Академиялык изилдөөлөр, түшүнүктүү тил

Verianla | Кыргызча академиялык изилдөөлөр жана илим

18 ноябрь 2026, Шаршемби
VERİANLA Көз карандысыз илимий басма
Менюну ачуу же жабуу
...
Башкы бет / Коомдук илимдер / Туруктуулук жана саясат / Чыгыш Явадагы Баштапкы Медициналык-санитардык Жардам Борборлорунда Сел Кырсыгын Башкаруу Системасын Баалоо
Туруктуулук жана саясат

Чыгыш Явадагы Баштапкы Медициналык-санитардык Жардам Борборлорунда Сел Кырсыгын Башкаруу Системасын Баалоо

Сел кырсыгын башкаруу системасы бул изилдөөдө баштапкы медициналык-санитардык жардам борборлорунун селге чейин даярдык көрүү, сел учурунда саламаттык сактоо боюнча өзгөчө кырдаалга жооп берүү жана селден кийин саламаттык сактоо кызматтары менен коомчулуктун калыбына келишин колдоо мүмкүнчүлүгүн 18 өзүнчө көрсөткүч аркылуу баалаган үч баскычтуу башкаруу түзүмү.

16/11/2026  Veri Anla  127 көрүү
Чыгыш Явадагы Баштапкы Медициналык-санитардык Жардам Борборлорунда Сел Кырсыгын Башкаруу Системасын Баалоо

Сел кырсыгын башкаруу системасы бул изилдөөдө баштапкы медициналык-санитардык жардам борборлорунун селге чейин даярдык көрүү, сел учурунда саламаттык сактоо боюнча өзгөчө кырдаалга жооп берүү жана селден кийин саламаттык сактоо кызматтары менен коомчулуктун калыбына келишин колдоо мүмкүнчүлүгүн 18 өзүнчө көрсөткүч аркылуу баалаган үч баскычтуу башкаруу түзүмү. Изилдөө 2022-жылдын январь-март мезгилинде Чыгыш Яванын селге дуушар аймактарындагы 60 Primary Health Centerде жүргүзүлгөн сандык-сүрөттөөчү байкоо изилдөөсү. Жети көрсөткүч кырсыктан мурунку, беш көрсөткүч кырсык учурундагы жана алты көрсөткүч кырсыктан кийинки баскычты баалаган. Булак билдирген чийки орточо упайлар кырсыктан мурун 4,28, кырсык учурунда 3,65 жана кырсыктан кийин 3,80; ал эми категориялык баалоодо борборлордун %51,7си кырсыктан мурунку башкарууда “poor”, %66,7си кырсык учурундагы башкарууда “good” жана %63,3ү кырсыктан кийинки башкарууда “good” деп билдирилген. Изилдөө сүрөттөөчү мүнөздө болгондуктан, белгилүү бир окутуу, инфраструктура же координация элементи бул көрсөткүч айырмачылыктарына себеп болгонун далилдебейт.

Кырсыктан мурунку 7 көрсөткүчтүн ичинде эң жогорку бар болуу үлүшү мүмкүн болгон коркунучтарга жараша адам ресурстарын жана саламаттык сактоо кызматтарынын ресурстарын инвентаризациялоодо %80,0 деп билдирилген. Ал эми сел кырсыгына байланыштуу окутуу уюштуруу көрсөткүчү болгону %33,3, эвакуация багытын түзүү көрсөткүчү %46,7 деңгээлинде. Изилдөөнүн талкуусу өзгөчө кырсыктан мурунку даярдыкта окутуу жана тобокелдиктерди картага түшүрүү сыяктуу тармактарды күчөтүү керектигин баса белгилейт.

Кырсык учурундагы мезгилде жугуштуу оорулар жана тамактануу боюнча эпидемиологиялык көзөмөл %96,7 менен эң жогорку билдирилген көрсөткүч; талаа саламаттык сактоо жумушчу тобуна катышуу %80,0, триажга негизделген куткаруу операциялары %63,3 жана тез баштапкы баалоо %61,7. Кырсыктан кийинки баскычта психикалык саламаттык көйгөйлөрү жана аялуу топтордогу тамактануу көйгөйлөрүн жакшыртууга багытталган иш-чаралар %76,7 менен эң жогорку мааниге жеткен, башка көптөгөн post-disaster көрсөткүчтөрү %63,3 деп билдирилген.

Изилдөөнү чечмелөөдөгү эң маанилүү чектөө — натыйжалар Чыгыш Яванын белгилүү селге дуушар аймактарында жана белгилүү бир убакыт кесиндисинде алынгандыгы. Изилдөө интервенциялык эксперимент эмес; бейтаптардын жашап кетүүсүн, өлүмдүүлүктү, кызмат көрсөтүүнүн үзгүлтүккө учураган убактысын же кырсыктан кийинки оорулардын инциденттүүлүгүн салыштырбайт. Натыйжалар 60 саламаттык сактоо борборунун билдирилген кырсык башкаруу практикаларынын абалын сүрөттөйт.

Баштапкы Медициналык-санитардык Жардам Борборлорунда Сел Кырсыгын Башкаруу Бул Изилдөөдө Кантип Өлчөндү?

Изилдөөчүлөр сел кырсыгын башкарууну бир гана жалпы көрсөткүч менен эмес, кырсыктан мурун 7, кырсык учурунда 5 жана кырсыктан кийин 6, жалпысынан 18 экилик/практикалык көрсөткүч менен баалашкан. Маалыматтар изилдөөчүлөр адабияттарды карап чыгууга таянып даярдаган сурамжылоо аркылуу чогултулган; категориялык көрсөткүчтөр жыштык бөлүштүрүүлөрү менен, үч баскычтын сандык упайлары орточо, медиана, стандарттык четтөө жана минимум-максимум маанилери менен жалпыланган.

Изилдөөнүн көйгөйү эмне үчүн маанилүү?

Изилдөөнүн баштапкы көз карашы — сел экологиялык же инфраструктуралык кырсык гана эмес, саламаттык сактоо кызматтарынын үзгүлтүксүздүгүнө да түз таасир тийгизе ала турган көрүнүш. Баштапкы медициналык-санитардык жардам борборлору кадимки шарттарда коомчулук жеткиликтүү болгон негизги саламаттык сактоо кызматтарынын маанилүү бөлүгү. Сел учурунда жолдордун, имараттардын, таза суу булактарынын, байланыш мүмкүнчүлүктөрүнүн же медициналык материалдарды жеткирүүнүн жабыркашы бул борборлордун милдеттерин кыйла оор шарттарда улантуусун талап кылышы мүмкүн.

Булак мурунку адабияттарга таянып, Индонезияда сел тез-тез кездешкен кырсык экенин белгилейт жана 1815-2019 мезгили үчүн 3885 сел окуясын келтирет. Ошондой эле Индонезиянын Улуттук Кырсыктарды Башкаруу Агенттигинин маалыматтарына таянып, 2022-жылы 1493 сел окуясы катталганын жана Чыгыш Яванын кырсык тобокелдиги индексинин мааниси 121,70 болгонун билдирет. Бул маанилер учурдагы изилдөөдө өлчөнгөн натыйжалар эмес; изилдөөнүн эмне үчүн Чыгыш Явадагы селге даярдыкка көңүл бурганын түшүндүргөн фондук маалыматтар.

Булак ошондой эле сел мезгилдеринде таза суу, санитария, азык-түлүк коопсуздугу, векторлорду көзөмөлдөө жана саламаттык сактоо кызматтарына жетүүдөгү көйгөйлөр жугуштуу оорулар, тамактануу көйгөйлөрү жана психикалык саламаттык көйгөйлөрү боюнча кошумча жүк жаратышы мүмкүн экенин мурунку изилдөөлөр аркылуу талкуулайт. Бул изилдөө болсо бул оорулардын инциденттүүлүгүн өлчөгөн эмес; саламаттык сактоо борборлорунун кырсыкты башкаруу функцияларын баалаган.

Primary Health Center эмнени билдирет?

Булакта колдонулган Primary Health Center түшүнүгү Индонезиядагы коомчулукка негизделген баштапкы медициналык-санитардык жардам борборлорун билдирет. Изилдөөнүн түздөн-түз изилдөө бирдиги ушул саламаттык сактоо борборлору. Verianla текстинде түшүнүк зарыл учурда “баштапкы медициналык-санитардык жардам борбору” деп түшүндүрүлгөнү менен, булактагы мекеме түзүмү Түркиядагы кайсы бир мекеме менен толук бирдей деп эсептелбейт.

Кырсыкты башкаруунун үч баскычы

Булак изилдөөнүн 18 көрсөткүчтүү үч баскычтуу баалоо ыкмасына таянып Verianla үчүн даярдалган өз алдынча жана масштабсыз түшүндүрмө схема. Булак макалада оригиналдуу сүрөт жок.

Кырсыктан мурунку баскыч: 7 көрсөткүч

Кырсыктан мурунку башкаруу сел боло электе саламаттык сактоо системасынын даярдыгын өлчөйт. Булак төмөнкү жети көрсөткүчтү колдонгон:

  1. Кырсыкка дуушар аймактардын geomedical картасын түзүү.
  2. Эвакуация багыттарын түзүү.
  3. Окутуу өткөрүү.
  4. Мүмкүн болгон коркунучтарга жараша ресурстарды инвентаризациялоо.
  5. Саламаттык сактоо даярдыгы үчүн эрте эскертүү маалыматын алуу жана көзөмөлдөө.
  6. Жумушчу топтун бир бөлүгү болгон талаа саламаттык сактоо командасын түзүү.
  7. Секторлор аралык координация жүргүзүү.

Geomedical карта кырсык тобокелдигинин физикалык географиясын гана эмес, саламаттык сактоо ресурстарын, тобокелдиктеги калкты, саламаттык сактоо мекемелерин же саламаттыкка байланыштуу мейкиндиктик маалыматтарды да кырсык аймагы менен байланыштырган картага түшүрүү ыкмасын билдирет. Булак мурунку изилдөөлөрдө айрым саламаттык сактоо борборлорунда “impact map” болгонуна карабастан geomedical картага түшүрүү жетишсиз болушу мүмкүн экенин талкуулайт.

Ресурстардын инвентары кырсык учурунда керек болушу мүмкүн болгон адам күчү, саламаттык сактоо мекемеси, медициналык жабдуу жана башка операциялык ресурстар кайда жана канча көлөмдө бар экенин алдын ала билүүгө мүмкүнчүлүк берет. Изилдөөдө бул көрсөткүч кырсыктан мурунку көрсөткүчтөрдүн арасында эң жогорку бар болуу үлүшүнө ээ: 48 борбор, башкача айтканда %80,0 бул практиканы билдирген.

Окутуу болсо эң алсыз көрсөткүчтөрдүн бири. Болгону 20 борбор (%33,3) окутуу көрсөткүчүнө жооп берген, 40 борбор (%66,7) жооп берген эмес. Изилдөөнүн талкуусуна ылайык, көптөгөн борборлор жалпы кырсык же өзгөчө кырдаал боюнча окууларга катышканы менен, дайыма жаңыртылып турган жана өзгөчө селге багытталган окуу программаларынын камтуусу чектелүү болушу мүмкүн.

Кырсык учурундагы баскыч: 5 көрсөткүч

Кырсык учурундагы баалоо сел уланып жатканда же шашылыш жооп берүү мезгилинде саламаттык сактоо борборунун активдүү милдеттерин өлчөгөн:

  1. Жабыркагандарды триажга ылайык куткаруу.
  2. Тез баштапкы баалоо жүргүзүү.
  3. Жугуштуу оорулар жана тамактануу боюнча көзөмөл.
  4. Талаа саламаттык сактоо пунктундагы саламаттык сактоо жумушчу тобуна катышуу.
  5. Коомчулукту күчтөндүрүү жана катыштыруу.

Триаж өзгөчө кырдаалда бейтаптарды же жаракат алгандарды медициналык муктаждыктарынын шашылыштыгына жана бар ресурстар менен кийлигишүү артыкчылыгына жараша классификациялоо процесси. Изилдөө триаждын клиникалык тактыгын же бейтаптын натыйжаларын өлчөгөн эмес; борборлордо триажга негизделген куткаруу операциясы бар же жок экенин көрсөткүч катары баалаган.

Тез баштапкы баалоо, булактын түшүндүрмөсүнө ылайык, кырсыктын жайы, убактысы жана түрү; болжолдуу жабыркагандардын саны; кошумча тобокелдиктер жана кырсыкка кабылган калк тууралуу тез маалымат түзүүгө багытталган иш-чаралардын жыйындысы. Бул көрсөткүч 37 борбордо (%61,7) болгон.

Көзөмөл окуяларды жөн гана дарылоо эмес, коомдогу саламаттык көйгөйлөрүн системалуу көзөмөлдөө дегенди билдирет. Изилдөөдө жугуштуу оорулар жана тамактануу боюнча көзөмөл 58 борбордо (%96,7) билдирилип, кырсык учурундагы баскычтын эң жогорку көрсөткүчү болгон.

Кырсыктан кийинки баскыч: 6 көрсөткүч

Кырсыктан кийинки башкаруу шашылыш окуя өткөндөн кийин негизги саламаттык сактоо кызматтарын улантууга, экологиялык саламаттык тобокелдиктерин көзөмөлдөөгө жана коомчулуктун калыбына келүү процессин колдоого багытталган. Колдонулган алты көрсөткүч төмөнкүлөр:

  1. Баш калкалоочу жайларда талаа саламаттык сактоо пункттарын түзүп негизги медициналык кызмат көрсөтүү.
  2. Таза сууну текшерүү жана экологиялык санитарияны көзөмөлдөө.
  3. Пайда болушу мүмкүн болгон жугуштуу оорулар жана малнутриция боюнча көзөмөл.
  4. Жугуштуу оорулар жана малнутриция эпидемияларына байланыштуу көрсөткүч.
  5. Аялуу топтордо психикалык саламаттык жана тамактануу көйгөйлөрүн жакшыртууга багытталган иш-чаралар.
  6. Коомчулукту күчтөндүрүү.

Булак текстинде төртүнчү post-disaster көрсөткүчүнүн аталышы түздөн-түз “Outbreaks of infectious diseases and malnutrition” деп берилген. Бул сөз айкашы иш-аракеттин аталышы катары грамматикалык жактан бүдөмүк. Verianla бул көрсөткүчтүн мазмунун булакта жок иш-аракет менен толуктабайт.

Кырсыктан кийинки эң жогорку үлүш психикалык саламаттык жана аялуу топтордун тамактануу көйгөйлөрүн жакшыртуу көрсөткүчүндө 46 борбор (%76,7) деп билдирилген. Башка беш post-disaster көрсөткүч булак таблицасында 38 борбор (%63,3) деңгээлинде берилген.

Guttman Kr, Ks жана Split-Half Маанилери Эмнени Билдирет?

Изилдөө изилдөөчүлөр адабияттарды карап чыгууга таянып даярдаган сурамжылоонун өлчөө сапатын баалоо үчүн Guttman ыкмасынан үч натыйжаны билдирет: Reproducibility Coefficient үчүн \(Kr=0.903\), Scalability Coefficient үчүн \(Ks=0.903\) жана Guttman Split-Half ишенимдүүлүк коэффициенти үчүн 0.843. Булак \(Kr>0.90\) жана \(Ks>0.60\) чектерин кабыл алуу критерийи катары колдонгон жана 0.843 split-half маанисин да кабыл алынуучу/жакшы ишенимдүүлүк деп баалаган. Бирок макала бул коэффициенттер эсептелген чийки каталардын санын, эки жарым кандай түзүлгөнүн же теңдемелердин ачык түрүн жарыялаган эмес, ошондуктан Verianla бул маанилерди кайра эсептебейт жана булакта жок формула чынжырын ойлоп таппайт.

Reproducibility Coefficient эмнени текшерет?

Guttman тибиндеги шкалада reproducibility түшүнүгү байкалган жооп үлгүлөрүнүн шкала болжолдогон тартипке канчалык шайкеш экенин баалоого багытталган. Булак \(Kr=0.903\) маанисин өзү колдонгон \(Kr>0.90\) кабыл алуу чегинен жогору болгондуктан ылайыктуу деп эсептеген.

Scalability Coefficient эмне үчүн өзүнчө колдонулган?

Scalability коэффициенти пункттардын бир кумулятивдүү түзүмдүн ичинде канчалык ырааттуу тартипке келтириле аларын баалоо үчүн колдонулат. Булакта \(Ks=0.903\) билдирилип, колдонулган кабыл алуу чеги \(Ks>0.60\) деп берилген.

Split-half ишенимдүүлүгү эмнени түшүндүрөт?

Split-half ыкмасында максат өлчөө куралынын ар башка бөлүктөрүнөн алынган жооптор бири-бири менен канчалык шайкеш экенин изилдөө. Булак билдирген коэффициент 0.843. Макалада шилтеме берилген методологиялык классификацияда 0.7 кабыл алынуучу, 0.8 жакшы деңгээл деп көрсөтүлүп, 0.843 мааниси ылайыктуу деп кабыл алынган.

Бул коэффициенттердин жогору болушу сурамжылоонун изилдөөдө колдонулушу өлчөө ырааттуулугу жагынан колдоого алынганын көрсөтөт; бирок сурамжылоо башка өлкөлөрдө, башка саламаттык сактоо системаларында же башка кырсык түрлөрүндө автоматтык түрдө ошол эле психометрикалык касиеттерди көрсөтөрүн далилдебейт.

Орточо, медиана жана стандарттык четтөөнү кантип окуу керек?

Окутуучу фон; булакта теңдеме катары берилген эмес: Арифметикалык орточо жалпысынан \( \bar{x}=\frac{1}{n}\sum_{i=1}^{n}x_i \) түрүндө аныкталат. Бул жерде \(x_i\) ар бир байкоонун упайын, \(n\) байкоолордун санын жана \(\bar{x}\) орточо упайды билдирет. Бул изилдөө SPSS version 22 колдонгон, бирок стандарттык четтөө программасында кайсы атайын отчет параметри менен эсептелгенин өзүнчө түшүндүргөн эмес; ошондуктан Verianla чийки маалыматсыз стандарттык четтөөнү кайра эсептебейт.

Медиана — маанилер кичинеден чоңго иреттелгенде бөлүштүрүүнүн ортосунда калган борбордук маани. Изилдөөдө үч баскычтын медианасы тең 4,00 деп билдирилген.

Стандарттык четтөө (SD) байкоолор орточонун айланасында канчалык таралганын көрсөтөт. Булакта эң жогорку SD кырсыктан кийинки баскычта 2,916; бул post-disaster упайлары башка эки баскычка салыштырмалуу кеңири таралганын көрсөткөн сүрөттөөчү табылга. Стандарттык четтөөнүн жогору болушу өзүнөн өзү “начар” же “жакшы” кырсык башкарууну билдирбейт; борборлордун ортосундагы айырмачылык көбүрөөк экенин көрсөтөт.

Изилдөөнүн Ыкмасы жана Жыйынтыктары

Изилдөө дизайны

ЭлементБулакта билдирилген маалымат
Изилдөө түрүСандык-сүрөттөөчү, байкоо изилдөөсү
Изилдөө мезгилиЯнварь-Март 2022; жалпы үч ай
Изилдөө аймагыЧыгыш Яванын селге дуушар аймактары
Изилдөө бирдиги60 Primary Health Center
ТандооЖалпы популяция; максатталган 60 борбордун баары тандоого киргизилген
Өлчөө куралыАдабияттарды карап чыгууга таянып изилдөөчүлөр даярдаган сурамжылоо
Көрсөткүчтөрдүн саны18: кырсыктан мурун 7, кырсык учурунда 5, кырсыктан кийин 6
Анализ программасыSPSS version 22
АнализдерКатегориялык маалыматтарда жыштык бөлүштүрүү; баскыч упайларында орточо, медиана, стандарттык четтөө жана минимум-максимум
Этикалык жактырууFaculty of Nursing, Universitas Airlangga; 2317-KEPK
МакулдукБулак катышуучулардан жазуу жүзүндөгү маалымдалган макулдук алынганын билдирет

Географиялык камтуу

Изилдөөнүн максаттуу популяциясы Чыгыш Явадагы селге дуушар аймактарда жайгашкан жана Bengawan Solo, Brantas, Welang-Rejoso, Kemuning Sampang, Bajul Mati Banyuwangi, Pekalen Situbondo жана Bondoyudo Lumajang дарыя системалары менен байланышкан аймактардагы жалпы 60 баштапкы медициналык-санитардык жардам борбору.

Булак тандоо ыкмасын “total population” деп аныктайт. Башкача айтканда, изилдөөчүлөр максаттуу популяциядагы 60 борбордун баарын изилдөө тандоосуна киргизген. Макала муну популяциянын 100дөн аз болушу менен негиздейт. Verianla бул негиздөөнү универсалдуу тандоо эрежеси катары жалпылабайт; булакта колдонулган ыкманы гана жеткирет.

Катышуучулар тууралуу маалыматтагы чектөө

Булак саламаттык сактоо борборлорунун санын так 60 деп көрсөтүп, “respondents” жана “participants” деген терминдерди колдонот. Бирок ар бир борбордо сурамжылоону так кайсы кесиптик кызматтагы адам толтурганы, бир борбордон бир нече жооп алынган-алынбаганы же жеке катышуучулардын демографиялык/кесиптик мүнөздөмөлөрү кеңири билдирилген эмес. Ошондуктан 60 борбордун саны менен жеке respondent саны кандай дал келгенин булактан толук кайра түзүү мүмкүн эмес.

Баштапкы мүнөздөмөлөр

МүнөздөмөКатегорияnБулакта берилген %
АккредитацияPlenary233,0*
Main711,7
Middle4168,3
Basic1016,7
Иш аймагыRural3660,0
Urban2440,0
Селге аялуулукHigh5896,7
Moderate23,3

*Булак ичиндеги шайкешсиздик: 1-таблица plenary аккредитациясы үчүн \(n=2\) жана %33,0 маанилерин бирге берет. Жалпы тандоо 60 болгондуктан, бул эки маани арифметикалык жактан бири-бирине туура келбейт. Verianla булактагы басылган пайызды үнсүз өзгөрткөн эмес.

Булактын тексттик чечмелөөсүндө саламаттык сактоо борборлорунун %68,3ү “middle” аккредитация категориясында экени жана %60ы айылдык иш аймагында жайгашканы айтылат. 58 борбор, башкача айтканда %96,7, дарыялар менен түз байланышкан жана селге карата жогорку аялуулуктагы аймактарда жайгашканы билдирилген.

Үч баскычтын сандык упайлары

БаскычОрточоМедианаСтандарттык четтөөБайкалган мин-максКөрсөткүчтөрдүн саны
Кырсыктан мурун4,284,002,1240-77
Кырсык учурунда3,654,001,4241-55
Кырсыктан кийин3,804,002,9160-66

Булак чийки орточо боюнча эң жогорку маани кырсыктан мурун 4,28; андан кийин кырсыктан кийин 3,80 жана кырсык учурунда 3,65 экенин билдирет. Үч баскычтын медианасы тең 4,00. Кырсыктан кийинки баскыч SD=2,916 менен упайлардын эң кеңири бөлүштүрүлүшүнө ээ.

Бул жерде маанилүү методологиялык айырма бар: үч баскыч бирдей сандагы пункттардан турбайт. Кырсыктан мурун 7, кырсык учурунда 5 жана кырсыктан кийин 6 көрсөткүч бар. Ошондуктан 4,28 жана 3,65 сыяктуу чийки жалпы упай орточолорун бирдей максималдуу упай боюнча эсептелген стандартташтырылган баллдардай чечмелөө туура эмес. Булак чийки орточолорду салыштырат; Verianla бул маанилерден булакта жок жаңы нормалдаштырылган натыйжалуулук рейтингин чыгарбайт.

Кырсыктан Мурунку Орточо Эң Жогору Болсо, Эмне Үчүн Борборлордун Көпчүлүгү “Poor” Категориясында?

Булак эки башка түрдөгү натыйжаны берет: биринчиси 7 пункттуу кырсыктан мурунку шкаланын чийки орточо упайы 4,28; экинчиси болсо авторлордун өз категория чектерине ылайык борборлордун %51,7си кырсыктан мурун “poor” тобуна классификацияланган. Бул эки жыйынтык бир нерсени өлчөгөн бир эле сан эмес. Мындан тышкары, кырсыктан мурунку, кырсык учурундагы жана кырсыктан кийинки шкалалардын пункттарынын саны ар башка. Булак категория чектери кандай алынганын толук теңдеме менен түшүндүрбөгөн жана таблицаларында айрым сандык шайкешсиздиктер болгондуктан, бул көрүнгөн айырманы жаңы эсептөө менен “оңдоо” илимий жактан туура эмес.

Булакта берилген категория чектери

БаскычGoodModeratePoor
Кырсыктан мурун≥ 5,343,22-5,33< 3,22
Кырсык учурунда≥ 4,372,23-4,36< 2,23
Кырсыктан кийин≥ 5,260,88-5,25< 0,88

Булак бул чектер кайсы математикалык формула менен түзүлгөнүн ачык бербейт. Чектердин түзүлүшү баскычтар арасында толук бирдей эсептөө эрежесин ачык көрсөтпөгөндүктөн, Verianla формуланы артка карай божомолдоп жаңы методология түзбөйт.

18 көрсөткүчтүн баары

БаскычКөрсөткүчБар n (%)Жок n (%)
Кырсыктан мурунКырсыкка дуушар аймактардын geomedical картасын түзүү41 (68,3)19 (31,7)
Кырсыктан мурунЭвакуация багыттарын түзүү28 (46,7)32 (53,3)
Кырсыктан мурунОкутуу уюштуруу20 (33,3)40 (66,7)
Кырсыктан мурунМүмкүн болгон коркунучтарга жараша ресурстар инвентары48 (80,0)12 (20,0)
Кырсыктан мурунСаламаттык сактоо даярдыгы үчүн эрте эскертүү маалыматын алуу жана көзөмөлдөө38 (63,3)22 (36,7)
Кырсыктан мурунЖумушчу топтун бир бөлүгү болгон талаа саламаттык сактоо командасын түзүү36 (60,0)24 (40,0)
Кырсыктан мурунСекторлор аралык координация46 (76,7)14 (23,2)*
Кырсык учурундаТриажга негизделген жабыркагандарды куткаруу операциялары38 (63,3)22 (36,7)
Кырсык учурундаТез баштапкы баалоо37 (61,7)23 (38,3)
Кырсык учурундаЖугуштуу оорулар жана тамактануу боюнча көзөмөл58 (96,7)2 (3,3)
Кырсык учурундаТалаа пунктундагы саламаттык сактоо жумушчу тобуна катышуу48 (80,0)12 (20,0)
Кырсык учурундаКоомчулукту күчтөндүрүү38 (63,3)22 (36,7)
Кырсыктан кийинБаш калкалоочу жайларда талаа саламаттык сактоо пунктун түзүп негизги медициналык кызмат көрсөтүү38 (63,3)22 (36,7)
Кырсыктан кийинТаза сууну көзөмөлдөө жана экологиялык санитарияны көзөмөлдөө38 (63,3)22 (36,7)
Кырсыктан кийинПайда болушу мүмкүн болгон жугуштуу оорулар жана малнутриция боюнча көзөмөл38 (63,3)22 (36,7)
Кырсыктан кийинЖугуштуу оорулар жана малнутриция эпидемияларынын көрсөткүчү38 (63,3)22 (36,7)
Кырсыктан кийинАялуу топтордо психикалык саламаттык жана тамактануу көйгөйлөрүн жакшыртуу46 (76,7)14 (23,2)*
Кырсыктан кийинКоомчулукту күчтөндүрүү38 (63,3)22 (36,7)

*Булак ичиндеги тегеректөө/шайкештик эскертүүсү: Булак \(n=14\) үчүн эки уячада %23,2 деп жазат. Бул маанилер булактагы түрүндө сакталган; Verianla таблицаны үнсүз кайра эсептеп өзгөрткөн эмес.

Кырсыктан мурунку жыйынтыктарды чечмелөө

Кырсыктан мурунку баскычтагы көңүл бурарлык карама-каршылык — ресурстардын инвентары салыштырмалуу кеңири тараганы менен, селге багытталган даярдык боюнча окутуунун төмөн деңгээлде калышы. Ресурстардын инвентары %80,0, секторлор аралык координация %76,7 жана geomedical картага түшүрүү %68,3 деп билдирилсе, окутуу болгону %33,3 жана эвакуация багыты %46,7 деңгээлинде.

Авторлор талкуу бөлүмүндө саламаттык сактоо борборлорунун жалпы кырсыкка даярдыгы жабдууга ээ болуу менен гана чектелбеши керектигин белгилешет. Алар сел сценарийине мүнөздүү машыгууларды, жабыркагандарды ташууну, триажды, basic trauma life support (BTLS), basic cardiac life support (BCLS) жана кырсык симуляциялары сыяктуу окутуу иш-аракеттерин саламаттык сактоо кызматкерлеринин даярдыгы жагынан мурунку изилдөөлөр менен байланыштырышат.

Изилдөөчүлөрдүн байкоолору жана маектер тууралуу баянда жергиликтүү шаар/район саламаттык сактоо кеңселери даярдык машыгууларын уюштура алары, бирок бардык борборлордо үзгүлтүксүз жана селге атайын багытталган программалар жок экени айтылат. Изилдөөнүн маалыматтары окутуу даярдыкты жогорулатарын себептик жактан текшерген эмес; талкуу бул байланышты мурунку адабияттар аркылуу түзөт.

Кырсык учурундагы жыйынтыктарды чечмелөө

Кырсык учурундагы беш көрсөткүчтүн ичинен эң күчтүү багыт жугуштуу оорулар жана тамактануу боюнча көзөмөл: 60 борбордун 58и (%96,7) бул практиканын бар экенин билдирген. Талаа саламаттык сактоо жумушчу тобуна катышуу %80,0.

Триажга негизделген куткаруу %63,3, коомчулукту күчтөндүрүү %63,3 жана тез баштапкы баалоо %61,7 деңгээлинде. Тез баштапкы баалоонун башка эки жогорку көрсөткүчтөн төмөн болушу булактын талкуусунда өзгөчө кырдаал маалында окуянын көлөмүн жана муктаждыктарды тез аныктоону өнүктүрүү керек болгон багыттардын бири катары кароого себеп болгон.

Авторлордун чечмелөөсүнө ылайык, саламаттык сактоо борборлорунун кырсык маалындагы салыштырмалуу жакшы көрсөткүчү; окутулган жана тез жооп берген кызматкерлер, райондук жана жергиликтүү кырсыкты башкаруу органдары менен координация, эвакуация аймактарында саламаттык сактоо пункттарын түзүү жана шашылыш дары/жабдууларды бөлүштүрүү менен байланыштуу. Бул талкуу бөлүмүндөгү түшүндүрмөлөр; изилдөө бул факторлордун ар биринин таасирин өзүнчө статистикалык модель менен текшерген эмес.

Кырсыктан кийинки жыйынтыктарды чечмелөө

Кырсыктан кийинки мезгилде психикалык саламаттык жана аялуу топтордогу тамактануу көйгөйлөрүн жакшыртуу %76,7 менен эң жогорку көрсөткүч. Булак саламаттык сактоо борборлорунун коомдук саламаттыкты баалоо, жабыркагандарды реабилитациялоо, психологиялык кеңеш берүү процесстерин уюштуруу жана жабыркаган негизги саламаттык сактоо кызматтарын кайра ишке киргизүү сыяктуу калыбына келтирүү милдеттерин талкуулайт.

Таза суу жана экологиялык санитарияны көзөмөлдөө, жугуштуу оорулар/малнутриция боюнча көзөмөл, баш калкалоочу жайлардагы негизги саламаттык сактоо кызматтары жана коомчулукту күчтөндүрүү сыяктуу башка көрсөткүчтөрдүн ар бири %63,3 деңгээлинде билдирилген.

Булак post-disaster башкаруу жергиликтүү Regional Disaster Management Agency (BPBD), саламаттык сактоо кеңселери жана башка секторлор менен координацияда жүргүзүлөрүн; emergency health post жана mobile clinic сыяктуу кызматтар саламаттык сактоо кызматтарын кайра жеткиликтүү кылуу үчүн колдонулушу мүмкүн экенин талкуулайт.

Баскычтар боюнча категориялык бөлүштүрүү

БаскычGoodModeratePoorБулак чечмелөөсүнүн негизги натыйжасы
Кырсыктан мурун23 (%38,3)6 (%10,0)31 (%51,7)Көпчүлүк poor
Кырсык учурунда40 (%66,7)5 (%8,3)15 (%25,0)Көпчүлүк good
Кырсыктан кийин38 (%63,3)Булак 4-таблицада өзүнчө сап көрсөтүлгөн эмес22 (%36,7)Көпчүлүк good

Бул жыйынтык 4-таблицага авторлор текстте түз берген чечмелөөнү жеткирет. 4-таблицанын ички кесилишкен мамычаларынын түзүмү толук түшүндүрүлбөгөндүктөн, Verianla мамычалар арасында жаңы байланыш же статистикалык ассоциация чыгарбайт.

4-таблицанын жалпы сапында “Poor” мамычасы үчүн \(n=21\) жана %35,5 бирге жазылган; ошол эле беттеги post-disaster сапында \(n=21\) үчүн %35,0 берилген. Бул айырма булак ичиндеги отчет берүү шайкешсиздиги жана жаңы оңдолгон натыйжа катары кайра жазылган эмес.

Бул Изилдөө Кайсы Факторлор Жакшы Кырсык Башкарууга Себеп Болорун Көрсөтөбү?

Жок. Изилдөө сандык-сүрөттөөчү жана байкоочу; саламаттык сактоо борборлорунун учурдагы практикаларын жана упай бөлүштүрүүлөрүн сүрөттөйт, бирок окутуу, жабдуу, аккредитация, координация же башка өзгөрмө жакшыраак кырсык башкарууга себеп болорун текшерген себептик модель, көзөмөлдөнгөн интервенция же узак мөөнөттүү байкоону камтыбайт. Талкууда бул элементтердин мааниси мурунку изилдөөлөр жана талаа байкоолору менен байланыштырылганы менен, учурдагы изилдөөнүн түз натыйжасы себептүүлүк эмес, сүрөттөө.

Авторлор көрсөткөн негизги чектөөлөр

  • Сүрөттөөчү дизайн: Өзгөрмөлөрдүн ортосунда себептик байланыш түшүндүрүлбөйт.
  • Убакыт кесими: Маалыматтар белгилүү бир мезгилден алынган; узак мөөнөттүү өзгөрүү же кырсык башкаруунун убакыт ичинде өнүгүшү көзөмөлдөнгөн эмес.
  • Өзүн-өзү билдирүү: Сурамжылоо жана маек жооптору катышуучулардын субъективдүү баалоосуна жана оң жооп берүүгө ыктоосуна ачык болушу мүмкүн.
  • Географиялык жалпылоо: Табылгалар Чыгыш Яванын социалдык, маданий жана институттук шарттарына көз каранды; башка аймактарга түз колдонулбайт.

Verianla булакты окуу жагынан кошумча методологиялык чектөөлөр

Булакта жеке катышуучулардын деталдуу профили, ар бир борборго канча respondent туура келери жана сурамжылоодо ар бир пункттун толук упайлоо коду ачык берилген эмес. \(Kr\), \(Ks\) жана split-half натыйжаларынын чийки эсептөө киргизүүлөрү жарыяланбагандыктан, психометрикалык коэффициенттерди өз алдынча кайра эсептөө мүмкүн эмес.

Изилдөөдө p мааниси, ишеним аралыгы, эффект өлчөмү, регрессия модели же топ салыштыруусуна багытталган inferensial статистика билдирилген эмес. Бул автоматтык түрдө кемчилик деп бааланбашы керек; изилдөө дизайны негизинен сүрөттөөчү статистиканы колдонууга түзүлгөн. Бирок натыйжаларды “бир фактор экинчисине таасир этет” деп чечмелөөнү да чектейт.

Үч баскычтын көрсөткүчтөрүнүн саны жана упай диапазондору ар башка болгондуктан, чийки орточо упайларды түз эле бирдиктүү натыйжалуулук шкаласы катары салыштыруу этияттыкты талап кылат. Булак “кырсыктан мурунку орточо эң жогору” деген сөз айкашын колдонот; Verianla бул сөздү булак натыйжасы катары сактайт, бирок андан “кырсыктан мурунку баскыч эң ийгиликтүү баскыч” деген жыйынтык чыгарбайт.

Изилдөө колдогон жыйынтыктар

  • 2022-жылы изилденген Чыгыш Явадагы 60 баштапкы медициналык-санитардык жардам борборунда кырсыктан мурунку, кырсык учурундагы жана кырсыктан кийинки башкаруу практикаларынын бөлүштүрүлүшү сандык түрдө сүрөттөлгөн.
  • Кырсыктан мурунку көрсөткүчтөрдө ресурстардын инвентары %80,0 менен эң жогорку, окутуу %33,3 менен эң төмөн билдирилген практикалардын бири.
  • Кырсык учурунда жугуштуу оорулар жана тамактануу боюнча көзөмөл %96,7 менен эң жогорку көрсөткүч.
  • Кырсыктан кийин аялуу топтордо психикалык саламаттык жана тамактануу көйгөйлөрүн жакшыртуу %76,7 менен эң жогорку көрсөткүч.
  • Авторлордун категориялык баалоосунда кырсыктан мурунку башкарууда көпчүлүк poor (%51,7), кырсык учурундагы башкарууда көпчүлүк good (%66,7), кырсыктан кийинки башкарууда көпчүлүк good (%63,3) категориясында.
  • Post-disaster упайларында SD=2,916 менен башка баскычтарга караганда кеңири бөлүштүрүү билдирилген.

Изилдөө колдобогон жыйынтыктар

  • Үзгүлтүксүз окутуунун өзү эле кырсык башкарууну сөзсүз жакшыртары далилденген эмес.
  • Аккредитация деңгээли жакшыраак сел башкарууга себеп болору далилденген эмес.
  • Секторлор аралык координация бейтаптардын өлүмдүүлүгүн азайтары бул изилдөөдө өлчөнгөн эмес.
  • Белгилүү бир кырсык башкаруу практикасы инфекцияны, өлүмдү, жаракатты же ооруканага жаткырууну азайтат деп көрсөтүлгөн эмес.
  • Чыгыш Явадагы натыйжаларды Индонезиянын бардык аймактарына же башка өлкөлөргө түз жалпылоого болору көрсөтүлгөн эмес.
  • Изилдөө узак мөөнөттүү кырсыкка туруктуулукту өлчөгөн эмес.
  • Изилдөө саламаттык сактоо борборлорун интервенция жана көзөмөл топторуна бөлгөн эмес.

Практикалык жыйынтыкты кантип окуу керек?

Авторлор жыйынтыктарга таянып баштапкы медициналык-санитардык жардам борборлорунда өзгөчө кырдаал пландарын иштеп чыгуу, саламаттык сактоо кызматкерлерине үзгүлтүксүз окутуу берүү жана жетиштүү өзгөчө кырдаал инфраструктурасын камсыз кылуу сыяктуу даярдык саясатын сунушташат. Бул сунуштар өзгөчө кырсыктан мурунку категориядагы алсыздыктарга шайкеш.

Бирок бул сунуштар рандомизацияланган интервенция изилдөөсүнүн натыйжалары эмес. Изилдөө, мисалы, “жылына эки сел машыгуусун өткөргөн борборлордо өлүмдүүлүк мынчалык азаят” деген сыяктуу эффект өлчөмүн чыгарган эмес. Сунуштардын таасири ар башка саламаттык сактоо системаларында колдонулганга чейин жергиликтүү уюштуруу, каржылоо, кырсык профили, адам ресурстары жана инфраструктура жагынан өзүнчө бааланышы керек.

Булак жана Ыкма Жөнүндө Эскертүү

Түпнуска аталышы: Evaluation Flood Disaster Management System in Primary Health Centers in East Java

Кыргызча жарыя аталышы: Чыгыш Явадагы Баштапкы Медициналык-санитардык Жардам Борборлорунда Сел Кырсыгын Башкаруу Системасын Баалоо

Авторлор: Ani Sutriningsih; Vita Maryah Ardiyani; Wahyu Dini Metrikayanto; Sri Haryuni; Ika Rahmawati.

Авторлордун тартиби: Булак PDFдеги тартип өзгөртүлбөй сакталган.

Тең салым: Булакта тең биринчи автор же тең салым жөнүндө билдирүү көрүнбөйт.

Жооптуу автор: Ani Sutriningsih; ani.sutriningsih@unitri.ac.id.

Мекеме 1-3: Faculty of Health Sciences, Universitas Tribhuwana Tunggadewi, Indonesia.

Мекеме 4: Faculty of Health Science, Universitas Kadiri, Indonesia.

Мекеме 5: Nursing Professional Education, Bhakti Wiyata Institute of Health Sciences, Kediri, Indonesia.

Журнал: Journal Of Nursing Practice.

Том / саны: Vol. 9, No. 4.

Беттер: 860-874.

Жарыялоо мезгили: July 2026.

PDFдеги процесс даталары: Received 10 Май 2026; Revised 12 Июнь 2026; Accepted 3 Июль 2026.

DOI: 10.30994/jnp.v9i4.1144.

Расмий шилтеме: https://doi.org/10.30994/jnp.v9i4.1144

Басма: Universitas STRADA Indonesia.

Булак түрү: Оригиналдуу сандык-сүрөттөөчү байкоо изилдөөсү.

Рецензия абалы: Journal Of Nursing Practice рецензиялануучу журнал жана расмий саясат ылайыктуу макалалар double-anonymous/double-blind эксперттик баалоодон өтөрүн көрсөтөт. Июль 2026 саны изилдөөнү оригиналдуу изилдөө макалаларынын арасында жарыялаган.

Лицензия: Булак PDFде Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0 International (CC BY-SA 4.0) лицензиясы көрсөтүлгөн. Журналдын кийинки учурдагы лицензия саясаты өзгөргөн болсо да, бул макала үчүн PDFде жарыяланган учурда көрсөтүлгөн лицензия негиз катары алынган.

Изилдөө мезгили: Январь-Март 2022.

Тандоо: Чыгыш Яванын селге дуушар аймактарындагы жалпы 60 Primary Health Center; total population sampling.

Өлчөө куралы: Изилдөөчүлөр адабияттарды карап чыгууга таянып даярдаган 18 көрсөткүчтүү сурамжылоо.

Валиддүүлүк/ишенимдүүлүк: Reproducibility Coefficient \(Kr=0.903\); Scalability Coefficient \(Ks=0.903\); Guttman Split-Half coefficient 0.843. Булак Kr үчүн >0.90, Ks үчүн >0.60 кабыл алуу критерийлерин колдонгон.

Статистика: SPSS version 22; жыштык бөлүштүрүү жана орточо ± стандарттык четтөө негизги анализдер. Медиана жана минимум-максимум маанилери да натыйжа таблицаларында берилген.

Этикалык жактыруу: Faculty of Nursing, Universitas Airlangga; шилтеме 2317-KEPK.

Маалымдалган макулдук: Булак катышуучулардан жазуу жүзүндөгү informed consent алынганын билдирет.

Ыраазычылык: Авторлор изилдөөгө колдоо көрсөткөн Primary Health Centers жана жооп берген катышуучуларга ыраазычылык билдиришет.

Кызыкчылыктардын кагылышы: Булак авторлордо кызыкчылыктардын кагылышы жок экенин билдирет.

Каржылоо: PDFде изилдөөнүн каржыланышы боюнча өзүнчө Funding Statement жок. Ошондуктан каржылоо булагы тууралуу божомол жасалган эмес.

Авторлордун салымы: PDFде өзүнчө Author Contributions же CRediT билдирүүсү жок.

Маалыматтардын жеткиликтүүлүгү: PDFде өзүнчө Data Availability Statement же ачык маалымат репозиторийи тууралуу маалымат жок.

Коддун жеткиликтүүлүгү: Изилдөө SPSS version 22 колдонгон; анализ коду же syntax файлын бөлүшүү билдирилген эмес.

Негизги методологиялык чектөөлөр: Сүрөттөөчү дизайн себептүүлүктү түзбөйт; изилдөө белгилүү убакыт кесимин өлчөйт; өзүн-өзү билдирүү калыстыгы болушу мүмкүн; натыйжаларды Чыгыш Явадан тышкары жалпылоо чектелүү.

Булак ичиндеги сандык шайкештик эскертүүсү: 1-таблицада plenary аккредитациясы үчүн n=2 жанында %33,0 жазылышы; 3-таблицада n=14 үчүн %23,2 колдонулушу; 4-таблицада n=21 үчүн %35,0 да, жалпы сапта %35,5 да болушу жана post-disaster moderate категориясынын 4-таблицада көрүнбөшү булак ичинде чечилбеген отчеттук пункттар. Verianla бул маанилерди үнсүз өзгөрткөн эмес.

Чечмелөө чеги: Бул изилдөө саламаттык сактоо борборлорунун кырсык башкаруу практикаларын сүрөттөйт; белгилүү даярдык иш-аракеттеринин бейтаптын натыйжаларына же кырсыктан өлүмдүүлүккө себептик таасирин өлчөбөйт.


Бөлүшүү:

Пикирлер текшерилгенден кийин жарыяланат. Пикириңиз жактыруу процессине жөнөтүлүп, ылайыктуу деп табылганда көрүнөт.

Пикир калтырыңыз

E-mail дарегиңиз жарыяланбайт. Милдеттүү талаалар * менен белгиленген