sinin kısa klinik zaman aralığındaki fizyolojik değişime duyarlı olabileceğini göstermektedir; ancak bireysel ilaç yanıtını tahmin eden geçerlilik, klinik iyileşmeyle ilişki, doz–yanıt davranışı, ilaç özgüllüğü, test–retest kararlılığı ve bağımsız dış doğrulama gösterilmediğinden EOG henüz ADHD ilaç titrasyonu için doğrulanmış bir biyobelirteç değildir.

Çalışmanın desteklediği sonuçlar

• Kapalı-göz ortalama EOG gücü aynı klinik seansın ikinci ölçümünde anlamlı biçimde daha düşüktür.
• Kapalı-göz tepe EOG gücü de ikinci ölçümde anlamlı biçimde daha düşüktür.
• Her iki EOG ölçüsünde 20 kişiden 18'i aynı düşüş yönünü göstermiştir.
• Pre–post EOG etki büyüklükleri kaynak tarafından orta büyüklükte değerlendirilmiştir.
• Sistolik ve diyastolik kan basıncında sistematik pre–post değişim bulunmamıştır.
• Kalp hızında anlamlı ortalama fark bulunmamış, ancak bireysel yön dağılımında artış ağırlığı görülmüştür.
• EOG değişimleri ile ölçülen kardiyovasküler değişimler arasında anlamlı Pearson korelasyonu bulunmamıştır.
• Basit, kısa süreli ve rutin klinik ortamla uyumlu EOG protokolü daha ileri kontrollü araştırma için uygulanabilir bir fizyolojik aday ölçüm sunmaktadır.

Çalışmanın desteklemediği sonuçlar

• EOG değişiminin kesin olarak ilaç tarafından oluşturulduğu gösterilmemiştir.
• EOG değişiminin belirli bir ADHD ilacına özgü olduğu gösterilmemiştir.
• EOG'nin hangi dozun doğru olduğunu belirlediği gösterilmemiştir.
• Daha büyük EOG azalmasının daha iyi klinik yanıt anlamına geldiği gösterilmemiştir.
• EOG'nin bireysel tedavi cevabını tahmin ettiği gösterilmemiştir.
• EOG'nin ADHD tanısı için bu çalışma kapsamında tanısal doğruluğu değerlendirilmemiştir.
• Kardiyovasküler korelasyon bulunmaması otonom veya uyarılma etkilerini dışlamaz.
• 20 kişilik doğal klinik örneklemden genel ADHD nüfusuna kesin genelleme yapılamaz.

Başlıca yöntemsel sınırlılıklar

Kontrol koşulunun olmaması: İlaç, zaman, konsultasyon, beklenti ve gevşeme etkileri birbirinden ayrıştırılamaz.

Retrospektif tasarım: Veriler araştırma amacıyla baştan standardize edilmiş prospektif protokol altında değil, rutin klinik bakımdan gelmektedir.

Küçük örneklem: N=20 olması ilaç alt sınıfı, cinsiyet, yaş veya klinik özelliklere göre güvenilir alt grup analizini engeller.

Doz ve tedavi süresi: Exact ilaç dozları ve tedavi süreleri sistematik analiz için mevcut değildir.

Akut klinik sonuç eksikliği: EOG değişimiyle eş zamanlı standartlaştırılmış semptom, bilişsel performans veya işlevsel sonuç ölçümü ilişkilendirilmemiştir.

Otonom kontrolün kapsamı: Nabız ve kan basıncı bağlamsal göstergelerdir; bütün psikofizyolojik uyarılma durumunu temsil eden kesin ölçümler değildir.

Sinyal dağılımı: EOG güç değerleri sağa çarpıktır ve küçük örneklem uç değerlerin formal değerlendirilmesini sınırlar.

Gelecek araştırmalar için gerekli doğrulamalar

Kaynak, sonraki çalışmaların kontrollü karşılaştırma koşulları, daha büyük ve çok merkezli örneklemler, longitudinal izlem, doz–yanıt değerlendirmeleri, ilaç alt sınıfları, test–retest kararlılığı ve bağımsız klinik sonuç ölçümlerini içermesi gerektiğini vurgulamaktadır. EOG ancak bu aşamalardan sonra fizyolojik “değişimin varlığını” gösteren bir ölçümden klinik titrasyon kararına katkıda bulunan bir araca geçebilir.

Kaynak ve Yöntem Notu

Özgün başlık: Short-Latency Changes in Closed-Eye EOG Following Medication Intake in ADHD

Yazarlar: Malthe Brændholt; Stefan Bjerrum.

Sorumlu yazar: Malthe Brændholt.

Kurumlar: Independent Researcher, Aarhus, Denmark; Speciallæge Stefan Bjerrum, Medical Clinic, Aarhus, Denmark.

Dergi: Psychiatry International.

Yayıncı: MDPI, Basel, Switzerland.

Bibliyografik kayıt: Psychiatry International, 2026, 7(4), 158.

DOI: 10.3390/psychiatryint7040158

Resmî DOI bağlantısı: https://doi.org/10.3390/psychiatryint7040158

Yayın tarihçesi: Alınma 18 Mart 2026; revizyon 11 Haziran 2026; kabul 25 Haziran 2026; yayın 15 Temmuz 2026.

Kaynak türü: Rutin klinik bakımdan elde edilmiş anonim kayıtların retrospektif, eşleştirilmiş pre–post fizyolojik analizi.

Örneklem: Stabil farmakolojik tedavi alan 20 yetişkin ADHD hastası; 14 kadın, 6 erkek; ortalama yaş 33 yıl.

EOG protokolü: Uyanık ve gözler kapalı durumda iki adet beş dakikalık kayıt; ilk kayıt düzenli sabah ilacından önce, ikinci kayıt ilaç alımı ve yaklaşık 30 dakikalık rutin konsultasyon sonrasında.

EOG donanımı: Standart klinik EEG kayıt ekipmanı; 100 Hz örnekleme; alın referansı ile sol ve sağ epikantus lateral elektrotları.

Sinyal işleme: Görsel kalite kontrolü; dijital filtre uygulanmadı; kayıt/segment çıkarılmadı; yatay EOG lateral kanal karşılaştırmasından türetildi; Welch PSD; Hanning penceresi; 1024 örnek segment uzunluğu.

Ana EOG ölçümleri: Bütün çıktı spektrumunun ortalama güç spektral yoğunluğu ve maksimum güç spektral yoğunluğu.

Normalizasyon: EOG güç ölçümleri ilgili grup-düzeyi pre-medikasyon medyanına bölündü.

İstatistik: Eşleştirilmiş t-testleri, eşleştirilmiş Cohen dz, %95 güven aralıkları, binom yön testleri ve EOG–kardiyovasküler değişim skorları için Pearson korelasyonları; α=0.05.

Analiz yazılımı: Python 3.9.5; NumPy 2.0.2, SciPy 1.13.1, pandas 2.3.2, Matplotlib 3.9.4, Seaborn 0.13.2, MNE-Python 1.8.0, Pydantic 2.11.7.

Lisans: Creative Commons Attribution (CC BY). Verianla metni kaynak çalışmanın cümle, paragraf veya şekil düzenini mekanik olarak yeniden üretmek yerine yöntem, ölçüm, sayısal sonuç ve sınırlılıkları bağımsız öğretici bir yapıyla açıklamaktadır.

Patent: Stefan Bjerrum, çalışmada tarif edilen ölçüm ve analiz metodolojisiyle ilişkili EP3860428A1 numaralı patent başvurusunun mucididir ve patent başvurusunun özel sahibidir.

Finansman: Fonden for Faglig Udvikling af Speciallægepraksis (FAPS), hibe A6819. Kaynağa göre finansör çalışma tasarımı, veri toplama, analiz, yorumlama, makale hazırlığı veya yayın kararında rol almamıştır.

Etik: Yazarlar, yalnız anonimleştirilmiş dijital kayıt verilerinin ikincil analizine dayanan ve biyolojik örnek içermeyen çalışmanın Danimarka Komitéloven §14(2) kapsamında etik kurul bildirim/onay zorunluluğuna tabi olmadığını belirtmektedir.

Onam notu: Makalenin Informed Consent Statement bölümünde “Informed consent was not waived because it is a secondary analysis...” ifadesi kullanılmış ve devamında yalnız anonimleştirilmiş kayıt verilerinin analiz edildiği belirtilmiştir. İfadenin hukuki/editsel anlamı kaynakta ayrıca açıklanmadığından Verianla tarafından sessizce yeniden yorumlanmamıştır.

Veri erişilebilirliği: Ham veriler ve tam analiz hattı hasta gizliliği ve devam eden fikrî mülkiyet koruması nedeniyle kamuya açık değildir. Toplulaştırılmış anonim verilerin makul talep üzerine sağlanabileceği belirtilmiştir.

Çıkar çatışması: Stefan Bjerrum, yöntemle ilişkili patent başvurusunun mucididir; Malthe Brændholt çıkar çatışması bildirmemiştir.

Yazar katkıları: Malthe Brændholt veri analizini gerçekleştirmiş, sonuçları yorumlamış ve ilk makale taslağını hazırlamıştır. Stefan Bjerrum klinik ve paraklinik değerlendirmeleri yürütmüş, anonim klinik veri tabanını sürdürmüş ve çalışmanın ilk fikir/kavramsal çerçevesini oluşturmuştur.

Temel yorum sınırı: Çalışma, aynı klinik seans içinde ilaç alımı ve konsultasyonu izleyen kapalı-göz EOG değişimini gösterir. İlaç özgüllüğünü, klinik faydayı, doğru dozu, tedavi yanıtı tahminini veya EOG'nin titrasyon biyobelirteci olarak geçerliliğini kanıtlamaz.