Efir moyi (essential oil, EO) — o‘simlik materialidagi uchuvchan va ko‘pincha lipofil birikmalar jamlangan ko‘p komponentli tabiiy aralashmadir. Ushbu tadqiqot Pinus sylvestris va Picea abies ignalaridan olingan efir moylarining kimyoviy tarkibi hamda saraton hujayralariga ta’sirini laboratoriya sharoitida taqqoslagan; hujayra hayotchanligi, immunoflyuorestsensiya va mitoxondrial respirometriya tajribalarini tarmoq farmakologiyasi va molekulyar docking tahlillari bilan birlashtirgan.

GC–MS tahlili har ikki efir moyi ham monoterpenlarga boy ekanini ko‘rsatdi. Pinus sylvestris efir moyining asosiy tarkibiy qismi %35,27 α-pinen, Picea abies efir moyining asosiy tarkibiy qismi esa %31,40 β-pinen deb aniqlandi. Pinus EO shuningdek %20,58 β-pinen, %15,60 3-karen, %10,20 limonen va %8,18 β-kariofillen saqlagan.

Hujayra hayotchanligi tajribalarida A375 melanoma, HT-29 kolorektal adenokarsinoma va PANC-1 pankreatik adenokarsinoma hujayralari, malign bo‘lmagan mos yozuvlar sifatida esa immortalizatsiyalangan HaCaT keratinotsitlari qo‘llanilgan. Har ikki efir moyi malign hujayralarda konsentratsiyaga bog‘liq sitotoksiklik ko‘rsatgan, biroq Pinus EO uchala saraton hujayra liniyasida ham Picea EO ga qaraganda pastroq IC50 qiymatlarini bergan.

Eng kuchli nisbiy selektivlik HT-29 hujayralarida kuzatilgan. Pinus EO ning HT-29 IC50 qiymati 21,01 ± 2,64 µg/mL va selektivlik indeksi 14,72 bo‘lgan, Picea EO ning ko‘rsatkichlari esa mos ravishda 65,92 ± 2,88 µg/mL va 6,72 ni tashkil etgan.

100 µg/mL bilan o‘tkazilgan immunoflyuorestsensiya tajribalari ayniqsa HT-29 va PANC-1 hujayralarida yadro kondensatsiyasi/parchalanishi, hujayralarning yumaloqlashuvi, adgeziyaning yo‘qolishi va β-aktin sitoskeletining buzilishini ko‘rsatdi. Ushbu o‘zgarishlar apoptozga o‘xshash hujayra o‘limini anglatishi mumkin; biroq apoptozga xos molekulyar markerlar o‘lchanmagani sababli tadqiqot apoptoz bevosita isbotlanganini da’vo qilmaydi.

Yuqori aniqlikdagi respirometriya efir moyi ta’siridan so‘ng LEAK nafas olishining ortishi va OXPHOS bilan bog‘liq nafas olishning kamayishidan iborat umumiy mitoxondrial naqshni ko‘rsatdi. Bu holat proton sizishi va ajralishga o‘xshash fenotip bilan mos keladi; ammo ATP darajasi, mitoxondrial membrana potensiali va ROS bevosita o‘lchanmagani uchun haqiqiy mitoxondrial uncoupling mexanizmi tasdiqlanmagan.

Tarmoq farmakologiyasi Pinus EO uchun kolorektal saraton bilan ustma-ust tushuvchi 80, Picea EO uchun 79 ta taxminiy oqsil nishonini aniqladi. EP300 har ikki tarmoqda muhim umumiy nishonlardan biri sifatida topildi va molekulyar docking uchun tanlandi. β-Kariofillen EP300 ga nisbatan −6,6 kcal/mol ko‘rsatkich bilan o‘rganilgan efir moyi komponentlari orasida eng qulay taxminiy bog‘lanish skorini ko‘rsatdi. Biroq docking natijasi oqsilga bevosita bog‘lanish yoki EP300 modulyatsiyasini isbotlamaydi.

Xulosa qilib, tadqiqot Pinus va Picea igna efir moylarining ayrim inson saraton hujayra modellarida o‘rganishga arzigulik in vitro antiproliferativ xususiyatlar ko‘rsatishini qo‘llab-quvvatlaydi. Natijalar klinik samaradorlik, odamlardagi xavfsizlik yoki saratonni davolashning isboti emas; standartlashtirish, yanada chuqur preklinik tajribalar va in vivo tasdiqlash zarur.

Tadqiqot yechishga urinayotgan muammo

Efir moylarining turli saraton modellaridagi biologik ta’siri avval ham o‘rganilgan bo‘lsa-da, ignabargli daraxtlardan olinadigan moylarga oid dalillar parchalangan. Tadqiqotlar ko‘pincha bitta o‘simlik turi, bitta saraton hujayra liniyasi yoki bitta biologik yakuniy nuqtaga qaratiladi.

Ushbu tadqiqotdagi adabiyot bo‘shlig‘i yanada aniq: Pinus sylvestris va Picea abies igna efir moylarini bir xil tajriba sharoitida kimyoviy tarkib, saraton hujayrasi selektivligi va mitoxondrial bioenergetika jihatidan to‘g‘ridan-to‘g‘ri taqqoslash cheklangan. Bundan tashqari, kimyoviy tarkib bilan ehtimoliy molekulyar nishonlar o‘rtasidagi aloqani eksperimental hujayra ma’lumotlari va hisoblash tarmoq tahlili bilan bitta tadqiqot doirasida birlashtiradigan ishlar kam.

O‘simliklar qayerdan olindi?

Bir yillik Picea abies va Pinus sylvestris ignalari Ruminiyaning Sharqiy Karpatlaridagi Vrancea hududidan olingan. Picea ignalari Aprel–May 2025, Pinus ignalari esa May–Iyun 2025 davrida yig‘ilgan.

O‘simlik materiali mutaxassislar tomonidan tasdiqlangan va gerbariy namunalari Picea uchun VSNH.BUASTM–130, Pinus uchun VSNH.BUASTM–132 raqamlari bilan saqlangan. Ignalar ekstraksiyadan oldin qorong‘i muhitda 25 °C da quritilgan va mayda qilib yanchilgan.

Efir moylari qanday ajratib olindi?

Har bir o‘simlik uchun 100 g quruq va yanchilgan igna materiali Craveiro tipidagi qurilmada 100 °C da 4 soat bug‘/gidrodistillyatsiyaga uchratilgan. Kondensatsiyalangan efir moyi analitik darajadagi suvsiz natriy sulfat ustida quritilgan, yopiq qahrabo rangli shisha flakonlarga ko‘chirilgan va tahlillargacha −18 °C da saqlangan.

Ekstraksiya unumdorligi Picea EO uchun quruq o‘simlik materiali massasining %0,43, Pinus EO uchun esa %0,48 ini tashkil etgan.

GC–MS nima uchun ishlatildi?

Gaz xromatografiyasi–massa spektrometriyasi (GC–MS) murakkab efir moyi aralashmasidagi komponentlarni xromatografik ajratish va massa spektrlari orqali identifikatsiya qilish imkonini beradigan analitik usuldir. Ushbu tadqiqotda GC–MS ikki moyda qaysi terpenlar borligini va ularning umumiy xromatografik maydondagi taxminiy foizlarini aniqlash uchun qo‘llanilgan.

Tahlil Agilent 6890 GC va Agilent 5973 MSD quadrupole tizimi bilan bajarilgan. VF-5MS kapillyar kolonnasi 30 m × 0,25 mm ichki diametr va 0,25 µm plyonka qalinligiga ega. Tashuvchi gaz geliy, oqim tezligi 1 mL/daqiqadir. Pech harorati 50 °C dan 250 °C gacha 6 °C/daqiqa tezlikda oshirilgan; ionlanish 70 eV da amalga oshirilgan va 50–600 m/z oralig‘i skanerlangan.

Ikki efir moyining kimyoviy profillari bir xil edimi?

Yo‘q. Har ikki moyda ham monoterpen uglevodorodlari ustun bo‘lsa-da, ulushlar va ikkilamchi komponentlar sezilarli darajada farq qilgan.

Manba muhokamasiga ko‘ra, monoterpen uglevodorodlari Picea EO ning taxminan %88,96, Pinus EO ning esa taxminan %86,68 qismini tashkil etadi. Pinus EO taxminan %11,22 seskviterpen saqlagan, Picea EO namunasida esa seskviterpen aniqlanmagan.

Bu kimyoviy profilni turga xos o‘zgarmas xususiyat sifatida talqin qilmaslik kerak. Tadqiqotchilar efir moyi tarkibiga geografik kelib chiqish, mavsum, igna yoshi, ekologik sharoit va ekstraksiya protsedurasi ta’sir qilishi mumkinligini alohida ta’kidlaydilar.

Ushbu Tadqiqot Pinus yoki Picea Efir Moylari Saratonni Davolashini Ko‘rsatadimi?

Yo‘q. Tadqiqot faqat inson hujayra liniyalaridagi in vitro tajribalar va hisoblashga asoslangan in silico nishon bashoratlarini o‘z ichiga oladi; hayvonlarda samaradorlik, odamlarda doza, xavfsizlik, farmakokinetika, davolash muvaffaqiyati yoki klinik foyda sinovdan o‘tkazilmagan va mualliflar keng qamrovli in vivo tasdiqlash zarurligini ochiq aytadilar.

Qo‘llanilgan hujayra modellari

HaCaT hujayralari “normal inson to‘qimasi” bilan sinonim emas. Ular immortalizatsiyalangan hujayra liniyasi bo‘lgani uchun birlamchi keratinotsitlar va haqiqiy to‘qimaning biologik xususiyatlarini to‘liq qayta yaratmaydi.

Hujayra hayotchanligi qanday o‘lchandi?

Hujayralar 96 quduqli plastinkalarga har quduqqa \(1\times10^4\) hujayra zichligida ekilgan va taxminan %80–85 konflyuensiyaga yetkazilgan.

Pinus EO va Picea EO 10, 50, 100, 250 va 500 µg/mL konsentratsiyalarda qo‘llangan. Yakuniy DMSO miqdori tajriba va tashuvchi nazoratlarda %0,5 (v/v) darajasida saqlangan. Ijobiy nazorat sifatida 5-florourasil ishlatilgan.

24 soatlik efir moyi ta’siridan keyin Alamar Blue qo‘shilgan va yana 3 soat inkubatsiya qilingan. Flyuorestsensiya 528 nm qo‘zg‘atish va 590 nm emissiya to‘lqin uzunliklarida Synergy HTX Multi-Mode Microplate Reader bilan o‘qilgan.

Har bir tajriba uchta mustaqil biologik takror bilan bajarilgan; har biologik takrorda uchta texnik takror bo‘lgan va texnik takrorlarning o‘rtachasi statistik tahlilga kiritilgan.

IC50 nimani anglatadi?

IC50 ushbu tajribada hujayra hayotchanligini nazorat darajasining taxminan yarmigacha kamaytirish uchun zarur efir moyi konsentratsiyasining to‘rt parametrli logistik regressiya orqali baholangan qiymatidir. Pastroq IC50 ayni tajriba sharoitida yuqoriroq sitotoksik potensialni anglatadi; ammo bu qiymat klinik doza emas.

Uchala malign hujayra liniyasida ham Pinus EO ning IC50 qiymati Picea EO dan past bo‘lgan. Eng past IC50 qiymatlari HT-29 kolorektal adenokarsinoma hujayralarida o‘lchangan.

Selektivlik indeksi qanday hisoblandi?

Manba tadqiqotda selektivlik indeksi (SI) malign bo‘lmagan HaCaT hujayralarining IC50 qiymatini tegishli saraton hujayra liniyasining IC50 qiymatiga bo‘lish orqali hisoblangan:

\[ SI=\frac{IC_{50,\;HaCaT}}{IC_{50,\;kanser}} \]

Har ikki IC50 qiymati µg/mL da bo‘lgani uchun nisbat o‘lchovsizdir. Yuqoriroq SI mavjud hujayra liniyasi tizimida HaCaT va saraton hujayrasi o‘rtasidagi sitotoksiklik farqi kattaroq ekanini anglatadi. Bu nisbat klinik terapevtik indeks emas.

Har ikki moy uchun ham eng yuqori SI qiymati HT-29 hujayralarida kuzatilgan. Pinus EO uchala malign modelda ham Picea EO dan yuqoriroq SI qiymatiga ega.

100 µg/mL nima uchun keyingi tajribalar uchun tanlandi?

100 µg/mL konsentratsiyasi hujayra hayotchanligida statistik jihatdan ahamiyatli kamayish hosil qilgan holda immunoflyuorestsensiya va respirometriya uchun yetarli tirik hujayralar qoldirgani sababli tanlangan.

Biroq bu tanlovning muhim cheklovi bor. Har bir hujayra liniyasi va ikki efir moyining IC50 qiymatlari turlicha bo‘lgani uchun 100 µg/mL barcha sharoitlarda bir xil nisbiy biologik dozani anglatmaydi. Shu sababli turli hujayra liniyalarining mexanistik javob kattaliklarini to‘g‘ridan-to‘g‘ri “qaysi biri intrinsik jihatdan sezgirroq?” tarzida taqqoslash to‘g‘ri emas.

Apoptoz Ushbu Tadqiqotda Bevosita Isbotlandimi?

Yo‘q. Hoechst bilan ko‘rilgan yadro kondensatsiyasi/parchalanishi, hujayraning yumaloqlashuvi, adgeziyaning yo‘qolishi va β-aktin sitoskeletidagi buzilish apoptozga o‘xshash morfologiya bilan mos keladi; ammo kaspaza faollashuvi yoki boshqa apoptozga xos molekulyar markerlar bevosita o‘lchanmagani sababli tadqiqotchilar natijani apoptozning qat’iy isboti sifatida talqin qilmaydilar.

Immunoflyuorestsensiya tartibi

Hujayralar 12 quduqli plastinkalarga har quduqqa \(2\times10^5\) hujayra ekilib tayyorlangan va 100 µg/mL Pinus EO yoki Picea EO bilan 24 soat muomala qilingan.

β-Aktin 1:2000 suyultirilgan monoklonal birlamchi antitana va Alexa Fluor Plus 488-konjugatsiyalangan 1:500 ikkilamchi antitana bilan tasvirlangan. Yadrolar Hoechst 33342 bilan bo‘yalgan. Tasvirlar EVOS M5000 tizimida 40× obyektiv bilan olingan; har biologik takror uchun tasodifiy beshta ustma-ust tushmaydigan maydon sanalgan.

Staurosporin 5 µM apoptoz uchun ijobiy nazorat sifatida ishlatilgan.

HT-29 va PANC-1 hujayralarida Pinus EO Picea EO ga qaraganda ko‘proq yadro o‘zgarishlarini keltirib chiqargan. Biroq barcha efir moyi guruhlaridagi ko‘rsatkichlar ijobiy nazorat staurosporindan past bo‘lgan.

LEAK Nafas Olishining Ortishi va OXPHOS Kamayishi Nimani Anglatadi?

Ushbu tadqiqotdagi umumiy respirometriya naqshi efir moyi ta’siridan keyin proton gradientining ATP sinteziga kamroq samarali ulanayotganini ko‘rsatishi mumkin bo‘lgan LEAK nafas olishining ortishi bilan OXPHOS ga bog‘langan nafas olishning kamayishi birga kuzatilishidir; bu ajralishga o‘xshash mitoxondrial fenotipga mos keladi, ammo ATP, membrana potensiali va proton sizishi bevosita o‘lchanmagani uchun haqiqiy uncoupling mexanizmi isbotlanmagan.

Mitoxondrial respirometriya qanday bajarildi?

Oxygraph-2k yuqori aniqlikdagi respirometriya tizimi ishlatilgan. Har bir o‘lchash kamerasiga \(2\times10^6\) hujayra qo‘shilgan; test kamerasiga 100 µg/mL Pinus EO yoki Picea EO berilgan.

Substrat–uncoupler–ingibitor titrlash protokolida ketma-ket digitonin, glutamat va malat, ADP, suktsinat, oligomisin, FCCP, rotenon va antimycin A qo‘llanib turli mitoxondrial nafas olish holatlari o‘lchangan.

State 2CI Kompleks I substratlari mavjudligida ADP bilan faollashtirilmagan LEAK holatini; OXPHOSCI Kompleks I qo‘llab-quvvatlaydigan oksidlovchi fosforlanishni; OXPHOSCI+II Kompleks I va II birgalikda qo‘llab-quvvatlaydigan OXPHOS sig‘imini; State 4CI+II oligomisinga keyingi fosforlanmaydigan LEAK holatini; ETSCI+II maksimal uncoupled elektron tashish sig‘imini va ETSCII Kompleks II ga bog‘liq elektron tashish sig‘imini ifodalaydi.

A375 hujayralarida nima bo‘ldi?

HT-29 hujayralarida nima bo‘ldi?

PANC-1 hujayralarida nima bo‘ldi?

Manba kislorod oqimini pmol O₂/s sifatida o‘lchagan va hujayra soniga normallashtirgan. Bu jadvallardan hujayra liniyalari o‘rtasida intrinsik sezgirlikni bevosita taqqoslash uchun foydalanmaslik kerak; barcha respirometriya tajribalari bir xil 100 µg/mL nominal dozada o‘tkazilgan, ammo bu doza har bir hujayra liniyasining IC50 qiymatiga nisbatan turlicha nisbiy ta’sir hosil qilgan.

Elektron tashish sig‘imi ortib, OXPHOS nega kamayishi mumkin?

Tadqiqotda ayrim ETS holatlarining ortishi hujayra ko‘proq ATP ishlab chiqarganini anglatmaydi. FCCP bilan o‘lchangan ETS sig‘imi elektron tashish zanjirining fosforlanishdan ajratilgan maksimal tashish sig‘imini ifodalaydi.

Aksincha, OXPHOS holatlari elektron tashishning ADP fosforlanishi va ATP sintezi bilan bog‘langan qismini ifodalaydi. Shu sababli maksimal ETS sig‘imining ortishi bilan OXPHOS ning kamayishi bir hujayrada birga kuzatilishi mumkin va energiya ulanishi buzilganini anglatishi mumkin.

Manba ATP ishlab chiqarishni bevosita o‘lchamagani uchun bu talqin energiya metabolizmiga oid mexanistik gipoteza darajasida qolishi kerak.

Statistik tahlil

Hujayra hayotchanligi uchun bir yo‘nalishli ANOVA va Dunnett ko‘p martalik taqqoslash testi qo‘llangan. Respirometriya uchun nafas olish parametri va davolash omil bo‘lgan ikki yo‘nalishli ANOVA, undan keyin Bonferroni ko‘p martalik taqqoslash testi ishlatilgan.

Yadro kondensatsiyasi/parchalanishi ma’lumotlari har bir hujayra liniyasi uchun alohida bir yo‘nalishli ANOVA va Dunnett testi bilan baholangan. ANOVA farazlari Shapiro–Wilk testi bilan tekshirilgan va ahamiyatlilik chegarasi \(p<0,05\) deb belgilangan.

Tadqiqot Usuli va Natijalari

Eksperimental va hisoblash tadqiqot zanjiri

Tarmoq farmakologiyasi nima uchun HT-29/kolorektal saratonga qaratildi?

HT-29 hujayralari hujayra hayotchanligi tajribasida har ikki efir moyiga nisbatan eng past IC50 va eng yuqori selektivlik indekslarini ko‘rsatdi. Shu sababli hisoblash tarmoq farmakologiyasi bosqichida kolorektal saraton tanlandi.

Nishonlar qanday tanlandi?

GeneCards dan kolorektal saraton uchun relevance score bo‘yicha dastlabki 1000 oqsil-kodlovchi gen olindi va UniProt mosliklariga aylantirildi.

GC–MS orqali aniqlangan efir moyi komponentlarining SMILES tuzilmalari PubChem dan olindi va SwissTargetPrediction orqali ehtimoliy biologik nishonlar bashorat qilindi. InteractiVenn yordamida efir moyi nishonlari bilan kolorektal saraton oqsillari kesishmasi olindi.

Pinus EO uchun 80, Picea EO uchun 79 ta umumiy taxminiy nishon topildi.

Komponent–nishon tarmoqlari

Cytoscape 3.10.4 yordamida komponent–nishon tarmoqlari tuzildi. Pinus EO tarmog‘i 95 tugun va 467 qirra; Picea EO tarmog‘i 97 tugun va 496 qirrani o‘z ichiga oladi.

Ushbu tarmoqlardagi qirralar eksperimental oqsil bog‘lanishi emas; ular SwissTargetPrediction tomonidan hisoblash yo‘li bilan bashorat qilingan aloqalarni ifodalaydi.

Oqsil–oqsil o‘zaro ta’sir tahlili

Umumiy nishonlar STRING ma’lumotlar bazasida inson oqsillari uchun tahlil qilindi; ishonch darajasi >0,700 va yolg‘on kashfiyot darajasi %5 deb belgilandi.

Pinus EO uchun beshta ulanmagan nishon chiqarilgandan so‘ng PPI tarmog‘i 75 tugun va 548 qirradan iborat bo‘ldi. HIF1A, CTNNB1, HSP90AA1, JUN, RELA, PTGS2, BCL2 va EP300 yuqori darajali tugunlar qatorida bo‘ldi.

Picea EO PPI tarmog‘i 72 tugun va 476 qirradan iborat bo‘lib, HIF1A, CTNNB1, HSP90AA1, EP300, PTGS2 va STAT1 yuqori bog‘langan tugunlar orasida topildi.

CytoHubba MCC reytingi va degree, closeness centrality hamda betweenness centrality metrikalari birgalikda baholandi.

Boyitish tahlilining talqini

Pinus EO ning taxminiy nishonlarida apoptozning boshqarilishi va VEGFA–VEGFR2 signalizatsiyasi kabi turli biologik jarayonlar boyitilgan. Picea EO da ham apoptoz va VEGFA–VEGFR2 bilan bog‘liq atamalar kuzatilgan.

Ushbu natijalarning immunoflyuorestsensiya tajribasida ko‘rilgan apoptozga o‘xshash morfologiya bilan konseptual mosligi muhim; biroq tarmoq boyitilishi eksperimental mexanizm tasdig‘i emas.

EP300 Molekulyar Docking Natijasi Nimani Ko‘rsatadi va Nimani Ko‘rsatmaydi?

Docking tahlili tanlangan efir moyi komponentlari EP300 bromodomain bog‘lanish hududiga hisoblash asosida qanday pozitsiya va energiya skorlari bilan joylashishi mumkinligini taxmin qiladi; β-kariofillen −6,6 kcal/mol bilan o‘rganilgan efir moyi komponentlari orasida eng qulay skor ko‘rsatdi, ammo bu natija EP300 ga haqiqiy hujayraviy bog‘lanish, nishon egallanishi yoki EP300 funksiyasi o‘zgarganini isbotlamaydi.

EP300 nima uchun tanlandi?

EP300 har ikki efir moyining PPI tahlilida umumiy muhim nishonlardan biri sifatida topildi va yuqori aniqlikdagi, aniq kichik molekula bog‘lanish cho‘ntagiga ega eksperimental kristall tuzilma mavjudligi sababli strukturaviy docking uchun mos deb hisoblandi.

Qo‘llanilgan inson EP300 bromodomain tuzilmasi PDB ID 5NU5.

Docking protokoli

AutoDock Vina 1.1.2 PyRx 0.8 ichida ishlatilgan. Oqsil tuzilmasida Chain A saqlangan, suv va oqsil bo‘lmagan komponentlar olib tashlangan.

Grid markazi:

\[ x=40.373,\quad y=5.164,\quad z=11.258\;\text{Å} \]

Grid o‘lchamlari:

\[ 17.486\times15.407\times14.300\;\text{Å} \]

Exhaustiveness qiymati 8 qilib belgilangan.

Birgalikda kristallangan 99E ligand shu sharoitlarda qayta dock qilindi va kristall konformatsiyaga nisbatan RMSD qiymati 1,64 Å topildi. Bu jarayon docking geometriyasi maqbul tarzda qayta hosil qilinayotganini tekshirish uchun qo‘llanildi.

99E mos yozuvlar ligandining −7,9 kcal/mol skori o‘rganilgan barcha efir moyi komponentlaridan qulayroq. Shu sababli β-kariofillenni “EP300 uchun kuchli tasdiqlangan ingibitor” deb talqin qilmaslik kerak.

β-Kariofillen qanday o‘zaro ta’sirlarni ko‘rsatdi?

Taxminiy modelda β-kariofillen Val1079, Leu1084 va Val1138 bilan alkil kontaktlari; Pro1074, Ile1086, Tyr1089, Tyr1131 va Asn1132 bilan van der Waals kontaktlarini ko‘rsatdi. An’anaviy vodorod bog‘i topilmadi.

Ushbu o‘zaro ta’sir profili birikmaning gidrofob tabiatiga mos keladi, ammo u faqat hisoblash asosidagi joylashuv gipotezasidir.

D-Limonen uchun natija

D-Limonen −4,6 kcal/mol taxminiy skor ko‘rsatdi; Phe1075, Val1079, Ala1128 va Val1138 bilan gidrofob alkil/π-alkil kontaktlari va ko‘plab van der Waals kontaktlari taxmin qilindi. Bu kompleks uchun ham an’anaviy vodorod bog‘i topilmadi.

Tadqiqot qo‘llab-quvvatlaydigan xulosalar

Pinus va Picea igna efir moylari sinovdan o‘tkazilgan uchta malign hujayra liniyasida 24 soat ichida konsentratsiyaga bog‘liq sitotoksiklik keltirib chiqardi.

Pinus EO mavjud tajriba sharoitida A375, HT-29 va PANC-1 hujayralarining barchasida Picea EO ga nisbatan pastroq IC50 ko‘rsatdi.

Eng yuqori nisbiy selektivlik HT-29 hujayralarida kuzatildi.

100 µg/mL qo‘llangandan so‘ng yadro va sitoskelet o‘zgarishlari apoptozga o‘xshash hujayra morfologiyasiga mos keldi.

Respirometriya LEAK ortishi va OXPHOS kamayishiga mos umumiy mitoxondrial o‘zgarish naqshini ko‘rsatdi.

Tarmoq farmakologiyasi va docking EP300 ni ham o‘z ichiga olgan turli nishonlarni keyingi tajribalarda o‘rganish uchun hisoblash gipotezalarini yaratdi.

Tadqiqot qo‘llab-quvvatlamaydigan xulosalar

Efir moylari odamlarda saratonni davolashi yoki o‘simtani kichraytirishi ko‘rsatilmagan.

Odam uchun xavfsiz doza aniqlanmagan.

Farmakokinetika, metabolizm va tizimli toksiklik o‘rganilmagan.

Apoptoz molekulyar markerlar bilan tasdiqlanmagan.

ATP ishlab chiqarishi kamaygani bevosita o‘lchanmagan.

Mitoxondrial uncoupling bevosita isbotlanmagan.

EP300 yoki PTGS2/COX-2 efir moyi ta’sirining haqiqiy hujayraviy nishoni ekani isbotlanmagan.

Molekulyar docking haqiqiy oqsil–ligand bog‘lanishi emas.

HaCaT bilan hisoblangan selektivlikni birlamchi normal to‘qima yoki klinik xavfsizlik indeksi deb qabul qilmaslik kerak.

Tadqiqotning asosiy cheklovlari

HaCaT modeli: Immortalizatsiyalangan keratinotsit hujayra liniyasi birlamchi normal to‘qimani to‘liq ifodalamaydi.

Bitta mexanistik doza: Immunoflyuorestsensiya va respirometriya faqat 100 µg/mL da bajarilgan; bu doza turli IC50 qiymatlari tufayli hujayra liniyalari o‘rtasida ekvivalent nisbiy ta’sir emas.

Apoptoz tasdig‘i: Morfologiya apoptozga o‘xshaydi; maxsus apoptoz markerlari o‘lchanmagan.

Mitoxondrial tasdiq: ATP, ROS va mitoxondrial membrana potensiali bevosita o‘lchanmagan.

GeneCards tanlovi: Dastlabki 1000 gen relevance score bo‘yicha tanlangan; bu skor biologik ahamiyatning bevosita o‘lchovi emas.

Biomavjudlik: Efir moyi komponentlari nishon bashoratidan oldin biomavjudlik filtridan o‘tkazilmagan.

Docking chegarasi: Faqat ayrim muhim komponentlar va EP300 bo‘yicha nazariy o‘zaro ta’sir hisoblangan.

In vivo yetishmasligi: Hayvon yoki organizm darajasida tasdiqlash bajarilmagan.

Aralashma murakkabligi: Efir moylarining ta’siri sinergik, additiv yoki antagonistik komponent o‘zaro ta’sirlaridan kelib chiqishi mumkin; umumiy ta’sirni bitta birikmaga yuklash to‘g‘ri emas.

Kimyoviy o‘zgaruvchanlik: Botanik kelib chiqish, ekologik sharoit, yig‘im vaqti va ekstraksiya usuli efir moyi tarkibi va biologik takrorlanuvchanlikni o‘zgartirishi mumkin.

Kelajak tadqiqotlari uchun manba bilan qo‘llab-quvvatlangan yo‘nalishlar

Turli dozalarda immunoflyuorestsensiya va mitoxondrial tajribalar o‘tkazish, ATP va membrana potensialini o‘lchash, ROS ni baholash, nishon–o‘zaro ta’sir tajribalari orqali EP300 va boshqa taxminiy oqsillarni tasdiqlash, kengroq malign va birlamchi normal hujayra panellaridan foydalanish hamda natijalarni in vivo modellarda sinash zarur.

Efir moylarini klinik rivojlantirishga yaqinlashtirish uchun tarkibni standartlashtirish, farmakokinetika, toksikologik baholash va biomavjudlik kabi xususiyatlar ham o‘rganilishi kerak bo‘ladi.

Manba va Usul Haqida Izoh

Asl tadqiqot: In Vitro and In Silico Assessment of the Anti-Cancer Potential of Pinus sylvestris and Picea abies Needle Essential Oils

Mualliflar: Silvia Gruin; Alexandra Mioc; Roxana Racoviceanu; Tamara Maksimovic; Mihaela Jorgovan; Alexandra Prodea; Elisabeta Atyim; Alexandra T. Lukinich-Gruia; Maria-Alexandra Pricop; Codruța Șoica.

Mas’ul muallif: Alexandra Mioc.

Muassasalar: Faculty of Medicine va Faculty of Pharmacy, “Victor Babeș” University of Medicine and Pharmacy; Research Centre for Experimental Pharmacology and Drug Design (X-Pharm Design); OncoGen Centre, Clinical County Hospital “Pius Branzeu”; Department of Applied Chemistry and Environmental Engineering and Inorganic Compounds, Polytechnic University of Timisoara, Ruminiya.

Jurnal: Applied Sciences.

Nashriyot: MDPI.

Bibliografik yozuv: Applied Sciences, 2026, 16(17), Article 8839.

DOI: 10.3390/app16178839.

Rasmiy havola: https://doi.org/10.3390/app16178839

Nashr jarayoni: Qabul qilingan 27 Iyul 2026; qayta ko‘rib chiqilgan 2 Sentyabr 2026; qabul qilingan 3 Sentyabr 2026; nashr etilgan 5 Sentyabr 2026.

Maxsus son: Natural Products: Biological Activities and Applications.

Manba turi: Taqrizdan o‘tgan va nashr qilingan eksperimental/hisoblash tadqiqot maqolasi; in vitro va in silico tadqiqot.

Litsenziya: Creative Commons Attribution (CC BY).

O‘simlik materiali: Ruminiyaning Sharqiy Karpatlaridagi Vrancea hududidan olingan bir yillik Picea abies va Pinus sylvestris ignalari.

Ekstraksiya: Craveiro tipidagi qurilmada 100 g quruq o‘simlik materiali, 100 °C, 4 soat gidrodistillyatsiya; efir moylari −18 °C da saqlangan.

Kimyoviy tahlil: Agilent 6890 GC + Agilent 5973 MSD; VF-5MS kolonna; NIST11 massa spektral kutubxonasi va retention index taqqoslanishi.

Hujayra modellari: HaCaT, A375, HT-29 va PANC-1.

Hujayra hayotchanligi: Alamar Blue; 10, 50, 100, 250 va 500 µg/mL; 24 soat ta’sir; n=3 mustaqil biologik takror va har takrorda uchta texnik takror.

Immunoflyuorestsensiya: 100 µg/mL, 24 soat; β-aktin/Alexa Fluor 488 va Hoechst 33342; EVOS M5000, 40×; n=3 va har biologik takrorga beshta tasodifiy maydon.

Yuqori aniqlikdagi respirometriya: Oxygraph-2k; har hujayra kamerasiga \(2\times10^6\) hujayra; 100 µg/mL efir moyi; substrat–uncoupler–ingibitor titrlash protokoli; n=3 mustaqil hujayra tayyorlovi.

Statistika: Bir yo‘nalishli ANOVA + Dunnett; ikki yo‘nalishli ANOVA + Bonferroni; Shapiro–Wilk faraz tekshiruvi; \(p<0,05\).

Tarmoq farmakologiyasi: GeneCards, UniProt, PubChem, SwissTargetPrediction, InteractiVenn, Cytoscape 3.10.4, STRING va Metascape.

STRING shartlari: Ishonch darajasi >0,700; FDR %5.

Docking: AutoDock Vina 1.1.2 / PyRx 0.8; EP300 bromodomain PDB ID 5NU5; exhaustiveness 8; protokol redocking RMSD qiymati 1,64 Å.

Asosiy eksperimental natija: Pinus EO va Picea EO sinovdan o‘tkazilgan malign hujayralarda konsentratsiyaga bog‘liq in vitro sitotoksiklik ko‘rsatdi, eng yuqori nisbiy selektivlik HT-29 hujayralarida kuzatildi.

Asosiy hisoblash natijasi: EP300 har ikki moy uchun umumiy muhim taxminiy nishonlardan biri sifatida aniqlandi; β-kariofillen o‘rganilgan efir moyi komponentlari ichida eng qulay EP300 docking skorini ko‘rsatdi.

Moliyalashtirish/nashr ko‘magi: “Victor Babeș” University of Medicine and Pharmacy Timișoara tadqiqotning nashr xarajatlarini qoplashga ko‘mak bergan.

Etika qo‘mitasi: Qo‘llanilmaydi.

Ma’lumotli rozilik: Qo‘llanilmaydi.

Ma’lumotlar mavjudligi: Asl hissalar maqola ichida ekani, qo‘shimcha savollar mas’ul muallifga yo‘naltirilishi mumkinligi bildirilgan.

Manfaatlar to‘qnashuvi: Mualliflar manfaatlar to‘qnashuvi yo‘qligini bildirgan.

Muallif hissalari: Konseptuallashtirish Silvia Gruin va Codruța Șoica; usul Alexandra Mioc va Silvia Gruin; dasturiy ta’minot Alexandra T. Lukinich-Gruia va Tamara Maksimovic; tasdiqlash Alexandra Mioc, Roxana Racoviceanu va Alexandra T. Lukinich-Gruia; formal tahlil Roxana Racoviceanu, Tamara Maksimovic, Maria-Alexandra Pricop va Alexandra Mioc; tadqiqot Silvia Gruin, Roxana Racoviceanu, Maria-Alexandra Pricop, Mihaela Jorgovan, Alexandra Prodea va Elisabeta Atyim; ma’lumotlarni kuratsiya qilish Alexandra Mioc va Alexandra Prodea; dastlabki loyiha Silvia Gruin, Elisabeta Atyim va Mihaela Jorgovan; ko‘rib chiqish Alexandra Mioc va Codruța Șoica; vizuallashtirish va nazorat Codruța Șoica tomonidan bajarilgan.

Asosiy talqin chegarasi: Natijalar in vitro va in silico darajasidadir. Apoptoz, mitoxondrial uncoupling, EP300 yoki PTGS2/COX-2 mexanizmlari bevosita tasdiqlangan klinik yoki molekulyar mexanizmlar sifatida taqdim etilmasligi kerak.

Mualliflik huquqi va qayta foydalanish izohi: Manba maqola CC BY litsenziyasiga ega. Ushbu Verianla mazmuni manba maqolaning mexanik turkcha tarjimasi emas; tajriba tuzilishi, o‘lchovlar, sonli natijalar va talqin chegaralari saqlangan holda mustaqil o‘quv tuzilmasida qayta yaratilgan. Haqiqiy immunoflyuorestsensiya mikroskopiya tasvirlarining generativ modellar bilan soxta o‘xshashlarini yaratish ilmiy jihatdan maqbul emas; miqdoriy grafiklar va usul oqimlari esa manba ma’lumotlaridan original tarzda qayta chizilishi mumkin.