Efir yağı (essential oil, EO), bitki materialındakı uçucu və əsasən lipofil birləşmələrin cəmləşdiyi çoxkomponentli təbii qarışıqdır. Bu tədqiqat Pinus sylvestris və Picea abies iynələrindən əldə edilən efir yağlarının kimyəvi tərkibini və xərçəng hüceyrələrinə təsirlərini laboratoriya şəraitində müqayisə etmiş; hüceyrə canlılığı, immunoflüoressensiya və mitoxondrial respirometriya təcrübələrini şəbəkə farmakologiyası və molekulyar docking analizləri ilə birləşdirmişdir.

GC–MS analizi hər iki efir yağının monoterpenlərlə zəngin olduğunu göstərmişdir. Pinus sylvestris efir yağının əsas komponenti %35,27 ilə α-pinen, Picea abies efir yağının əsas komponenti isə %31,40 ilə β-pinen olaraq müəyyən edilmişdir. Pinus EO həmçinin %20,58 β-pinen, %15,60 3-karen, %10,20 limonen və %8,18 β-kariofillen ehtiva etmişdir.

Hüceyrə canlılığı təcrübələrində A375 melanoma, HT-29 kolorektal adenokarsinoma və PANC-1 pankreatik adenokarsinoma hüceyrələri, malign olmayan istinad kimi isə immortalizə olunmuş HaCaT keratinositləri istifadə edilmişdir. Hər iki efir yağı malign hüceyrələrdə konsentrasiyadan asılı sitotoksiklik göstərmiş, lakin Pinus EO hər üç xərçəng hüceyrə xəttində Picea EO-dan daha aşağı IC50 dəyərləri yaratmışdır.

Ən güclü nisbi seçicilik HT-29 hüceyrələrində görülmüşdür. Pinus EO-nun HT-29 IC50 dəyəri 21,01 ± 2,64 µg/mL və seçicilik indeksi 14,72 olduğu halda, Picea EO-nun dəyərləri müvafiq olaraq 65,92 ± 2,88 µg/mL və 6,72 olmuşdur.

100 µg/mL ilə aparılan immunoflüoressensiya təcrübələri xüsusilə HT-29 və PANC-1 hüceyrələrində nüvə kondensasiyası/parçalanması, hüceyrələrin yumrulaşması, adeziya itkisi və β-aktin sitoskeletində pozulma göstərmişdir. Bu dəyişikliklər apoptoza-bənzər hüceyrə ölümünü düşündürür; lakin apoptoza spesifik molekulyar markerlər ölçülmədiyinə görə tədqiqat apoptozun birbaşa sübut edildiyini irəli sürmür.

Yüksək ayırdetməli respirometriya efir yağına məruz qalmadan sonra LEAK tənəffüsünün artdığı və OXPHOS-la əlaqəli tənəffüsün azaldığı ümumi mitoxondrial nümunə göstərmişdir. Bu quruluş proton sızması və ayrışmaya-bənzər fenotiplə uyğun gəlir; lakin ATP səviyyəsi, mitoxondrial membran potensialı və ROS birbaşa ölçülmədiyindən həqiqi mitoxondrial uncoupling mexanizmi təsdiqlənməmişdir.

Şəbəkə farmakologiyası Pinus EO üçün kolorektal xərçənglə üst-üstə düşən 80, Picea EO üçün isə 79 proqnozlaşdırılmış protein hədəfi müəyyən etmişdir. EP300 hər iki şəbəkədə mühüm ortaq hədəflərdən biri kimi müəyyən edilmiş və molekulyar docking üçün seçilmişdir. β-Kariofillen EP300-ə qarşı −6,6 kcal/mol ilə araşdırılan efir yağı komponentləri arasında ən əlverişli proqnozlaşdırılmış bağlanma skorunu göstərmişdir. Bununla belə, docking nəticəsi birbaşa protein bağlanmasını və ya EP300 modulyasiyasını sübut etmir.

Nəticə etibarilə tədqiqat Pinus və Picea iynə efir yağlarının müəyyən insan xərçəng hüceyrə modellərində araşdırılmağa dəyər in vitro antiproliferativ xüsusiyyətlər göstərdiyini dəstəkləyir. Nəticələr klinik effektivlik, insanlarda təhlükəsizlik və ya xərçəng müalicəsinin sübutu deyil; standartlaşdırma, daha irəli preklinik təcrübələr və in vivo təsdiqləmə tələb olunur.

Tədqiqatın həll etməyə çalışdığı problem

Efir yağlarının müxtəlif xərçəng modellərindəki bioloji təsirləri əvvəllər araşdırılsa da, iynəyarpaqlı ağaclardan əldə edilən yağlarla bağlı sübutlar parçalıdır. Tədqiqatlar çox vaxt bir bitki növünə, bir xərçəng hüceyrə xəttinə və ya bir bioloji sonlanmaya fokuslanır.

Bu tədqiqatdakı ədəbiyyat boşluğu daha spesifikdir: Pinus sylvestris və Picea abies iynə efir yağlarının eyni təcrübə şərtləri altında kimyəvi tərkib, xərçəng hüceyrəsi seçiciliyi və mitoxondrial bioenergetika baxımından birbaşa müqayisəsi məhduddur. Bundan əlavə, kimyəvi tərkiblə mümkün molekulyar hədəflər arasındakı əlaqəni eksperimental hüceyrə məlumatları və hesablama şəbəkə analizi ilə eyni tədqiqat daxilində inteqrasiya edən işlərin sayı azdır.

Bitkilər haradan əldə edildi?

Birillik Picea abies və Pinus sylvestris iynələri Rumıniyanın Şərqi Karpatlarındakı Vrancea bölgəsindən təmin edilmişdir. Picea iynələri Aprel–May 2025, Pinus iynələri isə May–İyun 2025 dövründə toplanmışdır.

Bitki materialı mütəxəssislər tərəfindən təsdiqlənmiş və herbarium nümunələri Picea üçün VSNH.BUASTM–130, Pinus üçün VSNH.BUASTM–132 nömrələri ilə saxlanılmışdır. İynələr ekstraksiyadan əvvəl qaranlıq mühitdə 25 °C-də qurudulmuş və incə şəkildə üyüdülmüşdür.

Efir yağları necə çıxarıldı?

Hər bitki üçün 100 g quru və üyüdülmüş iynə materialı Craveiro tipli qurğuda 100 °C-də 4 saat buxar/hidrodistillasiyaya məruz qoyulmuşdur. Kondensasiya edilmiş efir yağı analitik dərəcəli susuz natrium sulfat üzərində qurudulmuş, bağlı kəhrəba şüşə flakonlara köçürülmüş və analizlərə qədər −18 °C-də saxlanılmışdır.

Ekstraksiya çıxımı Picea EO üçün quru bitki materialının kütləcə %0,43-ü, Pinus EO üçün isə %0,48-i olmuşdur.

GC–MS niyə istifadə edildi?

Qaz xromatoqrafiyası–kütlə spektrometriyası (GC–MS), mürəkkəb efir yağı qarışığındakı komponentlərin xromatoqrafik ayrılmasını və kütlə spektrləri əsasında identifikasiyasını təmin edən analitik üsuldur. Bu tədqiqatda GC–MS iki yağda hansı terpenlərin olduğunu və ümumi xromatoqrafik sahədə təxmini faizlərini müəyyən etmək üçün istifadə edilmişdir.

Analiz Agilent 6890 GC və Agilent 5973 MSD quadrupole sistemi ilə aparılmışdır. VF-5MS kapilyar kolonu 30 m × 0,25 mm daxili diametr və 0,25 µm plyonka qalınlığına malikdir. Daşıyıcı qaz helium, axın sürəti 1 mL/dəqiqədir. Soba temperaturu 50 °C-dən 250 °C-yə 6 °C/dəqiqə sürətlə artırılmış; ionlaşma 70 eV-də həyata keçirilmiş və 50–600 m/z diapazonu skan edilmişdir.

İki efir yağının kimyəvi profilləri eyni idimi?

Xeyr. Hər iki yağda monoterpen karbohidrogenləri üstünlük təşkil etsə də, nisbətlər və ikincili komponentlər əhəmiyyətli dərəcədə fərqlənirdi.

Mənbənin müzakirəsinə görə monoterpen karbohidrogenləri Picea EO-nun təxminən %88,96-sını, Pinus EO-nun isə təxminən %86,68-ni təşkil edir. Pinus EO təxminən %11,22 seskviterpen ehtiva edərkən Picea EO nümunəsində seskviterpen aşkar edilməmişdir.

Bu kimyəvi profil sabit növ xüsusiyyəti kimi şərh edilməməlidir. Tədqiqatçılar efir yağı tərkibinin coğrafi mənşə, mövsüm, iynənin yaşı, ətraf mühit şəraiti və ekstraksiya prosedurundan təsirlənə biləcəyini xüsusi vurğulayırlar.

Bu Tədqiqat Pinus və ya Picea Efir Yağlarının Xərçəngi Müalicə Etdiyini Göstərirmi?

Xeyr. Tədqiqat yalnız insan hüceyrə xətlərində aparılmış in vitro təcrübələri və hesablama əsaslı in silico hədəf proqnozlarını əhatə edir; heyvanlarda effektivlik, insanlarda doza, təhlükəsizlik, farmakokinetika, müalicə uğuru və ya klinik fayda sınaqdan keçirilməmişdir və müəlliflər geniş in vivo təsdiqləmənin tələb olunduğunu açıq şəkildə bildirirlər.

İstifadə olunan hüceyrə modelləri

HaCaT hüceyrələri “normal insan toxuması” ilə eyni məna daşımır. İmmortalizə edilmiş hüceyrə xətti olduqları üçün ilkin keratinositlərin və həqiqi toxumanın bioloji xüsusiyyətlərini tam şəkildə təkrar edə bilmirlər.

Hüceyrə canlılığı necə ölçüldü?

Hüceyrələr 96 quyulu lövhələrə hər quyu üçün \(1\times10^4\) hüceyrə sıxlığında əkilmiş və təxminən %80–85 konfluensiyaya çatdırılmışdır.

Pinus EO və Picea EO 10, 50, 100, 250 və 500 µg/mL konsentrasiyalarda tətbiq edilmişdir. Son DMSO miqdarı təcrübə və daşıyıcı nəzarətlərdə %0,5 (v/v) səviyyəsində saxlanılmışdır. Müsbət nəzarət kimi 5-florourasil istifadə edilmişdir.

24 saatlıq efir yağına məruz qalmadan sonra Alamar Blue əlavə edilmiş və daha 3 saat inkubasiya aparılmışdır. Flüoressensiya 528 nm eksitasiya və 590 nm emissiya dalğa uzunluqlarında Synergy HTX Multi-Mode Microplate Reader ilə oxunmuşdur.

Hər təcrübə üç müstəqil bioloji təkrarla aparılmış; hər bioloji təkrarda üç texniki təkrar olmuş və texniki təkrarların ortalaması statistik analizə daxil edilmişdir.

IC50 nəyi ifadə edir?

IC50 bu təcrübədə hüceyrə canlılığını nəzarət səviyyəsinin təxminən yarısına endirmək üçün tələb olunan efir yağı konsentrasiyasının dördparametrli logistika reqressiyası ilə təxmin edilən dəyəridir. Daha aşağı IC50 eyni təcrübə şərtlərində daha yüksək sitotoksik potensialı göstərir; lakin bu dəyər klinik doza deyil.

Üç malign hüceyrə xəttinin hamısında Pinus EO-nun IC50 dəyəri Picea EO-dan aşağıdır. Ən aşağı IC50 dəyərləri HT-29 kolorektal adenokarsinoma hüceyrələrində ölçülmüşdür.

Seçicilik indeksi necə hesablandı?

Mənbə tədqiqatda seçicilik indeksi (SI), malign olmayan HaCaT hüceyrələrinin IC50 dəyərinin müvafiq xərçəng hüceyrə xəttinin IC50 dəyərinə nisbəti kimi hesablanmışdır:

\[ SI=\frac{IC_{50,\;HaCaT}}{IC_{50,\;kanser}} \]

IC50 dəyərlərinin hər ikisi µg/mL vahidində olduğuna görə nisbət ölçüsüzdür. Daha yüksək SI mövcud hüceyrə xətti sistemi daxilində HaCaT ilə xərçəng hüceyrəsi arasında daha böyük sitotoksiklik fərqi deməkdir. Bu nisbət klinik terapevtik indeks deyil.

Hər iki yağ üçün ən yüksək SI dəyəri HT-29 hüceyrələrində görülmüşdür. Pinus EO hər üç malign modeldə Picea EO-dan daha yüksək SI dəyərinə malikdir.

100 µg/mL niyə sonrakı təcrübələr üçün seçildi?

100 µg/mL konsentrasiyası hüceyrə canlılığında statistik cəhətdən əhəmiyyətli azalma yaradarkən immunoflüoressensiya və respirometriya üçün kifayət qədər canlı hüceyrə saxladığına görə seçilmişdir.

Lakin bu seçimin mühüm məhdudiyyəti vardır. Hər hüceyrə xəttinin və iki efir yağının IC50 dəyəri fərqli olduğuna görə 100 µg/mL bütün şərtlərdə eyni nisbi bioloji dozanı ifadə etmir. Buna görə müxtəlif hüceyrə xətlərinin mexanistik cavab ölçülərini birbaşa “hansı intrinsik olaraq daha həssasdır?” şəklində müqayisə etmək doğru deyil.

Apoptoz Bu Tədqiqatda Birbaşa Sübut Edildimi?

Xeyr. Hoechst ilə görünən nüvə kondensasiyası/parçalanması, hüceyrə yumrulaşması, adeziya itkisi və β-aktin sitoskeletindəki pozulma apoptoza-bənzər morfologiya ilə uyğun gəlir; lakin kaspaza aktivləşməsi və ya başqa apoptoza spesifik molekulyar markerlər birbaşa ölçülmədiyinə görə tədqiqatçılar nəticəni apoptozun qəti sübutu kimi şərh etmirlər.

İmmunoflüoressensiya quruluşu

Hüceyrələr 12 quyulu lövhələrə hər quyu üçün \(2\times10^5\) hüceyrə əkilərək hazırlanmış və 100 µg/mL Pinus EO və ya Picea EO ilə 24 saat müalicə edilmişdir.

β-Aktin, 1:2000 durulaşdırılmış monoklonal ilkin anticisim və Alexa Fluor Plus 488-konjuqə olunmuş 1:500 ikincili anticisimlə görüntülənmişdir. Nüvələr Hoechst 33342 ilə boyanmışdır. Görüntülər EVOS M5000 sistemində 40× obyektivlə çəkilmiş; hər bioloji təkrar üçün təsadüfi beş üst-üstə düşməyən sahə sayılmışdır.

Staurosporin 5 µM apoptoz üçün müsbət nəzarət kimi istifadə edilmişdir.

HT-29 və PANC-1 hüceyrələrində Pinus EO, Picea EO-dan daha yüksək nisbətdə nüvə dəyişiklikləri yaratmışdır. Lakin bütün efir yağı qruplarındakı nisbətlər müsbət nəzarət staurosporindən aşağıdır.

Artmış LEAK Tənəffüsü və Azalmış OXPHOS Nə Deməkdir?

Bu tədqiqatdakı ortaq respirometriya nümunəsi, efir yağına məruz qalmadan sonra proton qradientinin ATP sintezinə daha az səmərəli bağlandığını düşündürən LEAK tənəffüsü artımı ilə OXPHOS-la əlaqəli tənəffüsün azalmasının birlikdə görünməsidir; bu vəziyyət ayrışmaya-bənzər mitoxondrial fenotiplə uyğun gəlir, lakin ATP, membran potensialı və proton sızması birbaşa ölçülmədiyindən həqiqi uncoupling mexanizmi sübut edilməmişdir.

Mitoxondrial respirometriya necə aparıldı?

Oxygraph-2k yüksək ayırdetməli respirometriya sistemi istifadə edilmişdir. Hər ölçmə kamerasına \(2\times10^6\) hüceyrə əlavə edilmiş; test kamerasına 100 µg/mL Pinus EO və ya Picea EO tətbiq edilmişdir.

Substrat–uncoupler–inhibitor titrasiya protokolunda ardıcıllıqla digitonin, glutamat və malat, ADP, süksinat, oliqomisin, FCCP, rotenon və antimycin A istifadə edilərək müxtəlif mitoxondrial tənəffüs vəziyyətləri ölçülmüşdür.

State 2CI, Kompleks I substratlarının mövcudluğunda ADP ilə aktivləşdirilməmiş LEAK vəziyyətini; OXPHOSCI, Kompleks I tərəfindən dəstəklənən oksidləşdirici fosforlaşmanı; OXPHOSCI+II, Kompleks I və II-nin birlikdə dəstəklədiyi OXPHOS qabiliyyətini; State 4CI+II, oliqomisindən sonrakı fosforlaşmayan LEAK vəziyyətini; ETSCI+II maksimum uncoupled elektron daşıma qabiliyyətini və ETSCII Kompleks II-yə bağlı elektron daşıma qabiliyyətini təmsil edir.

A375 hüceyrələrində nə baş verdi?

HT-29 hüceyrələrində nə baş verdi?

PANC-1 hüceyrələrində nə baş verdi?

Mənbə oksigen axınını pmol O₂/s kimi ölçmüş və hüceyrə sayına normallaşdırmışdır. Bu cədvəllər hüceyrə xətləri arasında birbaşa intrinsik həssaslıq müqayisəsi aparmaq üçün istifadə edilməməlidir; bütün respirometriya təcrübələri eyni 100 µg/mL nominal doza ilə aparılmış, lakin bu doza hər hüceyrə xəttinin IC50-sinə görə fərqli nisbi məruz qalma yaratmışdır.

Elektron daşıma qabiliyyəti niyə artarkən OXPHOS azala bilər?

Tədqiqatda bəzi ETS vəziyyətlərinin artması hüceyrənin daha çox ATP istehsal etdiyi demək deyil. FCCP ilə ölçülən ETS qabiliyyəti elektron daşıma zəncirinin fosforlaşmadan ayrılmış maksimum daşıma qabiliyyətini təmsil edir.

Əksinə, OXPHOS vəziyyətləri elektron daşınmasının ADP fosforlaşması və ATP sintezi ilə bağlı hissəsini təmsil edir. Buna görə artmış maksimum ETS qabiliyyəti ilə azalmış OXPHOS eyni hüceyrədə birlikdə ola bilər və enerji qoşulmasının pozulduğunu düşündürə bilər.

Mənbə ATP istehsalını birbaşa ölçmədiyinə görə bu şərh enerji metabolizminə dair mexanistik hipotez səviyyəsində saxlanmalıdır.

Statistik analiz

Hüceyrə canlılığı üçün bir istiqamətli ANOVA və Dunnett çoxsaylı müqayisə testi tətbiq edilmişdir. Respirometriya üçün tənəffüs parametri və müalicənin faktor olduğu iki istiqamətli ANOVA, ardınca Bonferroni çoxsaylı müqayisə testi istifadə edilmişdir.

Nüvə kondensasiyası/parçalanması məlumatları hər hüceyrə xətti üçün ayrıca bir istiqamətli ANOVA və Dunnett testi ilə qiymətləndirilmişdir. ANOVA fərziyyələri Shapiro–Wilk testi ilə yoxlanılmış və əhəmiyyətlilik həddi \(p<0,05\) olaraq müəyyən edilmişdir.

Tədqiqatın Metodu və Nəticələri

Eksperimental və hesablama tədqiqat zənciri

Şəbəkə farmakologiyası niyə HT-29/kolorektal xərçəng üzərində cəmləşdirildi?

HT-29 hüceyrələri hüceyrə canlılığı təcrübəsində hər iki efir yağına qarşı ən aşağı IC50 və ən yüksək seçicilik indekslərini göstərmişdir. Buna görə hesablama şəbəkə farmakologiyası mərhələsində kolorektal xərçəng seçilmişdir.

Hədəflər necə seçildi?

GeneCards-dan kolorektal xərçəng üçün relevance score-a görə ilk 1000 protein-kodlayan gen götürülmüş və UniProt uyğunluqlarına çevrilmişdir.

GC–MS ilə müəyyən edilən efir yağı komponentlərinin SMILES strukturları PubChem-dən götürülmüş və SwissTargetPrediction vasitəsilə mümkün bioloji hədəflər proqnozlaşdırılmışdır. InteractiVenn ilə efir yağı hədəfləri və kolorektal xərçəng zülalları kəsişdirilmişdir.

Pinus EO üçün 80, Picea EO üçün 79 ortaq proqnozlaşdırılmış hədəf tapılmışdır.

Komponent–hədəf şəbəkələri

Cytoscape 3.10.4 istifadə edilərək komponent–hədəf şəbəkələri yaradılmışdır. Pinus EO şəbəkəsi 95 düyün və 467 kənar; Picea EO şəbəkəsi isə 97 düyün və 496 kənar ehtiva edir.

Bu şəbəkələrin kənarları eksperimental protein bağlanması deyil; SwissTargetPrediction tərəfindən hesablama yolu ilə proqnozlaşdırılmış əlaqələri təmsil edir.

Protein–protein qarşılıqlı təsir analizi

Ortaq hədəflər STRING verilənlər bazasında insan zülalları üçün analiz edilmiş; etibar səviyyəsi >0,700 və yanlış kəşf nisbəti %5 olaraq təyin edilmişdir.

Pinus EO üçün beş əlaqəsiz hədəf çıxarıldıqdan sonra PPI şəbəkəsi 75 düyün və 548 kənardan ibarət olmuşdur. HIF1A, CTNNB1, HSP90AA1, JUN, RELA, PTGS2, BCL2 və EP300 yüksək dərəcəli düyünlər arasında yer almışdır.

Picea EO PPI şəbəkəsi 72 düyün və 476 kənardan ibarət olmuş; HIF1A, CTNNB1, HSP90AA1, EP300, PTGS2 və STAT1 yüksək əlaqəli düyünlər arasında tapılmışdır.

CytoHubba MCC sıralaması və degree, closeness centrality və betweenness centrality metrikləri birlikdə qiymətləndirilmişdir.

Zənginləşdirmə analizinin şərhi

Pinus EO-nun proqnozlaşdırılmış hədəflərində apoptozun tənzimlənməsi və VEGFA–VEGFR2 siqnallaşması daxil olmaqla müxtəlif bioloji proseslər zənginləşmişdir. Picea EO-da da apoptoz və VEGFA–VEGFR2 ilə əlaqəli terminlər görülmüşdür.

Bu nəticələrin immunoflüoressensiya təcrübəsində görünən apoptoza-bənzər morfologiya ilə konseptual uyğunluq göstərməsi vacibdir; lakin şəbəkə zənginləşdirməsi eksperimental mexanizm təsdiqi deyil.

EP300 Molekulyar Docking Nəticəsi Nəyi Göstərir, Nəyi Göstərmir?

Docking analizi seçilmiş efir yağı komponentlərinin EP300 bromodomain bağlanma bölgəsinə hesablama yolu ilə hansı mövqe və enerji skorları ilə yerləşə biləcəyini proqnozlaşdırır; β-kariofillen −6,6 kcal/mol ilə araşdırılan efir yağı komponentləri arasında ən əlverişli skoru göstərmişdir, lakin bu nəticə EP300-ə real hüceyrədaxili bağlanmanı, hədəfin tutulmasını və ya EP300 funksiyasının dəyişdiyini sübut etmir.

EP300 niyə seçildi?

EP300 hər iki efir yağının PPI analizində ortaq mühüm hədəflərdən biri kimi tapılmış və yüksək ayırdetməli, müəyyən edilmiş kiçik molekul bağlanma cibi olan eksperimental kristal quruluşunun mövcudluğu səbəbilə struktur docking üçün uyğun hesab edilmişdir.

İstifadə olunan insan EP300 bromodomain quruluşu PDB ID 5NU5-dir.

Docking protokolu

AutoDock Vina 1.1.2, PyRx 0.8 daxilində istifadə edilmişdir. Protein strukturunda Chain A saxlanılmış, su və protein olmayan komponentlər çıxarılmışdır.

Grid mərkəzi:

\[ x=40.373,\quad y=5.164,\quad z=11.258\;\text{Å} \]

Grid ölçüləri:

\[ 17.486\times15.407\times14.300\;\text{Å} \]

Exhaustiveness dəyəri 8 olaraq təyin edilmişdir.

Ortaq kristal ligand 99E eyni şərtlərdə yenidən dock edilmiş və kristal konformasiyasına görə RMSD dəyəri 1,64 Å tapılmışdır. Bu proses docking həndəsəsinin məqbul şəkildə yenidən istehsal edilə bildiyini yoxlamaq üçün istifadə edilmişdir.

İstinad 99E liqandının −7,9 kcal/mol skoru araşdırılan bütün efir yağı komponentlərindən daha əlverişlidir. Buna görə β-kariofillen “EP300 üçün güclü təsdiqlənmiş inhibitor” kimi şərh edilməməlidir.

β-Kariofillen hansı qarşılıqlı təsirləri göstərdi?

Proqnozlaşdırılmış modeldə β-kariofillen Val1079, Leu1084 və Val1138 ilə alkil təmasları; Pro1074, Ile1086, Tyr1089, Tyr1131 və Asn1132 ilə van der Waals təmasları göstərmişdir. Konvensional hidrogen bağı tapılmamışdır.

Bu qarşılıqlı təsir profili birləşmənin hidrofob xarakteri ilə uyğun gəlir, lakin yalnız hesablama yerləşdirmə hipotezidir.

D-Limonen üçün nəticə

D-Limonen −4,6 kcal/mol proqnozlaşdırılmış skor göstərmiş; Phe1075, Val1079, Ala1128 və Val1138 ilə hidrofob alkil/π-alkil təmasları və çoxsaylı van der Waals təmasları proqnozlaşdırılmışdır. Bu kompleks üçün də konvensional hidrogen bağı tapılmamışdır.

Tədqiqatın dəstəklədiyi nəticələr

Pinus və Picea iynə efir yağları sınaqdan keçirilən üç malign hüceyrə xəttində 24 saat ərzində konsentrasiyadan asılı sitotoksiklik yaratmışdır.

Pinus EO mövcud təcrübə şərtlərində A375, HT-29 və PANC-1 hüceyrələrinin hamısında Picea EO-dan daha aşağı IC50 göstərmişdir.

Ən yüksək nisbi seçicilik HT-29 hüceyrələrində görülmüşdür.

100 µg/mL tətbiqindən sonra nüvə və sitoskelet dəyişiklikləri apoptoza-bənzər hüceyrə morfologiyası ilə uyğun gəlir.

Respirometriya LEAK artımı və OXPHOS azalması ilə uyğun ortaq mitoxondrial dəyişiklik nümunəsi göstərmişdir.

Şəbəkə farmakologiyası və docking EP300 daxil olmaqla müxtəlif hədəflərin gələcək təcrübələrdə araşdırılması üçün hesablama hipotezləri yaratmışdır.

Tədqiqatın dəstəkləmədiyi nəticələr

Efir yağlarının insanlarda xərçəngi müalicə etdiyi və ya şişi kiçiltdiyi göstərilməmişdir.

Təhlükəsiz insan dozası müəyyən edilməmişdir.

Farmakokinetika, metabolizm və sistem toksikliyi araşdırılmamışdır.

Apoptoz molekulyar markerlərlə təsdiqlənməmişdir.

ATP istehsalının azaldığı birbaşa ölçülməmişdir.

Mitoxondrial uncoupling birbaşa sübut edilməmişdir.

EP300 və ya PTGS2/COX-2-nin efir yağı təsirinin real hüceyrədaxili hədəfi olduğu sübut edilməmişdir.

Molekulyar docking real protein–liqand bağlanması deyil.

HaCaT ilə hesablanan seçicilik ilkin normal toxuma və ya klinik təhlükəsizlik indeksi kimi qəbul edilməməlidir.

Tədqiqatın əsas məhdudiyyətləri

HaCaT modeli: İmmortalizə olunmuş keratinosit hüceyrə xətti ilkin normal toxumanı tam təmsil etmir.

Vahid mexanistik doza: İmmunoflüoressensiya və respirometriya yalnız 100 µg/mL-də aparılmışdır; bu doza müxtəlif IC50 dəyərləri səbəbilə hüceyrə xətləri arasında ekvivalent nisbi məruz qalma deyil.

Apoptoz təsdiqi: Morfologiya apoptoza-bənzərdir; spesifik apoptoz markerləri ölçülməmişdir.

Mitoxondrial təsdiq: ATP, ROS və mitoxondrial membran potensialı birbaşa ölçülməmişdir.

GeneCards seçimi: İlk 1000 gen relevance score-a görə seçilmişdir; bu skor birbaşa bioloji əhəmiyyət göstəricisi deyil.

Biomövcudluq: Efir yağı komponentləri hədəf proqnozundan əvvəl biomövcudluq filtrindən keçirilməmişdir.

Docking sərhədi: Yalnız müəyyən mühüm komponentlər və EP300 üzərində nəzəri qarşılıqlı təsir hesabı aparılmışdır.

In vivo çatışmazlığı: Heyvan və ya orqanizm səviyyəsində təsdiqləmə aparılmamışdır.

Qarışıq mürəkkəbliyi: Efir yağlarının təsiri sinergetik, additiv və ya antaqonist komponent qarşılıqlı təsirlərindən yarana bilər; ümumi təsiri tək bir birləşməyə aid etmək doğru deyil.

Kimyəvi dəyişkənlik: Botanik mənşə, ətraf mühit şəraiti, yığım vaxtı və ekstraksiya üsulu efir yağı tərkibini və bioloji təkrarlana bilməni dəyişə bilər.

Gələcək tədqiqatlar üçün mənbə-dəstəkli istiqamətlər

Müxtəlif dozalarda immunoflüoressensiya və mitoxondrial təcrübələrin aparılması, ATP və membran potensialının ölçülməsi, ROS qiymətləndirilməsi, hədəf–qarşılıqlı təsir təcrübələri ilə EP300 və digər proqnozlaşdırılmış zülalların təsdiqlənməsi, daha geniş malign və ilkin normal hüceyrə panellərinin istifadəsi və nəticələrin in vivo modellərdə sınaqdan keçirilməsi tələb olunur.

Efir yağlarının klinik inkişaf mərhələsinə yaxınlaşması üçün əlavə olaraq tərkibin standartlaşdırılması, farmakokinetika, toksikoloji qiymətləndirmə və biomövcudluq kimi xüsusiyyətlərin araşdırılması lazım olacaq.

Mənbə və Metod Qeydi

Orijinal tədqiqat: In Vitro and In Silico Assessment of the Anti-Cancer Potential of Pinus sylvestris and Picea abies Needle Essential Oils

Müəlliflər: Silvia Gruin; Alexandra Mioc; Roxana Racoviceanu; Tamara Maksimovic; Mihaela Jorgovan; Alexandra Prodea; Elisabeta Atyim; Alexandra T. Lukinich-Gruia; Maria-Alexandra Pricop; Codruța Șoica.

Məsul müəllif: Alexandra Mioc.

Qurumlar: Faculty of Medicine və Faculty of Pharmacy, “Victor Babeș” University of Medicine and Pharmacy; Research Centre for Experimental Pharmacology and Drug Design (X-Pharm Design); OncoGen Centre, Clinical County Hospital “Pius Branzeu”; Department of Applied Chemistry and Environmental Engineering and Inorganic Compounds, Polytechnic University of Timisoara, Rumıniya.

Jurnal: Applied Sciences.

Nəşriyyat: MDPI.

Biblioqrafik qeyd: Applied Sciences, 2026, 16(17), Article 8839.

DOI: 10.3390/app16178839.

Rəsmi keçid: https://doi.org/10.3390/app16178839

Nəşr prosesi: Qəbul 27 İyul 2026; reviziya 2 Sentyabr 2026; qəbul 3 Sentyabr 2026; nəşr 5 Sentyabr 2026.

Xüsusi buraxılış: Natural Products: Biological Activities and Applications.

Mənbə növü: Resenziyadan keçmiş və nəşr olunmuş eksperimental/hesablama tədqiqat məqaləsi; in vitro və in silico tədqiqat.

Lisenziya: Creative Commons Attribution (CC BY).

Bitki materialı: Rumıniyanın Şərqi Karpatlarındakı Vrancea bölgəsindən birillik Picea abies və Pinus sylvestris iynələri.

Ekstraksiya: Craveiro tipli qurğuda 100 g quru bitki materialı, 100 °C, 4 saat hidrodistillasiya; efir yağları −18 °C-də saxlanılmışdır.

Kimyəvi analiz: Agilent 6890 GC + Agilent 5973 MSD; VF-5MS kolon; NIST11 kütlə spektral kitabxanası və retention index müqayisəsi.

Hüceyrə modelləri: HaCaT, A375, HT-29 və PANC-1.

Hüceyrə canlılığı: Alamar Blue; 10, 50, 100, 250 və 500 µg/mL; 24 saat məruz qalma; n=3 müstəqil bioloji təkrar və hər təkrarda üç texniki təkrar.

İmmunoflüoressensiya: 100 µg/mL, 24 saat; β-aktin/Alexa Fluor 488 və Hoechst 33342; EVOS M5000, 40×; n=3 və bioloji təkrar başına beş təsadüfi sahə.

Yüksək ayırdetməli respirometriya: Oxygraph-2k; hüceyrə kamerası başına \(2\times10^6\) hüceyrə; 100 µg/mL efir yağı; substrat–uncoupler–inhibitor titrasiya protokolu; n=3 müstəqil hüceyrə hazırlığı.

Statistika: Bir istiqamətli ANOVA + Dunnett; iki istiqamətli ANOVA + Bonferroni; Shapiro–Wilk fərziyyə yoxlaması; \(p<0,05\).

Şəbəkə farmakologiyası: GeneCards, UniProt, PubChem, SwissTargetPrediction, InteractiVenn, Cytoscape 3.10.4, STRING və Metascape.

STRING şərtləri: Etibar səviyyəsi >0,700; FDR %5.

Docking: AutoDock Vina 1.1.2 / PyRx 0.8; EP300 bromodomain PDB ID 5NU5; exhaustiveness 8; protokol redocking RMSD dəyəri 1,64 Å.

Əsas eksperimental nəticə: Pinus EO və Picea EO sınaqdan keçirilən malign hüceyrələrdə konsentrasiyadan asılı in vitro sitotoksiklik göstərmiş, ən yüksək nisbi seçicilik HT-29 hüceyrələrində görülmüşdür.

Əsas hesablama nəticəsi: EP300 hər iki yağ üçün ortaq mühüm proqnozlaşdırılmış hədəflərdən biri kimi müəyyən edilmiş; β-kariofillen araşdırılan efir yağı komponentləri içində ən əlverişli EP300 docking skorunu göstərmişdir.

Maliyyələşdirmə/nəşr dəstəyi: “Victor Babeș” University of Medicine and Pharmacy Timișoara tədqiqatın nəşr xərclərinin qarşılanmasına dəstək göstərmişdir.

Etik komitə: Tətbiq edilə bilməz.

Məlumatlandırılmış razılıq: Tətbiq edilə bilməz.

Məlumat əlçatanlığı: Orijinal töhfələrin məqalə daxilində olduğu, əlavə sualların məsul müəllifə yönəldilə biləcəyi bildirilmişdir.

Maraqlar toqquşması: Müəlliflər maraqlar toqquşması bildirməmişlər.

Müəllif töhfələri: Konseptuallaşdırma Silvia Gruin və Codruța Șoica; metod Alexandra Mioc və Silvia Gruin; proqram təminatı Alexandra T. Lukinich-Gruia və Tamara Maksimovic; doğrulama Alexandra Mioc, Roxana Racoviceanu və Alexandra T. Lukinich-Gruia; formal analiz Roxana Racoviceanu, Tamara Maksimovic, Maria-Alexandra Pricop və Alexandra Mioc; araşdırma Silvia Gruin, Roxana Racoviceanu, Maria-Alexandra Pricop, Mihaela Jorgovan, Alexandra Prodea və Elisabeta Atyim; məlumat kurasiyası Alexandra Mioc və Alexandra Prodea; ilkin layihə Silvia Gruin, Elisabeta Atyim və Mihaela Jorgovan; nəzərdən keçirmə Alexandra Mioc və Codruța Șoica; vizuallaşdırma və nəzarət Codruța Șoica tərəfindən aparılmışdır.

Əsas şərh sərhədi: Nəticələr in vitro və in silico səviyyəsindədir. Apoptoz, mitoxondrial uncoupling, EP300 və ya PTGS2/COX-2 mexanizmləri birbaşa təsdiqlənmiş klinik və ya molekulyar mexanizmlər kimi təqdim edilməməlidir.

Müəllif hüququ və təkrar istifadə qeydi: Mənbə məqalə CC BY lisenziyalıdır. Bu Verianla məzmunu mənbə məqalənin mexaniki türkcə tərcüməsi deyil; təcrübə quruluşu, ölçmələr, sayısal nəticələr və şərh sərhədləri qorunaraq müstəqil tədris quruluşunda yenidən yaradılmışdır. Həqiqi immunoflüoressensiya mikroskopiya görüntülərinin generativ modellərlə saxta bənzərlərinin yaradılması elmi baxımdan uyğun deyil; kəmiyyət qrafikləri və metod axınları isə mənbə məlumatlarından orijinal şəkildə yenidən çəkilə bilər.