Селен дар мубодилаи инсон моддаи ғизоии яксамта нест. Дар сатҳҳои кофӣ он метавонад ба муҳофизати антиоксидантӣ ва мубодилаи липидҳо кумак кунад, вале дар сатҳҳои баланд бо муқовимати инсулин ва равандҳои марбут ба синтези равған дар ҷигар ҳамроҳ шуданаш мумкин аст. Аз ин сабаб робитаи селен бо саломатии ҷигар метавонад хаттӣ набошад; дар сатҳҳои паст ва баланд хатар афзуда, шакли U ба вуҷуд ояд.

Дар ин preprint муҳаққиқон маълумоти 5.885 калонсолро аз NHANES 2017–марти 2020 истифода бурданд. Онҳо селениуми хуни пурра, селениуми ғизоӣ, сурб, кадмий, симоб ва марганецро бо нишондиҳандаҳои равғаннокӣ ва сахтии ҷигар, ки бо FibroScan чен шудаанд, муқоиса карданд. Таҳлилҳои асосӣ дар давраи мустақили NHANES 2021–2023 бо 3.310 калонсол такрор карда шуданд.

Хулосаи марказӣ ин буд, ки байни селениуми хуни пурра ва controlled attenuation parameter, яъне CAP, муносибати U-шакл дида шуд. Дар когорти асосӣ камтарин CAP дар тақрибан 140 µg/L селениуми хуни пурра пешбинӣ шуд; фосилаи эътимоди 95% барои ин нуқта 138–158 µg/L буд ва барои ғайрихаттӣ P < 0,001 ҳисоб шуд. Аммо дар когорти 2021–2023 шакли U боз дида шуд, вале нуқтаи минимум ба тақрибан 80 µg/L гузашт. Аз ин рӯ натиҷаи такроршаванда “сатҳи идеалии 140 µg/L” нест; натиҷа ғайрихаттӣ будани муносибат аст.

Дар Bayesian kernel machine regression, ки селен, сурб, кадмий ва симобро якҷо баррасӣ кард, шакли U низ баромад. Эҳтимоли дохилшавии селен ба модел 1,00 ва симоб 0,94 буд. Ин рақамҳо андозаи таъсири фоида ё зарари як металл нестанд; онҳо нишон медиҳанд, ки металл дар модели омехта барои натиҷа иттилоъ дорад.

Барои равғаннокӣ ё сахтии ҷигар ҳамкории мустақими симоб-селен исбот нашуд. Ҳамкории муҳим барои баландшавии gamma-glutamyltransferase, ки дар таҳқиқот ҳамчун нишонаи фишори оксидативӣ ва мубодилаи глутатион истифода шудааст, пайдо шуд: odds ratio барои афзоиши таносуби симоб/селен 1,58 буд. Ин натиҷа имкон медиҳад, ки антагонизми симоб-селен ҳамчун шарҳи биологӣ баррасӣ шавад, аммо механизмеро исбот намекунад.

Азбаски таҳқиқот буришӣ аст, робитаи сабабу натиҷа сохтан мумкин нест. Худи бемории ҷигар метавонад мубодилаи селен ва сатҳи гардишкунандаи онро тағйир диҳад. Натиҷаҳо гирифтани иловаи селен, истифодаи 140 µg/L ҳамчун ҳадафи шахсӣ ё қабули Hepamet Fibrosis Score-ро ҳамчун санҷиши аввалини аҳолӣ дастгирӣ намекунанд.

Масъалаи асосии таҳқиқот чист?

Бемории стеатотикии ҷигар, ки бо халали метаболикӣ алоқаманд аст, бо ҷамъшавии равған дар ҳуҷайраҳои ҷигар оғоз мешавад ва дар баъзе одамон ба илтиҳоб, фиброз ва осеби пешрафтаи ҷигар мегузарад. Дар ин таҳқиқот равғаннокӣ бо CAP ва сахтӣ бо liver stiffness measurement, яъне LSM, аз FibroScan арзёбӣ шуд.

\[ \mathrm{Равғаннокии\ ҷигар}=1 \quad ext{агар} \quad \mathrm{CAP} \geq 275\ \mathrm{dB/m} \]

\[ \mathrm{Фибрози\ муҳим}=1 \quad ext{агар} \quad \mathrm{LSM} \geq 8\ \mathrm{kPa} \]

Саволи асосӣ ин буд, ки селениуми хуни пурра бо ин натиҷаҳои тасвирӣ чӣ гуна робита дорад. Агар робита то як сатҳ коҳиш ёбад ва баъд боло равад, модели хаттӣ онро дуруст намебинад. Илова бар ин, одамон танҳо ба селен дучор намешаванд; сурб, кадмий, симоб ва марганец низ метавонанд дар ҳамон шахс мавҷуд бошанд.

Когорти таҳқиқот чӣ гуна сохта шуд?

Маълумоти асосӣ аз NHANES 2017–марти 2020 гирифта шуд. Пас аз маҳдуд кардани маълумот ба калонсолони 20 сола ва боло, хориҷ кардани ҳомиладорӣ, интихоби иштирокчиёни дорои FibroScan, селен, биохимия ва тағйирёбандаҳои асосӣ, 5.885 нафар ба таҳлили асосӣ дохил шуданд. Барои Hepamet Fibrosis Score, ки insulin ва glucose-и рӯзадорӣ талаб мекунад, 2.908 нафар дастрас буданд; таҳлили фарқгузории фиброз бо 2.810 нафар анҷом шуд.

• MASLD: 1.725 нафар, 29,3%.
• MetALD: 576 нафар, 9,8%.
• Бемории ҷигари марбут ба алкогол: 295 нафар, 5,0%.
• Паҳншавии вазннокшудаи равғаннокии ҷигар: 43,3%.
• LSM ≥ 8 kPa: 10,7%.
• LSM ≥ 12 kPa: 4,2%.

Селен ва металлҳо чӣ гуна чен шуданд?

Селениуми хуни пурра нишондиҳандаи асосӣ буд. Сурб, кадмий, симоби умумӣ, марганец ва селен бо inductively coupled plasma mass spectrometry чен шуданд. Селениуми ғизоӣ аз як ёдоварии 24-соатаи рӯзи аввал гирифта шуд. Таносубҳои селен/руҳ ва селен/мис аз ғизо ҳисоб шуданд, зеро NHANES баъд аз 2017 руҳ ва миси хунро идома надодааст.

Медианаи селениуми хуни пурра 184,12 µg/L буд; IQR 169,02–200,72 µg/L. Медианаи истеъмоли ҳаррӯзаи селен 99,60 µg/day буд. Ин маънои онро дорад, ки зиёда аз нисфи когорти асосӣ аз минимумҳои моделии тақрибан 140 µg/L болотар ҷойгир буданд, вале ин муқоиса меъёри клиникӣ намесозад.

Чаро ҳам селен дар хун ва ҳам селен дар ғизо истифода шуд?

Сабти ғизо танҳо истеъмоли 24 соати охирро нишон медиҳад. Селениуми хун бошад, ба истеъмол, ҷаббиш, иловаҳо ва мубодилаи биологӣ вобаста аст. Муҳаққиқон ҳар дуро дар generalized additive model бо каҷҳои ҳамвор ва сатҳи ҳамкорӣ баррасӣ карданд.

\[ g\{E(Y)\}=eta_0+s_1(\mathrm{Se}_{хун})+s_2(\mathrm{Se}_{ғизо})+te(\mathrm{Se}_{хун},\mathrm{Se}_{ғизо})+\sum_{k}eta_kX_k \]

Ҳамкории ду манбаи селен барои CAP ва LSM аҳамият дошт; барои ҳар ду P < 0,001 буд. Аммо варианси шарҳёфта паст буд: CAP 2,3%, LSM 0,5% ва Hepamet 7,1%. Ин нишон медиҳад, ки селен танҳо яке аз омилҳои сершумори равғаннокии ҷигар аст.

Муносибати U-шакл чӣ маъно дошт?

Дар restricted cubic spline бо панҷ гиреҳ, муносибати селен-CAP хаттӣ набуд. CAP аз сатҳҳои паст то нуқтаи минимум кам шуда, баъд дар сатҳҳои баланд аз нав боло рафт. Дар канорҳои хеле паст ва хеле баланд, фосилаҳои эътимод васеъ шуданд, зеро иштирокчиён кам буданд.

Вақте селен ба чор гурӯҳ ҷудо шуд, prevalence-и равғаннокӣ 37,5%, 39,7%, 46,9% ва 47,2% буд. Ин гурӯҳбандии ноҳамвор болоравии қисми баландро нишон дод, вале пасттарин зинаи дохилии семоҳаи аввалро ҷудо карда наметавонист; барои ҳамин моделҳои пайваста лозим буданд.

Оё 140 µg/L ҳадафи клиникӣ аст?

Не. 140 µg/L танҳо нуқтаи минимуме буд, ки модели когорти асосӣ барои CAP пешбинӣ кард. Дар когорти мустақили 2021–2023 минимум ба тақрибан 80 µg/L гузашт. Аз ин рӯ танҳо шакли U такрор шуд, на ҷойи дақиқи гардиш. Ҳамчунин ин натиҷа ба хуни пурра дахл дорад ва ба serum, plasma, мӯй, нохун ё танҳо истеъмоли ғизоӣ мустақиман гузаронида намешавад.

Таносубҳои селен/руҳ ва селен/мис

Дар когорти асосӣ гурӯҳҳои миёна ва баланд барои таносубҳои ғизоии селен/руҳ ва селен/мис бо эҳтимоли бештари равғаннокии ҷигар алоқаманд буданд. OR-ҳо аз 1,22 то 1,39 буданд, аммо E-value-ҳо 1,47–1,65 буданд, ки нишон медиҳад як омехтакунандаи ченнашудаи миёна қувват метавонад ин робитаҳоро шарҳ диҳад. Муҳимтар аз ин, таносуби селен/руҳ дар когорти тасдиқӣ такрор нашуд: OR 1,08; 95% CI 0,78–1,49; P = 0,68. Барои ҳамин ин натиҷаҳо гипотезаанд, на нишондиҳандаи клиникии тасдиқшуда.

Таҳлилҳои омехтаи металлҳо

Се усули омехта истифода шуд: quantile g-computation, weighted quantile sum regression ва BKMR. Quantile g-computation таъсири болоравии ҳамзамони тамоми металлҳоро як зинаи миқдорӣ арзёбӣ мекунад. WQS саҳми нисбии металлҳоро дар индекси яксамта медиҳад. BKMR каҷҳои ғайрихаттӣ ва ҳамкориҳоро чандиртар месанҷад.

• CAP: ψ = -5,38 dB/m; 95% CI -8,34 то -2,42; P < 0,001.
• LSM: ψ = -0,69 kPa; 95% CI -0,97 то -0,41; P < 0,001.
• Равғаннокӣ бо CAP ≥ 275 dB/m: ψ = -0,17; P = 0,001.
• Фиброз бо LSM ≥ 8 kPa: ψ = -0,35; P < 0,001.
• GGT баланд: ψ = +0,28; 95% CI 0,16–0,41; P < 0,001.

Ин натиҷаҳо як металлро “муҳофиз” ё “зараровар” намекунанд. Онҳо роҳҳои гуногуни омехтаро нишон медиҳанд ва аз ҳамбастагии металлҳо таъсир мегиранд.

BKMR ва антагонизми симоб-селен

Модели панҷметаллӣ барои марганец наздикшавӣ надошт, бинобар ин модели чор металл — сурб, кадмий, симоб ва селен — гузориш шуд:

\[ Y_i=h(\mathrm{Pb}_i,\mathrm{Cd}_i,\mathrm{Hg}_i,\mathrm{Se}_i)+oldsymbol{eta}^{T}\mathbf{Z}_i+arepsilon_i \]

Posterior inclusion probability барои сурб, кадмий ва селен 1,00 ва барои симоб 0,94 буд. Каҷи селен дар BKMR ҳам ба шакли U монанд буд.

Таносуби молярии симоб/селен чунин фаҳмонда шуд:

\[ R_{\mathrm{Hg/Se}}=rac{C_{\mathrm{Hg}}/M_{\mathrm{Hg}}}{C_{\mathrm{Se}}/M_{\mathrm{Se}}} \]

Медианаи ин таносуб 0,001 буд ва ҳамаи иштирокчиён аз 1,0 поён буданд. Ҳамкории таносуб бо GGT баланд аҳамият дошт: OR 1,58; 95% CI 1,04–2,41; P = 0,033. Барои CAP, LSM ва Hepamet ин ҳамкорӣ аҳамият надошт.

GGT миёнарав буд?

GGT ҳамчун нишондиҳандаи фишори оксидативӣ ва даври глутатион истифода шуд, на ҳамчун сабаби бевоситаи сахтшавии ҷигар. Барои селен дар семоҳаи сеюм нисбат ба семоҳаи аввал total relative risk барои фиброз 0,89 буд; 95% CI 0,79–0,97; P = 0,004.

\[ TE=CDE+INT_{\mathrm{ref}}+INT_{\mathrm{med}}+PIE \]

Controlled direct effect тақрибан 66,3% буд; reference interaction 39,2%; mediated interaction 1,4%; pure indirect effect -6,9%. Қисми “pure indirect” аҳамият надошт. Аз ин рӯ GGT миёнарави тасдиқшуда набуд; бештар нишондиҳандаи муҳити оксидативӣ ва тағйирдиҳандаи таъсир ба назар расид.

Hepamet Fibrosis Score

Hepamet аз нав омӯзонида нашуд; коэффициентҳои нашршудаи Испания ва Италия ба NHANES гузошта шуданд. Дар намунаи 2.810 нафар AUROC 0,731 буд; пас аз ислоҳи optimism бо bootstrap 0,730 монд. Он аз FIB-4 ба 0,057 AUROC беҳтар, аз APRI ба 0,072 беҳтар, аммо аз NAFLD Fibrosis Score ба 0,029 пасттар буд. Калibrатсия заиф буд: intercept 2,738, slope 0,532 ва Hosmer-Lemeshow P < 0,001. Дар когорти 2021–2023 AUROC ба 0,656 паст шуд. Ин натиҷаҳо Hepamet-ро барои скрининги аввалини ин аҳолӣ дастгирӣ намекунанд.

Тасдиқи мустақил

Дар когорти 2021–2023 U-шакли селен-CAP такрор шуд, аммо минимум ба тақрибан 80 µg/L гузашт. Таносуби ғизоии селен/руҳ такрор нашуд. Hepamet пасттар кор кард. Пас натиҷаи устувор — ғайрихаттӣ будани робита — буд, на як нуқтаи дақиқ ё як воситаи клиникии тайёр.

Шарҳи биологӣ ва маҳдудиятҳо

Дар тарафи пасти селен, фаъолияти селенопротеинҳо, махсусан роҳҳои glutathione peroxidase, метавонад кам шавад ва ҳуҷайраҳои ҷигар ба lipid peroxidation ва ferroptosis ҳассостар шаванд. Дар тарафи баланд, афзоиши selenoprotein P метавонад ба муқовимати инсулин ва синтези равған дар ҷигар иртибот дошта бошад. Аммо GPx4, selenoprotein P, нишондиҳандаҳои ferroptosis ё lipid peroxides дар ин таҳқиқот чен нашуданд.

• Тарҳ буришӣ буд ва сабабиятро нишон намедиҳад.
• Ғизо бо як сабти 24-соата чен шуд.
• Танҳо селениуми умумии хуни пурра чен шуд; намудҳои химиявӣ ва селенопротеинҳо ҷудо нашуданд.
• GGT нишондиҳандаи хоси глутатион нест.
• BKMR-и панҷметаллӣ барои марганец наздик нашуд.
• FibroScan на дар ҳамаи шахсони мувофиқ иҷро шуд.
• Минимуми каҷ дар когорти тасдиқӣ тағйир ёфт.
• Биопсия, пайгирии дарозмуддат ё мудохилаи селен вуҷуд надошт.

Чӣ мегӯяд ва чӣ намегӯяд?

Усул ва Натиҷаҳои Таҳқиқот

Тарҳи тадқиқот

Хулосаи рақамӣ

Ёддошт оид ба Манбаъ ва Усул

Ин матн ба таҳқиқоти Jie Li, Xiubo Sun, Jing Zhang, Lijie Zhai ва Ling Yu бо номи “Whole-blood selenium, mercury–selenium antagonism, and a multi-metal mixture in steatotic liver disease: a U-shaped association in NHANES with FibroScan” асос ёфтааст. Манбаъ preprint-и SSRN аст ва дар он огоҳии “This preprint research paper has not been peer reviewed” омадааст. Таҳқиқот клиникӣ ё мудохилавӣ нест; он таҳлили дуюмдараҷаи маълумоти NHANES мебошад. Натиҷаҳо далели гирифтани иловаи селен, ҳадафи шахсии 140 µg/L ё истифодаи Hepamet ҳамчун скрининги аввалинро намедиҳанд.