Bu pilot çalışma, biznes, iqtisadi psixologiya, turizm və bağlantılı bakalavr proqramlarında okuyan 120 tələbənin kəmiyyət və statistik dərslərde yaşadığı dezavantajları, aidiyyət duygusunu, öz-yetərlilik qavrayışını, öyrənmə çətinliklərini və nicel bir mesleğe yönelme niyetini incelemiştir. Haziran 2026’da kağız üzərində uygulanan yeni bir anketten elde edilən vərilər təsviri statistika, qrup müqayisələri, Spearman korrelyasiyaları, Firth logistika reqressiyası və açıq uclu cavabların keyfiyyət məzmun analiziyle dəyərləndirilmişdir. Dezavantaj təcrübəimleri genel olaraq aşağı bulunurken qadın tələbələr, statistik nəticələrı başkalarına anlaşılır biçimde sunma konusunda erkəlavəlerden belirgin ölçüde daha aşağı güvən bildirmiştir. Nicel bir kariyere yönelme niyeti ümumi öz-yetərlilikten çok statistikanı təqdim etmə etimadı və kəmiyyət dərslərie aidiyyətle əlaqəli görünmüştür. Bununla belə araştırma təlavə kurumdaki kiçik və təsadüfi seçilməmiş bir nümunəleme, öz-bildirimlere və kəsitsel kariyer niyetlerine dayandığından nedensellik və ya geniş tələbə nüfuslarına genellenebilirlik göstermeməlavətedir.

Nümunəlemin yüzde 77,5’i kadın, yüzde 62,1’i ailəsinde yüksəköğretime devam eden ilk kişi niteliğindəlavəi birinci kuşak ünivərsite tələbələri və yüzde 28,8’i öğrenimlerini təsirleyen bir sağlamlıq problemi bildiren tələbələrden oluşmuştur. Tələbələrin en sık belirttiği çətinliklər yetersiz ilkin bilik və ya dersin talepleri ilə çalışma, baxım məsuliyyətləri ya da benzeri nedenlerden kaynaklanan zaman yüküdür. Tapıntılar, tələbələrin qarşılaştığı temel sorunun yalnızca açık ayrımcılık olmayabiləceğini; derslere hazırlık səviyyəsi, zaman baskısı, tədris forması, dəstək nöqtələrinın görünürlüğü və belirli nicel tapşırıqlerde hissedilən yeterliğin de kariyer planlarıyla birlikte dəyərlendirilmesi gerəlavətiğini göstərir.

Araşdırmanın əsas sualı nedir?

Araştırma, biznes və bağlantılı programlardaki tələbələrin kəmiyyət dərslərii nasıl təcrübəimlediğini beş temel soru üzərindən ele almaktadır:

1. Kəmiyyət dərslərində yaşanan dezavantaj ne kadar yaygındır və tələbələr bu təcrübəimi hangi kişisel özelliklere bağlamaktadır?
2. Dezavantaj, öz-yetərlilik və aidiyyət; cinsiyet, birinci nəsil univərsitet tələbəsi olma və öğrenim programı bakımından fərqlilaşmakta mıdır?
3. Öz-yetərlilik və aidiyyət, kəmiyyət yönlü peşə sahəına yönelme niyetiyle nasıl əlaqəlidir?
4. Çalışma üçün geliştirilən anketin ölçüm özellikleri nasıldır və pilot tətbiq hangi düzeltmelere işaret etməlavətedir?
5. Tələbələr kəmiyyət dərslərində hangi çətinlikləri yaşamakta və öğretim ya da kurumsal destəlavə hangi sahəlara yöneltiləbilməlavətedir?

Çalışmanın önemli yönlerinden biri, araştırma sahəını erkəlavəlerin çoğunlukta olduğu mühendislik və ya doğa bilimleri programlarıyla sınırlamamasıdır. Nümunəlem ağırlıklı olaraq qadın tələbələrden və biznes, iqtisadi psixologiya, turizm menecmenti ilə bağlantılı programlardan oluşmaktadır. Böylece STEM sahəlarında tartışılan öz-yetərlilik, aidiyyət və dezavantaj məlavəanizmalarının kadınların çoğunlukta olduğu fərqli bir eğitim ortamında da görülüp görülmediği araştırılmıştır.

Çalışma neden önəmlidir?

İstatistik, matematik, əlavəonometri və vəri analizi dersleri birçok biznes və sosyal bilim programının zorunlu parçalarıdır. Ancak tələbələr bu derslere eyni okul gecmişi, matematik hazırlığı, zaman olanağı və ya destəlavə ağıyla başlamamaktadır. Çalışma bu fərqlilıkları yalnızca akademik başarı baxımından değil, tələbənin kendisini sahəa ait hissedip hissetmemesi və gelecəlavəte nicel bir mesleği seçmeyi düşünüp düşünmemesi baxımından dəyərlendirməlavətedir.

Araştırmanın nəzəri çərçivəsinde sosial koqnitiv karyera nəzəriyyəsi kullanılmaktadır. Bu yaklaşım, kişinin belirli bir sahədaki tapşırıqleri yerine getirebiləceğine dair inancının ilgi, seçim və devamlılık üzərində rol oynayabiləceğini öne sürməlavətedir. Araştırmada ümumi öz-yetərlilik ilə belirli bir nicel tapşırıqe əlaqən güvən özellikle ayrılmışdır. Genel öz-yetərlilik, kişinin zor və karmaşık sorunlarla başa çıkabiləceğine əlaqən geniş algısını; sahəyə xas öz-yetərlilik ise statistik nəticələrı istatistik uzmanı olmayan bir kitleye anlaşılır biçimde sunabilme güvənini ifadə edir.

Nümunəlem nasıl yaradılmışdır?

Anketler Haziran 2026’da Hochschule Harz bünyesindəlavəi başlanğıc səviyyəsi derslerde kağız üzərində tətbiq edilmişdir. Nümunəlem təsadüfi seçilməmiştir; anketin dağıtıldığı derslerde o sırada bulunan tələbələr çalışmaya katılmıştır. Toplam 120 tələbənin 59’u çeşitli başlanğıc istatistik derslerinden, 55’i başlanğıc əlavəonomi dersinden və 6’sı tətbiq projesi dersinden gelmiştir.

Şəkil 1’in sol bölümünde kadınlar, birinci kuşak tələbələr, miqrasiya keçmişi bulunanlar və sağlamlıq problemi bildirenler yatay çubuklarla gösterilməlavətedir. Sağ bölümde program qruplarının tələbə sayıları yer alır. Görsel, nümunəlemin kadınların çoğunlukta olduğu və önemli ölçüde birinci kuşak ünivərsite tələbələrinden oluşan heterojen bir yapı taşıdığını göstərir.

Ünivərsiteye giriş koşulları ne kadar fərqliydı?

Tələbələrin ünivərsiteye başlarken sahip olduklarını düşündükleri nicel ilkin bilik 1 ilə 5 arasındaki miqyaste orta 2,73, standart sapma 0,91 olaraq ölçülmüşdür. Dağılım özellikle orta dəyər olan 3 çevresinde yoğunlaşmıştır. Ünivərsiteye giriş belgesindəlavəi orta qeyd 2,12’dir; Alman qiymət sisteminde 1 en iyi qeydu temsil etməlavətedir.

Geçerli yanıt vəren 119 tələbəden 38’i, yani yüzde 31,9’u okulda iləri səviyyə matematik və ya fizik dersi aldığını bildirmiştir. Mesləlavəi eğitim gecmişi bulunanların sayısı ise 118 tələbə üçünde 9, yani yüzde 7,6’dır. Şəkil 2, tələbələrin böyük bölümünün ilkin bilik səviyyəsini orta seviyede dəyərlendirdiğini və iləri matematik ya da fizik hazırlığının nümunəlemin təxminən üçte biriyle sınırlı kaldığını göstərir.

Anket hangi yapıları ölçmüştür?

Tədqiqatçı, sınıf ortamında kısa müddətde uygulanabiləcəlavə və dezavantaj təcrübəimi, aidiyyət ilə istatistik öz yeterliğini birlikte ölçebiləcəlavə təlavə bir doğrulanmış Almanca araç bulunmadığı gerəlavəçesiyle yeni bir anket geliştirmiştir. Anket dört bölümden oluşmaktadır:

• Ünivərsite öncəsi hazırlık: Ön bilgi, okul matematiğine ilgi, iləri səviyyə dersler, mesləlavəi eğitim və məktəb bitirmə qiyməti.
• Ünivərsitedəlavəi öğrenim təcrübəimi: Ders çətinlikləri, öğretim və imtahan biçimleri, destəlavə kişiləri, bırakma ya da bölüm değiştirme düşünceleri və nicel ders qeydları.
• Öz-yetərlilik, kariyer və dezavantaj: Genel öz-yetərlilik, statistikanı təqdim etmə etimadı, kəmiyyət yönlü karyera niyyəti, yeterliğin sorgulanması, ciddiye alınmama və desteğe ya da fırsatlara erişimin engellenmesi.
• Sosyodemografik özellikler: Yaş, cinsiyet, miqrasiya keçmişi, ebevəyn eğitimi, çalışma müddətsi, bakım sorumluluğu və öğrenimi təsirleyen sağlık sorunları.

Genel öz-yetərlilik, doğrulanmış Almanca ASKU qısa şkalasınin üç maddesiyle ölçülmüşdür. İstatistik sunma güvəni və aidiyyət ise birer maddeyle dəyərləndirilmişdir. Dezavantaj ölçeği; kişinin yeterliğinin nesnel neden olmaksızın sorgulanması, öğretim və ya dəyərlendirme sırasında başkalarından daha az ciddiye alınması və destəlavə, kaynak ya da fırsatlara erişiminin engellenmesi olmak üzere üç davranış temelli maddeden oluşmuştur.

Dezavantaj təcrübəimi ne kadar yaygındı?

Nümunəlemde bildirilən dezavantaj səviyyəsi aşağıtür. Üç maddeden oluşturulan dezavantaj endəlavəsinin ortası 1 ilə 5 arasındaki miqyaste 1,45, standart sapması 0,63’tür. Yanıtların ölçeğin en aşağı ucunda yoğunlaşması güçlü bir tavan deyil, aşağı sərhəd effəlavəti oluşturmuştur.

Şəkil 3’təlavəi yığılmış yatay çubuklar, “hiçbir zaman” yanıtının üç göstəricide de en böyük bölümü oluşturduğunu göstərir. En sık qarşılaşılan təcrübəim, tələbənin yeterliğinin sorgulanmasıdır. Kaynak və ya fırsatlara erişimin engellenmesi ise en seyrəlavə bildirilən vəziyyətdur.

Dezavantajın hangi özelliğe bağlandığını snisbət maddeyi yanıtlayan 85 kişi arasında en sık belirtilən neden cinsiyettir. On səlavəiz tələbə, yani bu soruyu yanıtlayanların yüzde 21,2’si cinsiyeti işaretlemiştir. Şəkilde yaş təxminən yüzde 8, diğer nedenler yüzde 7, sosyal və ya ailə kökeni yüzde 6, göç ya da dil gecmişi yüzde 5 və sağlık vəziyyətu təxminən yüzde 2 səviyyəsindedir.

Bu sonuç, nümunəlemde dezavantajın yaygın olduğu mənasına gəlmir. Aksine təcrübəimlerin çoğu aşağı sıklıkta bildirilmiştir. Tapıntılar yalnızca bir dezavantaj nedeni belirtildiğinde cinsiyetin diğer seçenəlavəlerden daha sık seçildiğini göstərir. Güçlü tavan deyil, aşağı sərhəd effəlavəti, ölçeğin daha aşağı yoğunluktaki və ya daha örtük təcrübəimleri yeterince yakalayıp yakalamadığı sorusunu da açık bırakmaktadır.

Kadın və kişi tələbələr arasında hangi farklar bulundu?

Genel öz-yetərlilik, aidiyyət və ümumi dezavantaj puanı bakımından statistik olaraq əhəmiyyətli bir cinsiyet farkı bulunmamıştır. Buna qarşılık qadın tələbələr, statistik nəticələrı uzman olmayan bir kitleye anlaşılır biçimde sunma konusunda erkəlavəlerden daha aşağı güvən bildirmiştir.

Cohen’in d dəyəri, iki grubun ortaları arasındaki farkı ortak dəyişənlik cinsinden ifadə edir. İstatistik sunma güvənindəlavəi 0,75 səviyyəsindəlavəi təsir, nümunəlem üçünde belirgin bir fark bulunduğunu göstərir. Ancak kullanılan göstərici yalnızca təlavə bir öz-bildirim maddesidir. Nəticə qadın tələbələrin nicel bacarıqlarinin, gerçəlavə sunum performanslarının və ya istatistik başarılarının daha aşağı olduğunu sübut etmir; yalnızca bu belirli tapşırıqe əlaqən bildirdikleri güvənin daha aşağı olduğunu göstərir.

Programlar arasında fark bulundu mu?

Yaşanan dezavantaj puanı program qrupları arasında fərqlilaşmıştır; təlavə yönlü varyans analizinde p dəyəri 0,001, eta-kare dəyəri 0,13 olaraq bildirilmiştir. Farkın ağırlıklı olaraq iqtisadi psixologiya tələbələrindəlavəi çok aşağı puanlarla turizm menecmenti tələbələrindəlavəi görəce yüksək puanlar arasından kaynaklandığı göstərilmişdir.

Bununla belə puanların genel olaraq ölçeğin alt ucunda toplanması, program qruplarının kiçik olması və analizlerin çoxsaylı müqayisə düzəltməsi yapılmadan yürütülmesi nedeniyle bu sonuç doğrulayıcı bir program təsiri olaraq yorumlanamaz. Fark statistik olaraq görünür olsa da mutlak dezavantaj səviyyəsi aşağı kalmaktadır.

Nicel karyera niyyəti hangi dəyişənlerle əlaqəliydi?

Tələbələrin 20’si kəmiyyət yönlü peşə sahəına yönelmeyi düşündüğünü, 71’i düşünmediğini bildirmiş; 29 yanıt ise belirsiz və ya analize uygun olmayan kategoride kalmıştır. Belirtilən sahəlar arasında pazar araştırması 10, danışmanlık 8, girişimcilik 3, araştırma 2 və vəri analizi 1 kez anılmıştır.

Spearman korrelyasiyaları, kəmiyyət yönlü karyera niyyətinin statistikanı təqdim etmə etimadıyle pozitif əlaqəli olduğunu göstermiştir: r = 0,31 və p = 0,003. Aidiyyətle əlaqə daha kiçik olmakla birlikte pozitiftir: r = 0,22 və p = 0,039. Genel öz-yetərlilikle əlaqə r = 0,15 səviyyəsinde kalmış və statistik olaraq əhəmiyyətli bulunmamıştır.

Bu müqayisə çalışmanın temel nəticələrından biridir. Öğrencinin genel olaraq zor işlerin üstesinden gelebiləceğine inanması, kəmiyyət yönlü karyera niyyətiyle belirgin biçimde əlaqəli görünmezken statistik bir sonucu sunabilme gibi sahəa özgü güvən və kəmiyyət dərslərie ait hissetme karyera niyyətiyle birlikte değişmiştir.

Aidiyyət ilə yaşanan dezavantaj arasında negatif bir əlaqə tapılmışdır: r = −0,32 və p < 0,001. Daha fazla dezavantaj bildiren tələbələr kendilərini kəmiyyət dərslərie daha az ait hissetme eğilimindedir. Ancak kəsitsel tasarım, dezavantajın aşağı aidiyyəte neden olduğunu və ya aşağı aidiyyətin dezavantaj algısını artırdığını belirleyemez.

Lojistik regresyon nəticələrı ne anlama geliyor?

Sınırlı sayıdaki olumlu karyera niyyəti nedeniyle tədqiqatçı, kiçik nümunəlem yanlılığını azaltmak amacıyla Firth cezsahədırılmış lojistik regresyonu kullanmıştır. Model 91 tələbə və kəmiyyət yönlü karyera niyyəti bildiren 20 olay üzərindən kurulmuş, eyni anda yalnızca iki açıklayıcı dəyişəne yer vərilmiştir.

Diğer dəyişən sabit tutulduğunda, 1–5 ölçeğinde statistikanı təqdim etmə etimadındəlavəi her bir puanlık artış kəmiyyət yönlü karyera niyyətine ait odds dəyərinin 1,81 katıyla; aidiyyəttəlavəi her bir puanlık artış ise 1,84 katıyla əlaqəli tapılmışdır. Odds nisbətı, kariyer seçme olasılığının birbaşa yüzde 81 və ya yüzde 84 arttığı mənasına gəlmir. Tapıntılar əlaqə göstərir və təcrübəsel olmayan kəsitsel tasarım nedeniyle nedensel təsir olaraq okunamaz.

Şəkil 5’in alt bölümündəlavəi kutu grafikler, kəmiyyət yönlü karyera niyyəti bildiren tələbələrin statistikanı təqdim etmə etimadı və aidiyyət puanlarının genel olaraq daha yüksək dağıldığını göstərir. Bununla belə qruplar arasında örtüşme vardır; hiçbir psikolojik göstərici tələbənin kariyer planını təlavə başına belirlememəlavətedir.

Tələbələrin en sık bildirdiği çətinliklər nelerdir?

Güçlük sorusunu yanıtlayan 113 tələbənin tamamı en az bir sorun bildirmiş və tələbə başına orta 2,1 güçlük seçilmiştir. Şəkil 6’da en uzun çubuklar yetersiz ilkin bilik və ya ders talepleri ilə zaman yüküne aittir.

Geçerli yanıt vəren 118 tələbəden 34’ü, yani yüzde 28,8’i öğretim və dəyərlendirme biçimlerinin fərqli öyrənmə ihtiyaçlarını yeterince qarşılamadığını belirtmiştir. Bu maddenin ortası 3,06, standart sapması 0,85’tir. Ayrıca 107 tələbəden 22’si, yani yüzde 20,6’sı bölümde destəlavə almak üçün başvurabiləceği kimse bulunmadığını bildirmiştir.

Toplam 119 tələbəden 43’ü, yani yüzde 36,1’i nicel dersi və ya öğrenim programını değiştirmeyi ya da bırakmayı en azından düşünmüştür. Bu nisbət fiilən bölüm bırakıldığı mənasına gəlmir; “düşünmüş olma” ilə somut bırakma davranışını eyni kategoride dəyərlendirmeməlavə gərəkdir.

Notlar ilə dezavantaj arasında nasıl bir əlaqə görüldü?

Nicel çəlavəirdəlavə ders qeydu bulunan 81 tələbənin ortası 2,43, standart sapması 1,23’tür. Alman qiymət sisteminde daha yüksək sayılar daha aşağı başarıyı temsil etməlavətedir. Nicel ders qeydu ilə yaşanan dezavantaj arasında ρ = 0,31 səviyyəsinde pozitif əlaqə tapılmışdır. Buna görə daha zayıf qeyda sahip tələbələr daha fazla dezavantaj bildirme eğilimindedir.

Bu əlaqə dezavantajın aşağı qeyda neden olduğunu göstermeməlavətedir. Başarı güçlüğü yaşayan tələbələr çevrelerindəlavəi davranışları fərqli dəyərlendirebilir, dezavantaj təcrübəimleri başarıyı təsirleyebilir və ya her ikisi de araştırmada ölçülmeyen başka koşullarla əlaqəli olabilir. Çalışmada öz-bildirime dayalı güçlük sayısı və statistikanı təqdim etmə etimadınin qeydla əhəmiyyətli bir əlaqəsi görülmemiş; aidiyyətle qeyd arasındaki əlaqə ise zayıf səviyyəde kalmıştır.

Sağlık sorunları nasıl dağılmıştır?

Öğrenimi təsirleyen bir sağlamlıq problemi bildiren 32 tələbənin 20’si, yani yüzde 62,5’i psikolojik bir vəziyyət bildirmiştir. Geri ksahə 12 tələbə psikolojik olmayan sağlık sorunları kategorisindedir. Şəkil 7, bu nümunəlemdəlavəi yüzde 62’lik psikolojik payı çalışmada kullanılan yüzde 65’lik ulusal referansla yan yana göstərir.

Bu bulgu tüm tələbələrin yüzde 62,5’inin psikolojik sorun yaşadığı mənasına gəlmir. Nisbət yalnızca öğrenimini təsirleyen herhangi bir sağlamlıq problemi bildiren 32 kişilik alt qrup üçündəlavəi dağılımı göstərir.

Açık uçlu yanıtlar ne gösterdi?

Okul matematiğinde eşit ilgiye rağmen başkalarının daha fazla teşvik edilip edilmediğini snisbət açık uçlu maddeyi 89 tələbə yanıtlamıştır. Bunların 63’ü böyle bir təcrübəim yaşamadığını belirtmiştir. Farklı muamele tarif eden 26 yanıtın 21’i başarı və ya yetenəlavə səviyyəsine dayalı ayrımla ilgilidir. Cinsiyet və sosyal ya da ailə kökeni birer kez belirtilmiş, üç yanıt ise öğretmene bağlı və ya belirsiz nedenler kategorisine alınmıştır.

Bölümün istatistik və vəri bilimi sahəlarında daha eşit kariyer yolları oluşturmak üçün neler yapması gerəlavətiğini snisbət maddeye 42 tələbə yanıt vərmiştir:

• 12 tələbə daha fazla tətbiq, etüt, danışmanlık və ya temas saati istemiştir.
• 7 tələbə ilkin bilik fərqlilıklarını azaltacak hazırlık ya da körpü dersleri önermiştir.
• 5 tələbə daha açık və tətbiq odaklı öğretim talep etmiştir.
• 4 tələbə daha fazla kadın müəllim heyəti üzvü və ya rol model bulunmasını istemiştir.
• 14 yanıt programlama desteği, zamanlama, personel eğitimi və diğer önerilər arasında dağılmıştır.

Nitel yanıtlar təlavə bir qiymətləndirici tarafından kodlanmıştır. Bağımsız ikinci bir kodlayıcı kullanılmadığından kategorilərin güvənirliği ölçülməmişdir. Bu səbəbdən temalar nümunəlemin temsili nisbətləri değil, pilot araçta ortaya çıkan açıklayıcı işaretler olaraq dəyərlendirilmelidir.

Anketin ölçüm özellikleri nasıldı?

Üç maddelik ASKU ümumi öz-yetərlilik ölçeğinin Cronbach alfa dəyəri 0,80, üç maddelik dezavantaj ölçeğinin alfa dəyəri ise 0,73’tür. Bu dəyərler maddelerin nümunəlem üçünde birlikte harəlavəet ettiğini göstərir. Ancak dezavantaj maddelerindəlavəi güçlü tavan deyil, aşağı sərhəd effəlavəti varyansı sınırlandırdığı üçün 0,73’lük katsayı təlavə başına yüksək ölçüm kalitesinin kanıtı olaraq görülmemiştir.

Aidiyyət və statistikanı təqdim etmə etimadı birer maddeyle ölçüldüğünden bu yapılar üçün iç koherentlik hesaplanamamıştır. Aidiyyət maddesi eyni cümlede hem “saygı görme” hem de “ait hissetme” vəziyyətunu sormaktadır. Tədqiqatçı bu çift yönlü yapının sonraki ankette iki ayrı maddeye bölünmesini önerməlavətedir.

Kəmiyyət dərslərindəki dezavantajın diğer derslerden daha sık yaşanıp yaşanmadığını snisbət C5 maddesinde 13 tələbə hem bir sıklık dəyəri hem de “böyle bir təcrübəim yaşamadım” seçeneğini işaretlemiştir. Birbirleriyle çelişen bu yanıtlar analiz ediləmediği üçün maddenin zorunlu bir filtre sorusuyla yeniden tasarlanması gerəlavətiği sonucuna varılmıştır.

Grafikler və cədvəlların birlikte vərdiği temel mesaj nedir?

Şəkil 3’təlavəi dezavantaj grafiği, olumsuz təcrübəimlerin aşağı sıklıkta kaldığını; Şəkil 4’təlavəi korelasyon ısı haritası ise aidiyyət, sahə-özgül güvən və karyera niyyəti arasındaki əlaqəlerin ümumi öz-yetərlilikten daha görünür olduğunu göstərir. Isı haritasındaki en belirgin əlaqəlerden biri məktəb bitirmə qiymətiyla güncel nicel ders qeydu arasındaki 0,49’luk pozitif korelasyondur. Alman qiymət sisteminde yüksək puan daha zayıf başarı anlamına geldiğinden okulda daha zayıf qeyd sahə tələbələrin ünivərsitedəlavəi nicel ders qeydlarının da görəce zayıf olma eğilimi görülməlavətedir.

Şəkil 6’daki çalışma çətinlikləri grafiğinde ilkin bilik və zaman yükü diğer seçenəlavəlerden açık biçimde ayrılmaktadır. Bu vəziyyət tələbələrin qarşılaştığı sorunların yalnızca kimlik temelli dezavantajla açıklanamayacağını, akademik hazırlık və yaşam koşullarının da önemli olduğunu göstərir. Ancak çalışma herhangi bir destəlavə programını təcrübəsel olaraq tətbiqdığı üçün hazırlık derslerinin, etütlerin və ya esnəlavə imtahan biçimlerinin başarıyı qəti olaraq artıracağını sübut etmir.

Çalışmanın güclü tərəfləri nelerdir?

• Öz-yetərlilik, aidiyyət, dezavantaj, öyrənmə çətinlikləri və karyera niyyətini eyni pilot araçta birlikte ele almıştır.
• Genel öz-yetərlilik ilə belirli bir istatistik tapşırıqine əlaqən güvəni ayırmıştır.
• Yalnızca p dəyərlerini değil, təsir böyüklüklerini və yüzde 95 etibar intervallarını da raporlamıştır.
• Az sayıdaki olumlu karyera niyyətine uygun olaraq Firth cezsahədırılmış lojistik regresyonu kullanmıştır.
• Nicel analizleri açıq uclu cavablarla tamamlamıştır.
• Ölçüm aracındaki tavan deyil, aşağı sərhəd effəlavəti, çift əhəmiyyətli madde və çelişkili yanıt biçimi gibi sorunları açıkça raporlamıştır.
• Çalışmayı doğrulayıcı sonuç olaraq değil, sonraki araştırmalar üçün hipotez üreten bir pilot olaraq çərçivəlemiştir.

Çalışmanın sınırlılıkları nelerdir?

• Nümunəlem təlavə bir Alman ünivərsitesindəlavəi 120 tələbəden oluşmaktadır.
• Katılımcılar təsadüfi seçilməmiş, derslerde bulunan tələbələrden oluşan rahat nümunə götürmə istifadə edilmişdir.
• Nümunəlem ağırlıklı olaraq kadın və öğrenimin erkən dönemindəlavəi tələbələrden oluşmaktadır.
• Dezavantaj puanlarının alt sınırda yoğunlaşması statistik gücü və qrupları ayırma yeteneğini azaltmıştır.
• Çok sayıda keşifsel müqayisə yapılmış, çoklu test düzeltmesi uygulanmamıştır.
• Aidiyyət və statistikanı təqdim etmə etimadı yalnızca birer maddeyle ölçülmüşdür.
• Açık uçlu yanıtlar təlavə bir qiymətləndirici tarafından kodlanmıştır.
• Kariyer nəticələrı fiilî mesləlavə seçimleri değil, o andaki niyetlerdir.
• Kesitsel tasarım zaman üçündəlavəi değişimi və nedensel yönü belirleyememəlavətedir.
• Nicel sahəlara hiç başlamamış və ya daha əvvəl bu sahəlardan ayrılmış tələbələr nümunəlemde temsil edilmeməlavətedir.

Çalışma nəyi dəstəkləyir?

• Bu nümunəlemde açıkça bildirilən dezavantaj təcrübəimleri aşağı sıklıktadır.
• Dezavantaj bildirildiğinde en sık seçilən atıf cinsiyettir.
• Kadın tələbələr belirli bir tapşırıq olan statistik sonuç sunma konusunda daha aşağı güvən bildirmiştir.
• İstatistik sunma güvəni və aidiyyət, kəmiyyət yönlü karyera niyyətiyle pozitif əlaqəlidir.
• Daha fazla dezavantaj bildiren tələbələr daha aşağı aidiyyət bildirme eğilimindedir.
• En yaygın öyrənmə çətinlikləri ilkin bilik əlavəsikliği və ya ders talepleri ilə zaman yüküdür.

Çalışma nəyi sübut etmir?

• Kadınların nicel yetenəlavəlerinin və ya gerçəlavə istatistik performanslarının erkəlavəlerden aşağı olduğunu sübut etmir.
• Aidiyyət ya da öz yeterliğin nicel kariyer seçimine neden olduğunu göstermeməlavətedir.
• Dezavantajın aşağı qeyda neden olduğunu göstermeməlavətedir.
• Önerilən hazırlık, etüt və ya destəlavə önlemlerinin təsirli olduğunu təcrübəsel olaraq test etmemiştir.
• Almanya’daki və ya başka ülkelerdəlavəi tüm ünivərsite tələbələrini temsil etmeməlavətedir.
• Tələbələrin mezuniyet sonrasında gerçəlavəten hangi mesləlavəlere gireceğini göstermeməlavətedir.
• Düşük dezavantaj ortasının tüm örtük, aşağı yoğunluklu və ya bildirilmeyen təcrübəimlerin bulunmadığı anlamına geldiğini sübut etmir.

Türkiyədəki ali təhsil baxımından ne ifade ediyor?

Çalışma Türkiye’den vəri içermediği üçün Almanya’daki sayısal nisbətlar Türkiye’dəlavəi tələbələr üçün birbaşa kullanılamaz. Bununla belə araştırmanın soru yapısı və ölçüm tasarımı; biznes, iktisat, turizm, psikoloji, yönetim bilişim sistemleri, əlavəonometri və vəri analizi programlarındaki kəmiyyət dərsləriin incelenmesine uyarlanabiləcəlavə bir çərçivə sunmaktadır.

Türkiye’de yapılacak bir doğrulama çalışmasında anket maddelerinin Türk dili və mədəni uyğunlaşdırmasının yapılması, fərqli ünivərsite və bölgələrin nümunəleme alınması, təlavə maddelik aidiyyət və sahə-özgül güvən göstəricilərinin genişletilmesi, tələbələrin gerçəlavə ders performanslarının izlenmesi və mezuniyet sonrası kariyer nəticələrının uzunlamasına olaraq dəyərlendirilmesi gərəkdir. Bu önerilər mevcut araştırmanın Türkiye üçün kanıt sunduğu anlamına gelmeməlavəte; pilot tasarımın yerli olaraq nasıl sınanabiləceğine əlaqən yöntemsel bir aktarımı ifadə edir.

Çalışmanın Metodu və Tapıntıları

Temel sayısal tapıntılar

Çalışmada özgün bir fiziki və ya matematiksel məlavəanizma formülü təqdim edilməmişdir. Tapıntılar ortalar, standart sapmalar, güvənirlik katsayıları, korelasyonlar, təsir böyüklükleri, etibar intervalları və lojistik regresyon odds nisbətləri üzərindən raporlanmışdır. Çoklu müqayisəlar üçün düzeltme yapılmadığından p dəyərleri doğrulayıcı kanıt olaraq değil, sonraki araştırmalar üçün işaret olaraq dəyərlendirilmelidir.

Mənbə və Metod Notu

Çalışmanın özgün adı: Experienced Disadvantage, Belonging, and Career Intentions in Quantitativə Coursework: A Pilot Study

Müəllif: Andree Ehlert

Müəllif sıralaması: Çalışma təlavə yazarlıdır.

Eş birinci yazar: Bulunmamaktadır.

Məsul müəllif: PDF’de ayrı bir sorumlu yazar işareti mövcud deyil. SSRN kaydında Andree Ehlert ilətişim yazarı olaraq listelenməlavətedir.

Qurum: Harz Univərsity of Applied Sciences, Faculty of Business Studies, Friedrichstr. 57–59, 38855 Wernigerode, Germany.

Mənbə növü: Pilot anket və ölçüm aracı geliştirme çalışması; Working paper, vərsion 1; SSRN preprinti.

Çalışma tarihi: 22 Haziran 2026.

SSRN’de yayımlanma tarihi: 24 Haziran 2026.

DOI:10.2139/ssrn.6977961

Jurnal: Hakemli bir dergi adı mövcud deyil və hakemli dergi sürümü doğrulanamamıştır.

Yayın platforması: SSRN.

Özgün yayınevi və ya platform biznescisi: Çalışmanın hakemli bir dergi yayınevi mövcud deyil. SSRN, Elsevier tarafından işletilən bir preprint platformudur.

Hakemlik vəziyyəti: Bu çalışma hakem dəyərləndirməsinden gecmemiş bir preprinttir. SSRN platform incelemesi və DOI atanması akademik hakem dəyərləndirməsi mənasına gəlmir.

Rəsmi bağlantı:SSRN resmî çalışma sayfası

Bu Türkçe inceleme, yüklenen çalışma baştan sona okunarak; mətn, cədvəllar, şəkiller, korelasyon matrisi, yöntem açıklamaları, sınırlılıklar və anket əlavəi birlikte dəyərlendirilərəlavə hazırlanmıştır. Bilimsel tapıntılara PDF dışından yeni sonuç əlavəlenmemiştir. Dış kaynaklar yalnızca DOI, SSRN kaydı, platform niteliği, yazar və kurum bağlantısının bibliyografik doğrulaması üçün istifadə edilmişdir.

Çalışmanın əsas məhdudiyyətləri; təlavə kurumdan alınan kiçik və rastgele olmayan nümunəlem, kadınların nümunəlemde baskın olması, kəsitsel öz-bildirim vərisi, təlavə maddelik bazı ölçümler, dezavantaj ölçeğindəlavəi tavan deyil, aşağı sərhəd effəlavəti, çoklu test düzeltmesinin bulunmaması, az sayıdaki olumlu karyera niyyəti və açıq uclu cavabların təlavə kişi tarafından kodlanmasıdır. Nəticəlar gerçəlavə karyera davranışlarını və ya nedensel təsirleri göstermeməlavətedir. Tapıntılar, daha böyük və doğrulayıcı bir araştırma üçün hipotez olaraq okunmalıdır.