Local projections–instrumental variables (LP-IV), bu tədqiqatda gözlənilməz pul siyasəti dəyişikliklərinin sonrakı rüblərdə istehlak, gəlir və əmək bazarı nəticələrinə dinamik təsirini qiymətləndirmək üçün istifadə olunan səbəb-nəticə yönümlü ekonometrik yanaşmadır. Aina Puig 1988–2019-cu illər üzrə ABŞ məlumatlarında Consumer Expenditure Survey-dən (CE) ev təsərrüfatlarının istehlakını və gəlirlərini, Current Population Survey-dən (CPS) əmək bazarı nəticələrini və Bauer–Swanson yüksək tezlikli pul siyasəti sürprizlərini istifadə edərək istinad şəxsi Ağdərili kişi, Ağdərili qadın, Qaradərili kişi və Qaradərili qadın olan ev təsərrüfatlarının reaksiyalarını ayrıca qiymətləndirir. Əsas nəticə ondan ibarətdir ki, 25 baza bəndlik məhdudlaşdırıcı pul siyasəti şokunun istehlaka təsiri qruplar arasında aydın şəkildə heterogendir. Qısamüddətli dövrdə uzunmüddətli istifadə malları üzrə ən güclü azalma istinad şəxsi Qaradərili qadın olan ev təsərrüfatlarında müşahidə olunur, istinad şəxsi Qaradərili kişi olan ev təsərrüfatları isə əsas qısamüddətli istifadə malları və xidmətlərə doğru ən böyük xərc yenidən bölgüsünü göstərir.

Tədqiqatda “ev təsərrüfatı başçısı” və ya qrup kimliyi CE məlumat dəstindəki istinad şəxsin cinsiyyət və irq xüsusiyyətləri əsasında müəyyən edilir. İstinad şəxs ailənin tərkibi, gəlir, vergi və xərclər barədə ən çox məlumat verən şəxsdir və evli ev təsərrüfatlarında qadın və ya kişi ola bilər. Buna görə nəticələr “bütün Qaradərili qadınlar” və ya “bütün Ağdərili kişilər” üçün fərdi təsir qiymətləndirməsi deyil; istinad şəxsin kimliyinə görə təsnif edilmiş ev təsərrüfatlarının orta impulse-response reaksiyalarıdır.

25 baza bəndlik məhdudlaşdırıcı şokdan altı rüb sonra uzunmüddətli istifadə mallarının istehlakı istinad şəxsi Qaradərili qadın olan ev təsərrüfatlarında %7,5 azalır. Mənbə giriş bölməsində eyni üfüqdə istinad şəxsi Ağdərili kişi olan ev təsərrüfatları üçün %4,7 azalma bildirir. Qısamüddətli istifadə malları və xidmətlərdə isə istinad şəxsi Qaradərili kişi olan ev təsərrüfatlarında %1,25 artım, Ağdərili qadınlarda %0,35, Ağdərili kişilərdə %0,21 artım müşahidə olunur; istinad şəxsi Qaradərili qadın olan ev təsərrüfatlarında dəyişiklik −%0,06 səviyyəsində qalır.

Təhsil, ipoteka borcu, gəlir kvintili, yaş və coğrafiya üzrə aparılan alt qrup təhlilləri heterogenliyi tam aradan qaldırmır. Bunun əksinə, ailə vəziyyəti daha izahlıdır: müşahidə olunan xüsusiyyətləri evli ev təsərrüfatlarına bənzəyəcək şəkildə yenidən çəkiləndirilmiş tək yetkinli ev təsərrüfatları məhdudlaşdırıcı şoklardan sonra uzunmüddətli istifadə malları istehlakını evli ev təsərrüfatlarına nisbətən daha çox azaldır. Müəllif bu fərqi həyat yoldaşının əmək təklifini artıraraq ev təsərrüfatının gəlir itkisini qismən kompensasiya edə bilməsi ilə yaranan həyat yoldaşı gəliri sığortası (spousal insurance) kanalı ilə əlaqələndirir.

Tədqiqatın nəticələri məhdudlaşdırıcı və genişləndirici siyasət şoklarının simmetrik olmadığını da göstərir. Orta və uzun üfüqlərdə istehlak məhdudlaşdırıcı şoklara eyni ölçülü genişləndirici şoklardan daha güclü reaksiya verir. Bununla belə, bu nəticələr ABŞ-ın 1988–2019 dövrü, istifadə olunan CE/CPS seçmələri və Bauer–Swanson şok tərifi üçün qiymətləndirilib; başqa ölkələrə, dövrlərə və ya demoqrafik təsnifatlara avtomatik ümumiləşdirilə bilməz.

Pul siyasətinin istehlaka ötürülməsi niyə ev təsərrüfatları arasında fərqlənə bilər?

Mərkəzi bankın siyasət şərtlərini sərtləşdirməsi yalnız faiz dərəcəsinin dəyişməsi demək deyil. Gözlənilməz sərtləşmə kredit xərclərinə, ipoteka maliyyələşməsinə, aktiv qiymətlərinə, əmək tələbinə, işsizlik riskinə, əməkhaqqı və digər gəlir axınlarına təsir göstərə bilər. Ev təsərrüfatlarının bu kanallara məruz qalma səviyyəsi eyni deyil. Ev təsərrüfatının likvid aktivləri, ipoteka vəziyyəti, kirayəçi və ya ev sahibi olması, gəlirinin əməkhaqqı–biznes–maliyyə gəliri tərkibi, evdə ikinci potensial gəlir gətirənin olması və iş itkisi riskinə məruz qalan sektorlar istehlakın uyğunlaşdırılmasını dəyişə bilər.

Tədqiqatın ədəbiyyata töhfəsi bu mexanizmləri yalnız gəlir və ya sərvət qrupları üzrə deyil, cinsiyyət və irqin kəsişməsi üzrə araşdırmasıdır. Təhlil dörd qrupdan istifadə edir: CE istinad şəxsi Ağdərili kişi, Ağdərili qadın, Qaradərili kişi və ya Qaradərili qadın olan ev təsərrüfatları. Mənbə Asiyalı, Yerli Amerikalı və Hispanik ev təsərrüfatlarının bütün 1988–2019 dövrünü əhatə edəcək seçmə ölçüləri kifayət etmədiyi üçün əsas irqi müqayisəni Ağdərili və Qaradərili ev təsərrüfatları ilə məhdudlaşdırır.

Başlanğıc səviyyələrində qruplar onsuz da eyni idimi?

Xeyr. CE və CPS təsviri statistikaları istehlak, gəlir, yığım və işsizlik səviyyələrinin başlanğıcda da qruplar arasında fərqli olduğunu göstərir. Buna görə tədqiqat yalnız səviyyələri müqayisə etmək əvəzinə, müəyyən edilmiş pul siyasəti şokundan sonrakı dəyişiklikləri qiymətləndirir.

İstehlak və gəlir göstəriciləri ev təsərrüfatı səviyyəsində, 2019 qiymətləri ilə və effektiv ev təsərrüfatı ölçüsünə görə normallaşdırılmışdır. Əmək bazarı statistikaları CPS-dən fərd səviyyəsində əldə edilmişdir. Bu cədvəl pul siyasətinin səbəb təsirini deyil, seçmədəki başlanğıc fərqləri göstərir.

Məhdudlaşdırıcı Pul Siyasəti Hansı Ev Təsərrüfatlarının İstehlakını Daha Çox Azaldır?

Mənbənin 25 baza bəndlik məhdudlaşdırıcı şok qiymətləndirmələrində qısamüddətli dövrdə uzunmüddətli istifadə malları üzrə ən güclü azalma CE istinad şəxsi Qaradərili qadın olan ev təsərrüfatlarında müşahidə olunur; altı rüb sonra uzunmüddətli istifadə malları istehlakı %7,5 azalır, mənbə isə istinad şəxsi Ağdərili kişi olan ev təsərrüfatları üçün %4,7 azalma bildirir. Qaradərili ev təsərrüfatlarının istehlak reaksiyaları ümumilikdə daha böyük olsa da, zamanlama və istehlak kateqoriyası qruplar arasında dəyişir; buna görə nəticə vahid sabit “təsir sıralaması” kimi oxunmamalıdır.

Ümumi istehlakda altı rüb sonra istinad şəxsi Qaradərili kişi olan ev təsərrüfatları istisna olmaqla qruplarda təxminən %0,4 azalma görülür, istinad şəxsi Qaradərili kişi olan ev təsərrüfatlarında isə təxminən %0,3 artım qiymətləndirilir. Lakin bu qrup orta və uzun dövrdə ən böyük ümumi istehlak azalmasına keçir və 12-ci rübdə təxminən %1,5 azalmaya çatır. Eyni 12-ci rübdə istinad şəxsi Ağdərili qadın olan ev təsərrüfatlarında təxminən %0,8, Ağdərili kişi olanlarda təxminən %0,2 azalma, istinad şəxsi Qaradərili qadın olanlarda isə təxminən sıfır reaksiya bildirilir.

Makro səviyyədə 25 baza bəndlik şok nə edir?

Bütöv iqtisadiyyatda eyni məhdudlaşdırıcı şok 12 rüb sonra sənaye istehsalını %1,76 azaldır, işsizlik səviyyəsini 0,47 faiz bəndi artırır və ev təsərrüfatı gəlirini %2,36 azaldır. Ümumi istehlak 6-cı rübdə %0,44, 12-ci rübdə %0,49 azalır. Uzunmüddətli istifadə mallarındakı azalma qısamüddətli istifadə malları və xidmətlərdən daha güclü olduğuna görə iki istehlak qrupu arasındakı reaksiya fərqi 6-cı rübdə %4,81, 12-ci rübdə %4,33 genişlənir.

İstehlak niyə yalnız azalmaq əvəzinə yenidən bölüşdürülür?

Mənbə göstərir ki, məhdudlaşdırıcı şokdan sonra ev təsərrüfatları yüksək qiymətli və təxirə salına bilən uzunmüddətli istifadə mallarından daha kiçik miqyaslı və gündəlik istifadəyə yaxın qısamüddətli istifadə malları və xidmətlərə keçə bilər. Altı rüb sonra istinad şəxsi Qaradərili kişi olan ev təsərrüfatlarında qısamüddətli istifadə malları və xidmətlər %1,25, Ağdərili qadınlarda %0,35, Ağdərili kişilərdə %0,21 artır, istinad şəxsi Qaradərili qadın olan ev təsərrüfatlarında isə %0,06 azalır.

Alt kateqoriyalar xüsusilə istinad şəxsi Qaradərili kişi olan ev təsərrüfatlarında ərzaq, ev əşyaları, nəqliyyat və müxtəlif xidmətlər üzrə güclü yenidən bölgü olduğunu göstərir. Bunun əksinə, istinad şəxsi Qaradərili qadın olan ev təsərrüfatlarında ev əşyaları, qulluq, sığorta və texnologiya/təhsil/əyləncə xidmətləri daxil olmaqla bəzi kateqoriyalar azalır. Müəllif bunu bu ev təsərrüfatlarının uzunmüddətli istifadə malları istehlakındakı azalmanı başqa kateqoriyalara keçirərək kompensasiya etmək imkanının daha məhdud olması ilə əlaqələndirir.

Təhsil, gəlir və ipoteka fərqləri nəticəni izah edirmi?

Bu dəyişənlərin heç biri nəticəni təkbaşına izah etmir. Universitet məzunu və məzun olmayan ev təsərrüfatları ayrıca araşdırıldıqda da irqi istehlak fərqləri davam edir. İpotekası olan, borcsuz ev sahibi və kirayəçi qruplarında da fərqlər yox olmur. Eyni şəkildə, gəlir kvintilləri daxilində Qaradərili ev təsərrüfatlarının uzunmüddətli istifadə malları istehlakı reaksiyaları qısa dövrdə Ağdərili ev təsərrüfatlarından daha böyükdür.

İkinci, dördüncü və beşinci gəlir kvintillərində istinad şəxsi Qaradərili qadın olan ev təsərrüfatlarının uzunmüddətli istifadə malları istehlakı ilk altı rüb ərzində %10-dan çox azalır. Yaş və coğrafi mövqe üzrə əlavə təhlillər də əsas fərqləri tam izah etmir.

Dispersiya ayrışdırması nə göstərir?

Müəllif cinsiyyət və irq təsnifatının yalnız təsviri olmadığını göstərmək üçün iki dispersiya ayrışdırması aparır. Şokdan dörd rüb sonra bütün ev təsərrüfatlarının uzunmüddətli istifadə malları istehlakı reaksiyalarındakı dispersiyanın %75,3-ü cinsiyyət–irq qruplaşması, %67,8-i gəlir, %21-i ailə vəziyyəti, təxminən %15-i ipoteka statusu və ya yaş, %5,6-sı isə təhsil qruplaşması ilə əlaqələndirilir.

Bu faizlər bir-birindən müstəqil komponentlər deyil və cəmləri %100-ü keçə bilər; mənbə demoqrafik qrupların bir-biri ilə əlaqəli olduğunu xüsusi vurğulayır. Buna görə %75,3 göstəricisi “reaksiyanın %75,3-ünün birbaşa irq və cinsiyyət tərəfindən səbəbli şəkildə yaradıldığı” mənasına gəlmir.

Həyat Yoldaşı Gəliri Sığortası Pul Siyasəti Şoklarını Necə Yumşaldır?

Tədqiqatdakı həyat yoldaşı gəliri sığortası, məhdudlaşdırıcı pul siyasəti ev təsərrüfatının əsas gəlir gətirən üzvünə işsizlik və ya gəlir itkisi vasitəsilə təsir etdikdə digər həyat yoldaşının əmək təklifini artıraraq ümumi ev təsərrüfatı gəlirində və istehlakda azalmanı qismən kompensasiya etməsi mexanizmidir. Yenidən çəkiləndirilmiş tək yetkinli ev təsərrüfatları ilə müqayisədə evli ev təsərrüfatları uzunmüddətli istifadə malları istehlakını daha az azaldır; CPS məlumatları xüsusilə evli qadınların bəzi qruplarda əmək qüvvəsində iştirakını artırdığını göstərir.

Evli və tək yetkinli ev təsərrüfatları necə müqayisə edildi?

Ailə vəziyyəti başqa ev təsərrüfatı xüsusiyyətləri ilə əlaqəli ola bildiyi üçün müəllif tək yetkinli ev təsərrüfatlarını birbaşa evli ev təsərrüfatları ilə müqayisə etmir. Tək yetkinli ev təsərrüfatları hər cinsiyyət–irq qrupu və il daxilində yaş, universitet təhsili, məşğulluq vəziyyəti, ipoteka statusu, region və rüb üzrə evli ev təsərrüfatlarının müşahidə olunan xüsusiyyətlərinə bənzəyəcək şəkildə qeyri-parametrik yenidən çəkiləndirməyə məruz qalır.

Bu düzəlişdən sonra evli ev təsərrüfatlarının uzunmüddətli istifadə malları istehlakındakı azalmanın müqayisə edilə bilən tək yetkinli ev təsərrüfatlarından daha kiçik olduğu görünür. Evli–tək fərqi istinad şəxsi Ağdərili kişi və Qaradərili qadın olan ev təsərrüfatlarında ilk 12 rüb boyunca, istinad şəxsi Qaradərili kişi olan ev təsərrüfatlarında isə ilk altı rübdə statistik əhəmiyyətlidir.

Əmək bazarının reaksiyası mexanizmi dəstəkləyirmi?

25 baza bəndlik məhdudlaşdırıcı şokdan sonra işsizlik səviyyəsi bütün qruplarda yüksəlir; artım 6-cı rübdə təxminən 0,2 faiz bəndi, 12-ci rübdə 0,4–0,6 faiz bəndi olur. Qaradərili–Ağdərili işsizlik fərqi 12-ci rübdə 0,13 faiz bəndi genişlənir.

Tək yetkin şəxslərdə əmək qüvvəsində iştirak 6-cı rübdə 0,02–0,08 faiz bəndi, 12-ci rübdə 0,06–0,17 faiz bəndi azalır. Bunun əksinə, bəzi evli qruplarda iştirak qısa dövrdə artır. Evli Qaradərili qadınlarda 6-cı rübdə əmək qüvvəsində iştirak reaksiyası +0,14 faiz bəndi, məşğulluq/əhali nisbəti reaksiyası isə təxminən +0,15 faiz bəndidir. Mənbə bunu “added earner effect” ilə uyğun hesab edir.

Həyat yoldaşı gəliri sığortası modeldə necə göstərilir?

Mənbə kollektiv ev təsərrüfatı modelini heterogen agentli Yeni Keynsçi çərçivəyə yerləşdirərək istehlak şokunun ötürülməsini belə xülasə edir:

\[ \Delta c_{i,t} = \sigma \Delta r(\epsilon_{i,t}) + \left(1-\pi_{i,t}-\eta_{i,t}\right)\Delta\gamma(\epsilon_{i,t}) \]

Burada \(\Delta c_{i,t}\) istehlakdakı dəyişikliyi, \(\Delta r\) real faiz kanalının təsirini, \(\gamma\) əsas gəlir gətirənin əməkhaqqı şokuna məruz qalmasını, \(\pi\) aktivlər vasitəsilə özünü-sığortanı və \(\eta\) həyat yoldaşının əmək təklifindən gələn sığorta payını göstərir. Tək yetkinli ev təsərrüfatlarında ikinci həyat yoldaşı olmadığı üçün \(\eta=0\)-dır; evli ev təsərrüfatlarında həyat yoldaşının əmək təklifini artıra bilməsi əməkhaqqı şokunun istehlaka ötürülməsini azalda bilər.

Müəllif bu mexanizmi empirik şəkildə xülasə etmək üçün həyat yoldaşının kumulyativ əmək qüvvəsində iştirak reaksiyasını evliliklə əlaqəli kumulyativ istehlak yumşaltma fərqinə bölən \(\xi_g\) nisbətindən istifadə edir:

\[ \xi_g= \frac{\sum_h \Delta L^{Spouse}_{g,h}} {\sum_h\left[\Delta c^M_{g,h}-\Delta c^S_{g,h}\right]} \]

\(\Delta L^{Spouse}\) həyat yoldaşının əmək qüvvəsində iştirak reaksiyasını; \(\Delta c^M\) evli ev təsərrüfatının istehlak reaksiyasını; \(\Delta c^S\) müşahidə olunan xüsusiyyətləri evli ev təsərrüfatlarına uyğunlaşdırılmış tək yetkinli ev təsərrüfatının reaksiyasını göstərir. Daha yüksək müsbət \(\xi\), istehlakın yumşaldılmasında “ikinci gəlir gətirən” marjasının daha çox istifadəsi ilə uyğundur.

Mənbə istinad şəxsi Qaradərili kişi olan evli ev təsərrüfatlarında Qaradərili qadın həyat yoldaşlarının +0,64 faiz bəndlik daha böyük kumulyativ əmək qüvvəsində iştirak reaksiyasının, likvid aktiv tamponlarının nisbətən daha məhdud olduğu ev təsərrüfatlarında əmək təklifinin mühüm istehlak sığortası marjası ola biləcəyini müdafiə edir. Bununla belə, həyat yoldaşının əlavə ödənişli işləməsi ev təsərrüfatı üçün xərcsiz sığorta deyil; mənbə xüsusilə qadınların ödənişli işlə yanaşı əlavə ödənişsiz ev və qayğı yükü daşıya biləcəyini də qeyd edir.

Tədqiqatın Metodu və Nəticələri

Məlumat dövrü və məlumat mənbələri

Təhlil dövrü 1988–2019-dur. İstehlak və ev təsərrüfatı gəlirləri Consumer Expenditure Survey-dən alınmışdır. CE ev təsərrüfatları əvvəlki üç aylıq istehlak, gəlir və xərclər barədə rüblük sorğulanan rotasiya paneli quruluşundadır; bir ev təsərrüfatı ardıcıl dörd rübdən sonra seçmədən çıxır.

2004-cü ildən əvvəlki CE məlumatları məlumat dəstinin 2004-cü ildən sonra tətbiq etdiyi imputasiya yanaşması ilə müqayisə edilə bilən hala gətirmək üçün Coibion və həmkarlarının yanaşmasına uyğun işlənmişdir. Seriyalar rüblük tezliyə toplanmış, dörd rüblük hərəkətli orta ilə hamarlanmış, CPI ilə 2019 real qiymətlərinə çevrilmiş və effektiv ev təsərrüfatı ölçüsünə görə normallaşdırılmışdır.

CE-də əmək bazarı nəticələri üçün seçmənin daha məhdud və məşğulluq məlumatının retrospektiv olması səbəbindən işsizlik, əmək qüvvəsində iştirak və məşğulluq/əhali nisbətləri CPS-dən hesablanmışdır. CPS aylıq və milli səviyyədə təmsilçi daha böyük fərdi seçməyə malik olduğuna görə demoqrafik əmək bazarı reaksiyalarının daha dəqiq qiymətləndirilməsinə imkan verir.

Pul siyasəti şoku necə müəyyən edildi?

Tədqiqat Bauer və Swanson-un 2023-cü il yüksək tezlikli pul siyasəti sürprizi seriyasından istifadə edir. Seriya FOMC elanları ətrafındakı qısa pəncərələrdə faiz gözləntilərində baş verən gözlənilməz dəyişiklikləri ölçür. Beləliklə, yalnız faktiki hədəf faiz dəyişikliyi deyil, gələcəyə yönəlik siyasət trayektoriyası və kommunikasiya nəticəsində yaranan gözlənilməz maliyyə şərtləri dəyişiklikləri də tutulur.

Gün içi sürprizlər rüblük tezlikdə cəmlənir. Qiymətləndirmələrdə ikiillik ABŞ Xəzinədarlıq istiqrazının gəlirliliyi Bauer–Swanson sürprizi ilə alətləşdirilir.

Local projections–IV tənliyi

Əsas qiymətləndirmə tənliyi mənbədə belədir:

\[ x_{g,t+h} = \alpha_{g,h} + \psi_{g,h}(L)Z_{t-1} + \beta_{g,h}Y_t^{2y} + \varepsilon_{g,t+h}, \qquad h=0,\ldots,H-1 \]

\(x_{g,t+h}\), demoqrafik qrup \(g\) üçün gələcək istehlak, gəlir və ya əmək bazarı nəticəsidir. \(\alpha_{g,h}\) sabit termindir. \(\psi_{g,h}(L)\) gecikmə operatoru vasitəsilə nəzarət dəyişənlərinin təsirini göstərir. \(Z_{t-1}\) daxilində nəticə dəyişəninin gecikmələri, ikiillik Xəzinədarlıq gəlirliliyi, log sənaye istehsalı, log CPI və excess bond premium yer alır. \(Y_t^{2y}\) ikiillik Xəzinədarlıq gəlirliliyidir və \(\beta_{g,h}\) hər üfüqdə siyasət təsirinin əsas əmsalıdır.

Əsas nəticələr 20 rübədək qiymətləndirilir. Tənlik GMM ilə qiymətləndirilir və Bauer–Swanson yüksək tezlikli şoku ikiillik gəlirliliyin aləti kimi istifadə olunur. Standart xətalar Newey–West heteroskedastiklik və avtokorrelyasiya baxımından tutarlı (HAC) formadadır. Əsas qiymətləndirmələrdə birinci mərhələ F-statistikası Stock–Watson-un 10 həddindən yuxarıdır.

Ümumi iqtisadiyyat reaksiyaları

İstehlak-gəlir reaksiya nisbəti

Mənbə eyni 25 baza bəndlik şokdan sonra istehlakın faiz reaksiyasını vergidən sonrakı ümumi ev təsərrüfatı gəlirinin faiz reaksiyasına bölərək istehlak-gəlir reaksiya nisbətlərini hesablayır. Bütün ev təsərrüfatları üçün ümumi istehlak nisbəti şok anında 1,00; 6-cı rübdə 1,17; 12-ci rübdə 0,21-dir.

Altıncı rübdə uzunmüddətli istifadə malları nisbəti 12,18, qısamüddətli istifadə malları və xidmətlər nisbəti isə −0,56-dır. Mənbə bunu dollar miqyasına çevirdikdə, 25 baza bəndlik şokdan sonra hər 1 dollar gəlir itkisi üçün ev təsərrüfatlarının ümumi xərcləri təxminən 20 sent azaltdığını; bunun təxminən 30 sentlik uzunmüddətli istifadə malları azalması və təxminən 8 sentlik qısamüddətli istifadə malları/xidmətlər artımının birləşməsindən yarandığını hesablayır.

Bu nisbətlər qruplar arasında birbaşa “marjinal istehlak meyli sıralaması” kimi oxunmamalıdır; mənbə hər nisbətin öz qrupunun gəlir reaksiyasına görə hesablandığını və müqayisələrin qrup daxilində şərh edilməsinin daha etibarlı olduğunu bildirir.

Məhdudlaşdırıcı və Genişləndirici Pul Siyasəti Şokları Simmetrikdirmi?

Xeyr. Tədqiqatda eyni ölçülü məhdudlaşdırıcı və genişləndirici pul siyasəti şokları istehlakı orta və uzun müddətdə simmetrik şəkildə hərəkət etdirmir; uzunmüddətli istifadə malları istehlakı məhdudlaşdırıcı şoklarda genişləndirici şokların yaratdığı artımdan daha çox azalır və bu asimmetriya xüsusilə bəzi demoqrafik qruplarda statistik cəhətdən nəzərəçarpandır.

State-dependent qiymətləndirmə tənliyi

Müəllif inflyasiya vəziyyəti, iqtisadi genişlənmə/daralma və şok işarəsi üçün aşağıdakı qarşılıqlı təsirli local projection quruluşundan istifadə edir:

\[ x_{g,t+h} = \alpha_{g,h} + \psi_{g,h}(L)Z_{t-1} + \beta_{g,h}^{1}Y_t^{2y}D_t + \beta_{g,h}^{0}Y_t^{2y}(1-D_t) + \varepsilon_{g,t+h} \]

\(D_t\), təhlil edilən iqtisadi vəziyyəti müəyyən edən göstəricidir. İnflyasiya təhlilində aşağı inflyasiya %2 və ya daha aşağı; iqtisadi vəziyyət təhlilində resessiya “slump”; şok işarəsi təhlilində müsbət sürpriz məhdudlaşdırıcı şok kimi kodlaşdırılmışdır.

Seçmədə 128 rüb var; onların 82-si aşağı inflyasiya, 19-u resessiya və 78-i məhdudlaşdırıcı şok dövrü kimi təsnif edilmişdir. Aşağı inflyasiya qarşılıqlı təsirlərində birinci mərhələ alət gücü bəzi spesifikasiyalarda zəif olduğuna görə mənbə bu nəticələrin daha ehtiyatla şərh edilməli olduğunu açıq şəkildə bildirir.

İnflyasiya və iqtisadi vəziyyət

Qısa dövrdə uzunmüddətli istifadə malları istehlakı məhdudlaşdırıcı şoklara yüksək inflyasiya dövrlərində aşağı inflyasiya dövrlərindən daha güclü reaksiya verir. Resessiya–genişlənmə müqayisəsində Ağdərili ev təsərrüfatları üçün aydın ortaq nümunə görünmür; istinad şəxsi Qaradərili qadın olan ev təsərrüfatlarında uzunmüddətli istifadə malları istehlakındakı azalma 3-cü rübdə resessiyada 6,3 faiz bəndi daha böyük, 10-cu rübdə isə genişlənmə dövründə 5,9 faiz bəndi daha böyükdür.

Məhdudlaşdırıcı və genişləndirici şok fərqi

Altıncı rübdə uzunmüddətli istifadə malları istehlakında məhdudlaşdırıcı şokun təsiri, eyni ölçülü genişləndirici şokun əks istiqamətli təsirindən istinad şəxsi Qaradərili qadın olan ev təsərrüfatlarında 6,8 faiz bəndi; istinad şəxsi Ağdərili kişi və Ağdərili qadın olan ev təsərrüfatlarında 3,7 faiz bəndi; istinad şəxsi Qaradərili kişi olan ev təsərrüfatlarında 3,0 faiz bəndi daha böyükdür.

Əlavə Cədvəl P.1 şokun işarəsinə görə reaksiya fərqlərinin bütün üfüqlərdə əhəmiyyətli olduğunu və orta/uzun dövrdə bütün istehlak kateqoriyalarının mütləq ölçü baxımından məhdudlaşdırıcı şoklara daha güclü reaksiya verdiyini göstərir. Mütləq ölçü fərqləri uzunmüddətli istifadə mallarında istinad şəxsi Ağdərili kişi və Qaradərili qadın olan ev təsərrüfatlarında, qısamüddətli istifadə malları və xidmətlərdə isə istinad şəxsi Qaradərili kişi olan ev təsərrüfatlarında xüsusilə nəzərəçarpandır.

Davamlılıq yoxlamaları

Əsas nəticələr Jarociński–Karadi pul siyasəti şok seriyası istifadə edildikdə və Bauer–Swanson şoku ilə alətləşdirilmiş Wu–Xia shadow rate istifadə edildikdə istiqamət, ölçü və statistik əhəmiyyət baxımından ümumilikdə qorunur.

Local projections–OLS, dörd gecikməyədək alternativ lag uzunluqları və nəzarət vektorundakı dəyişikliklər də əsas nümunələri böyük ölçüdə qoruyur. Beş və ya daha çox gecikmə isə effektiv seçməni kiçildərək uzun üfüqlərdə geniş və qeyri-sabit etibar intervallarına səbəb olur.

Dörd rüblük hərəkətli orta əvəzinə Census X-11 mövsümi düzəlişi tətbiq edildikdə nəticələrin işarələri və ölçüləri oxşardır; lakin xüsusilə istinad şəxsi Qaradərili kişi və Qaradərili qadın olan ev təsərrüfatlarında daha dəyişkəndir. Pre-2001, pre-2008 və post-2008 alt dövrlərində də qısa müddətdə Qaradərili ev təsərrüfatlarının ümumi və uzunmüddətli istifadə malları istehlakı azalmasının Ağdərili ev təsərrüfatlarından daha böyük olması barədə əsas nəticə keyfiyyətcə qorunur.

Statistik təqdimata dair mühüm qeyd

Mənbə əsas qrafiklərdə təqdimat rahatlığı üçün çox vaxt bir standart sapmalıq etibar zolaqlarından istifadə edir, bəzi cədvəllərdə * işarəsini təxminən \(p<0{,}32\), ** işarəsini isə \(p<0{,}10\) kimi müəyyən edir. %90 etibar intervalları və qrup fərqlərinə dair daha formal testlər əlavələrdə verilir. Buna görə qrafikdəki hər vizual ayrılma %5 əhəmiyyətlilik həddində sübut edilmiş fərq kimi şərh edilməməlidir.

Tədqiqatın dəstəklədiyi nəticələr

• 25 baza bəndlik məhdudlaşdırıcı pul siyasəti şokları ABŞ ev təsərrüfatlarının istehlakına qrup üzrə fərqli ölçü və zaman profilləri ilə təsir edir.
• Qısa dövrdə uzunmüddətli istifadə malları istehlakındakı azalma istinad şəxsi Qaradərili qadın olan ev təsərrüfatlarında xüsusilə böyükdür.
• İstinad şəxsi Qaradərili kişi olan ev təsərrüfatları qısa dövrdə qısamüddətli istifadə malları və xidmətlərə ən güclü yenidən bölgünü göstərir.
• Təhsil, gəlir, ipoteka vəziyyəti, yaş və coğrafiya heterogenliyi tam izah etmir.
• Evli ev təsərrüfatları müqayisə edilə bilən tək yetkinli ev təsərrüfatlarına nisbətən uzunmüddətli istifadə malları istehlakını daha çox yumşalda bilir.
• Həyat yoldaşının əmək təklifindəki artım, xüsusilə bəzi evli ev təsərrüfatlarında gəlir şokuna qarşı əlavə sığorta marjası ilə uyğundur.
• Məhdudlaşdırıcı şokların istehlaka təsiri orta və uzun müddətdə genişləndirici şoklardan daha güclüdür.
• Əsas nəticələrin istiqaməti alternativ şok seriyalarında, seçmə dövrlərində və müxtəlif ekonometrik spesifikasiyalarda ümumilikdə qorunur.

Tədqiqatın dəstəkləmədiyi nəticələr və məhdudiyyətlər

• Tədqiqat “irq” və ya “cinsiyyət” dəyişənlərinin bioloji və ya təkbaşına birbaşa səbəblər olduğunu göstərmir; bu kateqoriyalar ev təsərrüfatı quruluşu, əmək bazarına məruz qalma, sərvət, likvidlik və maliyyəyə çıxış kimi çoxsaylı əlaqəli şərtləri birlikdə əks etdirir.
• Ev təsərrüfatının təsnifatı CE istinad şəxsin kimliyinə əsaslanır və ev təsərrüfatının bütün üzvlərinin kimliyini təmsil etmir.
• Asiyalı, Yerli Amerikalı və Hispanik ev təsərrüfatları bütün 1988–2019 dövründə kiçik və ya natamam seçməyə görə əsas irqi təhlildə yer almır.
• CE-də gəlir və sərvət ölçüləri bəzi digər ev təsərrüfatı sorğularından daha məhduddur.
• Ailə vəziyyəti təhlilində spousal insurance nəticələri mexanizmlə uyğundur; evlilik təsadüfi təyin edilmədiyinə görə bunlar evliliyin özünün eksperimental səbəb təsiri kimi şərh edilməməlidir.
• Aşağı inflyasiya state-dependent qiymətləndirmələrində alət gücü zəif olduğuna görə bu nəticələr daha yüksək qeyri-müəyyənlik daşıyır.
• ABŞ üzrə 1988–2019 nəticələri başqa ölkələrə, başqa pul siyasəti rejimlərinə və ya sonrakı dövrlərə birbaşa köçürülə bilməz.
• Tədqiqat optimal mərkəzi bank siyasəti qaydasını birbaşa hesablamır; siyasət dizaynı üçün bölgü xarakterli parametrlər və sübut təqdim edir.

Mənbə və Metod Qeydi

Orijinal tədqiqat: Monetary Policy Transmission to Consumption: Inequalities by Gender and Race.

Müəllif: Aina Puig.

Yüklənmiş versiyanın tarixi: September 2026.

Platforma: SSRN.

SSRN nömrəsi: 7446141.

DOI: 10.2139/ssrn.7446141.

SSRN nəşr/yükləmə tarixi: 11 sentyabr 2026.

Səhifə sayı: Yüklənmiş cari SSRN versiyası 78 səhifədir və Supplementary Material ehtiva edir.

Rəyçilik statusu: PDF-in hər səhifəsində “This preprint research paper has not been peer reviewed” ifadəsi yer alır. Buna görə tədqiqat rəyli yekun məqalə kimi təqdim edilməmişdir.

Affiliasiya: Cari SSRN qeydi Aina Puig-i American University ilə əlaqələndirir. Eyni başlığın Levy Economics Institute Working Paper No. 1108, 5 mart 2026 versiyası isə Pace University affiliasiyasını göstərir. Verianla-nın elmi mənbəyi yüklənmiş sentyabr 2026 SSRN versiyasıdır; versiyalar arasındakı affiliasiya fərqi qorunmuşdur.

Paralel working-paper versiyası: Levy Economics Institute Working Paper No. 1108, 5 mart 2026. Bu versiya eyni tədqiqatın fərqli tarixdə dərc edilmiş working-paper versiyasıdır və yüklənmiş SSRN faylının əvəzinə istifadə edilməmişdir.

Lisenziya: Yüklənmiş SSRN versiyasında doğrulana bilən açıq Creative Commons lisenziyası göstərilmir. Levy Working Paper versiyası “All rights reserved” ifadəsini daşıyır. Buna görə mənbə fiqurları birbaşa təkrar istifadə edilməmiş və müəllif hüquqları baxımından fail-closed yanaşması tətbiq edilmişdir.

JEL təsnifatı: E21, E52, J15, J16.

Açar sözlər: Monetary policy, consumption, gender, race.

Təhlil dövrü: 1988–2019.

Ev təsərrüfatı istehlakı və gəlir məlumat mənbəyi: Consumer Expenditure Survey (CE).

Əmək bazarı məlumat mənbəyi: Current Population Survey (CPS).

Pul siyasəti şoku: Bauer və Swanson (2023) conventional high-frequency monetary policy surprise series.

Əsas ekonometrik metod: Local projections–instrumental variables; ikiillik Xəzinədarlıq gəlirliliyi Bauer–Swanson yüksək tezlikli sürprizi ilə alətləşdirilmiş və tənlik GMM ilə qiymətləndirilmişdir.

Standart xətalar: Newey–West HAC.

Əsas üfüq: 20 rübədək impulse responses.

Əsas şok ölçüsü: 25 baza bəndlik məhdudlaşdırıcı pul siyasəti şoku.

Nəzarət dəyişənləri: Nəticə dəyişəninin gecikmələri, ikiillik Xəzinədarlıq gəlirliliyi, log sənaye istehsalı, log CPI və excess bond premium.

Alətin etibarlılığı: Əsas qiymətləndirmələrdə birinci mərhələ F-statistikaları 10-dan yuxarıdır. Aşağı inflyasiya state-dependent qarşılıqlı təsirlərində alət gücü daha zəifdir və mənbə ehtiyatlı şərh tövsiyə edir.

Davamlılıq yoxlamaları: Jarociński–Karadi şokları, Wu–Xia shadow rate, LP-OLS, fərqli gecikmə uzunluqları, alternativ nəzarət dəstləri, X-11 mövsümi düzəlişi, pre-2001/pre-2008/post-2008 dövrləri, yaş, coğrafiya, ailə vəziyyəti, peşə/sektor, inflyasiya vəziyyəti, resessiya/genişlənmə və şok işarəsi.

Maliyyələşdirmə: Təqdim edilən PDF-də ayrıca maliyyələşdirmə bəyanatı yoxdur.

Maraqlar toqquşması: Təqdim edilən PDF-də ayrıca maraqlar toqquşması bölməsi yoxdur.

Məlumatların əlçatanlığı: CE xam məlumatlarının Bureau of Labor Statistics vasitəsilə endirilə bildiyi bildirilir. CPS və makro nəzarət seriyaları müvafiq ictimai məlumat mənbələrindən alınmışdır. Ayrı “Data Availability Statement” yoxdur.

Təşəkkür: Müəllif əvvəlki versiya üçün redaktor Evi Pappa-ya, bir associate editor-a, iki rəyçiyə və çoxsaylı tədqiqatçılara və konfrans iştirakçılarına təşəkkür edir. Buna baxmayaraq, yüklənmiş sentyabr 2026 faylı özünü açıq şəkildə rəy prosesindən keçməmiş preprint kimi etiketləyir.