Академиялык изилдөөлөр, түшүнүктүү тил

Verianla | Кыргызча академиялык изилдөөлөр жана илим

17 ноябрь 2026, Шейшемби
VERİANLA Көз карандысыз илимий басма
Менюну ачуу же жабуу
...
Башкы бет / Физикалык илимдер / Физика / Микроскопиялык Коллективдүү Hamiltonian менен Өтө Оор Ядролорду Системалуу Изилдөө: Кванттык Форма Флуктуацияларынын Таасири
Физика

Микроскопиялык Коллективдүү Hamiltonian менен Өтө Оор Ядролорду Системалуу Изилдөө: Кванттык Форма Флуктуацияларынын Таасири

Кванттык форма флуктуациялары (quantum shape fluctuations, QSFs) — атом ядросунун квантталган коллективдүү абалы бир туруктуу деформация чекитине камалып калбастан, ар түрдүү квадруполдук формаларда чектүү ыктымалдык амплитудасына ээ болушу.

17/11/2026  Veri Anla  59 көрүү
Микроскопиялык Коллективдүү Hamiltonian менен Өтө Оор Ядролорду Системалуу Изилдөө: Кванттык Форма Флуктуацияларынын Таасири

Кванттык форма флуктуациялары (quantum shape fluctuations, QSFs) — атом ядросунун квантташкан коллективдүү абалы бир гана туруктуу деформация чекитине камалып калбастан, ар кандай квадруполдук формалар боюнча чектүү ыктымалдык амплитудасына ээ болушу. Бул изилдөө протон саны \(104\le Z\le126\) жана нейтрон саны \(N\le258\) болгон жуп-жуп өтө оор ядролорду PC-PK1 релятивисттик тыгыздык функционалына негизделген чектелген триаксиалдык релятивисттик Hartree–Bogoliubov (TRHB) эсептөөлөрү жана алардан алынган микроскопиялык беш өлчөмдүү коллективдүү Hamiltonian (5DCH) менен бирге системалуу түрдө изилдейт. Изилдөөнүн негизги жыйынтыгы — кванттык форма флуктуациялары орточо-талаа деңгээлинде көрүнгөн айрым кескин форма жана кабык түзүлүштөрүн олуттуу жумшарта алышы жана айрым тайыз потенциалдык чуңкурларда талапкер \(0^+\) абалдарын коңшу бөлүнүү ээрлеринин үстүнө көтөрө алышы.

Изилдөөнүн эсептөө аймагы абдан кең. Жалпысынан 585 жуп-жуп өтө оор ядро системалуу талданат. Орточо-талаа TRHB эсептөөлөрү ядронун белгилүү \((\beta,\gamma)\) деформациясындагы энергия минимумдарын берсе, 5DCH ядронун квадруполдук термелүүлөрүн, үч өлчөмдүү коллективдүү айланууларын жана бул кыймылдардын ортосундагы кванттык байланышты эске алып, коллективдүү толкун функцияларын эсептейт.

Бар болгон масса маалыматтары менен салыштырганда, TRHB орточо-талаа эсептөөлөрүнүн гана орточо квадраттык тамыр четтөөсү \(\sigma_1=2.30\) MeV болсо, QSFтерди камтыган TRHB+5DCH жыйынтыгында ал \(\sigma_1=0.57\) MeVге чейин төмөндөйт. Түздөн-түз өлчөнгөн 10 масса гана колдонулганда тиешелүү четтөөлөр \(2.18\) жана \(0.35\) MeV болот. Бул жыйынтык изилдөөдө колдонулган 5DCH түзөтүүлөрү бар болгон өтө оор массалардын систематикасын орточо-талаа жыйынтыгына салыштырмалуу олуттуу жакшыртарын көрсөтөт; бирок мындай көрсөткүч белгисиз бардык өтө оор ядролор үчүн эксперименттик ырастоо дегенди билдирбейт.

Изилдөө \(104\le Z\le118\) изотоп чынжырларында жакшы өнүккөн пролат деформациялардан орточо деформацияланган жана \(\gamma\)-жумшак түзүлүштөргө, андан кийин сфералык түзүлүштөргө карай кайталануучу форма өтүүлөрүн божомолдойт. Өзгөчө аймактар болжол менен \(N=150\) жана \(N=210\) чамасында пролат, \(N=176\) жана \(N=246\) чамасында орточо деформацияланган \(\gamma\)-жумшак, ал эми \(N=184\) жана \(N=258\) чамасында сфералык түзүлүштөр. \(Z\ge120\) ядролорунда болсо \(N\approx178\) чамасында облат деформациялар артыкчылыкка ээ.

Эң көңүл бурарлык жыйынтыктардын бири — айрыкча \(N\gtrsim184\) жана \(N\gtrsim240\) өтүү аймактарында көптөгөн ядролор үчүн коңшу бөлүнүү ээринен төмөн жайгашкан \(0^+\) негизги абалдын табылбашы. Авторлор “unbound” деп атаган бул абал ядро бардык физикалык мааниде сөзсүз жашай албайт дегенди билдирбейт; колдонулган 5DCH коллективдүү потенциалында талапкер \(0^+\) абал тиешелүү минимумду курчаган бөлүнүү ээринен төмөн кванттык-механикалык жактан байланышкан бойдон кала албасын билдирет.

585 ядронун 175и ушул мааниде “unbound” катары классификацияланган. Булак айрыкча \(Z\ge116\) тарабында айрым бөлүнүү ээрлери өтө төмөндөп кетерин жана нөл-чекиттик термелүү энергиясы тайыз коллективдүү чуңкурдан чыгууга мүмкүндүк бере аларын көрсөтөт. Rf, Sg жана Hs изотопторунда \(N\sim170\) чамасында да айрым бөлүнүү ээрлери 2 MeVден төмөн калат.

Кванттык форма флуктуациялары кабык жабылышынын көрсөткүчтөрүн да өзгөртөт. Орточо-талаа эсептөөлөрүндө эки-нейтрон ажыратуу энергиясы \(S_{2n}\) жана α-ыдыроо энергиясы \(Q_\alpha\) үчүн \(N=184\) жана \(N=258\) де пайда болгон кескин өзгөрүүлөр 5DCH эсептөөлөрүндө жумшарып, басымдуу кабык-gap белгилери тиешелүүлүгүнө жараша \(N=182\) жана \(N=256\) га жылат. Изилдөө бул өзгөрүүнү сфералык кабык аймактарында тез өзгөргөн динамикалык корреляция энергиялары менен байланыштырат.

Бул табылгалардын маанилүү чектөөсү бар. “Unbound” аймактардын так орду бөлүнүү ээринин бийиктигине өтө сезгич; жупташуу корреляцияларын иштетүү жолу, колдонулган релятивисттик тыгыздык функционалы жана негизги 5DCH моделине киргизилбеген октуполдук деформациялар жыйынтыктарды өзгөртө алат. Ошондуктан авторлор так туруктуулук чегин аныктоо үчүн триаксиалдык квадруполдук жана октуполдук эркиндик даражаларын бирге камтыган кыйла жалпы жети өлчөмдүү коллективдүү Hamiltonian (7DCH) эсептөөлөрү керек экенин белгилешет.

Кванттык Форма Флуктуациясы Өтө Оор Ядронун Туруктуулугун Кантип Өзгөртөт?

Кванттык форма флуктуациясы ядрону орточо-талаа энергия бетинин эң төмөнкү чекитинде турган туруктуу форма катары гана эмес, ар кандай \(\beta\) жана \(\gamma\) деформациялары боюнча жайылган квантташкан коллективдүү толкун функциясы катары карайт; тайыз потенциалдык чуңкурда бул нөл-чекиттик коллективдүү кыймылдын энергиясы коңшу бөлүнүү ээрине жакындашы же андан ашышы мүмкүн, ошентип орточо-талаада бардай көрүнгөн минимум 5DCH деңгээлинде бөлүнүүгө каршы байланышкан \(0^+\) абалды кармабай калышы мүмкүн.

Өтө оор ядро деген эмне?

Атом ядросу протондор менен нейтрондордон турат. Протон саны:

\[ Z \]

менен, нейтрон саны:

\[ N \]

менен белгиленет. Жалпы нуклон саны же масса саны:

\[ A=Z+N \]

болот.

Бул изилдөө \(104\le Z\le126\) аралыгына багытталган. Эксперименттик синтезделген элементтер азыр \(Z=118\) ге чейин жетсе, изилдөөдөгү \(Z=120,122,124,126\) аймактары теориялык экстраполяция чөйрөсү.

“Жуп-жуп ядро” деген эмне?

Жуп-жуп (even-even) ядро — протон саны \(Z\) да, нейтрон саны \(N\) да жуп болгон ядро. Ядролук жупташуу корреляцияларына байланыштуу мындай ядролордун төмөн энергиялуу түзүлүшү өзгөчө коллективдүү моделдер үчүн ыңгайлуу жана алардын негизги абалдары адатта:

\[ I^\pi=0^+ \]

кванттык сандарга ээ.

Бул жердеги \(I=0\) жалпы бурчтук импульс нөл экенин; \(+\) белгиси болсо абалдын оң паритетке ээ экенин билдирет.

Ядронун “формасы” эмнени билдирет?

Ядронун формасы классикалык мааниде катуу бетке ээ нерсе эмес. Нуклон тыгыздыгынын мейкиндиктик геометриясын ар кандай мультиполдук деформациялар менен сүрөттөөгө болот. Бул изилдөөнүн негизги коллективдүү эркиндик даражалары квадруполдук деформациялар.

Квадруполдук форма эки негизги параметр менен көрсөтүлөт:

\[ \beta,\qquad\gamma. \]

\(\beta\) — деформациянын чоңдугун аныктаган өлчөмсүз параметр. Жалпы түшүндүрүүдө:

  • \(\beta\approx0\): болжол менен сфералык ядро,
  • чоңураак \(\beta\): сфералуулуктан күчтүүрөөк четтөө.

\(\gamma\) — деформациянын октук симметрия түрүн жана триаксиалдык мүнөзүн аныктаган бурчтук параметр. Изилдөөнүн эсептөө аймагы:

\[ 0^\circ\le\gamma\le60^\circ \]

аралыгы.

Бул стандарттык квадруполдук көрсөтүүдө \(\gamma=0^\circ\) пролат, башкача айтканда узарган октук түзүлүшкө; \(\gamma=60^\circ\) облат, башкача айтканда жалпакталган октук түзүлүшкө туура келет. Аралык маанилерде триаксиалдык геометрия мүмкүн.

Пролат, облат жана \(\gamma\)-жумшак деген эмне?

Пролат түзүлүш болжол менен узун огу боюнча созулган эллипсоидге; облат түзүлүш болсо жалпак эллипсоидге окшош тыгыздык бөлүштүрүлүшүн билдирет.

\(\gamma\)-soft же \(\gamma\)-жумшак ядродо потенциалдык энергия \(\gamma\) багытында кыйла жалпак болот. Демек ядро бир гана триаксиалдык бурчка катуу бекитилбейт; ар кандай \(\gamma\) формаларынын коллективдүү толкун функциясына салымы көбөйүшү мүмкүн.

Орточо-талаа ыкмасы деген эмне?

Көп сандаган өз ара аракеттенген нуклондорду толук көп-денелик Schrödinger теңдемеси менен түз чечүү өтө кыйын. Ядролук тыгыздык функционал теориясы бүт көп-денелик маселени ылайыктуу ядролук тыгыздыктар жана эффективдүү энергия функционалдары аркылуу карайт.

Орточо-талаа ыкмасында ядро белгилүү ички форманы тандай алат. Мындай чечим айлануу сыяктуу Hamiltonianдын негизги симметрияларын ачык бузушу мүмкүн; мунун ордуна деформация жана жупташуу сыяктуу маанилүү статикалык корреляцияларды натыйжалуу кармайт.

Бирок ядро кванттык объект. Чыныгы төмөн энергиялуу абал бир гана mean-field формага толук бекитилиши шарт эмес. Ар кандай форма конфигурацияларынын арасында коллективдүү кванттык кыймыл болушу мүмкүн. 5DCHнин милдети ушул динамикалык корреляцияларды эсепке алуу.

Релятивисттик Hartree–Bogoliubov ыкмасы деген эмне?

Релятивисттик Hartree–Bogoliubov (RHB) ыкмасы релятивисттик ядролук орточо талааны нуклондордун ортосундагы жупташуу корреляциялары менен бир quasiparticle формализминин ичинде бириктирген ыкма.

Бул изилдөөдө эсеп:

triaxial relativistic Hartree–Bogoliubov (TRHB)

түрүндө. “Triaxial” деген ядро октук пролат же облат формаларга гана мажбурланбастыгын; \(\gamma\) эркиндик даражасы да эсепке алынарын билдирет.

Бөлүкчө–тешик каналында PC-PK1 релятивисттик тыгыздык функционалы, бөлүкчө–бөлүкчө, башкача айтканда pairing каналында finite-range separable pairing force колдонулат.

Булак макала TRHB теңдемесинин толук оператордук түрүн кайра жазбайт; тиешелүү формулировка үчүн мурунку иштерге кайрылат. Ошондуктан бул жерде булакта жок кеңири TRHB теңдемеси кайра түзүлбөйт.

Беш Өлчөмдүү Коллективдүү Hamiltonian Эмне Үчүн “Беш Өлчөмдүү” Деп Аталат?

5DCHдеги беш коллективдүү координата ядро формасынын эки квадруполдук өзгөрмөсү \(\beta\) жана \(\gamma\), ошондой эле ядронун лабораториялык мейкиндиктеги багытын аныктаган үч Euler бурчунан турат; ошентип модель эки өлчөмдүү форма термелүүлөрүн жана үч өлчөмдүү айланууларды бир кванттык Hamiltonianдын ичинде байланыштырат.

5DCHнин негизги теңдемеси

Булакта микроскопиялык беш өлчөмдүү коллективдүү Hamiltonian:

\[ \hat H(\beta,\gamma,\Omega) = \hat T_{\rm vib} + \hat T_{\rm rot} + V_{\rm coll} \tag{1} \]

түрүндө берилет.

\(\hat T_{\rm vib}\) — \(\beta\) жана \(\gamma\) багыттарындагы коллективдүү термелүүлөрдүн кинетикалык энергиясы.

\(\hat T_{\rm rot}\) — ядронун үч негизги огу айланасындагы коллективдүү айлануу кыймылынын кинетикалык энергиясы.

\(V_{\rm coll}\) — коллективдүү потенциал.

\(\Omega\) үч Euler бурчун бирге көрсөтөт.

Коллективдүү потенциал кантип алынат?

Булак:

\[ V_{\rm coll} = E_{\rm mf} - \Delta V_{\rm ZPE} \]

байланышын колдонот.

\(E_{\rm mf}\) — чектелген TRHB эсептөөсүнөн алынган жалпы орточо-талаа энергиясы.

\(\Delta V_{\rm ZPE}\) — нөл-чекиттик энергия түзөтүүсү.

Ошондуктан 5DCHде колдонулган коллективдүү потенциал жөн гана чийки mean-field потенциалдык энергия бети эмес. Коллективдүү кванттык кыймылдардан келип чыккан нөл-чекиттик түзөтүү алынып салынат.

Термелүү кинетикалык энергия оператору

Булактын (2)-теңдемеси:

\[ \begin{aligned} \hat T_{\rm vib} = -\frac{\hbar^2}{2\sqrt{wr}} \Bigg\{& \frac{1}{\beta^4} \left[ \frac{\partial}{\partial\beta} \sqrt{\frac{r}{w}} \beta^4 B_{\gamma\gamma} \frac{\partial}{\partial\beta} - \frac{\partial}{\partial\beta} \sqrt{\frac{r}{w}} \beta^3B_{\beta\gamma} \frac{\partial}{\partial\gamma} \right] \\ &+ \frac{1}{\beta\sin3\gamma} \left[ -\frac{\partial}{\partial\gamma} \sqrt{\frac{r}{w}} \sin3\gamma B_{\beta\gamma} \frac{\partial}{\partial\beta} + \frac{1}{\beta} \frac{\partial}{\partial\gamma} \sqrt{\frac{r}{w}} \sin3\gamma B_{\beta\beta} \frac{\partial}{\partial\gamma} \right] \Bigg\}. \end{aligned} \tag{2} \]

Бул узун туюнтма биринчи караганда татаал көрүнгөнү менен анын физикалык милдети так: коллективдүү толкун функциясы \(\beta\) жана \(\gamma\) форма координаттарында кантип кыймылдай турганын аныктайт.

\(B_{\beta\beta}\) — \(\beta\) багытындагы коллективдүү инерция параметри.

\(B_{\gamma\gamma}\) — \(\gamma\) багытындагы коллективдүү инерция параметри.

\(B_{\beta\gamma}\) — эки форма кыймылынын өз ара байланышын билдирген кайчылаш инерция мүчөсү.

Бул чоңдуктар туруктуу эмес; ядро кайсы \((\beta,\gamma)\) чекитинде жайгашканына көз каранды.

Булак:

\[ w = B_{\beta\beta}B_{\gamma\gamma} - B_{\beta\gamma}^2 \]

аныктамасын колдонот.

\(w\) \(\beta-\gamma\) термелүү инерция матрицасынын детерминанты менен байланышкан чоңдук жана коллективдүү координата мейкиндигиндеги кинетикалык оператордун геометриясына кирет.

Мындан тышкары:

\[ r=B_1B_2B_3 \]

аныкталат. Булак \(B_k\) чоңдуктары айлануу инерция моменттери \(\mathcal I_k\) ден эсептелерин билдирет, бирок бул макалада \(B_k\) лардын ачык формуласын кайра бербейт.

Айлануу кинетикалык энергиясы

\[ \hat T_{\rm rot} = \frac12 \sum_{k=1}^{3} \frac{\hat J_k^2}{\mathcal I_k}. \tag{3} \]

\(\hat J_k\) — ядронун өз денесине байланышкан координата системасындагы үч негизги огу боюнча бурчтук импульс компоненти.

\(\mathcal I_k\) — тиешелүү октун айланасындагы коллективдүү инерция моменти.

Инерция моменти чоң болгондо ошол эле бурчтук импульс үчүн азыраак айлануу энергиясы талап кылынат. Ошондуктан моделдеги инерция моменттеринин тактыгы \(2^+\), \(4^+\) сыяктуу айлануу энергия деңгээлдеринин ордуна түз таасир этет.

5DCHдеги деформацияга көз каранды жети чоңдук

Булак 5DCHнин толук динамикасын аныктаган деформацияга көз каранды жети параметрди колдонот:

  • \(B_{\beta\beta}\),
  • \(B_{\beta\gamma}\),
  • \(B_{\gamma\gamma}\),
  • \(\mathcal I_1\),
  • \(\mathcal I_2\),
  • \(\mathcal I_3\),
  • \(V_{\rm coll}\).

Бул параметрлер чектелген TRHB чечимдеринен пертурбативдик cranking формулалары менен микроскопиялык түрдө чыгарылат.

Булак изилдөөсүнүн ыкма бөлүмүнө таянып Verianla үчүн даярдалган масштабсыз ыкма схемасы. Түпнуска булак сүрөтүнүн көчүрмөсү эмес.

Коллективдүү толкун функциясы

5DCH өздүк маани маселеси чечилгенде булак коллективдүү толкун функциясын:

\[ \Psi_{\alpha IM}(\beta,\gamma,\Omega) = \sum_{K\in\Delta I} \psi_{\alpha K}^{I}(\beta,\gamma) \Phi_{MK}^{I}(\Omega) \tag{4} \]

түрүндө жазат.

\(I\) — жалпы бурчтук импульстун кванттык саны.

\(M\) — бурчтук импульстун лабораториялык координата системасындагы үчүнчү огуна проекциясы.

\(K\) — бурчтук импульстун ядронун ички координата системасындагы үчүнчү огуна проекциясы.

\(\alpha\) — бирдей \(I\) маанисине ээ ар түрдүү коллективдүү абалдарды айырмалаган кошумча кванттык сан.

\(\psi_{\alpha K}^{I}(\beta,\gamma)\) — толкун функциясынын форма координаттарына көз каранды бөлүгү.

\(\Phi_{MK}^{I}(\Omega)\) — Euler бурчтарына көз каранды айлануу базистик функциясы.

Кванттык форма флуктуациясы математикада кайда көрүнөт?

Коллективдүү абалдын \((\beta,\gamma)\) тегиздигиндеги ыктымалдык тыгыздыгы:

\[ \rho_{\alpha}^{I}(\beta,\gamma) = \sum_{K\in\Delta I} \left| \psi_{\alpha K}^{I}(\beta,\gamma) \right|^2 \beta^3. \tag{5} \]

менен берилет.

Эгер бул бөлүштүрүү бир кичинекей аймакка өтө тыгыз топтолсо, ядронун коллективдүү формасы жакшы аныкталган. Бөлүштүрүү кең \(\beta-\gamma\) аймагына жайылса, кванттык форма флуктуациясы күчтүүрөөк.

Бул жерде “ядронун формасы дайыма туш келди өзгөрөт” деген классикалык түшүндүрмө жетишсиз. (5)-теңдеме кванттык абалдын ар кандай коллективдүү формалар боюнча алып жүргөн ыктымалдык амплитудасын сүрөттөйт.

Орточо деформация эмне үчүн жөнөкөй арифметикалык орточо эмес?

Булак орточо \(\beta\) деформациясын:

\[ \langle\beta\rangle_{I\alpha} = \sqrt{ \langle\beta^2\rangle_{I\alpha} } \tag{6} \]

деп аныктайт.

Демек бул жерде колдонулган \(\langle\beta\rangle\) жөнөкөй \(\int\beta\rho\,d\beta\) түрүндөгү арифметикалык орточо эмес, экинчи моменттин квадраттык тамыры.

\(\gamma\) үчүн болсо:

\[ \langle\gamma\rangle_{I\alpha} = \frac13 \arccos \frac{ \langle\beta^3\cos3\gamma\rangle_{I\alpha} }{ \sqrt{ \langle\beta^2\rangle_{I\alpha} \langle\beta^4\rangle_{I\alpha} } }. \tag{7} \]

колдонулат.

Бул татаалыраак аныктама квадруполдук форма мейкиндигинин бурчтук симметриясын эске алат. \(\gamma\) ны түз сызыктуу координата сыяктуу орточолоонун ордуна \(\cos3\gamma\) инварианты колдонулат.

Сандык эсептөө аймагы

ПараметрБулактагы мааниМааниси
Протон аралыгы\(104\le Z\le126\)Өтө оор ядролордун системалуу сканы
Нейтрондун жогорку чеги\(N\le258\)Абдан нейтронго бай теориялык аймакка чейин камтуу
Жалпы эсептелген ядро585Жуп-жуп өтө оор ядролор
Гармоникалык осциллятор базиси18 major shellTRHB quasiparticle толкун функцияларынын ажыратылышы
\(\beta_{\max}\)0.8Квадруполдук деформация сканынын жогорку чеги
\(\Delta\beta\)0.05Негизги деформация grid аралыгы
\(\gamma\) аралыгы0°–60°Триаксиалдык форма мейкиндиги
\(\Delta\gamma\)6°Негизги бурчтук grid аралыгы
Тыгыз-grid текшерүүсү\((\Delta\beta,\Delta\gamma)=(0.02,2^\circ)\)Сандык жакындашуу тести

Тыгыз grid тести чындап жыйынтыкты өзгөртөбү?

Supplemental Materials \(^{282}\mathrm{Ds}\) жана \(^{298}\mathrm{Ds}\) үчүн негизги:

\[ (\Delta\beta,\Delta\gamma) = (0.05,6^\circ) \]

gridди тыгызыраак:

\[ (0.02,2^\circ) \]

grid менен салыштырат.

Мисалы, \(^{282}\mathrm{Ds}\) биринчи минимумунда:

ЧоңдукНегизги gridТыгыз grid
\((\beta,\gamma)\)(0.17, 0°)(0.17, 0°)
\(V_{\rm coll}^{\min}\)-2037.65 MeV-2037.66 MeV
\(E(0^+)\)-2036.42 MeV-2036.42 MeV
\(B_f\)-2034.94 MeV-2034.97 MeV
\(B_f-E(0^+)\)1.48 MeV1.45 MeV

сыяктуу өтө кичине өзгөрүүлөр алынат. Булак бул текшерүүнү колдонулган негизги grid билдирилген байкалуучулар үчүн жетиштүү жакындашканын сандык тастыктоо катары сунуштайт.

\(0^+\) Абалынын Бөлүнүү Ээринен Төмөн Болбошу Эмнени Билдирет?

Коллективдүү потенциал минимумундагы талапкер \(0^+\) абалдын энергиясы коңшу бөлүнүү ээринен төмөн болсо, абал жергиликтүү чуңкурдун ичинде бөлүнүүгө каршы энергия тосмосу менен курчалат; \(E(0^+)\) ээр энергиясынын үстүнө чыкканда 5DCH коллективдүү мейкиндигинде минимумдун үстүндө өз алдынча байланышкан абалды аныктоо мүмкүн болбойт жана изилдөө бул абалды тырмакча ичинде “unbound” катары классификациялайт.

Бөлүнүү ээри деген эмне?

Потенциалдык энергия бетиндеги жергиликтүү минимум ядронун белгилүү форма конфигурациясын билдирет. Ядро бөлүнүүгө карай деформацияланган сайын энергия адегенде жогорулап, андан кийин бөлүнүү өрөөнүнө карай төмөндөшү мүмкүн.

Минимумдан бөлүнүү өрөөнүнө өтүү жолундагы критикалык чоку же өтмөк fission saddle, башкача айтканда бөлүнүү ээри деп аталат.

Булак бул ээр энергиясын:

\[ B_f \]

менен белгилейт.

Талапкер коллективдүү абалдын энергиясы:

\[ E(0^+) \]

болсо, практикалык байланышкандык көрсөткүчү:

\[ B_f-E(0^+) \]

болот.

  • \(B_f-E(0^+)>0\): \(0^+\) абалы ээрдин астында.
  • \(B_f-E(0^+)<0\): \(0^+\) абалы ээрдин үстүндө жана изилдөө муну “unbound” деп эсептейт.

Бул критерий колдонулган коллективдүү потенциал жана бөлүнүү жолу менен гана чектелет; ядронун бардык мүмкүн болгон ыдыроо каналдарынын толук кванттык-убакыт динамикасын жалгыз өзү чечпейт.

Нөл-чекиттик термелүү энергиясы эмне үчүн критикалык?

Потенциалдык чуңкурдун минимуму:

\[ V_{\rm coll}^{\min} \]

болсун. Коллективдүү \(0^+\) абалдын минимумдан бийиктиги:

\[ E(0^+)-V_{\rm coll}^{\min} \]

булакта нөл-чекиттик термелүү энергиясы катары колдонулат.

Бөлүнүү ээринин минимумдан бийиктиги болсо:

\[ B_f-V_{\rm coll}^{\min} \]

менен аныкталат.

Эгер нөл-чекиттик термелүү энергиясы ээрдин бийиктигинен ашса:

\[ E(0^+)-V_{\rm coll}^{\min} > B_f-V_{\rm coll}^{\min}, \]

эквиваленттүү түрдө:

\[ B_f-E(0^+)<0 \]

болот.

Демек mean-field минимумунун бар болушу өзүнөн-өзү квантташкан байланышкан коллективдүү абал табыларына кепилдик бербейт.

\(^{282}\mathrm{Ds}\) жана \(^{298}\mathrm{Ds}\) мисалы

Ядро / минимум\((\beta,\gamma)\)\(V_{\rm coll}^{\min}\) (MeV)\(E(0^+)\) (MeV)\(B_f\) (MeV)\(B_f-E(0^+)\) (MeV)Булактагы түшүндүрмө
\(^{282}\mathrm{Ds}\), Min1(0.17, 0°)-2037.65-2036.42-2034.94+1.48Ээрдин астындагы байланышкан \(0^+_1\)
\(^{282}\mathrm{Ds}\), Min2(0.51, 0°)-2038.15-2036.42-2036.76-0.34Жергиликтүү минимумда байланышкан экинчи \(0^+\) жок
\(^{298}\mathrm{Ds}\), Min1(0.00, 0°)-2119.93-2118.26-2118.42-0.16Талапкер \(0^+\) ээрдин үстүндө
\(^{298}\mathrm{Ds}\), Min2(0.47, 0°)-2120.92-2120.06-2120.80-0.74Талапкер \(0^+\) ээрдин үстүндө
Булактагы I таблица жана 3-сүрөттө берилген \(B_f-E(0^+)\) маанилеринен Verianla үчүн кайра түзүлгөн. Тик жайгашуулар чыныгы энергия масштабы эмес; белги жана сандык маанилер булак маалыматтары.

“Quasi-localized state” деген эмне?

Булак айрым ээр-үстү \(0^+\) чечимдер деформация кесиндиси кеңейтилгенде да энергия жана ыктымалдык тыгыздыгы жагынан туруктуу каларын белгилеп, аларды quasi-localized, башкача айтканда жарым-жергиликтешкен абалдар катары талкуулайт.

Бул абалдар потенциалдын белгилүү аймагында олуттуу ыктымалдык тыгыздыгына ээ болушу мүмкүн, бирок бөлүнүү ээринен төмөн чыныгы байланышкан абал эмес.

Авторлор мындай түзүлүш синтез маалында резонанс катары пайда болуп, андан соң индукцияланган бөлүнүүгө окшош убакыт масштабында бөлүнүүгө өтүшү мүмкүн экенин талкуулашат. Бул билдирүү моделдин физикалык түшүндүрмөсү; макала бул ядронун лабораторияда өлчөнгөн резонансын билдирбейт.

Supplemental Materialsтагы убакытка көз каранды \(^{298}\mathrm{Ds}\) тести

Supplemental Figure S25 \(^{298}\mathrm{Ds}\) ядросунун “unbound” \(0^+_1\) абалынын коллективдүү мейкиндиктеги ыктымалдык тыгыздыгын убакытка көз каранды Schrödinger теңдемеси менен көзөмөлдөйт.

Көрсөтүлгөн учурлар:

  • 0 zs,
  • 20 zs,
  • 56 zs,
  • 144 zs

болуп:

\[ 1\ {\rm zs}=10^{-21}\ {\rm s} \]

зептосекунда.

Сүрөттө башында көбүрөөк жергиликтүү болгон ыктымалдык тыгыздыгы убакыт өткөн сайын коллективдүү деформация мейкиндигине жайылат. Бул supplementary эсеп “unbound” классификациясы статикалык энергия салыштыруусуна гана негизделбестигин; мисал \(^{298}\mathrm{Ds}\) абалында убакытка көз каранды коллективдүү чыгуу динамикасы да изилденгенин көрсөтөт.

585 ядронун системалуу жыйынтыгы

Булак бардык 585 жуп-жуп SHN үчүн эң терең минимумдагы талапкер \(0^+\) абалды коңшу бөлүнүү ээри менен салыштырган.

Эки кең “unbound” аймак пайда болот:

  • \(N\gtrsim184\),
  • \(N\gtrsim240\).

Мындан тышкары жеңилирээк \(Z\) маанилеринде:

  • \(N\sim170\),
  • \(N\sim236\)

чамасында кошумча “unbound” аймактар божомолдонот.

Жалпысынан:

\[ 175 \]

ядро ушул класска кирет.

Булакка ылайык бул ядролордун көбүндө нөл-чекиттик термелүү энергиясы болжол менен 0.3–2 MeV болуп, ашыкча чоң эмес. Негизги көйгөй — бөлүнүү ээрлеринин өтө төмөндөшү. Айрыкча:

\[ Z\ge116 \]

аймагында айрым ээрлер дээрлик жоголот.

Жыйынтык колдонулган тыгыздык функционалына канчалык сезгич?

Supplemental Table IV \(^{298-308}\mathrm{Ds}\) үчүн PC-PK1, PCF-PK1 жана DD-PC1 функционалдарын салыштырат. Эң түз байланышкандык көрсөткүчү \(B_f-E(0^+)\):

Функционал²⁹⁸Ds³⁰⁰Ds³⁰²Ds³⁰⁴Ds³⁰⁶Ds³⁰⁸Ds
PC-PK1-0.16-0.59-0.54-0.33-0.03+0.26
PCF-PK1+0.08-0.57-0.50-0.42-0.21+0.29
DD-PC1-0.43-0.38+0.34+0.64+1.00+1.23

Бул таблица абдан маанилүү чектөөнү көрсөтөт. Мисалы, \(^{302}\mathrm{Ds}\) PC-PK1 жана PCF-PK1 менен ээрдин үстүндө көрүнсө, DD-PC1 менен ээрдин астында көрүнөт. Демек “так кайсы изотоп unbound?” деген суроонун жообу тандалган энергия тыгыздык функционалына сезгич.

Кванттык Форма Флуктуациялары Ядролук Форма Өтүүлөрүн Кантип Өзгөртөт?

TRHB орточо-талаа эсептөөлөрү деформация өзгөрүүлөрүн кескин минимум өтүүлөрү катары берсе, 5DCH коллективдүү толкун функциясынын бир нече \((\beta,\gamma)\) формалары боюнча жайылышына мүмкүндүк берет; мунун натыйжасында өзгөчө өтүү аймактарында пролат–облат өзгөрүүлөрү жумшарып, орточо деформациялар нейтрон санынын кыйла үзгүлтүксүз эволюциясын көрсөтөт.

Ds чынжырындагы негизги мисал

Ds үчүн:

\[ Z=110. \]

Булак:

\[ ^{294}\mathrm{Ds} \]

жана:

\[ ^{368}\mathrm{Ds} \]

ядролорунда өтө терең сфералык минимумдарды табат. Булар тиешелүүлүгүнө жараша:

\[ N=184 \]

жана:

\[ N=258 \]

сфералык нейтрон кабык аймактарына туура келет.

Кабыктар аралык аймактарда:

\[ A=262-274 \]

жана:

\[ A=314-342 \]

Ds изотопторунда:

\[ \beta\approx0.25-0.30 \]

пролат деформациялар көрүнөт.

Өтүү изотоптору:

\[ A=278-290,\quad298-310,\quad346-362 \]

чамасында эки же андан көп жергиликтүү минимум бирге болушу мүмкүн жана энергия бети \(\beta\) же \(\gamma\) багытында жумшак болуп калат.

Жалпы форма эволюциясы

\(104\le Z\le118\) чынжырларында булакта өзгөчө көрсөтүлгөн коллективдүү түзүлүштөрдүн ырааты болжол менен төмөнкүдөй:

Булактагы кыскача мазмун, 5-сүрөт жана 6-сүрөттө сүрөттөлгөн коллективдүү форма эволюциясынан даярдалган масштабсыз Verianla схемасы.

\(Z\ge120\) изотопторунда болсо:

\[ N\approx178 \]

чамасында орточо–чоң облат деформациялар артык көрүлөт.

Орточо-талаа менен 5DCHнин ортосундагы критикалык айырма

TRHB mean-field карталары жеңилирээк \(Z=104-118\) системаларында:

  • \(N=140-160\),
  • \(N=188-220\)

аймактарында күчтүү пролат деформацияны көрсөтөт.

Mean-field деңгээлинде \(N\approx178\) жана \(N\approx250\) чамасында кескин пролат–облат өтүүлөрү көрүнүшү мүмкүн.

QSFтер 5DCH менен киргизилгенде бул өтүүлөр жумшарат. Коллективдүү толкун функциясынын ар кандай форма конфигурацияларын аралаштырышы бир минимумдан экинчисине кескин секирүү көрүнүшүн азайтат.

\(E(2^+_1)\) эмне үчүн форманы көрсөтөт?

\(2^+_1\) — негизги \(0^+\) абалдын үстүндөгү биринчи \(2^+\) коллективдүү деңгээл.

Жакшы деформацияланган ротордун айлануу инерциясы чоң болуп, биринчи айлануу \(2^+\) деңгээли төмөн энергияга түшөт.

Булакта сфералык аймактар болгон:

\[ N\approx184,\ 258 \]

чамасында:

\[ E(2^+_1)\gtrsim1\ {\rm MeV} \]

болсо, жакшы деформацияланган аймактарда:

\[ E(2^+_1)<100\ {\rm keV} \]

болушу мүмкүн.

Rutherfordium үчүн эксперименттик салыштыруу

Булак өлчөнгөн эки мисалды берет:

ЯдроЭксперименттик \(E(2^+_1)\)5DCH жыйынтыгы
\(^{254}\mathrm{Rf}\)48 keV66 keV
\(^{256}\mathrm{Rf}\)44 keV68 keV

Модель бул жерде \(2^+\) энергияларын ашыкча баалайт.

Булак муну колдонулган Inglis–Beliaev инерция моменттери Thouless–Valatin динамикалык кайра иреттелүү салымдарын камтыбаганы менен байланыштырат. Авторлордун айтымында, бул ыкма эмпирикалык инерция моменттерин системалуу түрдө болжол менен %30–50 төмөн баалашы мүмкүн.

Инерция моментинин төмөн эсептелиши:

\[ E_{\rm rot}\sim\frac{I(I+1)}{2\mathcal I} \]

логикасына ылайык айлануу энергиясын жогорулатат. Бул акыркы теңдеме булакта өзүнчө номерленген теңдеме катары берилген эмес; бул жерде (3)-теңдемедеги \(1/\mathcal I\) көз карандылыгынын түшүндүрмөсү гана.

\(R_{42}\) деген эмне?

Булак:

\[ R_{42} = \frac{E(4^+_1)} {E(2^+_1)} \]

катышын колдонот.

Бул катыш төмөн энергиялуу коллективдүү спектрдин айлануу же көбүрөөк сфералык/термелүү мүнөзүн айырмалоого жардам берет.

Булакта роторго жакын аймактар:

\[ R_{42}\gtrsim3.2 \]

менен мүнөздөлөт.

Көбүрөөк сфералык жеңил-Z өтө оор ядролордо \(N\sim184\) жана 258 чамасында:

\[ R_{42}\lesssim2.0 \]

алынат.

Ортодогу өтүү ядролорунда:

\[ 2.0<R_{42}<3.0 \]

маанилери кеңири тараган.

\(^{254}\mathrm{Rf}\) жана \(^{256}\mathrm{Rf}\) үчүн модель:

\[ R_{42}=3.35,\qquad3.34 \]

деп эсептесе, эксперименттик маанилер тиешелүүлүгүнө жараша:

\[ 3.29,\qquad3.36 \]

деп берилет.

\(B(E2;2^+_1\rightarrow0^+_1)\) эмнени өлчөйт?

\(B(E2)\) — электр квадруполдук өтүү ыктымалдыгынын келтирилген мааниси жана ядродогу коллективдүү квадруполдук кыймылдын күчүнө сезгич.

Булак жыйынтыктарды W.u., башкача айтканда Weisskopf units менен берет.

Жакшы өнүккөн ротор аймактарында:

\[ B(E2;2^+_1\rightarrow0^+_1) \gtrsim240\ {\rm W.u.} \]

маанилери алынат, ал эми сфералык кабык аймактарында бул өтүүнүн күчү азаят.

N=184 жана N=258 Кабык Белгилери Эмне Үчүн 5DCHде N=182 жана N=256га Жылышы Мүмкүн?

5DCH mean-field байланыш энергиясына форма термелүүсү жана айлануудан келип чыккан деформацияга көз каранды динамикалык корреляция энергияларын кошкондуктан коңшу изотоптордун энергия айырмалары бирдей өлчөмдө өзгөрбөйт; сфералык кабык жабылыштарынын жанында корреляция энергиясынын тез өзгөрүшү \(S_{2n}\) жана \(Q_\alpha\) дагы кескин mean-field үзүлүүлөрүн жумшартып, эң көрүнүктүү эки-нейтрон gap чокусун \(N=184\rightarrow182\) жана \(N=258\rightarrow256\) багытына жылдырышы мүмкүн.

Эки-нейтрон ажыратуу энергиясы деген эмне?

\(S_{2n}\) — ядродон эки нейтронду ажыратууга талап кылынган энергия менен байланышкан чоңдук жана изотоп чынжыры боюнча байланыш кандай өзгөрөрүн көрсөтөт.

Булак формуланы өзүнчө жазбаса да, стандарттык байланыш-энергия аныктамасында түшүнүк катары:

\[ S_{2n}(N,Z) = B(N,Z)-B(N-2,Z) \]

түрүндө берилет.

Бул теңдеме изилдөөнүн өзүнчө жаңы табылгасы эмес; \(S_{2n}\) чоңдугунун маанисин түшүндүргөн стандарттык аныктама.

Эки-протон ажыратуу энергиясы

Ушуга окшош:

\[ S_{2p}(N,Z) = B(N,Z)-B(N,Z-2). \]

\(S_{2p}\) протон багытындагы байланыш систематикасына сезгич.

α-ыдыроо энергиясы \(Q_\alpha\)

α-ыдыроодо энелик ядро гелий-4 ядросуна жана кыз ядросуна айланат. Оң байланыш-энергия көрсөтүлүшүндө стандарттык энергия балансы:

\[ Q_\alpha = B(N-2,Z-2) + B_\alpha - B(N,Z). \]

түрүндө берилсе болот.

Бул формула да булакта өзүнчө номерленген теңдеме эмес; макала колдонгон \(Q_\alpha\) чоңдугунун түшүндүрмө аныктамасы.

Бар болгон маалыматтар менен RMS көрсөткүчү

БайкалуучуTRHB RMS (MeV)5DCH RMS (MeV)
\(S_{2n}\)0.190.17
\(S_{2p}\)0.320.30
\(Q_\alpha\)0.370.32

Жакшыртуу \(S_{2n}\) жана \(S_{2p}\) үчүн салыштырмалуу чектелүү, \(Q_\alpha\) үчүн айкыныраак. Ошондуктан жыйынтыкты “5DCH ар бир метриканы кескин жакшыртат” деп жалпылоого болбойт.

Эки-нейтрон жана эки-протон gap

Булак ачык берген shell-gap аныктамалары:

\[ \delta_{2n} = S_{2n}(N,Z) - S_{2n}(N+2,Z) \]

жана:

\[ \delta_{2p} = S_{2p}(N,Z) - S_{2p}(N,Z+2) \]

түрүндө.

Shell closure чамасында коңшу нуклон санына өткөндө ажыратуу энергиясынын тез өзгөрүшү \(\delta_{2n}\) же \(\delta_{2p}\) да чоку пайда кылышы мүмкүн.

5DCH жыйынтыктарында эки-нейтрон gap үчүн көрүнүктүү чокулар:

\[ N=162,\quad182,\quad256 \]

деп табылат.

Протон тарабында булак:

  • нейтронго жарды SHN аймагында \(Z=114\),
  • нейтронго бай аймакта \(Z=104\)

кабык белгилерин билдирет.

Динамикалык корреляция энергиясы деген эмне?

Булак динамикалык корреляция энергиясын ички mean-field минимумунун энергиясы менен лабораториялык алкактагы квантташкан \(0^+_1\) негизги абал энергиясынын ортосундагы айырма катары аныктайт.

Схемалык түрдө:

\[ E_{\rm DCE} = E_{\rm mf}^{\min} - E(0^+_1) \]

байланышы менен берилген бул айырма mean-field чечиминде жок коллективдүү айлануу жана форма термелүү корреляцияларынын байланыш энергиясына таасирин өлчөйт.

Деформацияланган ядродо айлануу да, термелүү да коллективдүү корреляция болушу мүмкүн, ал эми сфералык ядро негизинен термелүү корреляциясына ээ. Ошондуктан DCE кабык жабылышынын чамасында минимум көрсөтүшү мүмкүн.

Булак Ds чынжырында:

\[ N=184 \]

чамасында көрүнүктүү DCE чуңкурун көрсөтөт. Бул тез өзгөрүү mean-field \(S_{2n}\) ийри сызыгынын \(N=184\) теги үзүлүшүн кайра түзүп, жаңы кескин төмөндөөнү \(N=182\) менен 184түн арасына жылдырат.

Изилдөөнүн Ыкмасы жана Жыйынтыктары

Эсептөө чынжыры

  1. Ар бир жуп-жуп ядро үчүн PC-PK1 релятивисттик тыгыздык функционалы жана finite-range separable pairing force менен constrained TRHB эсептелет.
  2. TRHB quasiparticle толкун функциялары Cartesian координаттарында үч өлчөмдүү гармоникалык-осциллятор базисинде 18 major shell колдонулуп ажыратылат.
  3. \((\beta,\gamma)\) деформация мейкиндигинде чоң масштабдуу чектелген энергия бети эсептелет.
  4. Негизги grid \(\beta\le0.8\), \(\Delta\beta=0.05\), \(\gamma=0^\circ-60^\circ\), \(\Delta\gamma=6^\circ\) катары колдонулат.
  5. Пертурбативдик cranking ыкмасы менен үч термелүү масса параметри жана үч айлануу инерция моменти чыгарылат.
  6. Mean-field энергиясынан ZPE түзөтүүлөрү алынып, \(V_{\rm coll}\) түзүлөт.
  7. 5DCH өздүк маани маселеси чечилип, \(E_{\alpha I}\) энергия деңгээлдери жана \(\Psi_{\alpha IM}\) коллективдүү толкун функциялары алынат.
  8. \(\rho_\alpha^I(\beta,\gamma)\), \(\langle\beta\rangle\), \(\langle\gamma\rangle\), \(E(2^+_1)\), \(R_{42}\) жана \(B(E2)\) эсептелет.
  9. Байланыш энергияларынан \(S_{2n}\), \(S_{2p}\) жана \(Q_\alpha\) систематикасы изилденет.
  10. Эң терең минимумдардагы \(0^+\) абалдардын коңшу бөлүнүү ээрлери менен энергия салыштыруусу жүргүзүлүп, коллективдүү байланышкандык бааланат.

Байланыш энергиясын текшерүү

Булак эсептөөлөрдү AME2020 масса баалоосундагы бар болгон өтө оор even-even ядролор менен салыштырат.

Модель\(\sigma_1\): 56 бар болгон өлчөнгөн/эмпирикалык AME2020 мааниси\(\sigma_2\): 10 өлчөнгөн масса гана
TRHB2.30 MeV2.18 MeV
TRHB+5DCH0.57 MeV0.35 MeV

Булак ошондой эле \(\sigma_1\) үчүн:

  • WS4: 1.36 MeV,
  • FRDM: 2.83 MeV

маанилерин салыштыруу үчүн берет.

Бул салыштыруу PC-PK1+5DCHнин изилденген учурдагы маалымат топтомундагы жакшы көрсөткүчүн көрсөтөт. Бирок \(Z=120-126\), абдан нейтронго бай аймак жана “unbound” чектери эксперименттик маалымат жагынан негизинен экстраполяция.

Коллективдүү байкалуучулардын жалпы классификациясы

Түзүлүш аймагыБулакта көрүнгөн мүнөздүү белгилер
Жакшы деформацияланган ротор\(E(2^+_1)<100\) keV аймактары, \(R_{42}\gtrsim3.2\), \(B(E2)\gtrsim240\) W.u.
Сфералык кабык аймагы\(N\sim184\) жана 258 чамасында \(E(2^+_1)\gtrsim1\) MeV, \(R_{42}\lesssim2\), төмөн \(B(E2)\)
Өтүү аймагы\(R_{42}\) болжол менен 2–3; жумшак коллективдүү потенциалдар жана күчтүү форма флуктуациясы

“Unbound” аймактардын физикалык түшүндүрмөсү

Булактын эң күчтүү, бирок ошол эле учурда эң этият чечмеленүүгө тийиш болгон жыйынтыгы — айрым mean-field минимумдары 5DCH квантташуусунан кийин бөлүнүү ээринен төмөн байланышкан \(0^+\) абалды түзө албашы.

Бул жыйынтык айрыкча:

\[ N\gtrsim184,\qquad N\gtrsim240 \]

аймактарында кеңири таралган.

Бирок авторлор так чек бөлүнүү saddle бийиктигине жана модель тандоого өтө сезгич экенин өзгөчө белгилешет.

Октуполдук деформация эмне үчүн чектөө жаратат?

Негизги 5DCH триаксиалдык квадруполдук:

\[ \beta_2,\gamma \]

коллективдүү кыймылдарды гана карайт.

Октуполдук деформация болсо чагылуу-асимметриялуу, алмурут сымал тыгыздык формаларын билдирген:

\[ \beta_3 \]

эркиндик даражасы.

Supplemental Figure S22 \(N=182-198\) изотондорунун октук квадрупол–октупол RHB потенциалдык энергия ийри сызыктарын \(\beta_3\) боюнча изилдейт.

Булак октуполдук деформациялар айрым аймактарда өтө оор ядролордун негизги абал минимумдарын төмөндөтүп туруктуулукка салым кошо аларын; ошол эле учурда октуполдук эркиндик даражасы жалпы бөлүнүү тосмолорун да төмөндөтө аларын белгилейт.

Бул эки таасирдин атаандашуусунан улам “unbound” чектердин так картасы азыркы 5DCH жыйынтыгы боюнча эле акыркы деп кабыл алынбашы керек.

7DCH эмне үчүн сунушталат?

Авторлор иштеп чыгууда экенин айткан жети өлчөмдүү коллективдүү Hamiltonian учурдагы триаксиалдык квадруполдук форма динамикасына октуполдук эркиндик даражаларын да кошууну көздөйт.

Бул келечектеги модель:

  • триаксиалдык квадруполдук деформацияны,
  • октуполдук деформацияны,
  • алардын коллективдүү кванттык байланышын

бир beyond-mean-field алкакта карап, unbound аймактарды ишенимдүүрөөк аныктоону максат кылат.

Z=119 жана Z=120 тууралуу сүйлөм кантип чечмелениши керек?

Булак жыйынтык бөлүмүндө \(Z=119\) жана 120, \(N\approx178-180\) аймагындагы күтүлгөн жаңы элементтер QSF кошулганда дагы “bound” бойдон каларын билдирет.

Бирок изилдөөнүн системалуу эсептөө топтому ачык түрдө жуп-жуп ядролордон турат. \(Z=119\) так протон саны жана ошондуктан түздөн-түз even-even маалымат топтомуна кирбейт.

Ошондуктан Verianla Z=119 билдирүүсүн “5DCH менен түз эсептелген even-even \(Z=119\) ядросу” деп сунуштабайт. Бул сүйлөм авторлордун \(Z=119-120\) синтез аймагынын туруктуулугу жөнүндөгү чечмелөөчү билдирүүсү.

Изилдөө колдогон жыйынтыктар

  • PC-PK1 негизиндеги 5DCH изилденген учурдагы өтө оор масса маалыматтарынын систематикасын таза TRHB mean-field жыйынтыгына салыштырмалуу олуттуу жакшыртат.
  • QSFтер өтө оор ядролордо форма фазалык өтүүлөрдү жумшагыраак кылат.
  • \(N=184\) жана \(N=258\) чамасы күчтүү сфералык кабык аймактары катары чыгат.
  • Динамикалык корреляция энергиялары \(S_{2n}\) жана \(Q_\alpha\) дагы mean-field кабык үзүлүүлөрүн өзгөртөт.
  • 5DCH shell-gap талдоосу эки-нейтрон gap чокуларын \(N=162,182,256\) да берет.
  • Эки кең өтүү аймагында көптөгөн талапкер \(0^+\) абалдар коңшу бөлүнүү saddle астында байланышкан эмес.
  • Жалпы 585 жуп-жуп SHN ичинен 175 ядро азыркы модель жана критерий боюнча “unbound” катары классификацияланат.
  • Бул көрүнүштүн негизги себеби көпчүлүк аймактарда өтө чоң нөл-чекиттик энергия эмес, тайыз коллективдүү чуңкурлар жана төмөн бөлүнүү ээрлери.

Изилдөө колдобогон жыйынтыктар

  • 175 ядронун табиятта сөзсүз жашай албашы эксперименттик түрдө көрсөтүлгөн эмес.
  • “Unbound” классификациясы бардык ыдыроо каналдарын камтыган так ядролук жашоо убактысынын эсеби эмес.
  • Модель Z=120–126 аймагындагы ядролор эксперименттик синтезделгенин көрсөтпөйт.
  • 5DCH жыйынтыгы октуполдук деформациялардын толук beyond-mean-field таасирин камтыбайт.
  • Бөлүнүү saddle бийиктиктери pairing моделинен жана энергия тыгыздык функционалынан көз карандысыз универсалдуу маанилер эмес.
  • PC-PK1 менен табылган жеке bound/unbound чектер башка функционалдарда так ошондой сакталышына кепилдик жок.
  • RMS масса ийгилиги эксперименттик маалыматы жок абдан нейтронго бай SHN үчүн ошол эле ката деңгээли кепилденет дегенди билдирбейт.
  • Булак \(Z=119\) үчүн түз жуп-жуп ядро эсептөөсүн сунуштабайт.

Негизги методологиялык чектөөлөр

Энергия тыгыздык функционалына көз карандылык: Supplemental Table IV айрым Ds изотопторунун bound/unbound классификациясы PC-PK1, PCF-PK1 жана DD-PC1 арасында өзгөрүшү мүмкүн экенин көрсөтөт.

Pairing көз карандылыгы: Бөлүнүү saddle бийиктиги pairing корреляцияларын иштетүүгө жана pairing күчүнө сезгич.

Жетишпеген жогорку-тартиптеги формалар: Негизги 5DCH триаксиалдык квадруполдук эркиндиктерди камтыйт; октуполдук деформация толук коллективдүү квантташууга кирбейт.

Инерция моменти ыкмасы: Inglis–Beliaev формуласы Thouless–Valatin динамикалык кайра иреттелүү салымын камтыбайт; бул өзгөчө төмөн айлануу деңгээлдеринин энергияларына таасир этет.

Эксперименттик маалымат тартыштыгы: Абдан өтө оор жана нейтронго бай аймактардын чоң бөлүгү түз эксперименттик маалыматы жок экстраполяция.

Бөлүнүү динамикасы: Негизги системалуу классификация статикалык коллективдүү потенциал, квантташкан 0⁺ энергиясы жана saddle салыштыруусуна негизделет; time-dependent коллективдүү эволюция тандалган мисалдарда гана көрсөтүлөт.

Булак жана Ыкма Жөнүндө Эскертүү

Түпнуска аталыш: Systematic study of superheavy nuclei within a microscopic collective Hamiltonian: Impact of quantum shape fluctuations

Авторлор: X. Q. Yang; R. Y. Hu; R. N. Mao; J. Xiang; Z. P. Li.

Авторлордун тартиби: Булакта берилген тартип өзгөртүлбөй сакталган.

Тең салым: Басмакананын жазуусунда R. Y. Hu ысымынын жанында “The author contributed equally to this work” деген түшүндүрмө көрсөтүлгөн. Бирок бул эскертүү кайсы экинчи автор менен тең салымды билдирери жүктөлгөн файлда так белгиленбегендиктен, экинчи ысым болжолдонгон эмес.

Corresponding author: Z. P. Li.

Э-почта: zpliphy@swu.edu.cn

Мекеме 1: School of Physical Science and Technology, Southwest University, Chongqing 400715, China.

Мекеме 2: College of Physics and Electronic Engineering, Chongqing Normal University, Chongqing 401331, China.

Мекеме 3: School of Physics and Electronic, Qiannan Normal University for Nationalities, Duyun 558000, China.

Журнал: Physics Letters B.

Басмакана: Elsevier.

Том: 876.

Макала номери: 140382.

Жарыяланган жыл: 2026.

Онлайн жарыя жазуусу: 25 Март 2026.

Журнал томунун датасы: May 2026.

DOI: 10.1016/j.physletb.2026.140382

Расмий DOI шилтемеси: https://doi.org/10.1016/j.physletb.2026.140382

Булак түрү: Рецензияланган, ачык жеткиликтүү Physics Letters B Letter / Short Communication.

Жүктөлгөн PDF версиясы: Негизги текст arXiv:2603.10361v1 [nucl-th] белгисин камтыйт; arXiv тапшыруусу 11 Март 2026, PDF ички датасы 12 Март 2026. Файлда Supplemental Materials да бар.

Рецензия статусу: Изилдөө кийин Physics Letters B журналында рецензияланган макала катары жарыяланган.

Лицензия: SCOAP³ библиографиялык жазуусу CC BY 3.0 лицензиясын көрсөтөт.

Негизги илимий тармак: Теориялык ядролук физика; өтө оор ядролордун түзүлүшү; релятивисттик ядролук тыгыздык функционал теориясы; beyond-mean-field коллективдүү кванттык динамика.

Негизги изилдөө түрү: Теориялык жана сандык ядролук түзүлүш моделдөөсү. Жаңы өтө оор элемент синтездөө эксперименти эмес.

Негизги модель: PC-PK1 релятивисттик энергия тыгыздык функционалына жана finite-range separable pairing өз ара аракетине негизделген constrained triaxial relativistic Hartree–Bogoliubov эсептөөлөрү + микроскопиялык беш өлчөмдүү коллективдүү Hamiltonian.

Эсептөө камтуусу: \(104\le Z\le126\), \(N\le258\), жалпы 585 жуп-жуп өтө оор ядро.

TRHB базис өлчөмү: 18 major harmonic-oscillator shell.

Деформация grid: \(\beta_{\max}=0.8\), \(\Delta\beta=0.05\); \(\gamma=0^\circ-60^\circ\), \(\Delta\gamma=6^\circ\).

Жакындашуу текшерүүсү: \((\Delta\beta,\Delta\gamma)=(0.02,2^\circ)\) тыгыз grid менен текшерилген.

Бөлүнүү saddle аныктоо: Коллективдүү потенциал стандарттык cubic-spline ыкмасы менен өтө тыгыз gridге интерполяциялангандан кийин immersion method колдонулган.

Негизги байланыш-энергия текшерүүсү: TRHB үчүн \(\sigma_1=2.30\) MeV, TRHB+5DCH үчүн \(\sigma_1=0.57\) MeV; 10 өлчөнгөн массада гана тиешелүүлүгүнө жараша \(\sigma_2=2.18\) жана \(0.35\) MeV.

Ажыратуу жана α-ыдыроо RMS жыйынтыктары: 5DCH үчүн \(S_{2n}=0.17\) MeV, \(S_{2p}=0.30\) MeV жана \(Q_\alpha=0.32\) MeV.

Негизги форма жыйынтыгы: \(104\le Z\le118\) чынжырларында болжол менен \(N=150\) жана 210 пролат; \(N=176\) жана 246 орточо деформацияланган \(\gamma\)-soft; \(N=184\) жана 258 сфералык түзүлүш. \(Z\ge120\) үчүн \(N\approx178\) чамасында облат деформацияга ыктоо.

Негизги туруктуулук жыйынтыгы: Азыркы 5DCH критерийинде 585 ядронун 175инде тиешелүү бөлүнүү ээринен төмөн байланышкан \(0^+\) негизги абал табылбайт; кең аймактар \(N\gtrsim184\) жана \(N\gtrsim240\) чамасында.

Негизги кабык жыйынтыгы: Mean-field эсебиндеги \(N=184\) жана \(N=258\) кескин \(S_{2n}\) жана \(Q_\alpha\) түзүлүштөрү QSF кошулганда алсырайт; \(\delta_{2n}\) чокулары \(N=162,182,256\) да пайда болот.

Supplemental Materials: Негизги gridдин сандык жакындашуусу, башка элемент чынжырларынын \((\beta,\gamma)\) потенциалдары, PC-PK1/PCF-PK1/DD-PC1 салыштыруулары, октуполдук деформация ийри сызыктары, кеңири \(S_{2n}\), \(S_{2p}\), \(Q_\alpha\) карталары, динамикалык корреляция энергиялары жана \(^{298}\mathrm{Ds}\) үчүн убакытка көз каранды коллективдүү ыктымалдык тыгыздыгы камтылган.

Маалыматтын жеткиликтүүлүгү: Басмакана жазуусу “Data will be made available on request” деген билдирүүнү берет.

Кызыкчылыктардын кагылышы: Жарыяланган жазуу авторлор ишке таасир этиши мүмкүн болгон белгилүү финансылык кызыкчылык же жеке мамиле жок экенин билдиргенин көрсөтөт.

Ыраазычылык: Авторлор пайдалуу талкуулар үчүн Prof. Jianmin Dongго ыраазычылык билдиришет.

Каржылоо: National Natural Science Foundation of China (Grant No. 12375126); Fundamental Research Funds for the Central Universities; PHD Foundation of Chongqing Normal University (No. 23XLB010); Science and Technology Research Program of Chongqing Municipal Education Commission (No. KJQN202300509); Joint Fund Project of Education Department in Guizhou Province (No. Qian Jiao He KY Zi[2022]098).

CRediT / кеңири автордук салымдар: Жүктөлгөн булакта өзүнчө CRediT author-contribution бөлүмү аныкталган эмес.

Маанилүү методологиялык чек: Негизги 5DCH триаксиалдык квадруполдук эркиндик даражаларын камтыйт; октуполдук эркиндик даражасы толук beyond-mean-field коллективдүү Hamiltonianга киргизилген эмес.

Функционалдык көз карандылык: Supplemental Table IV айрым Ds изотопторунда \(B_f-E(0^+)\) белгиси PC-PK1, PCF-PK1 жана DD-PC1 арасында өзгөрүшү мүмкүн экенин көрсөтөт. Ошондуктан жеке bound/unbound чектерди модельден көз карандысыз так ядролук фактылар катары кабыл албоо керек.

Инерция чектөөсү: Колдонулган Inglis–Beliaev инерция моменттери Thouless–Valatin динамикалык кайра иреттелүү салымын камтыбагандыктан айрым айлануу козголуу энергиялары системалуу түрдө жогору эсептелиши мүмкүн.

Z=119 чечмелөө чеги: Булак жыйынтык бөлүмүндө Z=119–120 синтез аймагы байланышкан бойдон калышы мүмкүн экенин билдирет; бирок системалуу эсептөө топтому жуп-жуп ядролордон тургандыктан Z=119 түз even-even эсептөө чекити эмес.

Булак ичиндеги шилтеме эскертүүсү: Жүктөлгөн версиянын айрым абзацтарында негизги тексттеги сүрөт/таблица шилтемелери менен көрүнүп турган номерлөө ортосунда “Fig. S5 / Fig. 2” же “Table IV / Table I” түрүндөгү чаташуулар бар. Verianla тиешелүү илимий маалыматты көрүнгөн сүрөттөр жана таблицалар менен дал келтирип, шилтеме номеринин чаташуусун жаңы илимий мазмун менен толтурган эмес.


Бөлүшүү:

Пикирлер текшерилгенден кийин жарыяланат. Пикириңиз жактыруу процессине жөнөтүлүп, ылайыктуу деп табылганда көрүнөт.

Пикир калтырыңыз

E-mail дарегиңиз жарыяланбайт. Милдеттүү талаалар * менен белгиленген